અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 60

:એ ઇત્ય્ આદિમહાપુરાણે આગ્નેયે અધિવાસનં નામ ઊનષષ્ટિતમો
ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {60}
:શ્ અથ ષષ્ટિતમોધ્યાયઃ
વાસુદેવપ્રતિષ્ઠાદિવિધિઃ
ભગવાનુવાચ
પિણ્ડિકાસ્થાપનાર્થન્તુ ગર્ભાગારં તુ સપ્તધા ।અપ્_60.001અબ્।
વિભજેદ્ બ્રહ્મભાગે તુ પ્રતિમાં સ્થાપયેદ્ બુધઃ

દેવમનુષપૈશાચભાગેષુ ન કદાચન ।અપ્_60.002અબ્।
બ્રહ્મભાગં પરિત્યજ્ય કિઞ્ચિદાશ્રિત્ય ચાણ્ડજ

દેવમાનુષભાગાભ્યાં સ્થાપ્યા યત્નાત્તુ પિણ્ડિકા(3) ।અપ્_60.003અબ્।
નપુંસકકશિલાયાન્તુ રત્નન્યાસં સમાચરેત્

નારસિંહેન હુત્વા રત્નન્યાસં(4) ચ તેન વૈ ।અપ્_60.004અબ્।
:ન્
1 ચતસ્રઃ સ્થાપયેચ્ચ ગા ઇતિ ગ, ઘ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકત્રયપઠઃ
2 ઘોષયેચ્ચ તતો મખે ઇતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 સ્થાપયેદાશુ પિણ્ડિકામિતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
4 વર્ણન્યાસમિતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 173
વ્રીહીન્ રત્નાંસ્ત્રિધાતૂંશ્ ચ લોહાદીંશ્ ચન્દનાદિકાન્

પૂર્વાદિનવગર્તેષુ ન્યસેન્ મધ્યે યથારુચિ ।અપ્_60.005અબ્।
અથ ચેન્દ્રાદિમન્ત્રૈશ્ ચ ગર્તો ગુગ્ગુલુનાવૃતઃ

રત્નન્યાસવિધિં કૃત્વા પ્રતિમામાલભેદ્ગુરુઃ ।અપ્_60.006અબ્।
સશલાકૈર્ દર્ભપુઞ્જૈશ્ ચ સહદેવૈઃ સમન્વિતૈઃ

સવાહ્યન્તૈશ્ ચ સંસ્કૃત્ય પઞ્ચગવ્યેન શોધયેત્ ।અપ્_60.007અબ્।
પ્રોક્ષયેદ્દર્ભતોયેન(1) નદીતીર્થોદકેન ચ

હોમાર્થે ખણ્ડિલં કુર્યાત્ સિકતાભિઃ સમન્તતઃ ।અપ્_60.008અબ્।
સાર્ધહસ્તપ્રમાણં તુ ચતુરસ્રં સુશોભનં

અષ્ટદિક્ષુ યથાન્યાસં કલશાનપિ વિન્યસેત્ ।અપ્_60.009અબ્।
પૂર્વાદ્યાનષ્ટવર્ણેન અગ્નિમાનીય સંસ્કૃતં

ત્વમગ્નેદ્યુભિરિતિ ગાયત્ર્યા સમિધો હુનેત્ ।અપ્_60.010અબ્।
અષ્ટાર્ણેનાષ્ટશતકં(2) આજ્યં પૂર્ણાં પ્રદાપયેત્

શાન્ત્યુદકં આમ્રપત્રૈઃ(3) મૂલેન શતમન્ત્રિતં ।અપ્_60.011અબ્।
સિઞ્ચેદ્દેવસ્ય તન્મૂર્ધ્નિ શ્રીશ્ ચ તે હ્ય્ અનયા ઋચા

બ્રહ્મયાનેન(4) ચોદ્ધૃત્ય ઉત્તિષ્ઠ બ્રહ્મણસ્પતે ।અપ્_60.012અબ્।
તદ્વિષ્ણોરિતિ મન્ત્રેણ પ્રાસાદાભિમુખં નયેત્

શિવિકાયાં હરિં સ્થાપ્ય ભ્રામયીત પુરાદિકં ।અપ્_60.013અબ્।
ગીતવેદાદિશબ્દૈશ્ ચ(5) પ્રાસાદદ્વારિ ધારયેત્

:ન્
1 પ્રોક્ષયેદ્ ગન્ધતોયેનેતિ ખ, ઘ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકત્રયપાઠઃ
2 અષ્ટાન્તેનાષ્ટશતકમિતિ ખ, ઘ,
ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
3 શાન્ત્યુદકમાજ્યપાત્રૈર્ ઇતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
4 બ્રહ્મપાત્રેણેતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
5 ગીતવાદ્યાદિશબ્દૈશ્ ચ ઇતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 174
સ્ત્રીભિર્વિપ્રૈર્ મઙ્ગલાષ્ટઘટૈઃ(1) સંસ્નાપયેદ્ધરિં ।અપ્_60.014અબ્।
તતો ગન્ધાદિનાભ્યર્ચ્ય મૂલમન્ત્રેણ દેશિકઃ

અતો દેવેતિ વસ્ત્રાદ્યમષ્ટાઙ્ગાર્ઘ્યં નિવેદ્ય ચ ।અપ્_60.015અબ્।
સ્થિરે લગ્ને પિણ્ડિકાયાં દેવસ્ય ત્વેતિ ધારયેત્

ઓં ત્રૈલોક્યવિક્રાન્તાય નમસ્તેસ્તુ ત્રિવિક્રમ ।અપ્_60.016અબ્।
સંસ્થ્યાપ્ય પિણ્ડિકાયાન્તુ સ્થિરં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ

ધ્રુવા દ્યૌરિતિ મન્ત્રેણ વિશ્વતશ્ ચક્ષુરિત્યપિ ।અપ્_60.017અબ્।
પઞ્ચગવ્યેન સંસ્નાપ્ય ક્ષાલ્ય ગન્ધદકેન ચ

પૂજયેત્ સકલીકૃત્ય સાઙ્ગં સાવરણં હરિં ।અપ્_60.018અબ્।
ધ્યાયેત્ સ્વં તસ્ય મૂર્તિન્તુ પૃથિવી તસ્ય પીઠિકા

કલ્પયેદ્વિગ્રહં તસ્ય તૈજસૈઃ પરમાણુભિઃ ।અપ્_60.019અબ્।
જીવમાવાહયિષ્યામિ પઞ્ચવિંશતિતત્ત્વગં

ચૈતન્યં પરમાનન્દં જાગ્રત્સ્વપ્નવિવર્જિતં ।અપ્_60.020અબ્।
દેહેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિપ્રાણાહઙ્કારવર્જિતં

બ્રહ્માદિસ્તમ્બપર્યન્તં હૃદયેષુ વ્યવસ્થિતં ।અપ્_60.021અબ્।
હૃદયાત્ પ્રતિમાવિમ્બે સ્થિરો ભવ પરેશ્વર

સજીવં કુરુ બિમ્બં ત્વં સવાહ્યાભ્યન્તરસ્થિતઃ ।અપ્_60.022અબ્।
અઙ્ગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષો દેહોપાધિષુ સંસ્થિતઃ

જ્યોતિર્જ્ઞાનં પરં બ્રહ્મ એકમેવાદ્વિતીયકં ।અપ્_60.023અબ્।
સજીવીકરણં કૃત્વા પ્રણવેન નિબોધયેત્

સાન્નિધ્યકરણન્નામ હૃદયં સ્પૃશ્ય વૈ જપેત્ ।અપ્_60.024અબ્।
સૂક્તન્તુ પૌરુષં ધ્યાયન્ ઇદં ગુહ્યમનું જપેત્

નમસ્તેસ્તુ સુરેશાય સન્તોષવિભવાત્મને ।અપ્_60.025અબ્।
:ન્
1 મઙ્ગલાષ્ટઘટે ઇતિ ખ, ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
:પ્ 175
જ્ઞાનવિજ્ઞાનરૂપાય બ્રહ્મતેજોનુયાયિને

ગુણાતિક્રાન્તવેશાય(1) પુરુષાય મહાત્મને ।અપ્_60.026અબ્।
અક્ષયાય પુરાણાય વિષ્ણો સન્નિહિતો ભવ

યચ્ચ તે પરમં તત્ત્વં(2) યચ્ચ જ્ઞાનમયં વપુઃ ।અપ્_60.027અબ્।
તત્ સર્વમેકતો લીનમસ્મિન્દેહે વિબુધ્યતાં

આત્માનં સન્નિધીકૃત્ય બ્રહ્માદિપરિવારકાન્ ।અપ્_60.028અબ્।
સ્વનામ્ના સ્થાપયેદન્યાનાયુધાન્ સ્વમુદ્રયા

યાત્રાવર્ષાદિકં દૃષ્ટ્વા(3) જ્ઞેયઃ સન્નિહિતો હરિઃ ।અપ્_60.029અબ્।
નત્વા સ્તુત્વા સ્તવાદ્યૈશ્ ચ જપ્ત્વા ચાષ્ટાક્ષરાદિકં

ચણ્ડપ્રચણ્ડૌ દ્વારસ્થૌ નિર્ગત્યાભ્યર્ચયેદ્ગુરુઃ ।અપ્_60.030અબ્।
અગ્નિમણ્ડપમાસાદ્ય ગરુડં સ્થાપ્ય પૂજયેત્

દિગીશાન્ દિશિ દેવાંશ્ ચ સ્થાપ્ય સમ્પૂજ્ય દેશિકઃ ।અપ્_60.031અબ્।
વિશ્વક્સેનં તુ સંસ્થાપ્ય શઙ્ખચક્રાદિ પૂજયેત્

સર્વપાર્ષદકેભ્યશ્ ચ બલિં ભૂતેભ્ય અર્ચયેત્ ।અપ્_60.032અબ્।
પરમવસ્ત્રસુવર્ણાદિ ગુરવે દક્ષિણાં દદેત્

યાગોપયોગિદ્રવ્યાદ્યમાચાર્યાય નરોર્પયેત્ ।અપ્_60.033અબ્।
આચાર્યદક્ષિણાર્ધન્તુ ઋત્વિગ્ભ્યો દક્ષિણાં દદેત્

અન્યેભ્યો દક્ષિણાં દદ્યાદ્ભોજયેદ્ બ્રાહ્મણાંસ્તતઃ ।અપ્_60.034અબ્।
અવારિતાન્ ફલાન્(4) દદ્યાદ્યજમાનાય વૈ ગુરુઃ

વિષ્ણું નયેત્ પ્રતિષ્ઠાતા(5) ચાત્મના સકલં કુલં ।અપ્_60.035અબ્।
:ન્
1 ગુણાતિક્રાન્તરૂપાય ઇતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 યચ્ચ તે પરમં ગુહ્યમિતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 યાત્રાવર્ષાદિકં કૃત્વેતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
4 અવારિતફલમિતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
5 પ્રતિષ્ઠાકૃદિતિ ખ, ગ, ઘ, ઙ,
ચિહ્નિતપુસ્તકચતુષ્ટયપાઠઃ
:પ્ 176
સર્વેષામેવ દેવાનામેષ સાધારણો વિધિઃ ।અપ્_60.035ચ્દ્।
મૂલમન્ત્રાઃ પૃથક્તેષાં શેષં કાર્યં સમાનકં