અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 02.29

ગો.અધ્યક્ષો વેતન.ઉપગ્રાહિકં કર.પ્રતિકરં ભગ્ન.ઉત્સૃષ્ટકં ભાગ.અનુપ્રવિષ્ટકં વ્રજ.પર્યગ્રં નષ્ટં વિનષ્ટં ક્ષીર.ઘૃત.સંજાતં ચ^ઉપલભેત ॥

ગો.પાલક.પિણ્ડારક.દોહક.મન્થક.લુબ્ધકાઃ શતં શતં ધેનૂનાં હિરણ્ય.ભૃતાઃ પાલયેયુઃ ॥

ક્ષીર.ઘૃત.ભૃતા હિ વત્સાન્ ઉપહન્યુઃ । ઇતિ વેતન.ઉપગ્રાહિકમ્ ॥

જરદ્ગુ.ધેનુ.ગર્ભિણી.પષ્ઠૌહી.વત્સતરીણાં સમ.વિભાગં રૂપ.શતમ્ એકઃ પાલયેત્ ॥

ઘૃતસ્ય^અષ્ટૌ વારકાન્ પણિકં પુચ્છમ્ અઙ્ક.ચર્મ ચ વાર્ષિકં દદ્યાત્ । ઇતિ કર.પ્રતિકરઃ ॥

વ્યાધિતા.ન્યઙ્ગા.અનન્ય.દોહી.દુર્દોહા.પુત્રઘ્નીનાં ચ સમ.વિભાગં રૂપ.શતં પાલયન્તસ્ તજ્.જાતિકં ભાગં દદ્યુઃ । ઇતિ ભગ્ન.ઉત્ષૃષ્ટકમ્ ॥

પર.ચક્ર.અટવી.ભયાદ્ અનુપ્રવિષ્ટાનાં પશૂનાં પાલન.ધર્મેણ દશ.ભગં દદ્યુઃ । ઇતિ ભાગ.અનુપ્રવિષ્ટકમ્ ॥

વત્સા વત્સતરા દમ્યા વહિનો વૃષા ઉક્ષાણશ્ ચ પુંગવાઃ, યુગ.વાહન.શકટ.વહા વૃષભાઃ સૂના.મહિષાઃ પૃષ્ટ.સ્કન્ધ.વાહિનશ્ ચ મહિષાઃ, વત્સિકા વત્સતરી પષ્ટહુહી ગર્ભિણી ધેનુશ્ ચ^અપ્રજાતા વન્ધ્યાશ્ ચ ગાવો મહિષ્યશ્ ચ, માસ.દ્વિ.માસ.જાતાસ્ તાસામ્ ઉપજા વત્સા વત્સિકાશ્ ચ ॥

માસ.દ્વિ.માસ.જાતાન્ અઙ્કયેત્ ॥

માસ.દ્વિ.માસ.પર્યુષિતમ્ અઙ્કયેત્ ॥

અઙ્કં ચિહ્નં વર્ણં શૃઙ્ગ.અન્તરં ચ લક્ષણમ્ એવમ્ ઉપજા નિબન્ધયેત્ । ઇતિ વ્રજ.પર્યગ્રમ્ ॥

ચોર.હૃતમ્ અન્ય.યૂથ.પ્રવિષ્ટમ્ અવલીનં વા નષ્ટમ્ ॥

પઙ્ક.વિષમ.વ્યાધિ.જરા.તોય.આહાર.અવસન્નં વૃક્ષ.તટ.કાષ્ઠ.શિલા.અભિહતમ્ ઈશાન.વ્યાલ.સર્પ.ગ્રાહ.દાવ.અગ્નિ.વિપન્નં વિનષ્ટમ્ ॥

પ્રમાદાદ્ અભ્યાવહેયુઃ ॥

એવં રૂપ.અગ્રં વિદ્યાત્ ॥

સ્વયં હન્તા ઘાતયિતા હર્તા હારયિતા ચ વધ્યઃ ॥

પર.પશૂનાં રાજ.અઙ્કેન પરિવર્તયિતા રૂપસ્ય પૂર્વં સાહસ.દણ્ડં દદ્યાત્ ॥

સ્વ.દેશીયાનાં ચોર.હૃતં પ્રત્યાનીય પણિતં રૂપં હરેત્ ॥

પર.દેશીયાનાં મોક્ષયિતા^અર્ધં હરેત્ ॥

બાલ.વૃદ્ધ.વ્યાધિતાનાં ગો.પાલકાઃ પ્રતિકુર્યુઃ ॥

લુબ્ધક.શ્વ.ગણિભિર્ અપાસ્તસ્ તેન^અવ્યાલ.પરાબાધ.ભયમ્ ઋતુ.વિભક્તમ્ અરણ્યં ચારયેયુઃ ॥

સર્પ.વ્યાલ.ત્રાસન.અર્થં ગો.ચર.અનુપાત.જ્ઞાન.અર્થં ચ ત્રસ્નૂનાં ઘણ્ટા.તૂર્યં ચ બધ્નીયુઃ ॥

સમ.વ્યૂઢ.તીર્થમ્ અકર્દમ.ગ્રાહમ્ ઉદકમ્ અવતારયેયુઃ પાલયેયુશ્ ચ ॥

સ્તેન.વ્યાલ.સર્પ.ગ્રાહ.ગૃહીતં વ્યાધિ.જરા.અવસન્નં ચ^આવેદયેયુઃ, અન્યથા રૂપ.મૂલ્યં ભજેરન્ ॥

કારણ.મૃતસ્ય^અઙ્ક.ચર્મ ગો.મહિષસ્ય, કર્ણ.લક્ષણમ્ અજ.અવિકાનામ્, પુચ્છમ્ અઙ્ક.ચર્મ ચ^અશ્વ.ખર.ઉષ્ટ્રાણામ્, બાલ.ચર્મ.બસ્તિ.પિત્ત.સ્નાયુ.દન્ત.ખુર.શૃઙ્ગ.અસ્થીનિ ચ^આહરેયુઃ ॥

માંસમ્ આર્દ્રં શુષ્કં વા વિક્રીણીયુઃ ॥

ઉદશ્વિત્.શ્વ.વરાહેભ્યો દદ્યુઃ ॥

કૂર્ચિકાં સેના.ભક્ત.અર્થમ્ આહરેયુઃ ॥

કિલાટો ઘાણ.પિણ્યાક.ક્લેદ.અર્થઃ ॥

પશુ.વિક્રેતા પાદિકં રૂપં દદ્યાત્ ॥

વર્ષા.શરદ્દ્.હેમન્તાન્ ઉભયતઃ.કાલં દુહ્યુઃ, શિશિર.વસન્ત.ગ્રીષ્માન્ એક.કાલમ્ ॥

દ્વિતીય.કાલ.દોગ્ધુર્ અઙ્ગુષ્ઠચ્.છેદો દણ્ડઃ ॥

દોહન.કાલમ્ અતિક્રામતસ્ તત્.ફલ.હાનં દણ્ડઃ ॥

એતેન નસ્ય.દમ્ય.યુગ.પિઙ્ગન.વર્તન.કાલા વ્યાખ્યાતાઃ ॥

ક્ષીર.દ્રોણે ગવાં ઘૃત.પ્રસ્થઃ, પઞ્ચ.ભાગ.અધિકો મહિષીણામ્, દ્વિ.ભાગ.અધિકો^અજ.અવીનામ્ ॥

મન્થો વા સર્વેષાં પ્રમાણમ્ ॥

ભૂમિ.તૃણ.ઉદક.વિશેષાદ્દ્ હિ ક્ષીર.ઘૃત.વૃદ્ધિર્ ભવતિ ॥

યૂથ.વૃષં વૃષેણ^અવપાતયતઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, ઘાતયત ઉત્તમઃ ॥

વર્ણ.અવરોધેન દશતી રક્ષા ॥

ઉપનિવેશ.દિગ્.વિભાગો ગો.પ્રચારાદ્ બલ^અન્વયતો વા ગવાં રક્ષા.સામર્થ્યાચ્ ચ॥

અજાવીનાં ષણ્.માસિકી.મૂર્ણાં ગ્રાહયેત્ ॥

તેન^અશ્વ.ખર.ઉષ્ટ્ર.વરાહ.વ્રજા વ્યાખ્યાતાઃ ॥

બલીવર્દાનાં નસ્ય.અશ્વ.ભદ્ર.ગતિ.વાહિનાં યવ.સસ્ય.અર્ધ.ભારસ્ તૃણસ્ય દ્વિ.ગુણમ્, તુલા ઘાણ.પિણ્યાકસ્ય, દશ.આઢકં કણ.કુણ્ડકસ્ય, પઞ્ચ.પલિકં મુખ.લવનમ્, તૈલ.કુડુબો નસ્યં પ્રસ્થઃ પાનં, માંસ.તુલા, દધ્નશ્ ચ^આઢકમ્, યવ.દ્રોણં માષાણાં વા પુલાકઃ, ક્ષીર.દ્રોણમ્ અર્ધ.આઢકં વા સુરાયાઃ સ્નેહ.પ્રસ્થઃ ક્ષાર.દશ.પલં શૃઙ્ગિબેર.પલં
ચ પ્રતિપાનમ્ ॥

પાદ.ઊનમ્ અશ્વતર.ગો.ખરાણામ્, દ્વિ.ગુણં મહિષ.ઉષ્ટ્રાણામ્ ॥

કર્મ.કર.બલીવર્દાનાં પાયન.અર્થાનાં ચ ધેનૂનાં કર્મ.કાલતઃ ફલતશ્ ચ વિધા.દાનમ્ ॥

સર્વેષાં તૃણ.ઉદક.પ્રાકામ્યમ્ ॥

ઇતિ ગો.મણ્ડલં વ્યાખ્યાતમ્ ॥
કz02.29.48અબ્। પઞ્ચ.ઋષભં ખર.અશ્વાનામ્ અજ.અવીનાં દશ.ઋષભમ્ ।
કz02.29.48ચ્દ્। શત્યં ગો.મહિષ.ઉષ્ટ્રાણાં યૂથં કુર્યાચ્ ચતુર્.વૃષમ્ ॥એ
(ષુપેરિન્તેન્દેન્ત્ ઓf હોર્સેસ્)