અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 05.4

લોક.યાત્રાવિદ્ રાજાનમ્ આત્મ.દ્રવ્ય.પ્રકૃતિ.સંપન્નં પ્રિય.હિત.દ્વારેણ^આશ્રયેત ॥

યં વા મન્યેત "યથા^અહમ્ આશ્રય.ઈપ્સુર્ એવમ્ અસૌ વિનય.ઈપ્સુર્ આભિગામિક.ગુણ.યુક્તઃ" ઇતિ, દ્રવ્ય.પ્રકૃતિ.હીનમ્ અપ્ય્ એનમ્ આશ્રયેત, ન ત્વ્ એવ^અનાત્મ.સંપન્નમ્ ॥

અનાત્મવા હિ નીતિ.શાસ્ત્ર.દ્વેષાદ્ અનર્થ્ય.સંયોગાદ્ વા પ્રાપ્ય^અપિ મહદ્ ઐશ્વર્યં ન ભવતિ ॥

આત્મવતિ લબ્ધ.અવકાશઃ શાસ્ત્ર.અનુયોગં દદ્યાત્ ॥

અવિસંવાદાદ્દ્ હિ સ્થાન.સ્થૈર્યમ્ અવાપ્નોતિ ॥

મતિ.કર્મસુ પૃષ્ઠસ્ તદાત્વે ચ^આયત્યાં ચ ધર્મ.અર્થ.સંયુક્તં સમર્થં પ્રવીણવદ્ અપરિષદ્.ભીરુઃ કથયેત્ ॥

ઈપ્સિતઃ પણેત "ધર્મ.અર્થ.અનુયોગમ્ અવિશિષ્ટેષુ બલવત્.સંયુક્તેષુ દણ્ડ.ધારણં મત્.સંયોગે તદાત્વે ચ દણ્ડ.ધારણમ્ ઇતિ ન કુર્યાઃ, પક્ષં વૃત્તિં ગુહ્યં ચ મે ન^ઉપહન્યાઃ, સંજ્ઞયા ચ ત્વાં કામ.ક્રોધ.દણ્ડનેષુ વારયેયમ્" ઇતિ ॥

આદિષ્ટઃ પ્રદિષ્ટાયાં ભૂમાવ્ અનુજ્ઞાતઃ પ્રવિશેત્, ઉપવિશેચ્ ચ પાર્શ્વતઃ સંનિકૃષ્ટ.વિપ્રકૃષ્ટઃ પર.આસનમ્ ॥

વિગૃહ્ય કથનમ્ અસભ્યમ્ અપ્રત્યક્ષમ્ અશ્રદ્ધેયમ્ અનૃતં ચ વાક્યમ્ ઉચ્ચૈર્ અનર્મણિ હાસં વાત.ષ્ઠીવને ચ શબ્દવતી ન કુર્યાત્ ॥

મિથઃ કથનમ્ અન્યેન, જન.વાદે દ્વન્દ્વ.કથનમ્, રાજ્ઞો વેષમ્ ઉદ્ધત.કુહકાનાં ચ, રત્ન.અતિશય.પ્રકાશ.અભ્યર્થનમ્, એક.અક્ષ્ય્.ઓષ્ઠ.નિર્ભોગં ભ્રુકુટી.કર્મ વાક્ય.અવક્ષેપણં ચ બ્રુવતિ, બલવત્ સંયુક્ત.વિરોધમ્, સ્ત્રીભિઃ સ્ત્રી.દર્શિભિઃ સામન્ત.દૂતૈર્ દ્વેષ્ય.પક્ષ.અવક્ષિપ્તાન્ અર્થ્યૈશ્ ચ પ્રતિસંસર્ગમ્ એક.અર્થ.ચર્યાં સંઘાતં ચ વર્જયેત્
॥
કz05.4.11અબ્। અહીન.કાલં રાજ.અર્થં સ્વ.અર્થં પ્રિય.હિતૈઃ સહ ।
કz05.4.11ચ્દ્। પર.અર્થં દેશ.કાલે ચ બ્રૂયાદ્ ધર્મ.અર્થ.સંહિતમ્ ॥
કz05.4.12અબ્। પૃષ્ટઃ પ્રિય.હિતં બ્રૂયાન્ ન બ્રૂયાદ્ અહિતં પ્રિયમ્ ।
કz05.4.12ચ્દ્। અપ્રિયં વા હિતં બ્રૂયાત્^શૃણ્વતો^અનુમતો મિથઃ ॥
કz05.4.13અબ્। તૂષ્ણીં વા પ્રતિવાક્યે સ્યાદ્ વેષ્ય.આદીંશ્ ચ ન વર્ણયેત્ ।
કz05.4.13ચ્દ્। અપ્રિયા અપિ દક્ષાઃ સ્યુસ્ તદ્.ભાવાદ્ યે બહિષ્.કૃતાઃ ॥
કz05.4.14અબ્। અનર્થ્યાશ્ ચ પ્રિયા દૃષ્ટાશ્ ચિત્ત.જ્ઞાન.અનુવર્તિનઃ ।
કz05.4.14ચ્દ્। અભિહાસ્યેષ્વ્ અભિહસેદ્ ઘોર.હાસાંશ્ ચ વર્જયેત્ ॥એ
કz05.4.15અબ્। પરાત્ સંક્રામયેદ્ ઘોરં ન ચ ઘોરં પરે વદેત્ ।
કz05.4.15ચ્દ્। તિતિક્ષેત^આત્મનશ્ ચૈવ ક્ષમાવાન્ પૃથિવી.સમઃ ॥
કz05.4.16અબ્। આત્મ.રક્ષા હિ સતતં પૂર્વં કાર્યા વિજાનતા ।
કz05.4.16ચ્દ્। અગ્નાવ્ ઇવ હિ સંપ્રોક્તા વૃત્તી રાજા^ઉપજીવિનામ્ ॥
કz05.4.17અબ્। એક.દેશં દહેદ્ અગ્નિઃ શરીરં વા પરં ગતઃ ।
કz05.4.17ચ્દ્। સ-પુત્ર.દારં રાજા તુ ઘાતયેદ્ અર્ધયેત વા ॥એ
(પ્રોપેર્ બેહવિઓઉર્ fઓર્ અ ચોઉર્તિએર્)