અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 01.17

રક્ષિતો રાજા રાજ્યં રક્ષત્ય્ આસન્નેભ્યઃ પરેભ્યશ્ ચ, પૂર્વં દારેભ્યઃ પુત્રેભ્યશ્ ચ ॥

દાર.રક્ષણં નિશાન્ત.પ્રણિધૌ વક્ષ્યામઃ ॥

"પુત્ર.રક્ષણં તુ ॥

"જન્મ.પ્રભૃતિ રાજ.પુત્રાન્ રક્ષેત્ ॥

કર્કટક.સધર્માણો હિ જનક.ભક્ષા રાજ.પુત્રાઃ ॥

તેષામ્ અજાત.સ્નેહે પિતર્ય્ ઉપાંશુ.દણ્ડઃ શ્રેયાન્" ઇતિ ભારદ્વાજઃ ॥

"નૃશંસમ્ અદુષ્ટ.વધઃ ક્ષત્ર.બીજ.વિનાશશ્ ચ" ઇતિ વિશાલ.અક્ષઃ ॥

"તસ્માદ્ એક.સ્થાન.અવરોધઃ શ્રેયાન્" ઇતિ ॥

અહિ.ભયમ્ એતદ્" ઇતિ પારાશરાઃ ॥

"કુમારો હિ "વિક્રમ.ભયાન્ માં પિતા^અવરુણદ્ધિ" ઇતિ જ્ઞાત્વા તમ્ એવ^અઙ્કે કુર્યાત્ ॥

તસ્માદ્ અન્ત.પાલ.દુર્ગે વાસઃ શ્રેયાન્" ઇતિ ॥

"ઔરભ્રં ભયમ્ એતદ્" ઇતિ પિશુનઃ ॥

"પ્રત્યાપત્તેર્ હિ તદ્ એવ કારણં જ્ઞાત્વા^અન્ત.પાલ.સખઃ સ્યાત્ ॥

તસ્માત્ સ્વ.વિષયાદ્ અપકૃષ્ટે સામન્ત.દુર્ગે વાસઃ શ્રેયાન્" ઇતિ ॥

"વત્સ.સ્થાનમ્ એતદ્" ઇતિ કૌણપદન્તઃ ॥

"વત્સેન^ઇવ હિ ધેનું પિતરમ્ અસ્ય સામન્તો દુહ્યાત્ ॥

તસ્માન્ માતૃ.બન્ધુષુ વાસઃ શ્રેયાન્" ઇતિ ॥

"ધ્વજ.સ્થાનમ્ એતદ્" ઇતિ વાત.વ્યાધિઃ ॥

"તેન હિ ધ્વજેન^અદિતિ.કૌશિકવદ્ અસ્ય માતૃ.બાન્ધવા ભિક્ષેરન્ ॥

તસ્માદ્ ગ્રામ્ય સુખેષ્વ્ એનમ્ અવસૃજેત્ ॥

સુખ.ઉપરુદ્ધા હિ પુત્રાઃ પિતરં ન^અભિદ્રુહ્યન્તિ" ઇતિ ॥

જીવન્.મરણમ્ એતદ્ ઇતિ કૌટિલ્યઃ ॥

કાષ્ઠમ્ ઇવ ઘુણ.જગ્ધં રાજ.કુલમ્ અવિનીત.પુત્રમ્ અભિયુક્ત.માત્રં ભજ્યેત ॥

તસ્માદ્ ઋતુમત્યાં મહિષ્યામ્ ઋત્વિજશ્ ચરુમ્ ઐન્દ્રાબાર્હસ્પત્યં નિર્વપેયુઃ ॥

આપન્ન.સત્ત્વાયાઃ કૌમાર.ભૃત્યો ગર્ભ.ભર્મણિ પ્રસવે ચ વિયતેત ॥

પ્રજાતાયાઃ પુત્ર.સંસ્કારં પુરોહિતઃ કુર્યાત્ ॥

સમર્થં તદ્વિદો વિનયેયુઃ ॥

"સત્ત્રિણામ્ એકશ્ ચ^એનં મૃગયા.દ્યૂત.મદ્ય.સ્ત્રીભિઃ પ્રલોભયેત્ "પિતરિ વિક્રમ્ય રાજ્યં ગૃહાણ" ઇતિ ॥

તમ્ અન્યઃ સત્ત્રી પ્રતિષેધયેત્" ઇત્ય્ આમ્ભીયાઃ ॥

મહા.દોષમ્ અબુદ્ધ.બોધનમ્ ઇત્ કૌટિલ્યઃ ॥

નવં હિ દ્રવ્યં યેન યેન^અર્થ.જાતેન^ઉપદિહ્યતે તત્ તદ્ આચૂષતિ ॥

એવમ્ અયં નવ.બુદ્ધિર્ યદ્ યદ્ ઉચ્યતે તત્ તત્.શાસ્ત્ર.ઉપદેશમ્ ઇવ^અભિજાનાતિ ॥

તસ્માદ્ ધર્મ્યમ્ અર્થ્યં ચ^અસ્ય^ઉપદિશેન્ ન^અધર્મ્યમ્ અનર્થ્યં ચ ॥

સત્ત્રિણસ્ ત્વ્ એનં "તવ સ્મઃ" ઇતિ વદન્તઃ પાલયેયુઃ ॥

યૌવન.ઉત્સેકાત્ પર.સ્ત્રીષુ મનઃ કુર્વાણમ્ આર્યા.વ્યઞ્જનાભિઃ સ્ત્રીભિર્ અમેધ્યાભિઃ શૂન્ય.આગારેષુ રાત્રાવ્ ઉદ્વેજયેયુઃ ॥

મદ્ય.કામં યોગ.પાનેન^ઉદ્વેજયેયુઃ ॥

દ્યૂત.કામં કાપટિકૈર્ ઉદ્વેજયેયુઃ ॥

મૃગયા.કામં પ્રતિરોધક.વ્યઞ્જનૈસ્ ત્રાસયેયુઃ ॥

પિતરિ વિક્રમ.બુદ્ધિં "તથા" ઇત્ય્ અનુપ્રવિશ્ય ભેદયેયુઃ - "અપ્રાર્થનીયો રાજા, વિપન્ને ઘાતઃ, સમ્પન્ને નરક.પાતઃ, સંક્રોશઃ, પ્રજાભિર્ એક.લોષ્ટ.વધશ્ ચ" ઇતિ ॥

વિરાગં વેદયેયુઃ ॥

પ્રિયમ્ એક.પુત્રં બધ્નીયાત્ ॥

બહુ.પુત્રઃ પ્રત્યન્તમ્ અન્ય.વિષયં વા પ્રેષયેદ્ યત્ર ગર્ભઃ પણ્યં ડિમ્બો વા ન ભવેત્ ॥

આત્મ.સમ્પન્નં સૈનાપત્યે યૌવરાજ્યે વા સ્થાપયેત્ ॥

બુદ્ધિમાન્.આહાર્ય.બુદ્ધિર્ દુર્બુદ્ધિર્ ઇતિ પુત્ર.વિશેષાઃ ॥

શિષ્યમાણો ધર્મ.અર્થાવ્ ઉપલભતે ચ^અનુતિષ્ઠતિ ચ બુદ્ધિમાન્ ॥

ઉપલભમાનો ન^અનુતિષ્ઠત્ય્ આહાર્ય.બુદ્ધિઃ ॥

અપાય.નિત્યો ધર્મ.અર્થ.દ્વેષી ચ^ઇતિ દુર્બુદ્ધિઃ ॥

સ યદ્ય્ એક.પુત્રઃ પુત્ર.ઉત્પત્તાવ્ અસ્ય પ્રયતેત ॥

પુત્રિકા.પુત્રાન્ ઉત્પાદયેદ્ વા ॥

વૃદ્ધસ્ તુ વ્યાધિતો વા રાજા માતૃ.બન્ધુ.કુલ્ય.ગુણવત્.સામન્તાનામ્ અન્યતમેન ક્ષેત્રે બીજમ્ ઉત્પાદયેત્ ॥

ન ચ^એક.પુત્રમ્ અવિનીતં રાજ્યે સ્થાપયેત્ ॥
કz01.17.52અબ્। બહૂનામ્ એક.સમ્રોધઃ પિતા પુત્ર.હિતો ભવેત્ ।
કz01.17.52ચ્દ્। અન્યત્ર^આપદ ઐશ્વર્યં જ્યેષ્ઠ.ભાગિ તુ પૂજ્યતે ॥
કz01.17.53અબ્। કુલસ્ય વા ભવેદ્ રાજ્યં કુલ.સંઘો હિ દુર્જયઃ ।
કz01.17.53ચ્દ્। અરાજ.વ્યસન.આબાધઃ શશ્વદ્ આવસતિ ક્ષિતિમ્ ॥એ
(ઠે ચોન્દુચ્ત્ ઓf અ પ્રિન્ચે ઇન્ દિસ્fઅવોઉર્)
(બેહવિઓઉર્ તોwઅર્દ્સ્ અ પ્રિન્ચે ઇન્ દિસ્fઅવોઉર્)