અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 04.13

બ્રાહ્મણમ્ અપેયમ્ અભક્ષ્યં વા ગ્રાસયત ઉત્તમો દણ્ડઃ, ક્ષત્રિયં મધ્યમઃ, વૈશ્યં પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, શૂદ્રં ચતુષ્.પઞ્ચાશત્.પણો દણ્ડઃ ॥

સ્વયં ગ્રસિતારો નિર્વિષયાઃ કાર્યાઃ ॥

પર.ગૃહ.અભિગમને દિવા પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, રાત્રૌ મધ્યમઃ ॥

દિવા રાત્રૌ વા સશસ્ત્રસ્ય પ્રવિશત ઉત્તમો દણ્ડઃ ॥

ભિક્ષુક.વૈદેહકૌ મત્ત.ઉન્મત્તૌ બલાદ્ આપદિ ચ^અતિસંનિકૃષ્ટાઃ પ્રવૃત્ત.પ્રવેશાશ્ ચ^અદણ્ડ્યાઃ, અન્યત્ર પ્રતિષેધાત્ ॥

સ્વ.વેશ્મનો વિરાત્રાદ્ ઊર્ધ્વં પરિવારમ્ આરોહતઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, પર.વેશ્મનો મધ્યમઃ, ગ્રામ.આરામ.વાટ.ભેદિનશ્ ચ ॥

ગ્રામેષ્વ્ અન્તઃ સાર્થિકા જ્ઞાત.સારા વસેયુઃ ॥

મુષિતં પ્રવાસિતં ચ^એષામ્ અનિર્ગતં રાત્રૌ ગ્રામ.સ્વામી દદ્યાત્ ॥

ગ્રામ.અન્તરેષુ વા મુષિતં પ્રવાસિતં વિવીત.અધ્યક્ષો દદ્યાત્ ॥

અવિવીતાનાં ચોર.રજ્જુકઃ ॥

તથા^અપ્ય્ અગુપ્તાનાં સીમ.અવરોધેન વિચયં દદ્યુઃ ॥

અસીમ.અવરોધે પઞ્ચ.ગ્રામી દશ.ગ્રામી વા ॥

દુર્બલં વેશ્મ શકટમ્ અનુત્તબ્ધમ્ ઊર્ધ.સ્તંભં શસ્ત્રમ્ અનપાશ્રયમ્ અપ્રતિચ્છન્નં શ્વભ્રં કૂપં કૂટ.અવપાતં વા કૃત્વા હિંસાયાં દણ્ડ.પારુષ્યં વિદ્યાત્ ॥

વૃક્ષચ્.છેદને દંય.રશ્મિ.હરણે ચતુષ્પદાનામ્ અદાન્ત.સેવને વાહને વા કાષ્ઠ.લોષ્ટ.પાષાણ.દણ્ડ.બાણ.બાહુ.વિક્ષેપણેષુ યાને હસ્તિના ચ સ્મઘટ્ટને "અપેહિ" ઇતિ પ્રકોશન્ન્ અદણ્ડ્યઃ ॥

હસ્તિના રોષિતેન હતો દ્રોણ.અન્નં મદ્ય.કુંભં માલ્ય.અનુલેપનં દન્ત.પ્રમાર્જનં ચ પટં દદ્યાત્ ॥

અશ્વ.મેધ.અવભૃથ.સ્નાનેન તુલ્યો હસ્તિના વધ ઇતિ પાદ.પ્રક્ષાલનમ્ ॥

ઉદાસીન.વધે યાતુર્ ઉત્તમો દણ્ડઃ ॥

શૃઙ્ગિણા દંષ્ટ્રિણા વા હિંસ્યમાનમ્ અમોક્ષયતઃ સ્વામિનઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, પ્રતિક્રુષ્ટસ્ય દ્વિ.ગુણઃ ॥

શૃઙ્ગિ.દંષ્ટ્રિભ્યામ્ અન્યોન્યં ઘાતયતસ્ તચ્ ચ તાવચ્ ચ દણ્ડઃ ॥

દેવ.પશુમ્ ઋષભમ્ ઉક્ષાણં ગો.કુમારીં વા વાહયતઃ પઞ્ચ.શતો દણ્ડઃ, પ્રવાસયત ઉત્તમઃ ॥

લોમ.દોહ.વાહન.પ્રજનન.ઉપકારિણાં ક્ષુદ્ર.પશૂનામ્ અદાને તચ્ ચ તાવચ્ ચ દણ્ડઃ, પ્રવાસને ચ, અન્યત્ર દેવ.પિતૃ.કાર્યેભ્યઃ ॥

છિન્ન.નસ્યં ભગ્ન.યુગં તિર્યક્.પ્રતિમુખ.આગતં પ્રત્યાસરદ્ વા ચક્ર.યુક્તં યાતા પશુ.મનુષ્ય.સંબાધે વા હિંસાયામ્ અદણ્ડ્યઃ ॥

અન્યથા યથા.ઉક્તં માનુષ.પ્રાણિ.હિંસાયાં દણ્ડમ્ અભ્યાવહેત્ ॥

અમાનુષ.પ્રાણિ.વધે પ્રાણિ.દાનં ચ ॥

બાલે યાતરિ યાનસ્થઃ સ્વામી દણ્ડ્યઃ, અસ્વામિનિ યાનસ્થઃ, પ્રાપ્ત.વ્યવહારો વા યાતા ॥

બાલ.અધિષ્ઠિતમ્ અપુરુષં વા યાનં રાજા હરેત્ ॥

કૃત્ય.અભિચારાભ્યાં યત્.પરમ્ આપાદયેત્ તદ્.આપાદયિતવ્યઃ ॥

કામં ભાર્યાયામ્ અનિચ્છન્ત્યાં કન્યાયાં વા દાર.અર્થિનો ભર્તરિ ભાર્યાયા વા સંવદન.કરણમ્ ॥

અન્યથા.હિંસાયાં મધ્યમઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

માતા.પિત્રોર્ ભગિનીં માતુલાનીમ્ આચાર્યાણીં સ્નુષાં દુહિતરં ભગિનીં વા^અધિચરતસ્ ત્રિ.લિઙ્ગચ્.છેદનં વધશ્ ચ ॥

સકામા તદ્ એવ લભેત, દાસ.પરિચારક.આહિતક.ભુક્તા ચ ॥

બ્રાહ્મણ્યામ્ અગુપ્તાયાં ક્ષત્રિયસ્ય^ઉત્તમઃ, સર્વ.સ્વં વૈશ્યસ્ય, શૂદ્રઃ કટ.અગ્નિના દહ્યેત ॥

સર્વત્ર રાજ.ભાર્યા.ગમને કુંભી.પાકઃ ॥

શ્વ.પાકી.ગમને કૃત.કબન્ધ.અઙ્કઃ પર.વિષયં ગચ્છેત્, શ્વ.પાકત્વં વા શૂદ્રઃ ॥

શ્વ.પાકસ્ય^આર્યા.ગમને વધઃ, સ્ત્રિયાઃ કર્ણ.નાસ.આચ્છેદનમ્ ॥

પ્રવ્રજિતા.ગમને ચતુર્.વિંશતિ.પણો દણ્ડઃ ॥

સકામા તદ્ એવ લભેત ॥

રૂપ.આજીવાયાઃ પ્રસહ્ય.ઉપભોગે દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ ॥

બહૂનામ્ એકામ્ અધિચરતાં પૃથક્ ચતુર્.વિંશતિ.પણો દણ્ડઃ ॥

સ્ત્રિયમ્ અયોનૌ ગચ્છતઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, પુરુષમ્ અધિમેહતશ્ ચ ॥
કz04.13.41અબ્। મૈથુને દ્વાદશ.પણસ્ તિર્યગ્.યોનિષ્વ્ અનાત્મનઃ ।
કz04.13.41ચ્દ્। દૈવત.પ્રતિમાનાં ચ ગમને દ્વિ.ગુણઃ સ્મૃતઃ ॥
કz04.13.42અબ્। અદણ્ડ્ય.દણ્ડને રાજ્ઞો દણ્ડસ્ ત્રિંશદ્.ગુણો^અંભસિ ।
કz04.13.42ચ્દ્। વરુણાય પ્રદાતવ્યો બ્રાહ્મણેભ્યસ્ તતઃ પરમ્ ॥
કz04.13.43અબ્। તેન તત્ પૂયતે પાપં રાજ્ઞો દણ્ડ.અપચારજમ્ ।
કz04.13.43ચ્દ્। શાસ્તા હિ વરુણો રાજ્ઞાં મિથ્યા વ્યાચરતાં નૃષુ ॥એ
(ઇન્fલિચ્તિઓન્ ઓf સેચ્રેત્ પુનિસ્હ્મેન્ત્)