અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 42

:એ ઇત્ય્ આદિમહાપુરાણે આગ્નેયે પાતાલયોગકથનં નામ
એકચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {42}
:શ્ અથ દ્વાચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
પ્રાસાદલક્ષણકથનં
હયગ્રીવ ઉવાચ
પ્રાસાદં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ સર્વસાધારણં શૃણુ ।અપ્_42.001અબ્।
ચતુરસ્રીકૃતં ક્ષેત્રં ભજેત્ ષોડશધા બુધઃ

મધ્યે તસ્ય ચતુર્ભિસ્તુ કુર્યાદાયસમન્વિતં ।અપ્_42.002અબ્।
:ન્
1 સમપ્રાસાદમાનત ઇતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 122
દ્વદશૈવ તુ ભાગાનિ ભિત્ત્યર્થં પરિકલ્પયેત્

જઙ્ઘોચ્છ્રાયન્તુ કર્તવ્યં ચતુર્ભાગેણ ચાયતં(1) ।અપ્_42.003અબ્।
જઙ્ઘાયાં દ્વિગુણોચ્છ્રાયં મઞ્જર્યાઃ કલ્પયેદ્ બુધઃ

તુર્યભાગેન મઞ્જર્યાઃ કાર્યઃ સમ્યક્ પ્રદક્ષિણઃ(2) ।અપ્_42.004અબ્।
તન્માનનિર્ગમં કાર્યમુભયોઃ પાર્શ્વયોઃ સમં

શિખરેણ સમં કાર્યમગ્રે જગતિ વિસ્તરં ।અપ્_42.005અબ્।
દ્વિગુણેનાપિ કર્તવ્યં યથાશોભાનુરૂપતઃ

વિસ્તારાન્મણ્ડપસ્યાગ્રે ગર્ભસૂત્રદ્વયેન તુ ।અપ્_42.006અબ્।
દૈર્ઘ્યાત્પાદાધિકં કુર્યાન્મધ્યસ્તમ્ભૈર્ વિભૂષિતં

પ્રાસાદગર્ભમાનં વા કુર્વીત મુખમણ્ડપં ।અપ્_42.007અબ્।
એકાશીતિપદૈર્ વ્યાસ્તું પશ્ચાત્ મણ્ડપમારભેત્

શુકાન્ પ્રાગ્દ્વારવિન્યાસે પાદાન્તઃસ્થાન્ યજેત્ સુરાન્ ।અપ્_42.008અબ્।
તથા પ્રાકારવિન્યાસે યજેદ્ દ્વાત્રિંશદન્તગાન્(3)

સર્વસાધારણં ચૈતત્ પ્રાસાદસ્ય ચ લક્ષણં ।અપ્_42.009અબ્।
માનેન પ્રતિમાયા વા પ્રાસાદમપરં શૃણુ

પ્રતિમાયાઃ પ્રમાણન કર્તવ્યા પિણ્ડિકા શુભા ।અપ્_42.010અબ્।
ગર્ભસ્તુ પિણ્ડિકાર્ધેન ગર્ભમાનાસ્તુ ભિત્તયઃ

ભિત્તેરાયામમાનેન ઉત્સેધન્તુ પ્રકલ્પયેત્ ।અપ્_42.011અબ્।
ભિત્ત્યુચ્છ્રાયાત્તુ દ્વિગુણં શિખરં કલ્પયેદ્ બુધઃ

શિખરસ્ય તુ તુર્યેણ ભ્રમણં પરિકલ્પયેત્ ।અપ્_42.012અબ્।
શિખરસ્ય ચતુર્થેન વ્યગ્રતો મુખમણ્ડપં

:ન્
1 ચત્યુર્ભાગેણ વા યુતમિતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ । ચતુર્ભાગેણ
સંયુતમિતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 સમ્યક્ કુર્યાત્ પ્રદક્ષિણમિતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 દ્વાત્રિંશદન્તરે ઇતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 123
અષ્ટમાંસેન ગર્ભસ્ય રથકાનાન્તુ નિર્ગમઃ ।અપ્_42.013અબ્।
પરિધેર્ગુણભાગેન રથકાંસ્તત્ર કલ્પયેત્

તત્તૃતીયેણ(4) વા કુર્યાદ્રથકાનાન્તુ નિર્ગમં ।અપ્_42.014અબ્।
વામત્રયં સ્થાપનીયં રથકત્રિતયે સદા

શિખરાર્થં હિ સૂત્રાણિ ચત્વારિ વિનિપાતયેત્ ।અપ્_42.015અબ્।
શુકનાશોર્ધ્વતઃ સૂત્રં તિર્યગ્ભૂતં નિપાતયેત્

શિખરસ્યાર્ધભાગસ્થં સિંહં તત્ર તુ કારયેત્ ।અપ્_42.016અબ્।
શુકનાસાં સ્થિરીકૃત્ય મધ્યસન્ધૌ નિધાપયેત્

અપરે ચ તથા પાર્શ્વં તદ્વત્ સૂત્રં નિધાપયેત્ ।અપ્_42.017અબ્।
તદૂર્ધ્વન્તુ ભવેદ્વેદી સકણ્ટા મનસારકં

સ્કન્ધભગ્નં ન કર્તવ્યં વિકરાલં તથૈવ ચ ।અપ્_42.018અબ્।
ઊર્ધ્વં ચ વેદિકામાનાત્ કલશં પરિકલ્પયેત્

વિસ્તારાદ્દ્વિગુણં દ્વારં કર્તવ્યં તુ સુશોભનં ।અપ્_42.019અબ્।
ઉદુમ્બરૌ તદૂર્ધ્વઞ્ચ ન્યસેચ્છાખાં સુમઙ્ગલૈઃ

દ્વારસ્ય તુ ચતુર્થાંશે કાર્યૌ ચણ્ડપ્રચણ્દકૌ ।અપ્_42.020અબ્।
વિશ્વક્સેનવત્સદણ્ડૌ શિખોર્ધ્વોડુમ્બરે શ્રિયં

દિગ્ગજૈઃ સ્નાપ્યમાનાન્તાં ઘટેઃ સાબ્જાં સુરૂપિકાં ।અપ્_42.021અબ્।
પ્રાસાદસ્ય ચતુર્થાંશૈઃ પ્રાકારસ્યોચ્છ્રયો ભવેત્

પ્રાસાદાત્ પાદહીનસ્તુ ગોપુરસ્યોચ્છ્રયો ભવેત્ ।અપ્_42.022અબ્।
પઞ્ચહસ્તસ્ય દેવસ્ય એકહસ્તા તુ પીઠિકા

ગારુડં મણ્ડપઞ્ચાગ્રે એકં ભૌમાદિધામ ચ ।અપ્_42.023અબ્।
કુર્યાદ્ધિ પ્રતિમાયાન્તુ દિક્ષુ ચાષ્ટમાસુ ચોપરિ

પૂર્વે વરાહં દક્ષે ચ નૃસિંહં શ્રીધરં જલે ।અપ્_42.024અબ્।
ઉત્તરે તુ હયગ્રીવનાગ્નેય્યાં જામદગ્ન્યકં

:ન્
1 તત્તુરીયેણેતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 124
નૈરૃત્યાં રામકં વાયૌ વામનં વાસુદેવકં ।અપ્_42.025અબ્।
ઈશે પ્રાસાદરચના દેયા વસ્વર્કકાદિભિઃ ।અપ્_42.025ચ્દ્।
દ્વારસ્ય ચાષ્ટમાદ્યંશં ત્યત્કા બેધો ન દોષભાક્