અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 07.10

"ત્વં ચ^અહં ચ ભૂમિં લભાવહે" ઇતિ ભૂમિ.સંધિઃ ॥

તયોર્ યઃ પ્રત્યુપસ્થિત.અર્થઃ સમ્પન્નાં ભૂમિમ્ અવાપ્નોતિ સો^અતિસંધત્તે ॥

તુલ્યે સમ્પન્ન.અલાભે યો બલવન્તમ્ આક્રમ્ય ભૂમિમ્ અવાપ્નોતિ સો^અતિસંધત્તે ॥

ભૂમિ.લાભં શત્રુ.કર્શનં પ્રતાપં ચ હિ પ્રાપ્નોતિ ॥

દુર્બલાદ્.ભૂમિ.લાભે સત્યં સૌકર્યં ભવતિ ॥

દુર્બલ એવ ચ ભૂમિ.લાભઃ, તત્.સામન્તશ્ ચ મિત્રમ્ અમિત્ર.ભાવં ગચ્છતિ ॥

તુલ્યે બલીયસ્ત્વે યઃ સ્થિત.શત્રુમ્ ઉત્પાટ્ય ભૂમિમ્ અવાપ્નોતિ સો^અતિસંધત્તે ॥

દુર્ગ.અવાપ્તિર્ હિ સ્વ.ભૂમિ.રક્ષણમ્ અમિત્ર.અટવી.પ્રતિષેધં ચ કરોતિ ॥

ચલ.અમિત્રાદ્.ભૂમિ.લાભે શક્ય.સામન્તતો વિશેષઃ ॥

દુર્બલ.સામન્તા હિ ક્ષિપ્ર.આપ્યાયન.યોગ.ક્ષેમા ભવતિ ॥

વિપરીતા બલવત્ સામન્તા કોશ.દણ્ડ.અવચ્છેદની ચ ભૂમિર્ ભવતિ ॥

સમ્પન્ના નિત્ય.અમિત્રા મન્દ.ગુણા વા ભૂમિર્ અનિત્ય.અમિત્રા^ઇતિ "સમ્પન્ના નિત્ય.અમિત્રા શ્રેયસી ભૂમિઃ સમ્પન્ના હિ કોશ.દણ્ડૌ સમ્પાદયતિ, તૌ ચ^અમિત્ર.પ્રતિઘાતકૌ ઇત્ય્ આચાર્યાઃ ॥

ન^ઇતિ કૌટિલ્યઃ ॥

નિત્ય.અમિત્ર.અલાભે ભૂયાન્ શત્રુ.લાભો ભવતિ ॥

નિત્યશ્ ચ શત્રુર્ ઉપકૃતે ચ^અપકૃતે ચ શત્રુર્ એવ ભવતિ, અનિત્યસ્ તુ શત્રુર્ ઉપકારાદ્ અનપકારાદ્ વા શામ્યતિ ॥

યસ્યા હિ ભૂમેર્ બહુ.દુર્ગાશ્ ચોર.ગણૈર્ મ્લેચ્છ.અટવીભિર્ વા નિત્ય.અવિરહિતાઃ પ્રત્યન્તાઃ સા નિત્ય.અમિત્રા, વિપર્યયે ત્વ્ અનિત્ય.અમિત્રા ॥

અલ્પા પ્રત્યાસન્ના મહતી વ્યવહિતા વા ભૂમિર્ ઇતિ અલ્પા પ્રત્યાસન્ના શ્રેયસી ॥

સુખા હિ પ્રાપ્તું પાલયિતુમ્ અભિસારયિતું ચ ભવતિ ॥

વિપરીતા વ્યવહિતા ॥

વ્યવહિતયોર્ અપિ દણ્ડ.ધારણા^આત્મ.ધારણા વા ભૂમિર્ ઇતિ આત્મ.ધારણા શ્રેયસી ॥

સા હિ સ્વ.સમુત્થાભ્યાં કોશ.દણ્ડાભ્યાં ધાર્યતે ॥

વિપરીતા દણ્ડ.ધારણા દણ્ડ.સ્થાનમ્ ॥

બાલિશાત્ પ્રાજ્ઞાદ્ વા ભૂમિ.લાભ ઇતિ બાલિશાદ્.ભૂમિ.લાભઃ શ્રેયાન્ ॥

સુપ્રાપ્યા^અનુપાલ્યા હિ ભવતિ, અપ્રત્યાદેયા ચ ॥

વિપરીતા પ્રાજ્ઞાદ્ અનુરક્તા ॥

પીડનીય.ઉચ્છેદનીયયોર્ ઉચ્છેદનીયાદ્ ભૂમિ.લાભઃ શ્રેયાન્ ॥

ઉચ્છેદનીયો હ્ય્ અનપાશ્રયો દુર્બલ.અપાશ્રયો વા^અભિયુક્તઃ કોશ.દણ્ડાવ્ આદાય^અપસર્તુ.કામઃ પ્રકૃતિભિસ્ ત્યજ્યતે, ન પીડનીયો દુર્ગ.મિત્ર.પ્રતિષ્ટબ્ધઃ ॥

દુર્ગ.પ્રતિષ્ટબ્ધયોર્ અપિ સ્થલ.નદી.દુર્ગીયાભ્યાં સ્થલ.દુર્ગીયાદ્ ભૂમિ.લાભઃ શ્રેયાન્ ॥

સ્થાલેયં હિ સુરોધ.અવમર્દ.અવસ્કન્દમ્ અનિહ્શ્રાવિ.શત્રુ ચ ॥

નદી.દુર્ગં તુ દ્વિ.ગુણ.ક્લેશ.કરમ્, ઉદકં ચ પાતવ્યં વૃત્તિ.કરં ચ^અમિત્રસ્ય ॥

નદી.પર્વત.દુર્ગીયાભ્યાં નદી.દુર્ગીયાદ્ બ્ભૂમિ.લાભઃ શ્રેયાન્ ॥

નદી.દુર્ગં હિ હસ્તિ.સ્તમ્ભ.સંક્રમ.સેતુ.બન્ધ.નૌભિઃ સાધ્યમ્ અનિત્ય.ગામ્ભીર્યમ્ અવસ્રાવ્ય્ ઉદકં ચ ॥

પાર્વતં તુ સ્વ્.આરક્ષં દુરુપરોધિ કૃચ્છ્ર.આરોહણમ્, ભગ્ને ચ^એકસ્મિન્ ન સર્વ.વધઃ, શિલા.વૃક્ષ.પ્રમોક્ષશ્ ચ મહા.અપકારિણામ્ ॥

નિમ્ન.સ્થલ.યોધિભ્યો નિમ્ન.યોધિભ્યો ભૂમિ.લાભઃ શ્રેયાન્ ॥

નિમ્ન.યોધિનો હ્ય્ ઉપરુદ્ધ.દેશ.કાલાઃ, સ્થલ.યોધિનસ્ તુ સર્વ.દેશ.કાલ.યોધિનઃ ॥

ખનક.આકાશ.યોધિભ્યઃ ખનકેભ્યો ભૂમિ.લાભઃ શ્રેયાન્ ॥

ખનકા હિ ખાતેન શસ્ત્રેણ ચ^ઉભયથા યુધ્યન્તે, શસ્ત્રેણ^એવ^આકાશ.યોધિનઃ ॥
કz07.10.38અબ્। એવં.વિધ્યેભ્યઃ પૃથિવીં લભમાનો^અર્થ.શાસ્ત્રવિત્ ।
કz07.10.38ચ્દ્। સંહિતેભ્યઃ પરેભ્યશ્ ચ વિશેષમ્ અધિગચ્છતિ ॥એ
(મિત્ર.હિરણ્ય.ભૂમિ.કર્મ.સમ્ધયહ્ - તત્ર અનવસિત.સમ્ધિહ્)