અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 08.5

બલ.વ્યસનાનિ - અમાનિતમ્, વિમાનિતમ્, અભૃતમ્, વ્યાધિતમ્, નવ.આગતમ્, દૂર.આયાતમ્, પરિશ્રાન્તમ્, પરિક્ષીણમ્, પ્રતિહતમ્, હત.અગ્ર.વેગમ્, અનૃતુ.પ્રાપ્તમ્, અભૂમિ.પ્રાપ્તમ્, આશા.નિર્વેદિ, પરિસૃપ્તમ્, કલત્ર.ગર્ભિ, અન્તઃ.શલ્યમ્, કુપિત.મૂલમ્, ભિન્ન.ગર્ભમ્, અપસૃતમ્, અતિક્ષિપ્તમ્, ઉપનિવિષ્ટમ્, સમાપ્તમ્, ઉપરુદ્ધમ્, પરિક્ષિપ્તમ્, છિન્ન.ધાન્ય.પુરુષ.વીવધમ્,
સ્વ.વિક્ષિપ્તમ્, મિત્ર.વિક્ષિપ્તમ્, દૂષ્ય.યુક્તમ્, દુષ્ટ.પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહમ્, શૂન્ય.મૂલમ્, અસ્વામિ.સંહતમ્, ભિન્ન.કૂટમ્, અન્ધમ્ ઇતિ ॥

તેષામ્ અમાનિત.વિમાનિત.અનિયતયોર્ અમાનિતં કૃત.અર્થ.માનં યુધ્યેત, ન વિમાનિતમ્ અન્તઃ.કોપમ્ ॥

અભૃત.વ્યાધિતયોર્ અભૃતં તદાત્વ.કૃત.વેતનં યુધ્યેત, ન વ્યાધિતમ્ અકર્મણ્યમ્ ॥

નવ.આગત.દૂર.આયાતયોર્ નવ.આગતમ્ અન્યત ઉપલબ્ધ.દેશમ્ અનવ.મિશ્રં યુધ્યેત, ન દૂર.આયતમ્ આયત.ગત.પરિક્લેશમ્ ॥

પરિશ્રાન્ત.પરિક્ષીણયોઃ પરિશ્રાન્તં સ્નાન.ભોજન.સ્વપ્ન.લબ્ધ.વિશ્રામં યુધ્યેત, ન પરિક્ષીણમ્ અન્યત્ર^આહવે ક્ષીણયુગ્ય.પુરુષમ્ ॥

પ્રતિહત.હત.અગ્ર.વેગયોઃ પ્રતિહતમ્ અગ્ર.પાત.ભગ્નં પ્રવીર.પુરુષ.સંહતં યુધ્યેત, ન હત.અગ્ર.વેગમ્ અગ્ર.પાત.હત.વીરમ્ ॥

અનૃત્વ્.અભૂમિ.પ્રાપ્તયોર્ અનૃતુ.પ્રાપ્તં યથ.ઋતુ.યુગ્ય.શસ્ત્ર.આવરણં યુધ્યેત, ન^અભૂમિ.પ્રાપ્તમ્ અવરુદ્ધ.પ્રસાર.વ્યાયામમ્ ॥

આશા.નિર્વેદિ.પરિસૃપ્તયોર્ આશા.નિર્વેદિ લબ્ધ.અભિપ્રાયં યુધ્યેત, ન પરિસૃપ્તમ્ અપસૃત.મુખ્યમ્ ॥

કલત્ર.ગર્ભ્ય્.અન્તઃ.શલ્યયોઃ કલત્ર.ગર્ભિ ઉન્મુચ્ય કલત્રં યુધ્યેત, ન^અન્તઃ.શલ્યમ્ અન્તર.મિત્રમ્ ॥

કુપિત.મૂલ.ભિન્ન.ગર્ભયોઃ કુપિત.મૂલં પ્રશમિત.કોપં સામ.આદિભિર્ યુધ્યેત, ન ભિન્ન.ગર્ભમ્ અન્યોન્યસ્માદ્ ભિન્નમ્ ॥

અપસૃત.અતિક્ષિપ્તયોર્ અપસૃતમ્ એક.રાજ્ય.અતિક્રાન્તં મન્ત્ર.વ્યાયામાભ્યાં સત્ત્ર.મિત્ર.અપાશ્રયં યુધ્યેત, ન^અતિક્ષિપ્તમ્ અનેક.રાજ્ય.અતિક્રાન્તં બહ્વ્.આબાધત્વાત્ ॥

ઉપનિવિષ્ટ.સમાપ્તયોર્ ઉપનિવિષ્ટં પૃથગ્.યાન.સ્થાનમ્ અતિસંધાય^અરિં યુધ્યેત, ન સમાપ્તમ્ અરિણા^એક.સ્થાન.યાનમ્ ॥

ઉપરુદ્ધ.પરિક્ષિપ્તયોર્ ઉપરુદ્ધમ્ અન્યતો નિષ્ક્રમ્ય^ઉપરોદ્ધારં પ્રતિયુધ્યેત, ન પરિક્ષિપ્તં સર્વતઃ પ્રતિરુદ્ધમ્ ॥

છિન્ન.ધાન્ય.પુરુષ.વીવધયોઃ છિન્ન.ધાન્યમ્ અન્યતો ધાન્યમ્ આનીય જઙ્ગમ.સ્થાવર.આહારં વા યુધ્યેત, ન છિન્ન.પુરુષ.વીવધમ્ અનભિસારમ્ ॥

સ્વ.વિક્ષિપ્ત.મિત્ર.વિક્ષિપ્તયોઃ સ્વ.વિક્ષિપ્તં સ્વ.ભૂમૌ વિક્ષિપ્તં સૈન્યમ્ આપદિ શક્યમ્ આવાહયિતુમ્, ન મિત્ર.વિક્ષિપ્તં વિપ્રકૃષ્ટ.દેશ.કાલત્વાત્ ॥

દૂષ્ય.યુક્ત.દુષ્ટ.પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહયોર્ દૂષ્ય.યુક્તમ્ આપ્ત.પુરુષ.અધિષ્ઠિતમ્ અસંહતં યુધ્યેત, ન દુષ્ટ.પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહં પૃષ્ઠ.અભિઘાત.ત્રસ્તમ્ ॥

શૂન્ય.મૂલ.અસ્વામિ.સંહતયોઃ શૂન્ય.મૂલં કૃત.પૌર.જાનપદ.આરક્ષં સર્વ.સંદોહેન યુધ્યેત, ન^અસ્વામિ.સંહતં રાજ.સેના.પતિ.હીનમ્ ॥

ભિન્ન.કૂટ.અન્ધયોર્ ભિન્ન.કૂટમ્ અન્ય.અધિષ્ઠિતં યુધ્યેત, ન^અન્ધમ્ અદેશિકં - ઇતિ ॥
કz08.5.19અબ્। દોષ.શુદ્ધિર્ બલ.આવાપઃ સત્ત્ર.સ્થાન.અતિસંહિતમ્ ।
કz08.5.19ચ્દ્। સંધિશ્ ચ^ઉત્તર.પક્ષસ્ય બલ.વ્યસન.સાધનમ્ ॥
કz08.5.20અબ્। રક્ષેત્ સ્વ.દણ્ડં વ્યસને શત્રુભ્યો નિત્યમ્ ઉત્થિતઃ ।
કz08.5.20ચ્દ્। પ્રહરેદ્ દણ્ડ.રન્ધ્રેષુ શત્રૂણાં નિત્યમ્ ઉત્થિતઃ ॥
કz08.5.21અબ્। યતો નિમિત્તં વ્યસનં પ્રકૃતીનામ્ અવાપ્નુયાત્ ।
કz08.5.21ચ્દ્। પ્રાગ્ એવ પ્રતિકુર્વીત તન્ નિમિત્તમ્ અતન્દ્રિતઃ ।
કz08.5.22અબ્। અભિયાતં સ્વયં મિત્રં સમ્ભૂય^અન્ય.વશેન વા ॥
કz08.5.22ચ્દ્। પરિત્યક્તમ્ અશક્ત્યા વા લોભેન પ્રણયેન વા ।
કz08.5.23અબ્। વિક્રીતમ્ અભિયુઞ્જાને સંગ્રામે વા^અપવર્તિના ॥
કz08.5.23ચ્દ્। દ્વૈધી.ભાવેન વા^અમિત્રં યાસ્યતા વા^અન્યમ્ અન્યતઃ ।
કz08.5.24અબ્। પૃથગ્ વા સહ.યાને વા વિશ્વાસેન^અતિસંહિતમ્ ॥
કz08.5.24ચ્દ્। ભય.અવમાન.આલસ્યૈર્ વા વ્યસનાન્ ન પ્રમોક્ષિતમ્ ।
કz08.5.25અબ્। અવરુદ્ધં સ્વ.ભૂમિભ્યઃ સમીપાદ્ વા ભયાદ્ ગતમ્ ॥
કz08.5.25ચ્દ્। આચ્છેદનાદ્ અદાનાદ્ વા દત્ત્વા વા^અપ્ય્ અવમાનિતમ્ ।
કz08.5.26અબ્। અત્યાહારિતમ્ અર્થં વા સ્વયં પર.મુખેન વા ॥
કz08.5.26ચ્દ્। અતિભારે નિયુક્તં વા ભઙ્ક્ત્વા પરમ્ ઉપસ્થિતમ્ ।
કz08.5.27અબ્। ઉપેક્ષિતમ્ અશક્ત્યા વા પ્રાર્થયિત્વા વિરોધિતમ્ ॥
કz08.5.27ચ્દ્। કૃચ્છ્રેણ સાધ્યતે મિત્રં સિદ્ધં ચ^આશુ વિરજ્યતિ ।
કz08.5.28અબ્। કૃત.પ્રયાસં માન્યં વા મોહાન્ મિત્રમ્ અમાનિતમ્ ।
કz08.5.28ચ્દ્। માનિતં વા ન સદૃશં શક્તિતો વા નિવારિતમ્ ॥
કz08.5.29અબ્। મિત્ર.ઉપઘાત.ત્રસ્તં વા શઙ્કિતં વા^અરિ.સંહિતાત્ ।
કz08.5.29ચ્દ્। દૂષ્યૈર્ વા ભેદિતું મિત્રં સાધ્યં સિદ્ધં ચ તિષ્ઠતિ ॥
કz08.5.30અબ્। તસ્માન્ ન^ઉત્પાદયેદ્ એનાન્ દોષાન્ મિત્ર.ઉપઘાતકાન્ ।
કz08.5.30ચ્દ્। ઉત્પન્નાન્ વા પ્રશમયેદ્ ગુણૈર્ દોષ.ઉપઘાતિભિઃ ॥એ
(શક્તિ.દેશ.કાલ.બલ.અબલ.જ્નાનમ્ - યાત્રા.કાલાહ્)