અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 01.16

ઉદ્વૃત્ત.મન્ત્રો દૂત.પ્રણિધિઃ ॥

અમાત્ય.સમ્પદા^ઉપેતો નિસૃષ્ટ.અર્થઃ ॥

પાદ.ગુણ.હીનઃ પરિમિત.અર્થઃ ॥

અર્ધ.ગુણ.હીનઃ શાસન.હરઃ ॥

સુપ્રતિવિહિત.યાન.વાહન.પુરુષ.પરિવાપઃ પ્રતિષ્ઠેત ॥

શાસનમ્ એવં વાચ્યઃ પરઃ, સ વક્ષ્યત્ય્ એવમ્, તસ્ય^ઇદં પ્રતિવાક્યમ્, એવમ્ અતિસંધાતવ્યમ્, ઇત્ય્ અધીયાનો ગચ્છેત્ ॥

અટવ્ય્.અન્ત.પાલ.પુર.રાષ્ટ્ર.મુખ્યૈશ્ ચ પ્રતિસંસર્ગં ગચ્છેત્ ॥

અનીક.સ્થાન.યુદ્ધ.પ્રતિગ્રહ.અપસાર.ભૂમીર્ આત્મનઃ પરસ્ય ચ^અવેક્ષેત ॥

દુર્ગ.રાષ્ટ્ર.પ્રમાણં સાર.વૃત્તિ.ગુપ્તિચ્.છિદ્રાણિ ચ^ઉપલભેત ॥

પર.અધિષ્ઠાનમ્ અનુજ્ઞાતઃ પ્રવિશેત્ ॥

શાસનં ચ યથા.ઉક્તં બ્રૂયાત્, પ્રાણ.આબાધે^અપિ દૃષ્ટે ॥

પરસ્ય વાચિ વક્ત્રે દૃષ્ટ્યાં ચ પ્રસાદં વાક્ય.પૂજનમ્ ઇષ્ટ.પરિપ્રશ્નં ગુણ.કથા.સઙ્ગમ્ આસન્નમ્ આસનં સત્કારમ્ ઇષ્ટેષુ સ્મરણં વિશ્વાસ.ગમનં ચ લક્ષયેત્ તુષ્ટસ્ય, વિપરીતમ્ અતુષ્ટસ્ય ॥

તં બ્રૂયાત્ - "દૂત.મુખા હિ રાજાનઃ, ત્વં ચ^અન્યે ચ ॥

તસ્માદ્ ઉદ્યતેષ્વ્ અપિ શસ્ત્રેષુ યથા.ઉક્તં વક્તારો દૂતાઃ ॥

તેષામ્ અન્ત.અવસાયિનો^અપ્ય્ અવધ્યાઃ, કિમ્ અઙ્ગ પુનર્ બ્રાહ્મણાઃ ॥

પરસ્ય^એતદ્ વાક્યમ્ ॥

એષ દૂત.ધર્મઃ" ઇતિ ॥

વસેદ્ અવિસૃષ્ટઃ પૂજયા ન^ઉત્સિક્તઃ ॥

પરેષુ બલિત્વં ન મન્યેત ॥

વાક્યમ્ અનિષ્ટં સહેત ॥

સ્ત્રિયઃ પાનં ચ વર્જયેત્ ॥

એકઃ શયીત ॥

સુપ્ત.મત્તયોર્ હિ ભાવ.જ્ઞાનં દૃષ્ટમ્ ॥

કૃત્ય.પક્ષ.ઉપજાપમ્ અકૃત્ય.પક્ષે ગૂઢ.પ્રણિધાનં રાગ.અપરાગૌ ભર્તરિ રન્ધ્રં ચ પ્રકૃતીનાં તાપસ.વૈદેહક.વ્યઞ્જનાભ્યામ્ ઉપલભેત, તયોર્ અન્તેવાસિભિશ્ ચિકિત્સક.પાષણ્ડ.વ્યઞ્જન.ઉભય.વેતનૈર્ વા ॥

તેષામ્ અસમ્ભાષાયાં યાચક.મત્ત.ઉન્મત્ત.સુપ્ત.પ્રલાપૈઃ પુણ્ય.સ્થાન.દેવ.ગૃહ.ચિત્ર.લેખ્ય.સંજ્ઞાભિર્ વા ચારમ્ ઉપલભેત ॥

ઉપલબ્ધસ્ય^ઉપજાપમ્ ઉપેયાત્ ॥

પરેણ ચ^ઉક્તઃ સ્વાસાં પ્રકૃતીનાં પ્રમાણં ન^આચક્ષીત ॥

"સર્વં વેદ ભવાન્" ઇતિ બ્રૂયાત્, કાર્ય.સિદ્ધિ.કરં વા ॥

કાર્યસ્ય^અસિદ્ધાવ્ ઉપરુધ્યમાનસ્ તર્કયેત્ - "કિં ભર્તુર્ મે વ્યસનમ્ આસન્નં પશ્યન્, સ્વં વા વ્યસનં પ્રતિકર્તુ.કામઃ, પાર્ષ્ણિ.ગ્રાહમ્ આસારમ્ અન્તઃ.કોપમ્ આટવિકં વા સમુત્થાપયિતુ.કામઃ, મિત્રમ્ આક્રન્દં વા વ્યાઘાતયિતુ.કામઃ, સ્વં વા પરતો વિગ્રહમ્ અન્તઃ.કોપમ્ આટવિકં વા પ્રતિકર્તુ.કામઃ, સંસિદ્ધં વા મે ભર્તુર્ યાત્રા.કાલમ્ અભિહન્તુ.કામઃ,
સસ્ય.પણ્ય.કુપ્ય.સંગ્રહં દુર્ગ.કર્મ બલ.સમુદ્દાનં વા કર્તુ.કામઃ, સ્વ.સૈન્યાનાં વા વ્યાયામસ્ય દેશ.કાલાવ્ આકાઙ્ક્ષમાણઃ, પરિભવ.પ્રમાદાભ્યાં વા, સંસર્ગ.અનુબન્ધ.અર્થી વા, મામ્ ઉપરુણદ્ધિ" ઇતિ ॥

જ્ઞાત્વા વસેદ્ અપસરેદ્ વા ॥

પ્રયોજનમ્ ઇષ્ટમ્ અવેક્ષેત વા ॥

શાસનમ્ અનિષ્ટમ્ ઉક્ત્વા બન્ધ.વધ.ભયાદ્ અવિસૃષ્ટો^અપ્ય્ અપગચ્છેત્, અન્યથા નિયમ્યેત ॥
કz01.16.33અબ્। પ્રેષણં સંધિ.પાલત્વં પ્રતાપો મિત્ર.સંગ્રહઃ ।
કz01.16.33ચ્દ્। ઉપજાપઃ સુહૃદ્.ભેદો ગૂઢ.દણ્ડ.અતિસારણમ્ ॥
કz01.16.34અબ્। બન્ધુ.રત્ન.અપહરણં ચાર.જ્ઞાનં પરાક્રમઃ ।
કz01.16.34ચ્દ્। સમાધિ.મોક્ષો દૂતસ્ય કર્મ યોગસ્ય ચ^આશ્રયઃ ॥
કz01.16.35અબ્। સ્વ.દૂતૈઃ કારયેદ્ એતત્ પર.દૂતાંશ્ ચ રક્ષયેત્ ।
કz01.16.35ચ્દ્। પ્રતિદૂત.અપસર્પાભ્યાં દૃશ્ય.અદૃશ્યૈશ્ ચ રક્ષિભિઃ ॥એ
(ઙુઅર્દિન્ગ્ અગૈન્સ્ત્ પ્રિન્ચેસ્)