અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 07.3

વિજિગીષુઃ શક્ત્ય્.અપેક્ષઃ ષાડ્ગુણ્યમ્ ઉપયુઞ્જીત ॥

સમ.જ્યાયોભ્યાં સંધીયેત, હીનેન વિગૃહ્ણીયાત્ ॥

વિગૃહીતો હિ જ્યાયસા હસ્તિના પાદ.યુદ્ધમ્ ઇવ^અભ્યુપૈતિ ॥

સમેન ચ^આમં પાત્રમ્ આમેન^અહતમ્ ઇવ^ઉભયતઃ ક્ષયં કરોતિ ॥

કુમ્ભેન^ઇવ^અશ્મા હીનેન^એક.અન્ત.સિદ્ધિમ્ અવાપ્નોતિ ॥

જ્યાયાંશ્ ચેન્ ન સંધિમ્ ઇચ્છેદ્ દણ્ડ.ઉપનત.વૃત્તમ્ આબલીયસં વા યોગમ્ આતિષ્ઠેત્ ॥

સમશ્ ચેન્ ન સંધિમ્ ઇચ્છેદ્ યાવન્.માત્રમ્ અપકુર્યાત્ તાવન્.માત્રમ્ અસ્ય પ્રત્યપકુર્યાત્ ॥

તેજો હિ સંધાન.કારણમ્ ॥

ન^અતપ્તં લોહં લોહેન સંધત્ત ઇતિ ॥

હીનશ્ ચેત્ સર્વત્ર^અનુપ્રણતસ્ તિષ્ઠેત્ સંધિમ્ ઉપેયાત્ ॥

આરણ્યો^અગ્નિર્ ઇવ હિ દુઃખ.અમર્ષજં તેજો વિક્રમયતિ ॥

મણ્ડલસ્ય ચ^અનુગ્રાહ્યો ભવતિ ॥

સંહિતશ્ ચેત્ "પર.પ્રકૃતયો લુબ્ધ.ક્ષીણ.અપચરિતાઃ પ્રત્યાદાન.ભયાદ્ વા ન^ઉપગચ્છન્તિ" ઇતિ પશ્યેદ્દ્ હીનો^અપિ વિગૃહ્ણીયાત્ ॥

વિગૃહીતશ્ ચેત્ "પર.પ્રકૃતયો લુબ્ધ.ક્ષીણ.અપચરિતા વિગ્રહ.ઉદ્વિગ્ના વા માં ન^ઉપગચ્છન્તિ" ઇતિ પશ્યેજ્ જ્યાયાન્ અપિ સંધીયેત, વિગ્રહ.ઉદ્વેગં વા શમયેત્ ॥

વ્યસન.યૌગપદ્યે^અપિ "ગુરુ.વ્યસનો^અસ્મિ, લઘુ.વ્યસનઃ પરઃ સુખેન પ્રતિકૃત્ય વ્યસનમ્ આત્મનો^અભિયુઞ્જ્યાદ્" ઇતિ પશ્યેજ્ જ્યાયાન્ અપિ સંધીયેત ॥

સંધિ.વિગ્રહયોશ્ ચેત્ પર.કર્શનમ્ આત્મ.ઉપચયં વા ન^અભિપશ્યેજ્ જ્યાયાન્ અપ્ય્ આસીત ॥

પર.વ્યસનમ્ અપ્રતિકાર્યં ચેત્ પશ્યેદ્દ્ હીનો^અપ્ય્ અભિયાયાત્ ॥

અપ્રતિકાર્ય.આસન્ન.વ્યસનો વા જ્યાયાન્ અપિ સંશ્રયેત ॥

સંધિના^એકતો વિગ્રહેણ^એકતશ્ ચેત્ કાર્ય.સિદ્ધિં પશ્યેજ્ જ્યાયાન્ અપિ દ્વૈધી.ભૂતસ્ તિષ્ઠેત્ ॥

એવં સમસ્ય ષાડ્ગુણ્ય.ઉપયોગઃ ॥

તત્ર તુ પ્રતિવિશેષઃ ॥
કz07.3.22અબ્। પ્રવૃત્ત.ચક્રેણ^આક્રાન્તો રાજ્ઞા બલવતા^અબલઃ ।
કz07.3.22ચ્દ્। સંધિના^ઉપનમેત્ તૂર્ણં કોશ.દણ્ડ.આત્મ.ભૂમિભિઃ ॥
કz07.3.23અબ્। સ્વયં સંખ્યાત.દણ્ડેન દણ્ડસ્ય વિભવેન વા ।
કz07.3.23ચ્દ્। ઉપસ્થાતવ્યમ્ ઇત્ય્ એષ સંધિર્ આત્મ.આમિષો મતઃ ॥
કz07.3.24અબ્। સેના.પતિ.કુમારાભ્યામ્ ઉપસ્થાતવ્યમ્ ઇત્ય્ અયમ્ ।
કz07.3.24ચ્દ્। પુરુષ.અન્તર.સંધિઃ સ્યાન્ ન^આત્મના^ઇત્ય્ આત્મ.રક્ષણઃ ॥
કz07.3.25અબ્। એકેન^અન્યત્ર યાતવ્યં સ્વયં દણ્ડેન વા^ઇત્ય્ અયમ્ ।
કz07.3.25ચ્દ્। અદૃષ્ટ.પુરુષઃ સંધિર્ દણ્ડ.મુખ્ય.આત્મ.રક્ષણઃ ॥
કz07.3.26અબ્। મુખ્ય.સ્ત્રી.બન્ધનં કુર્યાત્ પૂર્વયોઃ પશ્ચિમે ત્વ્ અરિમ્ ।
કz07.3.26ચ્દ્। સાધયેદ્ ગૂઢમ્ ઇત્ય્ એતે દણ્ડ.ઉપનત.સંધયઃ ॥
કz07.3.27અબ્। કોશ.દાનેન શેષાણાં પ્રકૃતીનાં વિમોક્ષણમ્ ।
કz07.3.27ચ્દ્। પરિક્રયો ભવેત્ સંધિઃ સ એવ ચ યથા.સુખમ્ ॥
કz07.3.28અબ્। સ્કન્ધ.ઉપનેયો બહુધા જ્ઞેયઃ સંધિર્ ઉપગ્રહઃ ।
કz07.3.28ચ્દ્। નિરુદ્ધો દેશ.કાલાભ્યામ્ અત્યયઃ સ્યાદ્ ઉપગ્રહઃ ॥
કz07.3.29અબ્। વિષહ્ય.દાનાદ્ આયત્યાં ક્ષમઃ સ્ત્રી.બન્ધનાદ્ અપિ ।
કz07.3.29ચ્દ્। સુવર્ણ.સંધિર્ વિશ્વાસાદ્ એકી.ભાવ.ગતો ભવેત્ ॥
કz07.3.30અબ્। વિપરીતઃ કપાલઃ સ્યાદ્ અત્યાદાન.અભિભાષિતઃ ।
કz07.3.30ચ્દ્। પૂર્વયોઃ પ્રણયેત્ કુપ્યં હસ્ત્ય્.અશ્વં વા ગર.અન્વિતમ્ ॥
કz07.3.31અબ્। તૃતીયે પ્રણયેદ્ અર્થં કથયન્ કર્મણાં ક્ષયમ્ ।
કz07.3.31ચ્દ્। તિષ્ઠેચ્ ચતુર્થ ઇત્ય્ એતે કોશ.ઉપનત.સંધયઃ ॥
કz07.3.32અબ્। ભૂમ્ય્.એક.દેશ.ત્યાગેન શેષ.પ્રકૃતિ.રક્ષણમ્ ।
કz07.3.32ચ્દ્। આદિષ્ટ.સંધિસ્ તત્ર^ઇષ્ટો ગૂઢ.સ્તેન.ઉપઘાતિનઃ ॥
કz07.3.33અબ્। ભૂમીનામ્ આત્ત.સારાણાં મૂલ.વર્જં પ્રણામનમ્ ।
કz07.3.33ચ્દ્। ઉચ્છિન્ન.સંધિસ્ તત્ર^ઇષ્ટઃ પર.વ્યસન.કાઙ્ક્ષિણઃ ॥
કz07.3.34અબ્। ફલ.દાનેન ભૂમીનાં મોક્ષણં સ્યાદ્ અવક્રયઃ ।
કz07.3.34ચ્દ્। ફલ.અતિમુક્તો ભૂમિભ્યઃ સંધિઃ સ પરિદૂષણઃ ॥
કz07.3.35અબ્। કુર્યાદ્ અવેક્ષણં પૂર્વૌ પશ્ચિમૌ ત્વ્ આબલીયસમ્ ।
કz07.3.35ચ્દ્। આદાય ફલમ્ ઇત્ય્ એતે દેશ.ઉપનત.સંધયઃ ॥
કz07.3.36અબ્। સ્વ.કાર્યાણાં વશેન^એતે દેશે કાલે ચ ભાષિતાઃ ।
કz07.3.36ચ્દ્। આબલીયસિકાઃ કાર્યાસ્ ત્રિવિધા હીન.સંધયઃ ॥એ
(વિગૃહ્ય.આસનં - સંધાય.આસનં - વિગૃહ્ય.યાનં - સંધાય.યાનં - સમ્ભૂય.પ્રયાણમ્)