અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 371

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે નરકનિરૂપણં નામ
સપ્તત્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
% છપ્તેર્ {371}
:શ્ અથૈકસપ્તત્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
યમનિયમાઃ
અગ્નિર્ ઉવાચ
સંસારતાપમુક્ત્યર્થં વક્ષ્યામ્ય્ અષ્ટાઙ્ગયોગકં ।અપ્_371.001અબ્।
બ્રહ્મપ્રકાશકં જ્ઞાનં(1) યોગસ્તત્રૈકચિત્તતા

ચિત્તવૃત્તિર્નિરોધશ્ ચ જીવબ્રહ્માત્મનોઃ પરઃ ।અપ્_371.002અબ્।
અહિંસા સત્યમસ્તેયં બ્રહ્મચર્યાપરિગ્રહૌ

યમાઃ પઞ્ચ સ્મૃતા નિયમાદ્ભુક્તિમુક્તિદાઃ ।અપ્_371.003અબ્।
શૌચં સન્તોષતપસી સ્વાધ્યાયેશ્વરપૂજને

ભૂતાપીડા હ્ય્ અહિંસા સ્યાદહિંસા ધર્મ ઉત્તમઃ ।અપ્_371.004અબ્।
યથા ગજપદે ઽન્યાનિ(2) પદાનિ પથગામિનાં(3)

એવં સર્વમહિંસાયાં ધર્માર્થમભિધીયતે ।અપ્_371.005અબ્।
ઉદ્વેગજનનં હિંસા સન્તાપકરણન્તથા

રુક્કૃતિઃ શોનિતકૃતિઃ પૈશુન્યકરણન્તથા ।અપ્_371.006અબ્।
:ન્
1 બ્રહ્મપ્રકાશનં જ્ઞાનમિતિ ઞ..
2 યથા નાગપદે ઽન્યાનીતિ ક..
3 પદગામિનામિતિ ખ.. , જ.. ચ
:પ્ 314
હિતસ્યાતિનિષેધશ્ ચ મર્મોદ્ઘાટનમેવ ચ

સુખાપહ્નુતિઃ સંરોધો બધો દશવિથા ચ સા ।અપ્_371.007અબ્।
યદ્ભૂતહિતમત્યન્તં વચઃ સત્યસ્ય લક્ષણં

સત્યં બ્રૂયાત્પ્રિયં બ્રૂયાન્ન બ્રૂયાત્સત્યમપ્રિયં ।અપ્_371.008અબ્।
પ્રિયઞ્ચ નાનૃતં બ્રૂયાદેષ ધર્મઃ સનાતનઃ

મૈથુનસ્ય પરિત્યાગો બ્રહ્મચર્યન્તદષ્ટધા ।અપ્_371.009અબ્।
સ્મરણં કીર્તનં કેલિઃ પ્રેક્ષ્યણં ગુહ્યભાષણં

સઙ્કલ્પો ઽધ્યવસાયશ્ ચ ક્રિયાનિર્વૃત્તિરેવ ચ ।અપ્_371.010અબ્।
એતન્મૈથુનમષ્ટાઙ્ગં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ

બ્રહ્મચર્યં ક્રિયામૂલમન્યથા વિફલા ક્રિયા ।અપ્_371.011અબ્।
વસિષ્ઠશ્ ચન્દ્રમાઃ શુક્રો દેવાચાર્યઃ પિતામહઃ

તપોવૃદ્ધા વયોવૃદ્ધાસ્તે ઽપિ સ્ત્રીભિર્વિમોહિતાઃ ।અપ્_371.012અબ્।
ગૌડી પૈષ્ટી ચ માધ્વી ચ વિજ્ઞેયાસ્ત્રિવિધાઃ સુરાઃ

ચતુર્થી સ્ત્રી સુરા જ્ઞેયા યયેદં મોહિતં જગત્ ।અપ્_371.013અબ્।
માદ્યતિ પ્રમદાં દૃષ્ટ્વા સુરાં પીત્વા તુ માદ્યતિ

યસ્માદ્દૃષ્ટમદા નારી તસ્માત્તાન્નાવલોકયેત્ ।અપ્_371.014અબ્।
યદ્વા તદ્વાપરદ્રવ્યમપહૃત્ય બલાન્નરઃ

અવશ્યં યાતિ તિર્યક્ત્વં જગ્ધ્વા ચૈવાહુતં હવિઃ ।અપ્_371.015અબ્।
કૌપીનાચ્છાદનં વાસઃ કન્થાં શીતનિવારિણીં

પાદુકે ચાપિ ગૃહ્ણીયાત્ કુર્યાન્નાન્યસ્ય સંગ્રહં ।અપ્_371.016અબ્।
દેહસ્થિતિનિમિત્તસ્ય વસ્ત્રાદેઃ સ્યાત્પરિગ્રહઃ

શરીરં ધર્મસંયુક્તં રક્ષણીયં પ્રયત્નતઃ ।અપ્_371.017અબ્।
શૌચન્તુ દ્વિવિધં પ્રોક્તં વાહ્યમભ્યન્તરં તથા

:પ્ 315
ગૃજ્જલાભ્યાં સ્મૃતં વાહ્યં ભાવશુદ્ધેરથાન્તરં ।અપ્_371.018અબ્।
ઉભયેન શુચિર્યસ્તુ સ શુચિર્નેતરઃ શુચિઃ

યથા કથઞ્ચિત્પ્રાપ્ત્યા ચ સન્તોષસ્તુષ્ટિરુચ્યતે ।અપ્_371.019અબ્।
મનસશ્ચેન્દ્રિયાણાઞ્ચ ઐકાગ્ર્યં તપ ઉચ્યતે

તજ્જયઃ સર્વધર્મેભ્યઃ સ ધર્મઃ પર ઉચ્યતે ।અપ્_371.020અબ્।
વાચિકં મન્ત્રજપ્યાદિ માનસં રાગવર્જનં

શારીરં દેવપૂજાદિ સર્વદન્તુ ત્રિધા તપઃ ।અપ્_371.021અબ્।
પ્રણવાદ્યાસ્તતો વેદાઃ પ્રણવે પર્યવસ્થિતાઃ

વાઙ્મયઃ પ્રણવઃ સર્વં તસ્માત્પ્રણવમભ્યસેત્ ।અપ્_371.022અબ્।
અકારશ્ ચ તથોકારો મકારશ્ચાર્ધમાત્રયા

તિસ્રો માત્રાસ્ત્રયો વેદાઃ લોકા ભૂરાદયો ગુણાઃ ।અપ્_371.023અબ્।
જાગ્રત્સ્વપ્નઃ સુષુપ્તિશ્ ચ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ

પ્રદ્યુમ્નઃ શ્રીર્વાસુદેવઃ સર્વમોઙ્ગારકઃ ક્રમાત્ ।અપ્_371.024અબ્।
અમાત્રો નષ્ટમાત્રશ્ ચ દ્વૈતસ્યાપગમઃ શિવઃ

ઓઙ્કારો વિદિતો યેન સ મુનિર્નેતરો મુનિઃ ।અપ્_371.025અબ્।
ચતુર્થી માત્રા ગાન્ધારી પ્રયુક્તા મૂર્ધ્નિલક્ષ્યતે

તત્તુરીયં પરં બ્રહ્મ જ્યોતિર્દીપો ઘટે યથા ।અપ્_371.026અબ્।
તથા હૃત્પદ્મનિલયં ધ્યાયેન્નિત્યં જપેન્નરઃ

પ્રણવો ધનુઃ શરો હ્ય્ આત્મા બ્રહ્મ તલ્લક્ષ્યમુચ્યતે ।અપ્_371.027અબ્।
અપ્રમત્તેન વેદ્ધવ્યં શરવત્તન્મયો ભવેત્

એતેદેકાક્ષરં બ્રહ્મ એતદેકાક્ષરં પરં ।અપ્_371.028અબ્।
દેતદેકાક્ષરં જ્ઞાત્વા યો યદિચ્છતિ તસ્ય તત્

છન્દો ઽસ્ય દેવી ગાયત્રી અન્તર્યામી ઋષિઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_371.029અબ્।
:પ્ 316
દેવતા પરમાત્માસ્ય નિયોગો ભુક્તિમુક્તયે

ભૂરગ્ન્યાત્મને હૃદયં ભુવઃ પ્રાજાપત્યાત્મને ।અપ્_371.030અબ્।
શિરઃ સ્વઃસૂર્યાત્મને ચ શિખા કવચમુચ્યતે

ઓંભૂર્ભુવઃ સ્વઃકવચં સત્યાત્મને તતો ઽસ્ત્રકં ।અપ્_371.031અબ્।
વિન્યસ્ય પૂજયેદ્વિષ્ણું જપેદ્વૈ ભુક્તિમુક્તયે

જુહુયાચ્ચ તિલાજ્યાદિ સર્વં સમ્પદ્યતે નરે ।અપ્_371.032અબ્।
યસ્તુ દ્વાદશસાહસ્રં જપમન્વહમાચરેત્

તસ્ય દ્વાદશભિર્માસૈઃ પરં બ્રહ્મ પ્રકાશતે ।અપ્_371.033અબ્।
અનિમાદિ કોટિજપ્યાલ્લક્ષાત્સારસ્વતાદિકં

વૈદિકસ્તાન્ત્રિકો મિશ્રો વિષ્ણાર્વૈ ત્રિવિધો મખઃ ।અપ્_371.034અબ્।
ત્રયાનામીપ્સિતેનૈકવિધિના હરિમર્ચયેત્

પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ભૂમૌ નમસ્કારેણ યો ઽર્ચયેત્ ।અપ્_371.035અબ્।
સ યાઙ્ગતિમવાપ્નોતિ ન તાં ક્રતુશતૈર્ અપિ

યસ્ય દેવે પરા ભક્તિર્યથા દેવે તથા ગુરૌ ।અપ્_371.036અબ્।
તસ્યૈતે કથિતા હ્ય્ અર્થાઃ પ્રકાશન્તે મહાત્મનઃ