Arthashastra · Chapter 01.17
rakṣito rājā rājyaṃ rakṣaty āsannebhyaḥ parebhyaś ca, pūrvaṃ dārebhyaḥ putrebhyaś ca //
dāra.rakṣaṇaṃ niśānta.praṇidhau vakṣyāmaḥ //
"putra.rakṣaṇaṃ tu //
"janma.prabhṛti rāja.putrān rakṣet //
karkaṭaka.sadharmāṇo hi janaka.bhakṣā rāja.putrāḥ //
teṣām ajāta.snehe pitary upāṃśu.daṇḍaḥ śreyān" iti bhāradvājaḥ //
"nṛśaṃsam aduṣṭa.vadhaḥ kṣatra.bīja.vināśaś ca" iti viśāla.akṣaḥ //
"tasmād eka.sthāna.avarodhaḥ śreyān" iti //
ahi.bhayam etad" iti pārāśarāḥ //
"kumāro hi "vikrama.bhayān māṃ pitā^avaruṇaddhi" iti jñātvā tam eva^aṅke kuryāt //
tasmād anta.pāla.durge vāsaḥ śreyān" iti //
"aurabhraṃ bhayam etad" iti piśunaḥ //
"pratyāpatter hi tad eva kāraṇaṃ jñātvā^anta.pāla.sakhaḥ syāt //
tasmāt sva.viṣayād apakṛṣṭe sāmanta.durge vāsaḥ śreyān" iti //
"vatsa.sthānam etad" iti kauṇapadantaḥ //
"vatsena^iva hi dhenuṃ pitaram asya sāmanto duhyāt //
tasmān mātṛ.bandhuṣu vāsaḥ śreyān" iti //
"dhvaja.sthānam etad" iti vāta.vyādhiḥ //
"tena hi dhvajena^aditi.kauśikavad asya mātṛ.bāndhavā bhikṣeran //
tasmād grāmya sukheṣv enam avasṛjet //
sukha.uparuddhā hi putrāḥ pitaraṃ na^abhidruhyanti" iti //
jīvan.maraṇam etad iti kauṭilyaḥ //
kāṣṭham iva ghuṇa.jagdhaṃ rāja.kulam avinīta.putram abhiyukta.mātraṃ bhajyeta //
tasmād ṛtumatyāṃ mahiṣyām ṛtvijaś carum aindrābārhaspatyaṃ nirvapeyuḥ //
āpanna.sattvāyāḥ kaumāra.bhṛtyo garbha.bharmaṇi prasave ca viyateta //
prajātāyāḥ putra.saṃskāraṃ purohitaḥ kuryāt //
samarthaṃ tadvido vinayeyuḥ //
"sattriṇām ekaś ca^enaṃ mṛgayā.dyūta.madya.strībhiḥ pralobhayet "pitari vikramya rājyaṃ gṛhāṇa" iti //
tam anyaḥ sattrī pratiṣedhayet" ity āmbhīyāḥ //
mahā.doṣam abuddha.bodhanam it kauṭilyaḥ //
navaṃ hi dravyaṃ yena yena^artha.jātena^upadihyate tat tad ācūṣati //
evam ayaṃ nava.buddhir yad yad ucyate tat tat.śāstra.upadeśam iva^abhijānāti //
tasmād dharmyam arthyaṃ ca^asya^upadiśen na^adharmyam anarthyaṃ ca //
sattriṇas tv enaṃ "tava smaḥ" iti vadantaḥ pālayeyuḥ //
yauvana.utsekāt para.strīṣu manaḥ kurvāṇam āryā.vyañjanābhiḥ strībhir amedhyābhiḥ śūnya.āgāreṣu rātrāv udvejayeyuḥ //
madya.kāmaṃ yoga.pānena^udvejayeyuḥ //
dyūta.kāmaṃ kāpaṭikair udvejayeyuḥ //
mṛgayā.kāmaṃ pratirodhaka.vyañjanais trāsayeyuḥ //
pitari vikrama.buddhiṃ "tathā" ity anupraviśya bhedayeyuḥ - "aprārthanīyo rājā, vipanne ghātaḥ, sampanne naraka.pātaḥ, saṃkrośaḥ, prajābhir eka.loṣṭa.vadhaś ca" iti //
virāgaṃ vedayeyuḥ //
priyam eka.putraṃ badhnīyāt //
bahu.putraḥ pratyantam anya.viṣayaṃ vā preṣayed yatra garbhaḥ paṇyaṃ ḍimbo vā na bhavet //
ātma.sampannaṃ saināpatye yauvarājye vā sthāpayet //
buddhimān.āhārya.buddhir durbuddhir iti putra.viśeṣāḥ //
śiṣyamāṇo dharma.arthāv upalabhate ca^anutiṣṭhati ca buddhimān //
upalabhamāno na^anutiṣṭhaty āhārya.buddhiḥ //
apāya.nityo dharma.artha.dveṣī ca^iti durbuddhiḥ //
sa yady eka.putraḥ putra.utpattāv asya prayateta //
putrikā.putrān utpādayed vā //
vṛddhas tu vyādhito vā rājā mātṛ.bandhu.kulya.guṇavat.sāmantānām anyatamena kṣetre bījam utpādayet //
na ca^eka.putram avinītaṃ rājye sthāpayet //
KAZ01.17.52ab/ bahūnām eka.samrodhaḥ pitā putra.hito bhavet /
KAZ01.17.52cd/ anyatra^āpada aiśvaryaṃ jyeṣṭha.bhāgi tu pūjyate //
KAZ01.17.53ab/ kulasya vā bhaved rājyaṃ kula.saṃgho hi durjayaḥ /
KAZ01.17.53cd/ arāja.vyasana.ābādhaḥ śaśvad āvasati kṣitim //E
(ṭhe conduct of a prince in disfavour)
(Behaviour towards a prince in disfavour)
Original text: Arthaśāstra · Edition: R. P. Kangle's edition: The Kauṭilīya Arthaśāstra, A critical Edtion with a Glossary, Second edition, University of Bombay 1969. · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0