અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 02.14

સૌવર્ણિકઃ પૌર.જાન.પદાનાં રૂપ્ય.સુવર્ણમ્ આવેશનિભિઃ કારયેત્ ॥

નિર્દિષ્ટ.કાલ.કાર્યં ચ કર્મ કુર્યુઃ, અનિર્દિષ્ટ.કાલં કાર્ય.અપદેશમ્ ॥

કાર્યસ્ય.અન્યથા.કરણે વેતન.નાશઃ, તદ્.દ્વિ.ગુણશ્ ચ દણ્ડઃ ॥

કાલ.અતિપાતને પાદ.હીનં વેતનં તદ્.દ્વિ.ગુણશ્ ચ દણ્ડઃ ॥

યથા.વર્ણ.પ્રમાણં નિક્ષેપં ગૃહ્ણીયુસ્ તથા.વિધમ્ એવ^અર્પયેયુઃ ॥

કાલ.અન્તરાદ્ અપિ ચ તથા.વિધમ્ એવ પ્રતિગૃહ્ણીયુઃ, અન્યત્ર ક્ષીણ.પરિશીર્ણાભ્યામ્ ॥

આવેશનિભિઃ સુવર્ણ.પુદ્ગલ.લક્ષણ.પ્રયોગેષુ તત્.તજ્ જાનીયાત્ ॥

તપ્ત.કલ.ધૌતકયોઃ કાકણિકઃ સુવર્ણે ક્ષયો દેયઃ ॥

તીક્ષ્ણ.કાકણી - રૂપ્ય.દ્વિ.ગુણઃ - રાગ.પ્રક્ષેપઃ, તસ્ય ષડ્.ભાગઃ ક્ષયઃ ॥

વર્ણ.હીને માષ.અવરે પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, પ્રમાણ.હીને મધ્યમઃ, તુલા.પ્રતિમાન.ઉપધાવ્ ઉત્તમઃ, કૃત.ભાણ્ડ.ઉપધૌ ચ ॥

સૌવર્ણિકેન^અદૃષ્ટમ્ અન્યત્ર વા પ્રયોગં કારયતો દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ ॥

કર્તુર્ દ્વિ.ગુણઃ સ-અપસારશ્ ચેત્ ॥

અનપસારઃ કણ્ટક.શોધનાય નીયેત ॥

કર્તુશ્ ચ દ્વિ.શતો દણ્ડઃ પણચ્.છેદનં વા ॥

તુલા.પ્રતિમાન.ભાણ્ડં પૌતવ.હસ્તાત્ ક્રીણીયુઃ ॥

અન્યથા દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ ॥

ઘનં સુષિરં સમ્યૂહ્યમ્ અવલેપ્યં સંઘાત્યં વાસિતકં ચ કારુ.કર્મ ॥

તુલા.વિષમમ્ અપસારણં વિસ્રાવણં પેટકઃ પિઙ્કશ્ ચ^ઇતિ હરણ.ઉપાયાઃ ॥

સમ્નામિન્ય્ ઉત્કીર્ણિકા ભિન્ન.મસ્તક.ઉપકણ્ઠી કુશિક્યા સકટુ.કક્ષ્યા પરિવેલ્યા^અયસ્.કાન્તા ચ દુષ્ટ.તુલાઃ ॥

રૂપ્યસ્ય દ્વૌ ભાગાવ્ એકઃ શુલ્બસ્ય ત્રિપુટકમ્ ॥

તેન^અકરોદ્ ગતમ્ અપસાર્યતે તત્.ત્રિપુટક.અપસારિતમ્ ॥

શુલ્બેન શુલ્બ.અપસારિતમ્, વેલ્લકેન વેલ્લક.અપસારિતમ્, શુલ્બ.અર્ધ.સારેણ હેમ્ના હેમ.અપસારિતમ્ ॥

મૂક.મૂષા પૂતિ.કિટ્ટઃ કરટુક.મુખં નાલી સંદંશો જોઙ્ગની સુવર્ચિકા.લવણં તદ્ એવ સુવર્ણમ્ ઇત્ય્ અપસારણ.માર્ગાઃ ॥

પૂર્વ.પ્રણિહિતા વા પિણ્ડ.વાલુકા મૂષા.ભેદાદ્ અગ્નિષ્ઠાદ્ ઉદ્ધ્રિયન્તે ॥

પશ્ચાદ્ બન્ધને આચિતક.પત્ત્ર.પરીક્ષાયાં વા રૂપ્ય.રૂપેણ પરિવર્તનં વિસ્રાવણમ્, પિણ્ડ.વાલુકાનાં લોહ.પિણ્ડ.વાલુકાભિર્ વા ॥

ગાઢશ્ ચ^અભ્યુદ્ધાર્યશ્ ચ પેટકઃ સમ્યૂહ્ય^અવલેપ્ય.સંઘાત્યેષુ ક્રિયતે ॥

સીસ.રૂપં સુવર્ણ.પત્ત્રેણ^અવલિપ્તમ્ અભ્યન્તરમ્ અષ્ટકેન બદ્ધં ગાઢ.પેટકઃ ॥

સ એવ પટલ.સમ્પુટેષ્વ્ અભ્યુદ્ધાર્યઃ ॥

પત્ત્રમ્ આશ્લિષ્ટં યમકપત્ત્રં વા^અવલેપ્યેષુ ક્રિયતે ॥

શુલ્બં તારં વા ગર્ભઃ પત્ત્રાણાં સંઘાત્યેષુ ક્રિયતે ॥

શુલ્બ.રૂપં સુવર્ણ.પત્ત્ર.સંહતં પ્રમૃષ્ટં સુપાર્શ્વમ્, તદ્ એવ યમક.પત્ત્ર.સંહતં પ્રમૃષ્ટં તામ્ર.તાર.રુપં ચ^ઉત્તર.વર્ણકઃ ॥

તદ્ ઉભયં તાપનિ.કષાભ્યાં નિહ્શબ્દ.ઉલ્લેખનાભ્યાં વા વિદ્યાત્ ॥

અભ્યુદ્ધાર્યં બદર.આમ્લે લવણ.ઉદકે વા સાદયન્તિ ॥ ઇતિ પેટકઃ ॥

ઘને સુષિરે વા રૂપે સુવર્ણ.મૃન્.માલુકા.હિઙ્ગુલુક.કલ્પો વા તપ્તો^અવતિષ્ઠતે ॥

દૃઢ.વાસ્તુકે વા રૂપે વાલુકા.મિશ્રં જતુ ગાન્ધાર.પઙ્કો વા તપ્તો^અવતિષ્ઠતે ॥

તયોસ્ તાપનમ્ અવધ્વંસનં વા શુદ્ધિઃ ॥

સ-પરિભાણ્ડે વા રૂપે લવણમ્ ઉલ્કયા કટુ.શર્કરયા તપ્તમ્ અવતિષ્ઠતે ॥

તસ્ય ક્વાથનં શુદ્ધિઃ ॥

અભ્ર.પટલમ્ અષ્ટકેન દ્વિ.ગુણ.વાસ્તુકે વા રૂપે બધ્યતે ॥

તસ્ય^અપિહિત.કાચકસ્ય^ઉદકે નિમજ્જત એક.દેશઃ સીદતિ, પટલ.અન્તરેષુ વા સૂચ્યા ભિદ્યતે ॥

મણયો રૂપ્યં સુવર્ણં વા ઘન.સુષિરાણાં પિઙ્કઃ ॥

તસ્ય તાપનમ્ અવધ્વંસનં વા શુદ્ધિઃ । ઇતિ પિઙ્કઃ ॥

તસ્માદ્ વજ્ર.મણિ.મુક્તા.પ્રવાલ.રૂપાણાં જાતિ.રૂપ.વર્ણ.પ્રમાણ.પુદ્ગલ.લક્ષણાન્ય્ ઉપલભેત ॥

કૃત.ભાણ્ડ.પરીક્ષાયાં પુરાણ.ભાણ્ડ.પ્રતિસંસ્કારે વા ચત્વારો હરણ.ઉપાયાઃ - પરિકુટ્ટનમ્ અવચ્છેદનમ્ ઉલ્લેખનં પરિમર્દનં વા ॥

પેટક.અપદેશેન પૃષતં ગુણં પિટકાં વા યત્ પરિશાતયન્તિ તત્.પરિકુટ્ટનમ્ ॥

યદ્.દ્વિ.ગુણ.વાસ્તુકાનાં વા રૂપે સીસ.રૂપં પ્રક્ષિપ્ય^આભ્યન્તરમ્ અવચ્છિન્દન્તિ તદ્ અવચ્છેદનમ્ ॥

યદ્ ઘનાનાં તીક્ષ્ણેન^ઉલ્લિખન્તિ તદ્ ઉલ્લેખનમ્ ॥

હરિ.તાલ.મનઃ.શિલા.હિઙ્ગુલુક.ચૂર્ણાનામ્ અન્યતમેન કુરુ.વિન્દ.ચૂર્ણેન વા વસ્ત્રં સમ્યૂહ્ય યત્ પરિમૃદ્નન્તિ તત્ પરિમર્દનમ્ ॥

તેન સૌવર્ણ.રાજતાનિ ભાણ્ડાનિ ક્ષીયન્તે, ન ચ^એષાં કિંચિદ્ અવરુગ્ણં ભવતિ ॥

ભગ્ન.ખણ્ડ.ઘૃષ્ટાનાં સમ્યૂહ્યાનાં સદૃશેન^અનુમાનં કુર્યાત્ ॥02.14.51। અવલેપ્યાનાં યાવદ્ ઉત્પાટિતં તાવદ્ ઉત્પાટ્ય^અનુમાનં કુર્યાત્ ॥

વિરૂપાણાં વા તાપનમ્ ઉદક.પેષણં ચ બહુશઃ કુર્યાત્ ॥

અવક્ષેપઃ પ્રતિમાનમ્ અગ્નિર્ ગણ્ડિકા ભણ્ડિક.અધિકરણી પિઞ્છઃ સૂત્રં ચેલ્લં બોલ્લનં શિર ઉત્સઙ્ગો મક્ષિકા સ્વ.કાય.ઈક્ષા દૃતિર્ ઉદક.શરાવમ્ અગ્નિષ્ઠમ્ ઇતિ કાચં વિદ્યાત્ ॥

રાજતાનાં વિસ્રં મલ.ગ્રાહિ પરુષં પ્રસ્તીનં વિવર્ણં વા દુષ્ટમ્ ઇતિ વિદ્યાત્ ॥
કz02.14.55અબ્। એવં નવં ચ જીર્ણં ચ વિરૂપં ચ^અપિ ભાણ્ડકમ્ ।
કz02.14.55ચ્દ્। પરીક્ષેત^અત્યયં ચ^એષાં યથા.ઉદ્દિષ્ટં પ્રકલ્પયેત્ ॥એ
(ષુપેરિન્તેન્દેન્ત્ ઓf થે મગશિન્)