અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 373

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે આસનપ્રાણાયામપ્રત્યાહારા નામ
દ્વિસપ્તત્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
% છપ્તેર્ {373}
:શ્ અથ ત્રિસપ્તત્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
ધ્યાનમ્
અગ્નિર્ ઉવાચ
ધ્યૈ ચિન્તાયાં સ્મૃતો ધાતુર્વિષ્ણુચિન્તા મુહૂર્મુહુઃ ।અપ્_373.001અબ્।
અનાક્ષિપ્તેન મનસા ધ્યાનમિત્યભિધીયતે

આત્મનઃ સમનસ્કસ્ય મુક્તાશેષોપધસ્ય ચ ।અપ્_373.002અબ્।
બ્રહ્મચિન્તાસમા શક્તિર્ધ્યાનં નામ તદુચ્યતે

ધ્યેયાલમ્બનસંસ્થસ્ય સદૃશપ્રત્યયસ્ય ચ ।અપ્_373.003અબ્।
પ્રત્યાન્તરનિર્મુક્તઃ પ્રત્યયો ધ્યાનમુચ્યતે

ધ્યેયાવસ્થિતચિત્તસ્ય પ્રદેશે યત્ર કુત્રિચિત્ ।અપ્_373.004અબ્।
ધ્યાનમેતત્સમુદ્દિષ્ટં પ્રત્યયસ્યૈકભાવના

એવં ધ્યાનસમાયુક્તઃ ખદેહં યઃ પરિત્યજેત્ ।અપ્_373.005અબ્।
કુલં સ્વજનમિત્રાણિ સમુદ્ધૃત્ય હરિર્ભવેત્

એવં મુહૂર્તમર્ધં વા ધ્યાયેદ્ યઃ શ્રદ્ધયા હરિં ।અપ્_373.006અબ્।
સોપિ યાં ગતિમાપ્નોતિ ન તાં સર્વૈર્ મહામખૈઃ

:ન્
1 ભોગનદ્યભિવેશેનેતિ ઞ..
:પ્ 320
ધ્યાતા ધ્યાનં તથા ધ્યેયં યચ્ચ ધ્યાનપ્રયોજનં ।અપ્_373.007અબ્।
એતચ્ચતુષ્ટયં જ્ઞાત્વા યોગં યુઞ્જીત તત્ત્વવિત્

યોગાભ્યાસાદ્ભવેન્મૂક્તિરૈશ્વર્યઞ્ચાષ્ટધા મહત્ ।અપ્_373.008અબ્।
જ્ઞાનવૈરાગ્યસમ્પન્નઃ શ્રદ્દધાનઃ ક્ષમાન્વિતઃ

વિષ્ણુભક્તઃ સદોત્સાહી ધ્યાતેત્થં પુરુષઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_373.009અબ્।
મૂર્તામૂર્તં પરમ્બ્રહ્મ હરેર્ધ્યાનં હિ ચિન્તનમ્

સકલો નિષ્કલો જ્ઞેયઃ સર્વજ્ઞઃ પરમો હરિઃ ।અપ્_373.010અબ્।
અણિમાદિગુણૈશ્વર્યં મુક્તિર્ધ્યાનપ્રયોજનમ્

ફલેન યોજકો વિષ્ણુરતો ધ્યાયેત્ પરેશ્વરં ।અપ્_373.011અબ્।
ગચ્છંસ્તિષ્ઠન્ સ્વપન્ જાગ્રદુન્મિષન્ નિમિષન્નપિ

શુચિર્વાપ્યશુચિર્વાપિ ધ્યાયેત્ શતતમીશ્વરમ્ ।અપ્_373.012અબ્।
સ્વદેહાયતનસ્યાન્તે મનસિ સ્થાપ્ય કેશવમ્

હૃત્પદ્મપીઠિકામધ્યે ધ્યાનયોગેન(1) પૂજયેત્ ।અપ્_373.013અબ્।
ધ્યાનયજ્ઞઃ પરઃ શુદ્ધઃ સર્વદોષવિવર્જિતઃ

તેનેષ્ટ્વા મુક્તિમાપ્નોતિ વાહ્યશુદ્ધૈશ્ ચ નાધ્વરૈઃ ।અપ્_373.014અબ્।
હિંસાદોષવિમુક્તિત્વાદ્વિશુદ્ધિશ્ચિત્તસાધનઃ

ધ્યાનયજ્ઞઃ પરસ્તસ્માદપવર્ગફલપ્રદઃ ।અપ્_373.015અબ્।
તસ્માદ્શુદ્ધં સન્ત્યજ્ય હ્ય્ અનિત્યં વાહ્યસાધનં

યજ્ઞાદ્યં કર્મ સન્ત્યજ્ય યોગમત્યર્થમભ્યસેત્ ।અપ્_373.016અબ્।
વિકારમુક્તમવ્યક્તં ભોગ્યભોગસમન્વિતં

ચિન્તયેદ્ધૃદયે પૂર્વં ક્રમાદાદૌ ગુણત્રયં ।અપ્_373.017અબ્।
તમઃ પ્રચ્છાદ્ય રજસા સત્ત્વેન ચ્છાદયેદ્રજઃ

:ન્
1 ધ્યાનમાર્ગેણેતિ ખ.. , જ.. ચ
:પ્ 321
ધ્યાયેત્ત્રિમણ્ડલં પૂર્વં કૃષ્ણં રક્તં સિતં ક્રમાત્ ।અપ્_373.018અબ્।
સત્ત્વોપાધિગુણાતીતઃ પુરુષઃ પઞ્ચવિંશકઃ(1)

ધ્યેયમેતદશુદ્ધઞ્ચ ત્યક્ત્વા શુદ્ધં વિચિન્તયેત્ ।અપ્_373.019અબ્।
ઐશ્વર્યં પઙ્કજં દિવ્યં પુરુશોપરિ સંસ્થિતં

દ્વાદશાઙ્ગુલવિસ્તીર્ણં શુદ્ધં વિકશિતં સિતં ।અપ્_373.020અબ્।
નાલમષ્ટાઙ્ણૂલં તસ્ય નાભિકન્દસમુદ્ભવં

પદ્મપત્રાષ્ટકં જ્ઞેયમણિમાદિગુણાષ્ટકમ્ ।અપ્_373.021અબ્।
કર્ણિકાકેશરં નાલં જ્ઞાનવૈરાગ્યમુત્તમમ્

વિષ્ણુધર્મશ્ ચ તત્કન્દમિતિ પદ્મં વિચિન્તયેત્ ।અપ્_373.022અબ્।
તદ્ધર્મજ્ઞાનવૈરાગ્યં શિવૈશ્વર્યમયં પરં

જ્ઞાત્વા પદ્માસનં સર્વં સર્વદુઃખાન્તમાપ્નુયાત્ ।અપ્_373.023અબ્।
તત્પદ્મકર્ણિકામધ્યે શુદ્ધદીપશિખાકૃતિં(2)

અઙ્ગુષ્ઠમાત્રમમલં ધ્યાયેદોઙ્કારમીશ્વરં ।અપ્_373.024અબ્।
કદમ્બગોલકાકારં તારં રૂપમિવ સ્થિતં

ધ્યાયેદ્વા રશ્મિજાલેન દીપ્યમાનં સમન્તતઃ ।અપ્_373.025અબ્।
પ્રધાનં પુરુષાતીતં સ્થિતં પદ્મસ્થમીશ્વરં

ધ્યાયેજ્જપેચ્ચ સતતમોઙ્કારં પરમક્ષરં ।અપ્_373.026અબ્।
મનઃસ્થિત્યર્થમિચ્છાન્તિ સ્થૂલધ્યાનમનુક્રમાત્

તદ્ભૂતં નિશ્ ચલીભૂતં લભેત્ સૂક્ષ્મે ઽપિ સંસ્થિતં ।અપ્_373.027અબ્।
નાભિકન્દે સ્થિતં નાલં દશાઙ્ગુલસમાયતં

નાલેનાષ્ટદલં પદ્મં દ્વાદશાઙ્ગુલવિસ્તૃતં ।અપ્_373.028અબ્।
:ન્
1 સત્ત્વોપાધિસમાયુક્તઃ સદા ધ્યેયશ્ ચ કેશવ ઇતિ ખ..
2 લબ્ધદીપશિખાકૃતિમિતિ ખ.. , ઞ.. ચ
:પ્ 322
સકર્ણિકે કેસરાલે સૂર્યસોમાગ્નિમણ્ડલં

અગ્નિમણ્ડલમધ્યસ્થઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ।અપ્_373.029અબ્।
પદ્મી ચતુર્ભુજો વિષ્ણુરથ વાષ્ટભુજો હરિઃ

શાર્ઙ્ગાક્ષવલયધરઃ પાશાઙ્કુશધરઃ પરઃ ।અપ્_373.030અબ્।
સ્વર્ણવર્ણઃ શ્વેતવર્ણઃ સશ્રોવત્સઃ સકૌસ્તુભઃ

વનમાલી સ્વર્ણહારી સ્ફુરન્મકરકુણ્ડલઃ ।અપ્_373.031અબ્।
રત્નોજ્જ્વલકિરીટશ્ ચ પીતામ્બરધરો મહાન્

સર્વાભરણભૂષાઢ્યો વિતસ્તર્વા યથેચ્છયા ।અપ્_373.032અબ્।
અહં બ્રહ્મ જ્યોતિરાત્મા વાઉદેવો બિમુક્ત ઓં

ધ્યાનાચ્છ્રાન્તો જપેન્મન્ત્રં જપાચ્છ્રાન્તશ્ ચ ચિન્તયેત્ ।અપ્_373.033અબ્।
જપધ્યાનાદિયુક્તસ્ય વિષ્ણુઃ શીઘ્રં પ્રસીદતિ

જપયજ્ઞસ્ય વૈ યજ્ઞાઃ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીં ।અપ્_373.034અબ્।
જપિનં નોપસર્પન્તિ વ્યાધયશ્ચાધયો ગ્રહાઃ ।અપ્_373.034ચ્દ્।
ભુક્તિર્મુર્ક્તિર્મૃત્યુજયો જપેન પ્રાપ્નુયાત્ ફલં(1)