અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 07.13

સંહત્ય^અરિ.વિજિગીષ્વોર્ અમિત્રયોઃ પર.અભિયોગિનોઃ પાર્ષ્ણિં ગૃહ્ણતોર્ યઃ શક્તિ.સમ્પન્નસ્ય પાર્ષ્ણિં ગૃહ્ણાતિ સો^અતિસંધત્તે ॥

શક્તિ.સમ્પન્નો હ્ય્ અમિત્રમ્ ઉચ્છિદ્ય પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહમ્ ઉચ્છિન્દ્યાત્, ન હીન.શક્તિર્ અલબ્ધ.લાભઃ ॥

શક્તિ.સામ્યે યો વિપુલ.આરમ્ભસ્ય પાર્ષ્ણિં ગૃહ્ણાતિ સો^અતિસંધત્તે ॥

વિપુલ.આરમ્ભો હ્ય્ અમિત્રમ્ ઉચ્છિદ્ય પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહમ્ ઉચ્છિન્દ્યાત્, ન^અલ્પ.આરમ્ભઃ સક્ત.ચક્રઃ ॥

આરમ્ભ.સામ્યે યઃ સર્વ.સંદોહેન પ્રયાતસ્ય પાર્ષ્ણિં ગૃહ્ણાતિ સો^અતિસંધત્તે ॥

શૂન્ય.મૂલો હ્ય્ અસ્ય સુકરો ભવતિ, નૈક.દેશ.બલ.પ્રયાતઃ કૃત.પાર્ષ્ણિ.પ્રતિવિધાનઃ ॥

બલ.ઉપાદાન.સામ્યે યશ્ ચલ.અમિત્રં પ્રયાતસ્ય પાર્ષ્ણિં ગૃહ્ણાતિ સો^અતિસંધત્તે ॥

ચલ.અમિત્રં પ્રયાતો હિ સુખેન^અવાપ્ત.સિદ્ધિઃ પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહમ્ ઉચ્છિન્દ્યાત્, ન સ્થિત.અમિત્રં પ્રયાતઃ ॥

અસૌ હિ દુર્ગ.પ્રતિહતઃ પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહે ચ પ્રતિનિવૃત્તઃ સ્થિતેન^અમિત્રેણ^અવગૃહ્યતે ॥

તેન પૂર્વે વ્યાખ્યાતાઃ ॥

શત્રુ.સામ્યે યો ધાર્મિક.અભિયોગિનઃ પાર્ષ્ણિં ગૃહ્ણાતિ સો^અતિસંધત્તે ॥

ધાર્મિક.અભિયોગી હિ સ્વેષાં પરેષાં ચ દ્વેષ્યો ભવતિ, અધાર્મિક.અભિયોગી સમ્પ્રિયઃ ॥

તેન મૂલ.હર.તાદાત્વિક.કદર્ય.અભિયોગિનાં પાર્ષ્ણિ.ગ્રહણં વ્યાખ્યાતમ્ ॥

મિત્ર.અભિયોગિનોઃ પાર્ષ્ણિ.ગ્રહણે ત એવ હેતવઃ ॥

મિત્રમ્ અમિત્રં ચ^અભિયુઞ્જાનયોર્ યો મિત્ર.અભિયોગિનઃ પાર્ષ્ણિં ગૃહ્ણાતિ સો^અતિસંધત્તે ॥

મિત્ર.અભિયોગી હિ સુખેન^અવાપ્ત.સિદ્ધિઃ પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહમ્ ઉચ્છિન્દ્યાત્ ॥

સુકરો હિ મિત્રેણ સંધિર્ ન^અમિત્રેણ ॥

મિત્રમ્ અમિત્રં ચ^ઉદ્ધરતોર્ યો^અમિત્ર.ઉદ્ધારિણઃ પાર્ષ્ણિં ગૃહ્ણાતિ સો^અતિસંધત્તે ॥

વૃદ્ધ.મિત્રો હ્ય્ અમિત્ર.ઉદ્ધારી પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહમ્ ઉચ્છિન્દ્યાત્, ન^ઇતરઃ સ્વ.પક્ષ.ઉપઘાતી ॥

તયોર્ અલબ્ધ.લાભ.અપગમને યસ્ય.અમિત્રો મહતો લાભાદ્ વિયુક્તઃ ક્ષય.વ્યય.અધિકો વા સ પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહો^અતિસંધત્તે ॥

લબ્ધ.લાભ.અપગમને યસ્ય^અમિત્રો લાભેન શક્ત્યા હીનઃ સ પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહો^અતિસંધત્તે, યસ્ય વા યાતવ્યઃ શત્રોર્ વિગ્રહ.અપકાર.સમર્થઃ સ્યાત્ ॥

પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહયોર્ અપિ યઃ શક્ય.આરમ્ભ.બલ.ઉપાદાન.અધિકઃ સ્થિત.શત્રુઃ પાર્શ્વ.સ્થાયી વા સો^અતિસંધત્તે ॥

પાર્શ્વ.સ્થાયી હિ યાતવ્ય.અભિસારો મૂલ.આબાધકશ્ ચ ભવતિ, મૂલ.આબાધક એવ પશ્ચાત્.સ્થાયી ॥
કz07.13.24અબ્। પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહાસ્ ત્રયો જ્ઞેયાઃ શત્રોશ્ ચેષ્ટા.નિરોધકાઃ ।
કz07.13.24ચ્દ્। સામન્તઃ પૃષ્ઠતો વર્ગઃ પ્રતિવેશૌ ચ પાર્શ્વયોઃ ॥
કz07.13.25અબ્। અરેર્ નેતુશ્ ચ મધ્યસ્થો દુર્બલો^અન્તર્ધિર્ ઉચ્યતે ।
કz07.13.25ચ્દ્। પ્રતિઘાતો બલવતો દુર્ગ.અટવ્ય્.અપસારવાન્ ॥

મધ્યમં ત્વરિ.વિજિગીષ્વોર્ લિપ્સમાનયોર્ મધ્યમસ્ય પાર્ષ્ણિં ગૃહ્ણતોર્ લબ્ધ.લાભ.અપગમને યો મધ્યમં મિત્રાદ્ વિયોજયત્ય્ અમિત્રં ચ મિત્રમ્ આપ્નોતિ સો^અતિસંધત્તે ॥

સંધેયશ્ ચ શત્રુર્ ઉપકુર્વાણો, ન મિત્રં મિત્ર.ભાવાદ્ ઉત્ક્રાન્તમ્ ॥

તેન^ઉદાસીન.લિપ્સા વ્યાખ્યાતા ॥

"પાર્ષ્ણિ.ગ્રહણ.અભિયાનયોસ્ તુ મન્ત્ર.યુદ્ધાદ્ અભ્યુચ્ચયઃ ॥
કશ્07.13.30। વ્યાયામ.યુદ્ધે હિ ક્ષય.વ્યયાભ્યામ્ ઉભયોર્ અવૃદ્ધિઃ ॥

જિત્વા^અપિ હિ ક્ષિણ.દણ્ડ.કોશઃ પરાજિતો ભવતિ" ઇત્ય્ આચાર્યાઃ ॥

ન^ઇતિ કૌટિલ્યઃ ॥

સુમહતા^અપિ ક્ષય.વ્યયેન શત્રુ.વિનાશો^અભ્યુપગન્તવ્યઃ ॥

તુલ્યે ક્ષય.વ્યયે યઃ પુરસ્તાદ્ દૂષ્ય.બલં ઘાતયિત્વા નિહ્શલ્યઃ પશ્ચાદ્ વશ્ય.બલો યુધ્યેત સો^અતિસંધત્તે ॥

દ્વયોર્ અપિ પુરસ્તાદ્ દૂષ્ય.બલ.ઘાતિનોર્ યો બહુલતરં શક્તિમત્તરમ્ અત્યન્ત.દૂષ્યં ચ ઘાતયેત્ સો^અતિસંધત્તે ॥

તેન^અમિત્ર.અટવી.બલ.ઘાતો વ્યાખ્યાતઃ ॥
કz07.13.37અબ્। પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહો^અભિયોક્તા વા યાતવ્યો વા યદા ભવેત્ ।
કz07.13.37ચ્દ્। વિજિગીષુસ્ તદા તત્ર નેત્રમ્ એતત્ સમાચરેત્ ॥
કz07.13.38અબ્। પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહો ભવેન્ નેતા શત્રોર્ મિત્ર.અભિયોગિનઃ ।
કz07.13.38ચ્દ્। વિગ્રાહ્ય પૂર્વમ્ આક્રન્દં પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહ.અભિસારિણા ॥
કz07.13.39અબ્। આક્રન્દેન^અભિયુઞ્જાનઃ પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહં નિવારયેત્ ।
કz07.13.39ચ્દ્। તથા^આક્રન્દ.અભિસારેણ પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહ.અભિસારિણમ્ ॥
કz07.13.40અબ્। અરિ.મિત્રેણ મિત્રં ચ પુરસ્તાદ્ અવઘટ્ટયેત્ ।
કz07.13.40ચ્દ્। મિત્ર.મિત્રમ્ અરેશ્ ચ^અપિ મિત્ર.મિત્રેણ વારયેત્ ॥
કz07.13.41અબ્। મિત્રેણ ગ્રાહયેત્ પાર્ષ્ણિમ્ અભિયુક્તો^અભિયોગિનઃ ।
કz07.13.41ચ્દ્। મિત્ર.મિત્રેણ ચ^આક્રન્દં પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહાન્ નિવારયેત્ ॥
કz07.13.42અબ્। એવં મણ્ડલમ્ આત્મ.અર્થં વિજિગીષુર્ નિવેશયેત્ ।
કz07.13.42ચ્દ્। પૃષ્ઠતશ્ ચ પુરસ્તાચ્ ચ મિત્ર.પ્રકૃતિ.સમ્પદા ॥
કz07.13.43અબ્। કૃત્સ્ને ચ મણ્ડલે નિત્યં દૂતાન્ ગૂઢાંશ્ ચ વાસયેત્ ।
કz07.13.43ચ્દ્। મિત્ર.ભૂતઃ સપત્નાનાં હત્વા હત્વા ચ સંવૃતઃ ॥
કz07.13.44અબ્। અસંવૃતસ્ય કાર્યાણિ પ્રાપ્તાન્ય્ અપિ વિશેષતઃ ।
કz07.13.44ચ્દ્। નિહ્સંશયં વિપદ્યન્તે ભિન્ન.પ્લવ ઇવ^ઉદધૌ ॥એ
(હીન.શક્તિ.પૂરણમ્)