અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 02.21

શુલ્ક.અધ્યક્ષઃ શુલ્ક.શાલાં ધ્વજં ચ પ્રાન્.મુખમ્ ઉદન્.મુખં વા મહા.દ્વાર.અભ્યાશે નિવેશયેત્ ॥

શુલ્ક.આદાયિનશ્ ચત્વારઃ પઞ્ચ વા સાર્થ.ઉપયાતાન્ વણિજો લિખેયુઃ - કે કુતસ્ત્યાઃ કિયત્.પણ્યાઃ ક્વ ચ^અભિજ્ઞાનં મુદ્રા વા કૃતા ઇતિ ॥

અમુદ્રાણામ્ અત્યયો દેય.દ્વિ.ગુણઃ ॥

કૂટ.મુદ્રાણાં શુલ્ક.અષ્ટ.ગુણો દણ્ડઃ ॥

ભિન્ન.મુદ્રાણામ્ અત્યયો ઘટિકા.સ્થાને સ્થાનમ્ ॥

રાજ.મુદ્રા.પરિવર્તને નામ.કૃતે વા સ-પાદ.પણિકં વહનં દાપયેત્ ॥

ધ્વજ.મૂલ.ઉપસ્થિતસ્ય પ્રમાણમ્ અર્ઘં ચ વૈદેહિકાઃ પણ્યસ્ય બ્રૂયુઃ "એતત્.પ્રમાણેન^અર્ઘેણ પણ્યમ્ ઇદં કઃ ક્રેતા" ઇતિ ॥

ત્રિ.રુદ્ધ.ઉષિતમ્ અર્થિભ્યો દદ્યાત્ ॥

ક્રેતૃ.સંઘર્ષે મૂલ્ય.વૃદ્ધિઃ સ-શુલ્કા કોશં ગચ્છેત્ ॥

શુલ્ક.ભયાત્ પણ્ય.પ્રમાણ મૂલ્યં વા હીનં બ્રુવતસ્ તદ્ અતિરિક્તં રાજા હરેત્ ॥

શુલ્કમ્ અષ્ટ.ગુણં વા દદ્યાત્ ॥

તદ્ એવ નિવિષ્ટ.પણ્યસ્ય ભાણ્ડસ્ય હીન.પ્રતિવર્ણકેન^અર્ઘ.અપકર્ષણે સાર.ભાણ્ડસ્ય ફલ્ગુ.ભાણ્ડેન પ્રતિચ્છાદને ચ કુર્યાત્ ॥

પ્રતિક્રેતૃ.ભયાદ્ વા પણ્ય.મૂલ્યાદ્ ઉપરિ મૂલ્યં વર્ધયતો મૂલ્ય.વૃદ્ધિં રાજા હરેત્, દ્વિ.ગુણં વા શુલ્કં કુર્યાત્ ॥

તદ્ એવ^અષ્ટ.ગુણમ્ અધ્યક્ષસ્યચ્. છાદયતઃ ॥

તસ્માદ્ વિક્રયઃ પણ્યાનાં ધૃતો મિતો ગણિતો વા કાર્યઃ, તર્કઃ ફલ્ગુ.ભાણ્ડાનામ્ આનુગ્રાહિકાણાં ચ ॥

ધ્વજ.મૂલમ્ અતિક્રાન્તાનાં ચ^અકૃત.શુલ્કાનાં શુલ્કાદ્ અષ્ટ.ગુણો દણ્ડઃ ॥

પથિક.ઉત્પથિકાસ્ તદ્ વિદ્યુઃ ॥

વૈવાહિકમ્ અન્વાયનમ્ ઔપાયિકં યજ્ઞ.કૃત્ય.પ્રસવ.નૈમિત્તિકં દેવ^ઇજ્યા.ચૌલ.ઉપનયન.ગો.દાન.વ્રત.દીક્ષા.આદિષુ ક્રિયા.વિશેષેષુ ભાણ્ડમ્ ઉચ્છુલ્કં ગચ્છેત્ ॥

અન્યથા.વાદિનઃ સ્તેય.દણ્ડઃ ॥

કૃત.શુલ્કેન^અકૃત.શુલ્કં નિર્વાહયતો દ્વિતીયમ્ એક.મુદ્રયા ભિત્ત્વા પણ્ય.પુટમ્ અપહરતો વૈદેહકસ્ય તચ્^ચ તાવચ્ ચ દણ્ડઃ ॥

શુલ્ક.સ્થાનાદ્ ગોમય.પલાલં પ્રમાણં કૃત્વા^અપહરત ઉત્તમઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

શસ્ત્ર.વર્મ.કવચ.લોહ.રથ.રત્ન.ધાન્ય.પશૂનામ્ અન્યતમમ્ અનિર્વાહ્યં નિર્વાહયતો યથા^અવઘુષિતો દણ્ડઃ પણ્ય.નાશશ્^ચ ॥

તેષામ્ અન્યતમસ્ય^આનયને બહિર્ એવ^ઉચ્છુલ્કો વિક્રયઃ ॥

અન્ત.પાલઃ સ-પાદ.પણિકાં વર્તનીં ગૃહ્ણીયાત્ પણ્ય.વહનસ્ય, પણિકામ્ એક.ખુરસ્ય, પશૂનામ્ અર્ધ.પણિકાં ક્ષુદ્ર.પશૂનાં પાદિકામ્, અંસ.ભારસ્ય માષિકામ્ ॥

નષ્ટ.અપહૃતં ચ પ્રતિવિદધ્યાત્ ॥

વૈદેશ્યં સાર્થં કૃત.સાર.ફલ્ગુ.ભાણ્ડ.વિચયનમ્ અભિજ્ઞાનં મુદ્રાં ચ દત્ત્વા પ્રેષયેદ્ અધ્યક્ષસ્ય ॥

વૈદેહક.વ્યઞ્જનો વા સાર્થ.પ્રમાણં રાજ્ઞઃ પ્રેષયેત્ ॥

તેન પ્રદેશેન રાજા શુલ્ક.અધ્યક્ષસ્ય સાર્થ.પ્રમાણમ્ ઉપદિશેત્ સર્વજ્ઞ.ખ્યાપન^અર્થમ્ ॥

તતઃ સાર્થમ્ અધ્યક્ષો^અભિગમ્ય બ્રૂયાત્ "ઇદમ્ અમુષ્યામ્ ઉષ્ય ચ સાર.ભાણ્ડં ફલ્ગુ.ભાણ્ડં ચ, ન નિહૂહિતવ્યમ્, એષ રાજ્ઞઃ પ્રભાવઃ" ઇતિ ॥

નિહૂહતઃ ફલ્ગુ.ભાણ્ડં શુલ્ક.અષ્ટ.ગુણો દણ્ડઃ, સાર.ભાણ્ડં સર્વ.અપહારઃ ॥
કz02.21.31અબ્। રાષ્ટ્ર.પીડા.કરં ભાણ્ડમ્ ઉચ્છિન્દ્યાદ્ અફલં ચ યત્ ।
કz02.21.31ચ્દ્। મહા.ઉપકારમ્ ઉચ્છુલ્કં કુર્યાદ્ બીજં ચ દુર્લભમ્ ॥એ
(ટરિff ઓf દુતિએસ્ અન્દ્ તોલ્લ્સ્)