અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 09.4

યુગ્ય.પુરુષ.અપચયઃ ક્ષયઃ ॥

હિરણ્ય.ધાન્ય.અપચયો વ્યયઃ ॥

તાભ્યાં બહુ.ગુણ.વિશિષ્ટે લાભે યાયાત્ ॥

આદેયઃ પ્રત્યાદેયઃ પ્રસાદકઃ પ્રકોપકો હ્રસ્વ.કાલસ્ તનુ.ક્ષયો^અલ્પ.વ્યયો મહાન્ વૃદ્ધ્ય્.ઉદયઃ કલ્યો ધર્મ્યઃ પુરોગશ્ ચ^ઇતિ લાભ.સમ્પત્ ॥

સુપ્રાપ્ય.અનુપાલ્યઃ પરેષામ્ અપ્રત્યાદેય ઇત્ય્ આદેયઃ ॥

વિપર્યયે પ્રત્યાદેયઃ ॥

તમ્ આદદાનસ્ તત્રસ્થો વા વિનાશં પ્રાપ્નોતિ ॥

યદિ વા પશ્યેત્ "પ્રત્યાદેયમ્ આદાય કોશ.દણ્ડ.નિચય.રક્ષા.વિધાનાન્ય્ અવસ્રાવયિષ્યામિ, ખનિ.દ્રવ્ય.હસ્તિ.વન.સેતુ.બન્ધ.વણિક્.પથાન્ ઉદ્ધૃત.સારાન્ કરિષ્યામિ, પ્રકૃતીર્ અસ્ય કર્શયિષ્યામિ, અપવાહયિષ્યામિ, આયોગેન^આરાધયિષ્યામિ વા, તાઃ પરં પ્રતિયોગેન કોપયિષ્યતિ, પ્રતિપક્ષે વા^અસ્ય પણ્યમ્ એનં કરિષ્યામિ, મિત્રમ્ અપરુદ્ધં વા^અસ્ય પ્રતિપાદયિષ્યામિ,
મિત્રસ્ય સ્વસ્ય વા દેશસ્ય પીડામ્ અત્રસ્થસ્ તસ્કરેભ્યઃ પરેભ્યશ્ ચ પ્રતિકરિષ્યામિ, મિત્રમ્ આશ્રયં વા^અસ્ય વૈગુણ્યં ગ્રાહયિષ્યામિ, તદ્ અમિત્ર.વિરક્તં તત્.કુલીનં પ્રતિપત્સ્યતે, સત્કૃત્ય વા^અસ્મૈ ભૂમિં દાસ્યામિ ઇતિ
સંહિત.સમુત્થિતં મિત્રં મે ચિરાય ભવિષ્યતિ" ઇતિ પ્રત્યાદેયમ્ અપિ લાભમ્ આદદીત ॥

ઇત્ય્ આદેય.પ્રત્યાદેયૌ વ્યાખ્યાતૌ ॥

અધાર્મિકાદ્ ધાર્મિકસ્ય લાભો લભ્યમાનઃ સ્વેષાં પરેષાં ચ પ્રસાદકો ભવતિ ॥

વિપરીતઃ પ્રકોપક ઇતિ ॥

મન્ત્રિણામ્ ઉપદેશાલ્ લાભો^અલભ્યમાનઃ કોપકો ભવતિ "અયમ્ અસ્માભિઃ ક્ષય.વ્યયૌ ગ્રાહિતઃ" ઇતિ ॥

દૂષ્ય.મન્ત્રિણામ્ અનાદરાલ્ લાભો લભ્યમાનઃ કોપકો ભવતિ "સિદ્ધ.અર્થો^અયમ્ અસ્માન્ વિનાશયિષ્યતિ" ઇતિ ॥

વિપરીતઃ પ્રસાદકઃ ॥

ઇતિ પ્રસાદક.કોપકૌ વ્યાખ્યાતૌ

ગમન.માત્ર.સાધ્યત્વાદ્ હ્રસ્વ.કાલહ્

મન્ત્ર.સાધ્યત્વાત્ તનુ.ક્ષયઃ ॥

ભક્ત.માત્ર.વ્યયત્વાદ્ અલ્પ.વ્યયહ્

તદાત્વ.વૈપુલ્યાન્ મહાન્ ॥

અર્થ.અનુબન્ધકત્વાદ્ વૃદ્ધ્ય્.ઉદયઃ ॥

નિરાબાધકત્વાત્ કલ્યઃ ॥

પ્રશસ્ત.ઉપાદાનાદ્ ધર્મ્યઃ ॥

સામવાયિકાનામ્ અનિર્બન્ધ.ગામિત્વાત્ પુરોગઃ - ઇતિ ॥

તુલ્યે લાભે દેશ.કાલૌ શક્ત્ય્.ઉપાયૌ પ્રિય.અપ્રિયૌ જવ.અજવૌ સામીપ્ય.વિપ્રકર્ષૌ તદાત્વ.અનુબન્ધૌ સારત્વ.સાતત્યે બાહુલ્ય.બાહુ.ગુણ્યે ચ વિમૃશ્ય બહુ.ગુણ.યુક્તં લાભમ્ આદદીત ॥

લાભ.વિઘ્નાઃ - કામઃ કોપઃ સાધ્વસં કારુણ્યં હ્રીર્ અનાર્ય.ભાવો માનઃ સાનુક્રોશતા પર.લોક.અપેક્ષા ધાર્મિકત્વમ્ અત્યાગિત્વં દૈન્યમ્ અસૂયા હસ્ત.ગત.અવમાનો દૌરાત્મ્યમ્ અવિશ્વાસો ભયમ્ અપ્રતીકારઃ શીત.ઉષ્ણ.વર્ષાણામ્ આક્ષમ્યં મઙ્ગલ.તિથિ.નક્ષત્ર.ઇષ્ટિત્વમ્ ઇતિ ॥
કz09.4.26અબ્। નક્ષત્રમ્ અતિ પૃચ્છન્તં બાલમ્ અર્થો^અતિવર્તતે ।
કz09.4.26ચ્દ્। અર્થો હ્ય્ અર્થસ્ય નક્ષત્રં કિં કરિષ્યન્તિ તારકાઃ ॥
કz09.4.27અબ્। ન^અધનાઃ પ્રાપ્નુવન્ત્ય્ અર્થાન્ નરા યત્ન.શતૈર્ અપિ ।
કz09.4.27ચ્દ્। અર્થૈર્ અર્થા પ્રબધ્યન્તે ગજાઃ પ્રજિગજૈર્ ઇવ ॥એ
(બાહ્ય.અભ્યન્તરાશ્ ચ^આપદહ્)