આપસ્તમ્બગૃહ્યસૂત્ર (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 3

આપ્ગ્સ્-તાત્_2.1:
યેન પાત્રેણ દર્વ્યા સ્રુવેણાઞ્જલિના વા જુહોતિ તદગ્નૌ પ્રતિતપ્યેત્યાદિ વ્યક્તાર્થમ્ ।
દર્વ્યાશ્ચ હોમપાત્રત્વં ઽદર્વ્યામાધાયાજ્યેનાભ્યાનાયન્ઽ(આપ.ગૃ.12-9) ઇત્યન્યપરે વાક્યે સિદ્ધવદ્દર્શનાત્, આચારાચ્ચ ।
બોધાયનેનતુ ઽનિઋતિગૃહીતા દર્વીઽઇતિ
દર્વીનિન્દા સ્નુવવિધાનાર્થા, ન તુ દર્વ્યા નિષેધાર્થા ।
અતો દર્વીસ્નુવયોર્વિકલ્પઃ ।
તત્ર કેવલાજ્યહોમેષુ એકૈવ દર્વી સ્રુવો વા, ઉપસ્તરણાદ્યભાવાત્ ।
ચર્વાદિહોમેષુ તુ દ્વે દર્વ્યૌ સ્રુવૌ વા ઉપસ્તરણાદ્યર્થ હોમાર્થ ચ ।
ઉપસ્તરણાદ્યર્થસ્યાપિ સંસ્કારઃ, ઉપસ્તરણાદિ પ્રદાનાન્તસ્ય હોમપદાર્થત્વાત્, શ્રૌતે સ્રુવસ્યાપિ સંસ્કારદર્શનાત્, આચારાચ્ચ ।
દર્વ્યાદીનાં ત્રયાણાં તન્ત્રવદ્ધોમેષ્વેવ સંસ્કારઃ, અતન્ત્રકેષુ તન્ત્રાન્તર્ગતધર્માનુપપત્તે- ।
તેન ઽઅનુગતો ઽપિ વોત્તરયા જુહુયાત્ઽ(આપ.ગૃ.5-20)ઽસર્ષપાન્ ફલીકરણમિશ્રાન્ઽ(આપ.ગૃ.15-6) ઇત્યાદિષુ ન દર્વ્યાદીનાં સંસ્કાર- ।
અત્રાગ્નૌ પ્રતિતપ્યાગ્નૌ પ્રહરતીત્યર્થસ્દ્ધાગ્નિગ્રહણમેવનામાયં કૃત્સ્નવિધિરિતિ જ્ઞાપયિતુમ્ ।
તેન ઽસ્રુવમગ્રેઽ(તૈ.બ્રા.3.3-1)
ઇત્યાદ્યૈષ્ટિકસ્રુક્સંમાર્જનધર્માણામિહાનુપપત્તિપ્રસઙ્ગ એવ ।
કેચિત્-આગ્નૌ પ્રતિતપ્યાગ્નૌ પ્રહરતીતિ પ્રયોજનાન્તરશૂન્યાદગ્નિગ્રહણાદૈષ્ટિકસ્રુક્સમ્માર્ગધર્મા ઇહાપિ ભવન્તીતિ ।
પ્રતિતપનં ત્વસ્મિન્નેવાગ્નૌ ।
ઇહ ચ સમ્માર્ગદર્ભાણામગ્નાવેવ પ્રહરણમ્, ન પુનર્વૈકલ્પિકમ્ ।
તથા ઽયેન જુહોતીઽત્યત્ર સામાન્યવચનમ્
ઽમધ્યમેનાન્તમેન વા પલાશપર્ણેનઽ(આપ.ગૃ.22-4) ઇત્યાદ્યતન્ત્રકે ઽપિ કર્મણિ આગ્નિહોત્રિકે ચ વિધૌ હોમાર્થપાત્રસ્યાપિ સંસ્કારો યથા સ્યાદિત્યેવમર્થમ્ ।
અઞ્જલેસ્ત્વપૂપહોમે અવદાનપ્રાપ્ત્યર્થેમ ઽપાર્વણવત્"(આપ.ગૃ.22-1) ઇતિ યન્તેનાઞ્જલિહોમા અપૂર્વા યાવદુક્તધર્માણ ઇતિ
જ્ઞાપનાન્ન સંસ્કાર ઇતિ

શમ્યાઃ પરિધ્યર્થે વિવાહોપનયસમાવર્તનસીમન્તચૌલગોદાનપ્રાયશ્ચિત્તેષુ ॥ આ
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_2.2:
અથ પરિધીન્ પરિદધાતિ ।
દર્શપૂર્ણમાસવત્સર્વ તૂષ્ણીં તત આધારસમિધૌ ।
કુત એતત્?પ્રસિદ્ધવદભ્યાનુજ્ઞાનાચ્છમ્યાઃ પરિધ્યર્થ ઇતિ પરિધ્યર્થે પરિધિકાર્ય ઇત્યર્થ- ।
શમ્યાઃ લોકપ્રસિદ્ધાઃ યુરપ્રાન્તયોઃ છિદ્રૈષુ કીલરૂપાઃ કાષ્ઠાવિશેષા- ।
તાસાં સહેધ્મેન સન્નહનમ્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં અદ્ભુતોત્પાતપ્રાયશ્ચિત્તમ્ ।
વિવાહે ચ હૃદયસંસર્ગાર્થે સર્વત્ર શમ્યાઃ ।
વિવાહાદિભ્યો ઽન્યત્ર સર્વત્ર પાર્વણાદિષુ પરિધય એવ ।
ચૌલગ્રહણમનર્થકં સીમન્તાતિદેશાત્ સિદ્ધમ્ ।
જ્ઞાપકાર્થન્તુ, એતત્ જ્ઞાપયતિ-વિવાહાદિષ્વિહ સંકીર્ત્તેષ્વેવ સમ્યાઃ, ન તૈરતિદિષ્ટેષુ ઇતિ ।
તેન સીમન્તાદતિદિષ્ટે પુંસવને પરિધય એવ ।
પાર્વણાદિષુ ચ પક્કહોમેષુ તથા"એવમત ઊર્ધ્વ"મિતિ વૈવાહિકેન સ્થાલીપાકાદિતિ દર્શનાત્ પ્રસઙ્ગઃ