અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 372

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે યમનિયમા નામૈકસપ્તત્યધિકત્રિશતતમો
ઽધ્યાયઃ
:પ્ 317
% છપ્તેર્ {372}
:શ્ અથ દ્વિસપ્ત્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
આસનપ્રાણાયામપ્રત્યાહારાઃ
અગ્નિર્ ઉવાચ
આસનં કમલાદ્યુક્તં તદ્બદ્ધ્વા ચિન્તયેત્પરં ।અપ્_372.001અબ્।
શુચૌ દેશે પ્રતિષ્ઠાપ્ય સ્થિરમાસનમાત્મનઃ

નાત્યુચ્છ્રિતં નાતિનીચં ચેલાજિનકુશોત્તરં ।અપ્_372.002અબ્।
તત્રૈકાગ્રં મનઃ કૃત્વા યાતચિત્તેન્દ્રિયક્રિયઃ

ઉપવિશ્યાસને યુઞ્જ્યાદ્યોગમાત્મવિશુદ્ધયે ।અપ્_372.003અબ્।
સમકાયશીરગ્રીવં ધારયન્નચલં સ્થિરઃ

સમ્પ્રેક્ષ્ય નાસિકાગ્રં સ્વન્દિશશ્ચાનવલોકયન્ ।અપ્_372.004અબ્।
પાર્ષ્ણિભ્યાં વૃષણૌ રક્ષંસ્ તથા પ્રજનનં પુનઃ

ઉરુભ્યામુપરિસ્થાપ્ય વાહૂ તિર્યક્ પ્રયત્નતઃ ।અપ્_372.005અબ્।
દક્ષિણં કરપૃષ્ઠઞ્ચ ન્યસેદ્ધામતલોપરિ

ઉન્નમ્ય શનકૈર્ વક્રં મુખં વિષ્ટભ્ય ચાગ્રતઃ ।અપ્_372.006અબ્।
પ્રાણઃ સ્વદેહજો વાયુસ્તસ્યાયામો નિરોધનં

નાસિકાપુટમઙ્ગુલ્યા પીડ્યૈવ ચ પરેણ ચ ।અપ્_372.007અબ્।
આદરં રેચયેદ્વાયું રેચનાદ્રેચકઃ સ્મૃતઃ

વાહ્યેન વાયુના દેહં દૃતિવત્ પૂરયેદ્યથા ।અપ્_372.008અબ્।
તથા પુર્ણશ્ ચ સન્તિષ્ઠેત્ પૂરણાત્ પૂરકઃ સ્મૃતઃ

ન ભુઞ્ચતિ ન ગૃહ્ણાતિ વાયુમન્તર્વાહિઃસ્થિતમ્ ।અપ્_372.009અબ્।
સમ્પૂર્ણકુમ્ભવત્તિષ્ઠેદચલઃ સ તુ કુમ્ભકઃ

:પ્ 318
કન્યકઃ(1) સકૃદુદ્ઘાતઃ સ વૈ દ્વાદશમાત્રિકઃ ।અપ્_372.010અબ્।
મધ્યમશ્ ચ દ્વિરુદ્ઘાતશ્ ચતુર્વિંશતિમાત્રિકઃ

ઉત્તમશ્ ચ ત્રિરુદ્ઘાતઃ ષટ્ત્રિંશત્તાલમાત્રિકઃ ।અપ્_372.011અબ્।
સ્વેદકમ્પાભિધાતાનામ્ જનનશ્ચોત્તમોત્તમઃ

અજિતાન્નારુહેદ્ભૂમિં હિક્કાશ્વાસાદયસ્ તથા ।અપ્_372.012અબ્।
જિતે પ્રાણે ખલ્પદોજવિન્મૂત્રાદિ પ્રજાયતે

આરોગ્યં શીઘ્રગામિત્વમુત્સાહઃ સ્વરસૌષ્ઠવમ્ ।અપ્_372.013અબ્।
બલવર્ણપ્રસાદશ્ ચ સર્વદોષક્ષયઃ ફલં

જપધ્યાનં વિનાગર્ભઃ સ ગર્ભસ્તત્સમન્વિતઃ ।અપ્_372.014અબ્।
ઇન્દ્રિયાણાં જયાર્થાય સ ગર્ભં ધારયેત્પરં

જ્ઞાનવૈરાગ્યયુક્તાભ્યાં પ્રાણાયામવશેન ચ ।અપ્_372.015અબ્।
ઇન્દ્રિયાંશ્ ચ વિનિર્જિત્ય સર્વમેવ જિતં ભવેત્

ઇન્દ્રિયાણ્યેવ તત્સર્વં યત્ સ્વર્ગનરકાવુભૌ ।અપ્_372.016અબ્।
નિગૃહીતવિસૃષ્ટાનિ સ્વર્ગાય નરકાય ચ

શરીરં રથમિત્યાહુરિન્દ્રિયાણ્યસ્ય વાજિનઃ ।અપ્_372.017અબ્।
મનશ્ ચ સારથિઃ પ્રોક્તઃ પ્રાણાયામઃ કશઃ(2)સ્મૃતઃ

જ્ઞાનવૈરાગ્યરશ્મિભ્યાં સાયયા વિધૃતં મનઃ ।અપ્_372.018અબ્।
શનૈર્ નિશ્ચલતામ્ એતિ પ્રાણાયામૈકસંહિતમ્

જલવિન્દું કુશાગ્રેણ માસે માસે પિવેત્તુ યઃ ।અપ્_372.019અબ્।
સંવત્સરશતં સાગ્રં પ્રાણયામશ્ ચ તત્સમઃ

ઇન્દ્રિયાણિ પ્રસક્તાનિ પ્રવિશ્ય વિષયોદધૌ ।અપ્_372.020અબ્।
:ન્
1 કન્યસ ઇતિ ઞ..
2 પ્રાણાયામો ઽઙ્કુશ ઇતિ ઝ..
:પ્ 319
આહૃત્ય યો નિગૃહ્ણાતિ પ્રત્યાહારઃ સ ઉચ્યતે

ઉદ્ધરેદાત્મનાત્માનં મજ્જમાનં યથામ્ભસિ ।અપ્_372.021અબ્।
ભોગનદ્યતિવેગેન(1) જ્ઞાનવૃક્ષં સમાશ્રયેત્