અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 381

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે ગીતાસારો નામાશીત્યધિકત્રિશતતમો
ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {381}
:શ્ અથૈકાશીત્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
યમગીતા
અગ્નિર્ ઉવાચ
યમગીતાં પ્રવક્ષ્યામિ ઉક્તા યા નાચિકેતસે ।અપ્_381.001અબ્।
પઠતાં શૃણ્વતાં ભુક્ત્યૈ મુક્ત્યૈ મોક્ષાર્થિનાં સતાં

યમ ઉવાચ
આસનં શયનં યાનપરિધાનગૃહાદિકમ્ ।અપ્_381.002અબ્।
વાઞ્છત્યહો ઽતિમોહેન સુસ્થિરં સ્વયમસ્થિરઃ

ભોગેષુ શક્તિઃ સતતં તથૈવાત્માવલોકનં ।અપ્_381.003અબ્।
શ્રેયઃ પરં મનુષ્યાનાં કપિલોદ્ગીતમેવ હિ

સર્વત્ર સમદર્શિત્વં નિર્મસત્વમસઙ્ગતા ।અપ્_381.004અબ્।
શ્રેયઃ પરમ્ મનુષ્યાનાં ગીતં પઞ્ચશિખેન હિ

આગર્ભજન્મબાલ્યાદિવયો ઽવસ્થાદિવેદનં ।અપ્_381.005અબ્।
શ્રેયઃ પરં મનુષ્યાણામ્ ગઙ્ગાવિષ્ણુપ્રગીતકં

આધ્યાત્મિકાદિદુઃખાનામાદ્યન્તાદિપ્રતિક્રિયા ।અપ્_381.006અબ્।
શ્રેયઃ પરં મન્ષ્યાણાં જનકોદ્ગીતમેવ ચ

અભિન્નયોર્ભેદકરઃ પ્રત્યયો યઃ પરાત્મનઃ ।અપ્_381.007અબ્।
તચ્છાન્તિપરમં શ્રેયો બ્રહ્મોદ્ગીતમુદાહૃતં

:પ્ 351
કર્તવ્યમિતિ યત્કર્મ ઋગ્યજુઃસામસંજ્ઞિતં ।અપ્_381.008અબ્।
કુરુતે શ્રેયસે સઙ્ગાન્ જૈગીષવ્યેણ ગીયતે

હાનિઃ સર્વવિધિત્સાનામાત્મનઃ સુખહૈતુકી ।અપ્_381.009અબ્।
શ્રેયઃ પરં મનુષ્યાણાં દેવલોદ્ગીતમીરિતં

કામત્યાગાત્તુ વિજ્ઞાનં સુખં બ્રહ્મ પરં પદં ।અપ્_381.010અબ્।
કામિનાં ન હિ વિજ્ઞાનં સનકોદ્ગીતમેવ તત્

પ્રવૃત્તઞ્ચ નિવૃત્તઞ્ચ કાર્યં કર્મપરો ઽબ્રવીત્ ।અપ્_381.011અબ્।
શ્રેયસાં શ્રેય એતદ્ધિ નૈષ્કર્મ્યં બ્રહ્મ તદ્ધરિઃ

પુમાંશ્ચાધિગતજ્ઞાનો ભેદં નાપ્નોતિ સત્તમઃ ।અપ્_381.012અબ્।
બ્રહ્મણા વિષ્ણુસંજ્ઞેન પરમેણાવ્યયેન ચ

જ્ઞાનં વિજ્ઞાનમાસ્તિક્યં સૌભાગ્યં રૂપમુત્તમમ્ ।અપ્_381.013અબ્।
તપસા લભ્યતે સર્વં મનસા યદ્યદિચ્છતિ

નાસ્તિ વિષ્ણુસમન્ધ્યેયં તપો નાનશનાત્પરં ।અપ્_381.014અબ્।
નાસ્ત્યારોગ્યસમં ધન્યં નાસ્તિ ગઙ્ગાસમા સરિત્

ન સો ઽસ્તિ બાન્ધવઃ કશ્ચિદ્વિષ્ણું મુક્ત્વા જગદ્ગુરું ।અપ્_381.015અબ્।
અધશ્ચોર્ધં હરિશ્ચાગ્રે દેહેન્દ્રિયમનોમુખે

ઇત્યેવં સંસ્મરન્ પ્રાણાન્ યસ્ત્યજેત્સ હરિર્ભવેત્ ।અપ્_381.016અબ્।
યત્તદ્ બ્રહ્મ યતઃ સર્વં યત્સર્વં તસ્ય સંસ્થિતમ્

અગ્રાહ્યકમનિર્દેશ્યં સુપ્રતિષ્ઠઞ્ચ યત્પરં ।અપ્_381.017અબ્।
પરાપરસ્વરૂપેણ વિષ્ણુઃ સર્વહૃદિ સ્થિતઃ

યજ્ઞેશં યજ્ઞપુરુષં કેચિદિચ્છન્તિ તત્પરં ।અપ્_381.018અબ્।
કેચિદ્વિષ્ણું હરં કેચિત્ કેચિદ્ બ્રહ્માણમીશ્વરં

ઇન્દ્રાદિનામભિઃ કેચિત્ સૂર્યં સોમઞ્ચ કાલકમ્ ।અપ્_381.019અબ્।
:પ્ 352
બ્રહ્માદિસ્તમ્ભપર્યન્તં જગદ્વિષ્ણું વદન્તિ ચ

સ વિષ્ણુઃ પરમં બ્રહ્મ યતો નાવર્તતે પુનઃ ।અપ્_381.020અબ્।
સુવર્ણાદિમહાદાનપુણ્યતીર્થાવગાહનૈઃ

ધ્યાનૈર્ વ્રતૈઃ પૂજયા ચ ધર્મશ્રુત્યા તદાપ્નુયાત્ ।અપ્_381.021અબ્।
આત્માનં રથિનં વિદ્ધિ શરીરં રથમેવ તુ

બુદ્ધિન્તુ સારથિં વિદ્ધિ મનઃ પ્રગ્રહમેવ ચ ।અપ્_381.022અબ્।
ઇન્દ્રયાણિ હયાનાહુર્વિષયાંશ્ચેષુગોચરાન્

આત્મેન્દ્રિયમનોયુક્તં ભોક્તેત્યાહુર્મનીષિણઃ ।અપ્_381.023અબ્।
યસ્ત્વવિજ્ઞાનવાન્ ભવત્યયુક્તેન મનસા સદા

ન સત્પદમવાપ્નોતિ સંસારઞ્ચાધિગચ્છતિ ।અપ્_381.024અબ્।
યસ્તુ વિજ્ઞાનવાન્ ભવતિ યુક્તેન મનસા સદા

સ તત્પદમવાપ્નોતિ યસ્માદ્ભૂયો ન જાયતે ।અપ્_381.025અબ્।
વિજ્ઞાનસારથિર્યસ્તુ મનઃપ્રગ્રહવાન્નરઃ

સો ઽધ્વાનં પરમાપ્નોતિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ।અપ્_381.026અબ્।
ઇન્દ્રિયેભ્યઃ પરા હ્ય્ અર્થા અર્થેભ્યશ્ ચ પરં મનઃ

મનસસ્તુ પરા બુદ્ધિઃ બુદ્ધેરાત્મા મહાન્ પરઃ ।અપ્_381.027અબ્।
મહતઃ પરમવ્યક્તમવ્યક્તાત્પુરુષઃ પરઃ

પુરુષાન્ન પરં કિઞ્ચિત્ સા કાષ્ઠા સા પરા ગતિઃ ।અપ્_381.028અબ્।
એષુ સર્વેષુ ભૂતેષુ ગૂઢાત્મા ન પ્રકાશતે

દૃશ્યતે ત્વગ્ર્યયા બુધ્યા સૂક્ષ્મયા સૂક્ષ્મદર્શિભિઃ ।અપ્_381.029અબ્।
યચ્છેદ્વાઙ્મનસી પ્રાજ્ઞઃ તદ્યચ્છેજ્જ્ઞાનમાત્મનિ

જ્ઞાનમાત્મનિ મહતિ નિયચ્છેચ્છાન્ત આત્મનિ ।અપ્_381.030અબ્।
જ્ઞાત્વા બ્રહ્માત્મનોર્યોગં યમાદ્યૈર્ બ્રહ્મ સદ્ભવેત્

:પ્ 353
અહિંસા સત્યમસ્તેયં બ્રહ્મચર્યાપરિગ્રહૌ ।અપ્_381.031અબ્।
યમાશ્ ચ નિયમાઃ પઞ્ચ શૌચં સન્તોષસત્તપઃ

સ્વાધ્યાયેશ્વરપૂજા ચ આસનં પદ્મકાદિકં ।અપ્_381.032અબ્।
પ્રાણાયામો વાયુજયઃ પ્રત્યાહારઃ સ્વનિગ્રહઃ

શુભે હ્ય્ એકત્ર વિષયે ચેતસો યત્ પ્રધારણં ।અપ્_381.033અબ્।
નિશ્ ચલત્વાત્તુ ધીમદ્ભિર્ધારણા દ્વિજ કથ્યતે

પૌનઃપુન્યેન તત્રૈવ વિષયેષ્વેવ ધારણા ।અપ્_381.034અબ્।
ધ્યાનં સ્મૃતં સમાધિસ્તુ અહં બ્રહ્માત્મસંસ્થિતિઃ

ઘટધ્વંસાદ્યથાકાશમભિન્નં નભસા ભવેત્ ।અપ્_381.035અબ્।
મુક્તો જીવો બ્રહ્મણૈવં સદ્બ્રહ્મ બ્રહ્મ વૈ ભવેત્

આત્માનં મન્યતે બ્રહ્મ જીવો જ્ઞાનેન નાન્યથા ।અપ્_381.036અબ્।
જીવો હ્ય્ અજ્ઞાનતત્કાર્યમુક્તઃ સ્યાદજરામરઃ

અગ્નિર્ ઉવાચ
વશિષ્ઠ યમગીતોક્તા પઠતાં ભુક્તિમુક્તિદા ।અપ્_381.037અબ્।
આત્યન્તિકો લયઃ પ્રોક્તો વેદાન્તબ્રહ્મધીમયઃ