अर्थशास्त्र · अध्याय 02.14

सौवर्णिकः पौर.जान.पदानां रूप्य.सुवर्णम् आवेशनिभिः कारयेत् ॥

निर्दिष्ट.काल.कार्यं च कर्म कुर्युः, अनिर्दिष्ट.कालं कार्य.अपदेशम् ॥

कार्यस्य.अन्यथा.करणे वेतन.नाशः, तद्.द्वि.गुणश् च दण्डः ॥

काल.अतिपातने पाद.हीनं वेतनं तद्.द्वि.गुणश् च दण्डः ॥

यथा.वर्ण.प्रमाणं निक्षेपं गृह्णीयुस् तथा.विधम् एव^अर्पयेयुः ॥

काल.अन्तराद् अपि च तथा.विधम् एव प्रतिगृह्णीयुः, अन्यत्र क्षीण.परिशीर्णाभ्याम् ॥

आवेशनिभिः सुवर्ण.पुद्गल.लक्षण.प्रयोगेषु तत्.तज् जानीयात् ॥

तप्त.कल.धौतकयोः काकणिकः सुवर्णे क्षयो देयः ॥

तीक्ष्ण.काकणी - रूप्य.द्वि.गुणः - राग.प्रक्षेपः, तस्य षड्.भागः क्षयः ॥

वर्ण.हीने माष.अवरे पूर्वः साहस.दण्डः, प्रमाण.हीने मध्यमः, तुला.प्रतिमान.उपधाव् उत्तमः, कृत.भाण्ड.उपधौ च ॥

सौवर्णिकेन^अदृष्टम् अन्यत्र वा प्रयोगं कारयतो द्वादश.पणो दण्डः ॥

कर्तुर् द्वि.गुणः स-अपसारश् चेत् ॥

अनपसारः कण्टक.शोधनाय नीयेत ॥

कर्तुश् च द्वि.शतो दण्डः पणच्.छेदनं वा ॥

तुला.प्रतिमान.भाण्डं पौतव.हस्तात् क्रीणीयुः ॥

अन्यथा द्वादश.पणो दण्डः ॥

घनं सुषिरं सम्यूह्यम् अवलेप्यं संघात्यं वासितकं च कारु.कर्म ॥

तुला.विषमम् अपसारणं विस्रावणं पेटकः पिङ्कश् च^इति हरण.उपायाः ॥

सम्नामिन्य् उत्कीर्णिका भिन्न.मस्तक.उपकण्ठी कुशिक्या सकटु.कक्ष्या परिवेल्या^अयस्.कान्ता च दुष्ट.तुलाः ॥

रूप्यस्य द्वौ भागाव् एकः शुल्बस्य त्रिपुटकम् ॥

तेन^अकरोद् गतम् अपसार्यते तत्.त्रिपुटक.अपसारितम् ॥

शुल्बेन शुल्ब.अपसारितम्, वेल्लकेन वेल्लक.अपसारितम्, शुल्ब.अर्ध.सारेण हेम्ना हेम.अपसारितम् ॥

मूक.मूषा पूति.किट्टः करटुक.मुखं नाली संदंशो जोङ्गनी सुवर्चिका.लवणं तद् एव सुवर्णम् इत्य् अपसारण.मार्गाः ॥

पूर्व.प्रणिहिता वा पिण्ड.वालुका मूषा.भेदाद् अग्निष्ठाद् उद्ध्रियन्ते ॥

पश्चाद् बन्धने आचितक.पत्त्र.परीक्षायां वा रूप्य.रूपेण परिवर्तनं विस्रावणम्, पिण्ड.वालुकानां लोह.पिण्ड.वालुकाभिर् वा ॥

गाढश् च^अभ्युद्धार्यश् च पेटकः सम्यूह्य^अवलेप्य.संघात्येषु क्रियते ॥

सीस.रूपं सुवर्ण.पत्त्रेण^अवलिप्तम् अभ्यन्तरम् अष्टकेन बद्धं गाढ.पेटकः ॥

स एव पटल.सम्पुटेष्व् अभ्युद्धार्यः ॥

पत्त्रम् आश्लिष्टं यमकपत्त्रं वा^अवलेप्येषु क्रियते ॥

शुल्बं तारं वा गर्भः पत्त्राणां संघात्येषु क्रियते ॥

शुल्ब.रूपं सुवर्ण.पत्त्र.संहतं प्रमृष्टं सुपार्श्वम्, तद् एव यमक.पत्त्र.संहतं प्रमृष्टं ताम्र.तार.रुपं च^उत्तर.वर्णकः ॥

तद् उभयं तापनि.कषाभ्यां निह्शब्द.उल्लेखनाभ्यां वा विद्यात् ॥

अभ्युद्धार्यं बदर.आम्ले लवण.उदके वा सादयन्ति ॥ इति पेटकः ॥

घने सुषिरे वा रूपे सुवर्ण.मृन्.मालुका.हिङ्गुलुक.कल्पो वा तप्तो^अवतिष्ठते ॥

दृढ.वास्तुके वा रूपे वालुका.मिश्रं जतु गान्धार.पङ्को वा तप्तो^अवतिष्ठते ॥

तयोस् तापनम् अवध्वंसनं वा शुद्धिः ॥

स-परिभाण्डे वा रूपे लवणम् उल्कया कटु.शर्करया तप्तम् अवतिष्ठते ॥

तस्य क्वाथनं शुद्धिः ॥

अभ्र.पटलम् अष्टकेन द्वि.गुण.वास्तुके वा रूपे बध्यते ॥

तस्य^अपिहित.काचकस्य^उदके निमज्जत एक.देशः सीदति, पटल.अन्तरेषु वा सूच्या भिद्यते ॥

मणयो रूप्यं सुवर्णं वा घन.सुषिराणां पिङ्कः ॥

तस्य तापनम् अवध्वंसनं वा शुद्धिः । इति पिङ्कः ॥

तस्माद् वज्र.मणि.मुक्ता.प्रवाल.रूपाणां जाति.रूप.वर्ण.प्रमाण.पुद्गल.लक्षणान्य् उपलभेत ॥

कृत.भाण्ड.परीक्षायां पुराण.भाण्ड.प्रतिसंस्कारे वा चत्वारो हरण.उपायाः - परिकुट्टनम् अवच्छेदनम् उल्लेखनं परिमर्दनं वा ॥

पेटक.अपदेशेन पृषतं गुणं पिटकां वा यत् परिशातयन्ति तत्.परिकुट्टनम् ॥

यद्.द्वि.गुण.वास्तुकानां वा रूपे सीस.रूपं प्रक्षिप्य^आभ्यन्तरम् अवच्छिन्दन्ति तद् अवच्छेदनम् ॥

यद् घनानां तीक्ष्णेन^उल्लिखन्ति तद् उल्लेखनम् ॥

हरि.ताल.मनः.शिला.हिङ्गुलुक.चूर्णानाम् अन्यतमेन कुरु.विन्द.चूर्णेन वा वस्त्रं सम्यूह्य यत् परिमृद्नन्ति तत् परिमर्दनम् ॥

तेन सौवर्ण.राजतानि भाण्डानि क्षीयन्ते, न च^एषां किंचिद् अवरुग्णं भवति ॥

भग्न.खण्ड.घृष्टानां सम्यूह्यानां सदृशेन^अनुमानं कुर्यात् ॥02.14.51। अवलेप्यानां यावद् उत्पाटितं तावद् उत्पाट्य^अनुमानं कुर्यात् ॥

विरूपाणां वा तापनम् उदक.पेषणं च बहुशः कुर्यात् ॥

अवक्षेपः प्रतिमानम् अग्निर् गण्डिका भण्डिक.अधिकरणी पिञ्छः सूत्रं चेल्लं बोल्लनं शिर उत्सङ्गो मक्षिका स्व.काय.ईक्षा दृतिर् उदक.शरावम् अग्निष्ठम् इति काचं विद्यात् ॥

राजतानां विस्रं मल.ग्राहि परुषं प्रस्तीनं विवर्णं वा दुष्टम् इति विद्यात् ॥
कz02.14.55अब्। एवं नवं च जीर्णं च विरूपं च^अपि भाण्डकम् ।
कz02.14.55च्द्। परीक्षेत^अत्ययं च^एषां यथा.उद्दिष्टं प्रकल्पयेत् ॥ए
(षुपेरिन्तेन्देन्त् ओf थे मगशिन्)