અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 367

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે સામાન્યનામલિઙ્ગાનિ નામ
ષટ્ષષ્ટ્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
:પ્ 298
% છપ્તેર્ {367}
:શ્ અથ સપ્તષષ્ટ્યધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
નિત્યનૈમીત્તિકપ્રાકૃતપ્રલયાઃ
અગ્નિર્ ઉવાચ
ચતુર્વિધસ્તુ પ્રલયો નિત્યો યઃ પ્રાણિનાં લયઃ ।અપ્_367.001અબ્।
સદા વિનાશો જાતાનાં બ્રાહ્મો નૈમિત્તિકો લયઃ

ચતુર્યુગસહસ્રાન્તે પ્રાકૃતઃ પ્રાકૃતો લયઃ ।અપ્_367.002અબ્।
લય આત્યન્તિકો જ્ઞાનાદાત્મનઃ પરમાત્મનિ

નૈમિત્તિકસ્ય કલ્પાન્તે વક્ષ્યે રૂપં લયસ્ય તે ।અપ્_367.003અબ્।
ચતુર્યુગસહસ્રાન્તે ક્ષીણપ્રાયે મહીતલે

અનાવૃષ્ટિરતીવોગ્રા જાયતે શતવાર્ષિકી ।અપ્_367.004અબ્।
તતઃ સત્ત્વક્ષયઃ સ્યાચ્ચ તતો વિષ્ણુર્જગત્પતિઃ

સ્થિતો જલાનિ પિવતિ ભાનોઃ સપ્તસુ રશ્મિષુ ।અપ્_367.005અબ્।
ભૂપાતાલસમુદ્રાદિતોયં નયતિ સંક્ષયં

તતસ્તસ્યાનુભાવેન તોયાહારોપવૃંહિતાઃ ।અપ્_367.006અબ્।
ત એવ રશ્મયઃ સપ્ત જાયન્તે સપ્ત ભાસ્કરાઃ

દહન્ત્ય્ અશેષં ત્રૈલોક્યં સપાતાલતલં દ્વિજ ।અપ્_367.007અબ્।
કૂર્મપૃષ્ઠસમા ભૂઃ સ્યાત્તતઃ કાલાગ્નિરુદ્રકઃ

શેષાહિશ્વાસસમ્પાતાત્ પાતાલાનિ દહત્યધઃ ।અપ્_367.008અબ્।
પાતાલેભ્યો ભુવં વિષ્ણુર્ભુવઃ સ્વર્ગં દહત્યતઃ

અમ્બરીષમિવાભાતિ ત્રૈલોક્યમખિલં તથા ।અપ્_367.009અબ્।
તતસ્તાપરીતાસ્તુ લોકદ્વયનિવાસિનઃ

:પ્ 299
ગાચન્તિ તે મહર્લોકં મહર્લોકાજ્જનં તતઃ ।અપ્_367.010અબ્।
રુદ્રરૂપી જગદ્દગ્ધ્વા મુખનિશ્વાસતો હરેઃ

ઉત્તિષ્ટન્તિ તતો મેધા નાનારૂપાઃ સવિદ્યુતઃ ।અપ્_367.011અબ્।
શતં વર્ષાણિ વર્ષન્તઃ શમયન્ત્યગ્નિમુત્થિતમ્

સપ્તર્ષિસ્થાનમાક્રમ્ય સ્થિતે ઽમ્ભસિ શતં મરુત્ ।અપ્_367.012અબ્।
મુખનિશ્વાસતો વિષ્ણોર્નાશં નયતિ તાન્ઘનાન્

વાયું પીત્વા હરિઃ શેષે શેતે ચૈકાર્ણવે પ્રભુઃ ।અપ્_367.013અબ્।
બ્રહ્મરૂપધરઃ સિદ્ધૈર્ જલગૈર્ મુનિભિસ્તુતઃ

આત્મમાયામયીં દિવ્યાં યોગનિદ્રાં સમાસ્થિતઃ ।અપ્_367.014અબ્।
આત્માનં વસિદેવાખ્યં ચિન્તયન્મધુસૂદનઃ

કલ્પં શેતે પ્રબુદ્ધો ઽથ બ્રહ્મરૂપી સૃજત્ય્ અસૌ ।અપ્_367.015અબ્।
દ્વિપરાર્ધન્તતો વ્યક્તં પ્રકૃતૌ લીયતે દ્વિજ

સ્થાનાત્ સ્થાનં દશગુણમેકસ્માદ્ગુણ્યતે સ્થલે ।અપ્_367.016અબ્।
તતો ઽષ્ટાદશમે ભાગે પરાર્ધમભિધીયતે

પરાર્ધં દ્વિગુણં યત્તુ પ્રાકૃતઃ પ્રલયઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_367.017અબ્।
અનાવૃષ્ટ્યાગ્નિસમ્પર્કાત્ કૃતે સંજ્વલને દ્વિજ

મહદાદેર્વિકારસ્ય વિશેષાન્તસ્ય સંક્ષયે ।અપ્_367.018અબ્।
કૃષ્ણેચ્છાકારિતે તસ્મિન્ સમ્પ્રાપ્તે પ્રતિસઞ્ચરે

આપો ગ્રસન્તિ વૈ પૂર્વં ભૂમિર્ગન્ધાદિકં ગુણં ।અપ્_367.019અબ્।
આત્મગન્ધાત્તતો ભૂમિઃ પ્રલયત્વાય કલ્પતે

રસાત્મિકાશ્ ચ તિષ્ઠન્તિ હ્ય્ આપસ્તાસાં રસો ગુણઃ ।અપ્_367.020અબ્।
પીયતે જ્યોતિષા તાસુ નષ્ટાસ્વગ્નિશ્ ચ દીપ્યતે

જ્યોતિષો ઽપિ ગુણં રૂપં વાયુર્ગ્રસતિ ભાસ્કરં ।અપ્_367.021અબ્।
:પ્ 300
નષ્ટે જ્યોતિષિ વાયુશ્ ચબલી દોધૂયતે મહાન્

વાયોરપિ ગુણં સ્પર્શમાકાશં ગ્રસતે તતઃ ।અપ્_367.022અબ્।
વાયૌ નષ્ટે તુ ચાકાશન્નીરવં તિષ્ઠતિ દ્વિજ

આકાશસ્યાથ વૈ શબ્દં ભૂતાદિર્ગ્રસતે ચ ખં ।અપ્_367.023અબ્।
અભિમાનાત્મકં ખઞ્ચ ભૂતાદિં ગ્રસતે મહાન્

ભૂમિર્યાતિ લયઞ્ચાપ્સુ આપો જ્યોતિષિ તદ્બ્રજેત્ ।અપ્_367.024અબ્।
વાયૌ વાયુશ્ ચ ખે ખઞ્ચ અહઙ્કારે લયં સ ચ

મહાત્તત્વે મહાન્તઞ્ચ પ્રકૃતિર્ગ્રસતે દ્વિજ ।અપ્_367.025અબ્।
વ્યક્તાવ્યક્તા ચ પ્રકૃતિર્વ્યક્તસ્યાવ્યક્તકે લયઃ

પુમાને કાક્ષરઃ શુદ્ધઃ સો ઽપ્યંશઃ પરમાત્મનઃ ।અપ્_367.026અબ્।
પ્રકૃતિઃ પુરુષશ્ ચૈતૌ લીયેતે પરમાત્મનિ

ન સન્તિ યત્ર સર્વેશે નામજાત્યાદિકલ્પનાઃ ।અપ્_367.027અબ્।
સત્તામાત્રાત્મકે જ્ઞેયે જ્ઞાનાત્મન્યાત્મહઃ પરે