અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 01.19

રાજાનમ્ ઉત્થિતમ્ અનૂત્તિષ્ઠન્તે ભૃત્યાઃ ॥

પ્રમાદ્યન્તમ્ અનુપ્રમાદ્યન્તિ ॥

કર્માણિ ચ^અસ્ય ભક્ષયન્તિ ॥

દ્વિષદ્ભિશ્ ચ^અતિસંધીયતે ।

તસ્માદ્ ઉત્થાનમ્ આત્મનઃ કુર્વીત ॥

નાલિકાભિર્ અહર્ અષ્ટધા રાત્રિં ચ વિભજેત્, છાયા.પ્રમાણેન વા ॥

ત્રિપૌરુષી પૌરુષી ચતુર્.અઙ્ગુલા નષ્ટચ્.છાયો મધ્ય.અહ્ન^ઇતિ ચત્વારઃ પૂર્વે દિવસસ્ય^અષ્ટ.ભાગાઃ ॥

તૈઃ પશ્ચિમા વ્યાખ્યાતાઃ ॥

તત્ર પૂર્વે દિવસસ્ય^અષ્ટ.ભાગે રક્ષા.વિધાનમ્ આય.વ્યયૌ ચ શૃણુયાત્ ॥

દ્વિતીયે પૌર.જાનપદાનાં કાર્યાણિ પશ્યેત્ ॥

તૃતીયે સ્નાન.ભોજનં સેવેત, સ્વાધ્યાયં ચ કુર્વીત ॥

ચતુર્થે હિરણ્ય.પ્રતિગ્રહમ્ અધ્યક્ષાંશ્ ચ કુર્વીત ॥

પઞ્ચમે મન્ત્રિ.પરિષદા પત્ત્ર.સમ્પ્રેષણેન મન્ત્રયેત, ચાર.ગુહ્ય.બોધનીયાનિ ચ બુધ્યેત ॥

ષષ્ઠે સ્વૈર.વિહારં મન્ત્રં વા સેવેત ॥

સપ્તમે હસ્ત્ય્.અશ્વ.રથ.આયુધીયાન્ પશ્યેત્ ॥

અષ્ટમે સેના.પતિ.સખો વિક્રમં ચિન્તયેત્ ॥

પ્રતિષ્ઠિતે^અહનિ સંધ્યામ્ ઉપાસીત ॥

પ્રથમે રાત્રિ.ભાગે ગૂઢ.પુરુષાન્ પશ્યેત્ ॥

દ્વિતીયે સ્નાન.ભોજનં કુર્વીત, સ્વાધ્યાયં ચ ॥

તૃતીયે તૂર્ય.ઘોષેણ સંવિષ્ટશ્ ચતુર્થ.પઞ્ચમૌ શયીત ॥

ષષ્ઠે તૂર્ય.ઘોષેણ પ્રતિબુદ્ધઃ શાસ્ત્રમ્ ઇતિકર્તવ્યતાં ચ ચિન્તયેત્ ॥

સપ્તમે મન્ત્રમ્ અધ્યાસીત, ગૂઢ.પુરુષાંશ્ ચ પ્રેષયેત્ ॥

અષ્ટમે ઋત્વિગ્.આચાર્ય.પુરોહિત.સ્વસ્ત્યયનાનિ પ્રતિગૃહ્ણીયાત્, ચિકિત્સક.માહાનસિક.મૌહૂર્તિકાંશ્ ચ પશ્યેત્ ॥

સવસ્તાં ધેનું વૃષભં ચ પ્રદક્ષિણી.કૃત્ય^ઉપસ્થાનં ગચ્છેત્ ॥

આત્મ.બલ.આનુકૂલ્યેન વા નિશા.અહર્.ભાગાન્ પ્રવિભજ્ય કાર્યાણિ સેવેત ॥

ઉપસ્થાન.ગતઃ કાર્ય.અર્થિનામ્ અદ્વાર.આસઙ્ગં કારયેત્ ॥

દુર્દર્શો હિ રાજા કાર્ય.અકાર્ય.વિપર્યાસમ્ આસન્નૈઃ કાર્યતે ॥

તેન પ્રકૃતિ.કોપમ્ અરિ.વશં વા ગચ્છેત્ ॥

તસ્માદ્ દેવતા.આશ્રમ.પાષણ્ડ.શ્રોત્રિય.પશુ.પુણ્ય.સ્થાનાનાં બાલ.વૃદ્ધ.વ્યાધિત.વ્યસન્ય્.અનાથાનાં સ્ત્રીણાં ચ ક્રમેણ કાર્યાણિ પશ્યેત્, કાર્ય.ગૌરવાદ્ આત્યયિક.વશેન વા ॥
કz01.19.30અબ્। સર્વમ્ આત્યયિકં કાર્યં શૃણુયાન્ ન^અતિપાતયેત્ ।[શ્]
કz01.19.30ચ્દ્। કૃચ્છ્ર.સાધ્યમ્ અતિક્રાન્તમ્ અસાધ્યં વા^અપિ જાયતે ॥[શ્]
કz01.19.31અબ્। અગ્ન્ય્.અગાર.ગતઃ કાર્યં પશ્યેદ્ વૈદ્ય.તપસ્વિનામ્ ।[શ્]
કz01.19.31ચ્દ્। પુરોહિત.આચાર્ય.સખઃ પ્રત્યુત્થાય^અભિવાદ્ય ચ ॥[શ્]
કz01.19.32અબ્। તપસ્વિનાં તુ કાર્યાણિ ત્રૈવિદ્યૈઃ સહ કારયેત્ ।[શ્]
કz01.19.32ચ્દ્। માયા.યોગવિદાં ચૈવ ન સ્વયં કોપ.કારણાત્ ॥[શ્]
કz01.19.33અબ્। રાજ્ઞો હિ વ્રતમ્ ઉત્થાનં યજ્ઞઃ કાર્ય.અનુશાસનમ્ ।[શ્]
કz01.19.33ચ્દ્। દક્ષિણા વૃત્તિ.સામ્યં તુ દીક્ષા તસ્ય^અભિષેચનમ્ ॥[શ્]
કz01.19.34અબ્। પ્રજા.સુખે સુખં રાજ્ઞઃ પ્રજાનાં ચ હિતે હિતમ્ ।[શ્]
કz01.19.34ચ્દ્। ન^આત્મ.પ્રિયં હિતં રાજ્ઞઃ પ્રજાનાં તુ પ્રિયં હિતમ્ ॥[શ્]
કz01.19.35અબ્। તસ્માન્ નિત્ય.ઉત્થિતો રાજા કુર્યાદ્ અર્થ.અનુશાસનમ્ ।
કz01.19.35ચ્દ્। અર્થસ્ય મૂલમ્ ઉત્થાનમ્ અનર્થસ્ય વિપર્યયઃ ॥[શ્]
કz01.19.36અબ્। અનુત્થાને ધ્રુવો નાશઃ પ્રાપ્તસ્ય^અનાગતસ્ય ચ ।[શ્]
કz01.19.36ચ્દ્। પ્રાપ્યતે ફલમ્ ઉત્થાનાલ્ લભતે ચ^અર્થસમ્પદમ્ ॥[શ્]
ઋએગુલતિઓન્સ્ fઓર્ થે રોયલ્ રેસિદેઞ્ચે