આનન્દકન્દ · અધ્યાય 2.3

આક્, 2, 3
શ્રીભૈરવઃ ।
<સિલ્વેર્:: સ્ય્નોન્ય્મ્સ્>
રૌપ્યં શુભ્રં વસુશ્રેષ્ઠં રુચિરં ચન્દ્રલોહકમ્ ।
રજતં તપ્તરૂપ્યં ચ ચન્દ્રભૂતિસ્તુ રૌપ્યકમ્

કલધૌતં ચ સૌધં ચ ચન્દ્રહાસં ચ તારકમ્ ।
<રજતભેદાઃ>
સહજં ખનિસંજાતં કૃત્રિમં ચ ત્રિધા મતમ્

રજતં પૂર્વપૂર્વં હિ સ્વગુણૈરુત્તરોત્તરમ્ ।
કૈલાસાદ્યદ્રિસમ્ભૂતં સહજં રજતં ભવેત્

તત્સ્પૃષ્ટં હિ મહાવ્યાધિનાશનં દેહિનાં ભવેત્ ।
હિમાચલાદિકૂટેષુ યદ્રૂપ્યં જાયતે હિ તત્

ખનિજં કથ્યતે તજ્જ્ઞૈઃ પરમં હિ રસાયનમ્ ।
શ્રીરામપાદુકાન્યસ્તં વઙ્ગં યદ્રૂપ્યતાં ગતમ્

તત્પાદરૂપ્યમિત્યુક્તં કૃત્રિમં સર્વરોગનુત્ ।
<ગ્રાહ્યાગ્રાહ્યરજતસ્વરૂપમ્>
ઘનં સ્નિગ્ધં ગુરુ સ્નિગ્ધં દાહે છેદે સિતં મૃદુ

વર્ણાઢ્યં ચન્દ્રવત્સ્વચ્છં દાહે છેદે સમપ્રભમ્ ।
શઙ્ખાભં મસૃણં સ્ફોટરહિતં રજતં શુભમ્

દાહે રક્તં ચ પીતં ચ કૃષ્ણં રૂક્ષં સ્ફુટં લઘુ ।
સ્થૂલાઙ્ગં કર્કશાઙ્ગં ચ રજતં ત્યાજ્યમષ્ટધા

કઠિનં કૃત્રિમં રૂક્ષં વિવર્ણં સમલં દલમ્ ।
દાહે છેદે ઘને નષ્ટં મધ્યમં રજતં મતમ્

કરોતિ તાપં વિડ્ભેદં ક્ષયં શુક્લબલાયુષામ્ ।
ન શુદ્ધં ન મૃતં તારં તસ્માચ્છુદ્ધં ચ મારયેત્

<રજતશુદ્ધિ>
નાગેન ટઙ્કણેનૈવ દ્રાવિતં શુદ્ધિમૃચ્છતિ ।
તારં ત્રિવારં નિક્ષિપ્તં તૈલે જ્યોતિષ્મતીભવે

તપ્તં તપ્તં તારપત્રં સેચયેચ્છુદ્ધિમ્ આપ્નુયાત્ ।
પિશાચસંભવે યદ્વા પ્રક્ષિપ્તં શુદ્ધિમાપ્નુયાત્

રજતં દોષનિર્મુક્તં નાગોત્તીર્ણં સમાહરેત્ ।
શ્વેતકુમ્ભોદ્ભવે નીરે ઢાલયેત્સપ્તવારકાન્

<રજતભસ્મ (1, 2, 3)>
કુરણ્ડમુનિપુષ્પોત્થસલિલૈઃ સંપ્રમર્દયેત્ ।
તારપત્રાણિ લિપ્તાનિ પુટયેચ્ચ વનોત્પલૈઃ

મ્રિયતે નાત્ર સન્દેહઃ લિપ્તં વા રસભસ્મના ।
અમ્લવર્ગપ્રલિપ્તેન પૂર્વવત્પુટયોગતઃ

મ્રિયતે તાલકં સૂતં વઙ્ગમમ્લેન પેષયેત્ ।
તારપત્રાણિ સંલિપ્ય પુટિત્વા ભસ્મતાં નયેત્

મ્રિયતે ગન્ધયોગાદ્યૈર્ વૈષ્ણવેન વિપદ્યતે ।
<રજતભસ્મ (4)>
સ્નુહીક્ષીરૈઃ પચેત્તાપ્યં તારપત્રાણિ લેપયેત્

રુદ્ધ્વા ગજપુટે પક્ત્વા પૂર્વોક્તૈઃ પાચયેત્પુનઃ ।
ચત્વારિંશત્પુટૈરેવં પચેત્તારં મૃતં ભવેત્

<રજતભસ્મ (5)>
ભૂધાત્રીં માક્ષિકં તુલ્યં પિપ્પલીં સૈન્ધવામ્લકૈઃ ।
લિપ્ત્વા તારસ્ય પત્રાણિ રુદ્ધ્વા સપ્તપુટૈઃ પચેત્

દ્રવૈઃ પુનઃ પુનઃ પિષ્ટ્વા મ્રિયતે નાત્ર સંશયઃ ।
<રજતભસ્મ (6)>
લિકુચદ્રવસૂતાભ્યાં તારપિષ્ટીં પ્રકલ્પયેત્

રુદ્ધ્વાધો ગન્ધકં દત્ત્વા મૂષાગર્ભે નિરુધ્ય ચ ।
સ્વેદયેદ્ વાલુકાયન્ત્રે દિનમેકં દૃઢાગ્નિના

સ્વાઙ્ગશીતલતાં પિષ્ટિં સામ્લતાલેન મર્દિતમ્ ।
પુટેદ્દ્વાદશવારાણિ ભસ્મીભવતિ રૂપ્યકમ્

<રજતભસ્મ (7)>
માક્ષિકં ચૂર્ણલુઙ્ગામ્લમર્દિતં પુટિતં શનૈઃ ।
ત્રિંશદ્વારેણ તત્તારં નિરુત્થં ભસ્મ જાયતે

રાગઃ સ્યાત્ સર્વલોહાનાં પુટાધિક્યે ન સંશયઃ ।
<રજતભસ્મ (8)>
તારપત્ત્રં ચતુર્ભાગા ભાગૈકં શુદ્ધતાલકમ્

મર્દ્યં જમ્બીરજૈર્દ્રાવૈસ્તારપત્રાણિ લેપયેત્ ।
શોષયેદન્ધયેત્તં ચ ત્રિંશદ્વનોત્પલૈઃ પુટેત્

ચતુર્દશપુટૈરેવં નિરુત્થં મ્રિયતે ધ્રુવમ્ ।
<રજતભસ્મ (9)>
રૌપ્યપત્રં ચતુર્ભાગા ભાગૈકં મૃતવઙ્ગકમ્

અથવા ગન્ધભાગૈકં લેપ્યં જમ્બીરપેષિતૈઃ ।
રુદ્ધ્વા ત્રિભિઃ પુટૈઃ પાચ્યં પઞ્ચવિંશદ્વનોત્પલૈઃ

મ્રિયતે નાત્ર સન્દેહો ગન્ધો દેયઃ પુનઃ પુનઃ ।
<રજતભસ્મ (10)>
રસગન્ધૌ સમં કૃત્વા કાકતુણ્ડસ્ય મૂલકમ્

મર્દયેન્મહિષીક્ષીરૈઃ પિષ્ટિં તાં ક્ષાલયેજ્જલૈઃ ।
હરિદ્રાગોલકે ક્ષિપ્ત્વા ગોલં હયપુરીષકે

ક્ષિપ્ત્વા દિનૈકવિંશચ્ચ તદ્ગર્ભાદ્ ઉદ્ધરેત્પુનઃ ।
તત્પિષ્ટ્વા તારપત્રાણિ લેપ્યમમ્લેન કેનચિત્

પુટૈર્ વિંશતિભિર્ ભસ્મ જાયતે નાત્ર સંશયઃ ।
ભસ્મના હ્યમ્લપિષ્ટેન લિમ્પેત્તામ્રમયં ક્ષુરમ્

જાયતે તં મૃતં વિદ્યાદ્ભસ્મ હાટકતારયોઃ ।
<રજતસ્ય ગુણાઃ>
રૌપ્યં સ્નિગ્ધં કષાયામ્લં વિપાકે મધુરં રસમ્

વયસઃ સ્થાપનં શીતં લેખનં વાતપિત્તજિત્ ।
વૃષ્યં રુચિકરં બલ્યં જઠરાગ્નિપ્રદીપનમ્