અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 41

:એ ઇત્ય્ આદિમહાપુરાણે આગ્નેયે અર્ઘ્યદાનકથનં નામ ચત્વારિંશો
ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {41}
:શ્ અથૈકચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
શિલાવિન્યાસવિધાનં
ભગવાનુવાચ
પાદપ્રતિષ્ઠાં વક્ષામિ શિલાવિન્યાસલક્ષણં ।અપ્_41.001અબ્।
અગ્રતો મણ્ડપઃ કાર્યઃ કુણ્ડલાનાન્તુ ચતુષ્ટયં

કુમ્ભન્યાસેષ્ટકાન્યાસો દ્વારસ્તમ્ભોચ્છ્રયં શુભં ।અપ્_41.002અબ્।
પાદોનં પૂરયેત્ ખાતં તત્ર વાસ્તું યજેત્ સમે

ઇષ્ટકાશ્ ચ સુપક્વાઃ સ્યુર્દ્વાદશાઙ્ગુલસમ્મિતાઃ ।અપ્_41.003અબ્।
સવિસ્તારત્રિભાગેન વૈપુલ્યેન(1) સમન્વિતાઃ

કરપ્રમાણા શ્રેષ્ઠા સ્યાચ્છિલાપ્યથ શિલામયે(2) ।અપ્_41.004અબ્।
નવ કુમ્ભાંસ્તામ્રમયાન્ સ્થાપયેદિષ્ટકાઘટાન્

અદ્ભિઃ પઞ્ચકષાયેણ સર્વૌષધિજલેન ચ ।અપ્_41.005અબ્।
ગન્ધતોયેન ચ તથા કુમ્ભૈસ્તોયસુપૂરિતૈઃ

હિરણ્યવ્રીહિસંયુક્તૈર્ ગન્ધચન્દનચર્ચિતૈઃ ।અપ્_41.006અબ્।
આપો હિ ષ્ઠેતિ તિસૃભિઃ શન્નો દેવીતિ ચાપ્યથ

તરત્ સમન્દીરિતિ ચ(3) પાવમાનીભિરેવ ચ ।અપ્_41.007અબ્।
ઉદુત્તમં વરુણમિતિ કથાનશ્ ચ તથૈવ ચ

:ન્
1 સુવિસ્તારં વિભાગેન નૈપુણ્યનેતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 શિલા સ્યાન્ન શિલામયે ઇતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 ભવતત્સમન્દીરિતીતિ ખ, ગ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
:પ્ 119
વરુણસ્યેતિ મન્ત્રેણ હંસઃ શુચિષદિત્યપિ ।અપ્_41.008અબ્।
શ્રીસૂક્તેન તથા શિલાઃ સંસ્થાપ્ય સંઘટાઃ(1)

શય્યાયાં મણ્ડપે પ્રાચ્યાં મણ્ડલે હરિમર્ચયેત્ ।અપ્_41.009અબ્।
જુહુયાજ્જનયિત્વાગ્નિં સમિધો દ્વાદશીસ્તતઃ

આઘારાવાજ્યભાગૌ તુ પ્રણવેનૈવ કારયેત્ ।અપ્_41.010અબ્।
અષ્ટાહુતીસ્ તથાષ્ટાન્તૈર્ આજ્યં(2) વ્યાહૃતિભિઃ ક્રમાત્

લોકેશાનામગ્નયે વૈ સોમાયાવગ્રહેષુ ચ(3) ।અપ્_41.011અબ્।
પુરુષોત્તમાયેતિ ચ વ્યાહૃતીર્જુહુયાત્તતઃ

પ્રાયશ્ચિત્તં તતઃ પૂર્ણાં મૂર્તિમાંસઘૃતાંસ્તિલાન્ ।અપ્_41.012અબ્।
વેદાદ્યૈર્ દ્વાદશાન્તેન(4) કુમ્ભેષુ ચ પૃથક્ પૃથક્

પ્રાઙ્મુખસ્તુ ગુરુઃ કુર્યાદષ્ટદિક્ષુ વિલિપ્ય ચ ।અપ્_41.013અબ્।
મધ્યે ચૈકાં શિલાં કુમ્ભં ન્યસેદેતાન્ સુરાન્ ક્રમાત્

પદ્મં ચૈવ મહાપદ્મં મકરં કચ્છપં તથા ।અપ્_41.014અબ્।
કુમુદઞ્ચ તથા નન્દં પદ્મં શઙ્ખઞ્ચ પદ્મિનીં

કુમ્ભાન્ન ચાલયેત્તેષુ ઇષ્ટકાનાન્તુ દેવતાઃ ।અપ્_41.015અબ્।
ઈશાનાન્તાશ્ ચ પૂર્વાદાવિષ્ટકાં પ્રથમં ન્યસેત્

શક્તયો વિમલાદ્યાસ્તુ ઇષ્ટકાનાન્તુ દેવતાઃ ।અપ્_41.016અબ્।
ન્યસનીયા યથા યોગં મધ્યે ન્યસ્યા ત્વનુગ્રહા

અવ્યઙ્ગે ચાક્ષત પૂર્ણં મુનેરઙ્ગિરસઃ સુતે ।અપ્_41.017અબ્।
ઇષ્ટકે ત્વં પ્રયચ્છેષ્ટં પ્રતિષ્ઠાં કારયામ્યહં

મન્ત્રેણાનેન વિન્યસ્ય ઇષ્ટકા દેશક્રમોત્તમઃ ।અપ્_41.018અબ્।
:ન્
1 સમ્યુતા ઇતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ .।
2 અષ્ટાહુતીપ્લથા પૂર્ણૈર્ આજ્યમિતિ ગ, ઘ, ઙ, ઇતિ
પુસ્તકત્રયપાઠઃ
3 સોમાય ચ ગ્રહાય ચેતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
4 દ્વાદશાર્ણેન ઇતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 120
ગર્ભાધાનં તતઃ કુર્યાન્મધ્યસ્થાને સમાહિતઃ

કુમ્ભોપરિષ્ઠાદેવેશં પદ્મિનીં ન્યસ્ય દેવતાં ।અપ્_41.019અબ્।
મૃત્તિકાશ્ ચૈવ પુષ્પાણિ ધાતવો રત્નમેવ ચ(1)

લૌહાનિ દિક્પતેરસ્ત્રં યજેદ્વૈ ગર્ભભાજને ।અપ્_41.020અબ્।
દ્વાદશાઙ્ગુલવિસ્તારે ચતુરઙ્ગુલકોચ્છ્રયે

પદ્માકારે તામ્રમયે ભાજને પૃથિવીં યજેત્ ।અપ્_41.021અબ્।
એકાન્તે સર્વભૂતેશે પર્વતાસનમણ્ડિતે

સમુદ્રપરિવારે ત્વં દેવિ ગર્ભં સમાશ્રય ।અપ્_41.022અબ્।
નન્દે નન્દય વાસિષ્ઠે વસુભિઃ પ્રજયા(2) સહ

જયે ભાર્ગવદાયાદે પ્રજાનાં વિજયાવહે ।અપ્_41.023અબ્।
પૂર્ણેઙ્ગિરસદાયાદે પૂર્ણકામં કુરુષ્વ માં

ભદ્રે કાશ્યપદાયાદે કુરુ ભદ્રાં મતિં મમ ।અપ્_41.024અબ્।
સર્વવીજસમાયુક્તે સર્વરત્નૌષધીવૃતે

જયે સુરુચિરે નન્દે વાસિષ્ઠે રમ્યતામિહ ।અપ્_41.025અબ્।
પ્રજાપતિસુતે દેવિ ચતુરસ્રે મહીયસિ

સુભગે સુપ્રભે ભદ્રે ગૃહે કાશ્યપિ રમ્યતાં ।અપ્_41.026અબ્।
પૂજિતે પરમાશ્ ચર્યે ગન્ધમાલ્યૈર્ અલઙ્કૃતે

ભવભૂતિકરી દેવિ ગૃહે ભાર્ગવિ રમ્યતાં ।અપ્_41.027અબ્।
દેશસ્વામિપુરસ્વામિગૃહસ્વામિપરિગ્રહે

મનુષ્યાદિકતુષ્ટ્યર્થં પશુવૃદ્ધિકરી ભવ ।અપ્_41.028અબ્।
એવમુક્ત્વા તતઃ ખાતં ગોમૂત્રેણ તુ સેચયેત્

કૃત્વા નિધાપયેદ્ગર્ભં ગર્ભાધાનં ભવેન્નિશિ ।અપ્_41.029અબ્।
ગોવસ્ત્રાદિ પ્રદદ્યાચ્ચ ગુરવેન્યેષુ ભોજનં

:ન્
1 રસમેવ ચેતિ ગ. ઘ. ઙ. ચિહ્નિતપુસ્તકદ્વયપાઠઃ
2 પ્રિયયેતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 121
ગર્ભં ન્યસ્યેષ્ટકા ન્યસ્ય તતો ગર્ભં પ્રપૂરયેત્ ।અપ્_41.030અબ્।
પીઠબન્ધમતઃ કુર્યાન્મિતપ્રાસાદમાનતઃ(1)

પીઠોત્તમઞ્ચોચ્છ્રયેણ પ્રાસાદસ્યાર્ધવિસ્તરાત્ ।અપ્_41.031અબ્।
પદહીનં મધ્યમં સ્યાત્ કનિષ્ઠં ચોત્તમાર્ધતઃ

પીઠબન્ધોપરિષ્ઠાત્તુ વાસ્તુયાગં પુનર્યજેત્ ।અપ્_41.032અબ્।
પાદપ્રતિષ્ઠાકારી તુ નિષ્પાપો દિવિ મોદતે

દેવાગારં કરોમીતિ મનસા યસ્તુ ચિન્તયેત્ ।અપ્_41.033અબ્।
તસ્ય કાયગતં પાપં તદહ્ના હિ પ્રણશ્યતિ

કૃતે તુ કિં પુનસ્તસ્ય પ્રાસાદે વિધિનૈવ તુ ।અપ્_41.034અબ્।
અષ્ટેષ્ટકસમાયુક્તં યઃ કુર્યાદ્દેવતાલયં

ન તસ્ય ફલસમ્પત્તિર્વક્તું શક્યેત કેનચિત્ ।અપ્_41.035અબ્।
અનેનૈવાનુમેયં હિ ફલં પ્રાસાદવિસ્તરાત્

ગ્રામમધ્યે ચ પૂર્વે ચ પ્રત્યગ્દ્વારં પ્રકલ્પયેત્ ।અપ્_41.036અબ્।
વિદિશાસુ ચ સર્વાસુ ગ્રામે પ્રત્યઙ્મુખો ભવેત્ ।અપ્_41.036ચ્દ્।
દક્ષિણે ચોત્તરે ચૈવ પશ્ચિમે પ્રાઙ્મુખો ભવેત્