અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 05.5

નિયુક્તઃ કર્મસુ વ્યય.વિશુદ્ધમ્ ઉદયં દર્શયેત્ ॥

આભ્યન્તરં બાહ્યં ગુહ્યં પ્રકાશ્યમ્ આત્યયિકમ્ ઉપેક્ષિતવ્યં વા કાર્યં "ઇદમ્ એવમ્" ઇતિ વિશેષયેચ્ ચ ॥

મૃગયા.દ્યૂત.મદ્ય.સ્ત્રીષુ પ્રસક્તં ન^એનમ્ અનુવર્તેત પ્રશંસાભિઃ ॥

આસન્નશ્ ચ^અસ્ય વ્યસન.ઉપઘાતે પ્રયતેત, પર.ઉપજાપ.અતિસંધાન.ઉપધિભ્યશ્ ચ રક્ષેત્ ॥

ઇઙ્ગિત.આકારૌ ચ^અસ્ય લક્ષયેત્ ॥

કામ.દ્વેષ.હર્ષ.દૈન્ય.વ્યવસાય.ભય.દ્વન્દ્વ.વિપર્યાસમ્ ઇઙ્ગિત.આકારાભ્યાં હિ મન્ત્ર.સંવરણ.અર્થમ્ આચરતિ પ્રાજ્ઞઃ ॥

દર્શને પ્રસીદતિ, વાક્યં પ્રતિગૃહ્ણાતિ, આસનં દદાતિ, વિવિક્તો દર્શયતે, શઙ્કા.સ્થાને ન^અતિશઙ્કતે, કથાયાં રમતે, પરિજ્ઞાપ્યેષ્વ્ અવેક્ષતે, પથ્યમ્ ઉક્તં સહતે, સ્મયમાનો નિયુઙ્ક્તે, હસ્તેન સ્પૃશતિ, શ્લાઘ્યે ન^ઉપહસતિ, પરોક્ષં ગુણં બ્રવીતિ, ભક્ષ્યેષુ સ્મરતિ, સહ વિહારં યાતિ, વ્યસને^અભ્યુપપદ્યતે, તદ્.ભક્તીન્ પૂજયતિ, ગુહ્યમ્ આચષ્ટે,
માનં વર્ધયતિ, અર્થં કરોતિ, અનર્થં પ્રતિહન્તિ - ઇતિ તુષ્ટ.જ્ઞાનમ્ ॥

એતદ્ એવ વિપરીતમ્ અતુષ્ટસ્ય, ભૂયશ્ ચ વક્ષ્યામઃ ॥

સંદર્શને કોપઃ, વાક્યસ્ય^અશ્રવણ.પ્રતિષેધૌ, આસન.ચક્ષુષોર્ અદાનમ્, વર્ણ.સ્વર.ભેદઃ, એક.અક્ષિ.ભ્રુકુટ્ય્.ઓષ્ઠ.નિર્ભોગઃ, સ્વેદ.શ્વાસ.સ્મિતાનામ્ અસ્થાન.ઉત્પત્તિઃ, પર.મન્ત્રણમ્, અકસ્માદ્.વ્રજનમ્, વર્ધનમ્ અન્યસ્ય, ભૂમિ.ગાત્ર.વિલેખનમ્, અન્યસ્ય^ઉપતોદનમ્, વિદ્યા.વર્ણ.દેશ.કુત્સા, સમ.દોષ.નિન્દા, પ્રતિદોષ.નિન્દા, પ્રતિલોમ.સ્તવઃ,
સુકૃત.અનવેક્ષણમ્, દુષ્કૃત.અનુકીર્તનમ્, પૃષ્ઠ.અવધાનમ્, અતિત્યાગઃ, મિથ્યા.અભિભાષણમ્, રાજ.દર્શિનાં ચ તદ્.વૃત્ત.અન્યત્વમ્ ॥

વૃત્તિ.વિકારં ચ^અવેક્ષેત^અપ્ય્ અમાનુષાણામ્ ॥

"અયમ્ ઉચ્ચૈઃ સિઞ્ચતિ" ઇતિ કાત્યાયનઃ પ્રવવ્રાજ, "ક્રૌઞ્ચો^અપસવ્યમ્" ઇતિ કણિઙ્કો ભારદ્વાજઃ, "તૃણમ્" ઇતિ દીર્ઘશ્ ચારાયણઃ, "શીતા શાટી" ઇતિ ઘોટ.મુખઃ, "હસ્તી પ્રત્યૌક્ષીત્" ઇતિ કિઞ્જલ્કઃ, "રથ.અશ્વં પ્રાશંસીત્" ઇતિ પિશુનઃ, પ્રતિ.રવણે શુનઃ પિશુન.પુત્રઃ ॥

અર્થ.માન.અવક્ષેપે ચ પરિત્યાગઃ ॥

સ્વામિ.શીલમ્ આત્મનશ્ ચ કિલ્બિષમ્ ઉપલભ્ય વા પ્રતિકુર્વીત ॥

મિત્રમ્ ઉપકૃષ્ટં વા^અસ્ય ગચ્છેત્ ॥
કz05.5.15અબ્। તત્રસ્થો દોષ.નિર્ઘાતં મિત્રૈર્ ભર્તરિ ચ^આચરેત્ ।
કz05.5.15ચ્દ્। તતો ભર્તરિ જીવે વા મૃતે વા પુનર્ આવ્રજેત્ ॥એ
(ચોન્તિનુઅન્ચે ઓf થે કિન્ગ્દોમ્)
(ચોન્તિનુઓઉસ્ સોવેરેઇગ્ન્ત્ય્)