અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 07.14

સામવાયિકૈર્ એવમ્ અભિયુક્તો વિજિગીષુર્ યસ્ તેષાં પ્રધાનસ્ તં બ્રૂયાત્ "ત્વયા મે સંધિઃ, ઇદં હિરણ્યમ્, અહં ચ મિત્રમ્, દ્વિ.ગુણા તે વૃદ્ધિઃ, ન^અર્હસ્ય્ આત્મ.ક્ષયેણ મિત્ર.મુખાન્ અમિત્રાન્ વર્ધયિતુમ્, એતે હિ વૃદ્ધાસ્ ત્વામ્ એવ પરિભવિષ્યન્તિ" ઇતિ ॥

ભેદં વા બ્રૂયાત્ "અનપકારો યથા^અહમ્ એતૈઃ સમ્ભૂય^અભિયુક્તસ્ તથા ત્વામ્ અપ્ય્ એતે સંહિત.બલાઃ સ્વસ્થા વ્યસને વા^અભિયોક્ષ્યન્તે, બલં હિ ચિત્તં વિકરોતિ, તદ્ એષાં વિઘાતય" ઇતિ ॥

ભિન્નેષુ પ્રધાનમ્ ઉપગૃહ્ય હીનેષુ વિક્રમયેત્, હીનાન્ અનુગ્રાહ્ય વા પ્રધાને, યથા વા શ્રેયો^અભિમન્યેત તથા ॥

વૈરં વા પરૈર્ ગ્રાહયિત્વા વિસંવાદયેત્ ॥

ફલ.ભૂયસ્ત્વેન વા પ્રધાનમ્ ઉપજાપ્ય સંધિં કારયેત્ ॥

અથ^ઉભય.વેતનાઃ ફલ.ભૂયસ્ત્વં દર્શયન્તઃ સામવાયિકાન્ "અતિસંહિતાઃ સ્થ" ઇત્ય્ ઉદ્દ્દૂષયેયુઃ ॥

દુષ્ટેષુ સંધિં દૂષયેત્ ॥

અથ^ઉભય.વેતના ભૂયો ભેદમ્ એષાં કુર્યુઃ "એવં તદ્ યદ્ અસ્માભિર્ દર્શિતમ્" ઇતિ ॥

ભિન્નેષ્વ્ અન્યતમ.ઉપગ્રહેણ ચેષ્ટેત ॥

પ્રધાન.અભાવે સામવાયિકાનામ્ ઉત્સાહયિતારં સ્થિર.કર્માણમ્ અનુરક્ત.પ્રકૃક્તિં લોભાદ્ ભયાદ્ વા સંઘાતમ્ ઉપાગતં વિજિગીષોર્ ભીતં રાજ્ય.પ્રતિસમ્બદ્ધં મિત્રં ચલ.અમિત્રં વા પૂર્વાન્ ઉત્તર.અભાવે સાધયેત્ - ઉત્સાહયિતારમ્ આત્મ.નિસર્ગેણ, સ્થિર.કર્માણં સાન્ત્વ.પ્રણિપાતેન, અનુરક્ત.પ્રકૃતિં કન્યા.દાન.યાપનાભ્યામ્, લુબ્ધમ્ અંશ.દ્વૈગુણ્યેન,
ભીતમ્ એભ્યઃ કોશ.દણ્ડ.અનુગ્રહેણ, સ્વતો ભીતં વિશ્વાસ્ય પ્રતિભૂ.પ્રદાનેન, રાજ્ય.પ્રતિસમ્બદ્ધમ્ એકી.ભાવ.ઉપગમનેન, મિત્રમ્ ઉભયતઃ પ્રિય.હિતાભ્યામ્, ઉપકાર.ત્યાગેન વા, ચલ.અમિત્રમ્ અવધૃતમ્ અનપકાર.ઉપકારાભ્યામ્
॥

યો વા યથા^અયોગં ભજેત તં તથા સાધયેત્, સામ.દાન.ભેદ.દણ્ડૈર્ વા યથા^આપત્સુ વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥

વ્યસન.ઉપઘાત.ત્વરિતો વા કોશ.દણ્ડાભ્યાં દેશે કાલે કાર્યે વા^અવધૃતં સંધિમ્ ઉપેયાત્ ॥

કૃત.સંધિર્ હીનમ્ આત્માનં પ્રતિકુર્વીત ॥

પક્ષે હીનો બન્ધુ.મિત્ર.પક્ષં કુર્વીત, દુર્ગમ્ અવિષહ્યં વા ॥

દુર્ગ.મિત્ર.પ્રતિષ્ટબ્ધો હિ સ્વેષાં પરેષાં ચ પૂજ્યો ભવતિ ॥

મન્ત્ર.શક્તિ.હીનઃ પ્રાજ્ઞ.પુરુષ.ઉપચયં વિદ્યા.વૃદ્ધ.સમ્યોગં વા કુર્વીત ॥

તથા હિ સદ્યઃ શ્રેયઃ પ્રાપ્નોતિ ॥

પ્રભાવ.હીનઃ પ્રકૃતિ.યોગ.ક્ષેમ.સિદ્ધૌ યતેત ॥

જન.પદઃ સર્વ.કર્મણાં યોનિઃ, તતઃ પ્રભાવઃ ॥

તસ્ય સ્થાનમ્ આત્મનશ્ ચ^આપદિ દુર્ગમ્ ॥

સેતુ.બન્ધઃ સસ્યાનાં યોનિઃ ॥

નિત્ય.અનુષક્તો હિ વર્ષ.ગુણ.લાભઃ સેતુ.વાપેષુ ॥

વણિક્.પથઃ પર.અતિસંધાનસ્ય યોનિઃ ॥

વણિક્.પથેન હિ દણ્ડ.ગૂઢ.પુરુષ.અતિનયનં શસ્ત્ર.આવરણ.યાન.વાહન.ક્રયશ્ ચ ક્રિયતે, પ્રવેશો નિર્ણયનં ચ ॥

ખનિઃ સંગ્રામ.ઉપકરણાનાં યોનિઃ, દ્રવ્ય.વનં દુર્ગ.કર્મણાં યાન.રથયોશ્ ચ, હસ્તિ.વનં હસ્તિનામ્, ગવ.અશ્વ.ખર.ઉષ્ટ્રાણાં ચ વ્રજઃ ॥

તેષામ્ અલાભે બન્ધુ.મિત્ર.કુલેભ્યઃ સમાર્જનમ્ ॥

ઉત્સાહ.હીનઃ શ્રેણી.પ્રવીર.પુરુષાણાં ચોર.ગણ.આટવિક.મ્લેચ્છ.જાતીનાં પર.અપકારિણાં ગૂઢ.પુરુષાણાં ચ યથા.લાબ્ભમ્ ઉપચયં કુર્વીત ॥

પર.મિશ્ર.અપ્રતીકારમ્ આબલીયસં વા પરેષુ પ્રયુઞ્જીત ॥
કz07.14.29અબ્। એવં પક્ષેણ મન્ત્રેણ દ્રવ્યેણ ચ બલેન ચ ।
કz07.14.29ચ્દ્। સમ્પન્નઃ પ્રતિનિર્ગચ્છેત્ પર.અવગ્રહમ્ આત્મનઃ ॥એ
(વિગૃહ્ય.ઉપરોધ.હેતવહ્ - દણ્ડ.ઉપનત.વૃત્તમ્)