અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 40

:એ ઇત્ય્ આદિમહાપુરાણે આગ્નેયે પ્રતિષ્ઠાયાં ભૂપરિગ્રહો
નામોનચત્વારિંશોધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {40}
:શ્ અથ ચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
અર્ઘ્યદાનવિધાનં
ભગવાનુવાચ
પૂર્વમાસિત્ મહદ્ભૂતં સર્વભૂતભયઙ્કરં ।અપ્_40.001અબ્।
તદ્દેવૈર્ નિહિતં ભુમૌ સ વાસ્તુપુરુષઃ સ્મૃતઃ

ચતુઃષષ્ટિપદે ક્ષેત્રે ઈશં કોણાર્ધસંસ્થિતં ।અપ્_40.002અબ્।
ઘૃતાક્ષતૈસ્તર્પયેત્તં પર્જન્યં પદગતં તતઃ

ઉત્પલાદિભિર્જયન્તઞ્ચ દ્વિપદસ્થં પતાકયા ।અપ્_40.003અબ્।
મહેન્દ્રઞ્ચૈકકોષ્ઠસ્થં સર્વરક્તૈઃ પદે રવિં

વિતાનેનાર્ધપદગં સત્યં પદે ભૃશં ઘૃતૈઃ ।અપ્_40.004અબ્।
વ્યોમ શાકુનમાંસેન(2) કોણાર્ધપદસંસ્થિતં

સ્રુચા ચાર્ધપદે વહ્નિં પૂષાણં લાજયૈકતઃ ।અપ્_40.005અબ્।
સ્વર્ણેન વિતથં દ્વિષ્ઠં મથનેન ગૃહાક્ષતં

માંસૌદનેન ધર્મેશમેકૈકસ્મિન્ સ્થિતં દ્વયં ।અપ્_40.006અબ્।
ગન્ધર્વં દ્વિપદં ગન્ધૈર્ ભૃશં શાકુનજિહ્વયા

એકસ્થમૂર્ધ્વસંસ્થઞ્ચ મૃગં નીલપટૈસ્ તથા ।અપ્_40.007અબ્।
પિતૄન્ કૃશરયાર્ધસ્થં દન્તકાષ્ઠૈઃ પદસ્થિતં

:ન્
1 નૃહસ્ત ઇતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 વ્યોમ શાકુલમાંસેનેતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 116
દૌવારિકં દ્વિસંસ્થઞ્ચ સુગ્રીવં યાવકેન તુ ।અપ્_40.008અબ્।
પુષ્પદન્તં કુશસ્તમ્બૈઃ પદ્મૈર્ વરુણમેકતઃ

અસુરં સુરયા દ્વિષ્ઠં પદે શેષં ઘૃતામ્ભસા ।અપ્_40.009અબ્।
યવૈઃ પાપં પદાર્ધસ્થં રોગમર્ધે ચ મણ્ડકૈઃ

નાગપુષ્પૈઃ પદે નાગં મુખ્યં ભક્ષ્યૈર્ દ્વિસંસ્થિતં ।અપ્_40.010અબ્।
મુદ્ગૌદનેન ભલ્લાટં પદે સોમં પદે તથા

મધુના પાયસેનાથ શાલૂકેન ઋષિં દ્વયે ।અપ્_40.011અબ્।
પદે દિતિં લોપિકાભિરર્ધે દિતિમથાપરં

પૂરિકાભિસ્તતશ્ચાપમીશાધઃ પયસા પદે ।અપ્_40.012અબ્।
તતોધશ્ચાપવત્સન્તુ દધ્ના ચૈકપદે સ્થિતં

લડ્ડુકૈશ્ ચ મરીચિન્તુ પૂર્વકોષ્ઠચતુષ્ટયે(1) ।અપ્_40.013અબ્।
સવિત્રે રક્તપુષ્પાણિ બ્રહ્માધઃકોણકોષ્ઠકે

તદધઃકોષ્ઠકે દદ્યાત્ સાવિત્ર્યૈ ચ કુશોદકં ।અપ્_40.014અબ્।
વિવસ્તે ઽરુણં દદ્યાચ્ચન્દનઞ્ચતુરઙ્ઘ્રિષુ

રક્ષોધઃકોણકોષ્ઠે તુ ઇન્દ્રાયાન્નં નિશાન્વિતં ।અપ્_40.015અબ્।
ઇન્દ્રજયાય તસ્યાધો ઘૃતાન્નં કોણકોષ્ઠકે

ચતુષ્પદેષુ દાતવ્યમિન્દ્રાય ગુડપાયસં ।અપ્_40.016અબ્।
વાય્વધઃકોણદેશે તુ રુદ્રાય પક્વમાંસકં

તદધઃકોણકોષ્ઠે તુ યક્ષાયાર્દ્રં ફલન્તથા ।અપ્_40.017અબ્।
મહીધરાય માંસાન્નં માઘઞ્ચ ચતુરઙ્ઘ્રિષુ

મધ્યે ચતુષ્પદે સ્થાપ્યા બ્રહ્મણે તિલતણ્ડુલાઃ ।અપ્_40.018અબ્।
ચરકીં માષસર્પિભ્યાં સ્કન્દં કૃશરયાસૃજા

રક્તપદ્મૈર્ વિદારીઞ્ચ કન્દર્પઞ્ચ પલોદનૈઃ ।અપ્_40.019અબ્।
પૂતનાં પલપિત્તાભ્યાં માંસાસૃગ્ભ્યાઞ્ચ જમ્ભકં

:ન્
1 મધ્યચતુષ્ટયે ઇતિ ખ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 117
પિત્તાસૃગસ્થિભિઃ પાપાં પિલિપિઞ્જં(1) સ્રજાસૃજા ।અપ્_40.020અબ્।
ઈશાદ્યાન્ રક્તમાંસેન અભાવાદક્ષતૈર્ યજેત્

રક્ષોમાતૃગણેભ્યશ્ ચ પિશાચાદિભ્ય એવ ચ ।અપ્_40.021અબ્।
પિતૃભ્યઃ ક્ષેત્રપાલેભ્યો બલીન્ દદ્યાત્ પ્રકામતઃ

આહુત્વૈતાનસન્તર્પ્ય પ્રાસાદાદીન્ન કારયેત્ ।અપ્_40.022અબ્।
બ્રહમસ્થાને હરિં લક્ષ્મીં ગણં પશ્ચાત્ સમર્ચયેત્

મહીશ્વરં વાસ્તુમયં(2) વર્ધન્યા સહિતં ઘટં ।અપ્_40.023અબ્।
બ્રહ્માણં મધ્યતઃ કુમ્ભે બ્રહ્માદીંશ્ ચ દિગીશ્વરાન્

દદ્યાત્ પૂર્ણાહુતિં પશ્ચાત્ સ્વસ્તિ વાચ્ય પ્રણમ્ય ચ ।અપ્_40.024અબ્।
પ્રગૃહ્ય કર્કરીં સમ્યક્ મણ્ડલન્તુ પ્રદક્ષિણં

સૂત્રમાર્દેણ હે બ્રહ્મંસ્તોયધારાઞ્ચ ભ્રામયેત્ ।અપ્_40.025અબ્।
પૂર્વવત્તેન માર્ગેણ સપ્ત વીજાનિ વાપયેત્

પ્રારમ્ભં તેન માર્ગેણ તસ્ય ખાતસ્ય કારયેત્ ।અપ્_40.026અબ્।
તતો ગર્તં ખનેન્મધ્યે હસ્તમાત્રં પ્રમાણતઃ

ચતુરઙ્ગુલકં ચાધશ્ચોપલિપ્યાર્ચયેત્તતઃ ।અપ્_40.027અબ્।
ધ્યાત્વા ચતુર્ભુજં વિષ્ણુમર્ઘ્યં દદ્યાત્તુ કુમ્ભતઃ

કર્કર્યા પૂરયેત્ શ્વભ્રં શુક્લપુષ્પાણિ ચ ન્યસેત્ ।અપ્_40.028અબ્।
દક્ષિણાવર્તકં શ્રેષ્ઠં બીજૈર્ મૃદ્દ્ભિશ્ ચ પૂરયેત્

અર્ઘ્યાદાનં વિનિષ્પાદ્ય ગોવસ્ત્રાદીન્દદેદ્ગુરૌ ।અપ્_40.029અબ્।
કાલજ્ઞાય સ્થપતયે વૈષ્ણવાદિભ્ય અર્ચયેત્

તતસ્તુ ખાનયેદ્યત્નજ્જલાન્તં યાવદેવ તુ ।અપ્_40.030અબ્।
પુરુષાધઃસ્થિતં શલ્યં(3) ન ગૃહે દોષદં ભવેત્

:ન્
1 પિલિપિચ્છમિતિ ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
2 મહીધરં વાસ્તુમયમિતિ ખ, ઙ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
3 પુરુષાધિષ્ઠિતં શલ્યમિતિ ગ, ચિહ્નિતપુસ્તકપાઠઃ
:પ્ 118
અસ્થિશલ્યે વિદ્યતે વૈ ભિત્તિર્વૈ ગૃહિણો ઽસુખં ।અપ્_40.031અબ્।
યન્નામશબ્દં શૃણુયાત્તત્ર શલ્યં તદુદ્ભવં