અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 337

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે અલઙ્કારે કાવ્યાદિલક્ષણં નામ
ષટ્ત્રિંશદધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
:ન્
1 જુષ્ટમિતિ જ.. , ટ.. ચ
:પ્ 202
% છપ્તેર્ {337}
:શ્ અથ સપ્તત્રિંશદધિકત્રિશતતમો ઽધ્યાયઃ
નાટકનિરૂપણમ્
અગ્નિર્ ઉવાચ
નાટકં સપ્રકરણં ડિમ ઈહામૃગો ઽપિ વા ।અપ્_337.001અબ્।
જ્ઞેયઃ સમવકારશ્ ચ ભવેત્ પ્રહસનન્તથા

વ્યાયોગભાણવીથ્યઙ્કત્રોટકાન્યથ નાટિકા ।અપ્_337.002અબ્।
સટ્ટકં શિલ્પકઃ કર્ણા એકો દુર્મલ્લિકા તથા

પ્રસ્થાનં ભાણિકા ભાણી ગોષ્ઠી હલ્લીશકાનિ ચ ।અપ્_337.003અબ્।
કાવ્યં શ્રીગદિતં નાટ્યરાસકં રાસકં તથા

ઉલ્લાપ્યકં પ્રેઙ્ક્ષણઞ્ચ સપ્તવિંશતિરેવ તત્ ।અપ્_337.004અબ્।
સામાન્યઞ્ચ વિશેષશ્ ચ લક્ષણસ્ય દ્વયી ગતિઃ

સામાન્યં સર્વવિષયં શેષઃ ક્વાપિ પ્રવર્તતે ।અપ્_337.005અબ્।
પૂર્વરઙ્ગે નિવૃત્તે દ્વૌ દેશકાલાવુભાવપિ

રસભાવવિભાવાનુભાવા અભિનયાસ્ તથા ।અપ્_337.006અબ્।
અઙ્કઃ સ્થિતિશ્ ચ સામાન્યં સર્વત્રૈવોપસર્પણાત્

વિશેષો ઽવસરે વાચ્યઃ સામાન્યં પૂર્વમુચ્યતે ।અપ્_337.007અબ્।
ત્રિવર્ગસાધનન્નાટ્યમિત્યાહુઃ કરણઞ્ચ યત્

ઇતિકર્તવ્યતા તસ્ય પૂર્વરઙ્ગો યથાવિધિ ।અપ્_337.008અબ્।
નાન્દીમુખાનિ દ્વાત્રિંશદઙ્ગાનિ પૂર્વરઙ્ગકે

દેવતાનાં નમસ્કારો ગુરૂણામપિ ચ સ્તુતિઃ ।અપ્_337.009અબ્।
ગોબ્રાહ્મણનૃપાદીનામાશીર્વાદાદિ ગીયતે

નાન્દ્યન્તે સૂત્રધારો ઽસૌ રૂપકેષુ નિબધ્યતે ।અપ્_337.010અબ્।
ગુરુપૂર્વક્રમં વંશપ્રશંસા પૌરુષં કવેઃ

:પ્ 203
સમ્બન્ધાર્થૌ ચ કાવ્યસ્ય પઞ્ચૈતાનેષ નિર્દિશેત્ ।અપ્_337.011અબ્।
નટી વિદૂષકો વાપિ પારિપાર્શ્વિક એવ વા

સહિતાઃ સૂત્રધારેણ સંલાપં યત્ર કુર્વતે ।અપ્_337.012અબ્।
ચિત્રૈર્ વાક્યૈઃ સ્વકાર્યોત્થૈઃ પ્રસ્તુતાક્ષેપિભિર્મિથઃ

આમુખં તત્તુ વિજ્ઞેયં બુધૈઃ પ્રસ્તાવનાપિ સા ।અપ્_337.013અબ્।
પ્રવૃત્તકં કથોદ્ઘાતઃ પ્રયોગાતિશયસ્ તથા

આમુખસ્ય ત્રયો ભેદા વીજાંશેષૂપજાયતે ।અપ્_337.014અબ્।
કાલં પ્રવૃત્તમાશ્રિત્ય સૂત્રધૃગ્યત્ર વર્ણયેત્

તદાશ્રયશ્ ચ પાત્રસ્ય પ્રવેશસ્તત્ પ્રવૃત્તકં ।અપ્_337.015અબ્।
સૂત્રધારસ્ય વાક્યં વા યત્ર વાક્યાર્થમેવ વા

ગૃહીત્વા પ્રવિશેત્ પાત્રં કથોદ્ઘાતઃ સ ઉચ્યતે ।અપ્_337.016અબ્।
પ્રયોગેષુ પ્રયોગન્તુ સૂત્રધૃગ્યત્ર વર્ણયેત્

તતશ્ ચ પ્રવિશેત્ પાત્રં પ્રયોગાતિશયો હિ સઃ ।અપ્_337.017અબ્।
શરીરં નાટકાદીનામિતિવૃત્તં પ્રચક્ષતે

સિદ્ધમુત્પ્રેક્ષિતઞ્ચેતિ તસ્ય ભેદાબુભૌ સ્મૃતૌ ।અપ્_337.018અબ્।
સિદ્ધમાગમદૃષ્ટઞ્ચ સૃષ્ટમુત્પ્રેક્ષિતં કવેઃ

વીજં વિન્દુઃ પતાકા ચ પ્રકરી કાર્યમેવ ચ ।અપ્_337.019અબ્।
અર્થપ્રકૃતયઃ પઞ્ચ પઞ્ચ ચેષ્ટા અપિ ક્રમાત્

પ્રારમ્ભશ્ ચ પ્રયત્નશ્ ચ પ્રાપ્તિઃ સદ્ભાવ એવ ચ ।અપ્_337.020અબ્।
નિયતા ચ ફલપ્રાપ્તિઃ ફલયોગશ્ ચ પઞ્ચમઃ

મુખં પ્રતિમુખં ગર્ભો વિમર્ષશ્ ચ તથૈવ ચ ।અપ્_337.021અબ્।
તથા નિર્વહણઞ્ચેતિ ક્રમાત્ પઞ્ચૈવ સન્ધયઃ

અલ્પમાત્રં સમુદ્દિષ્ટં બહુધા યત્ પ્રસર્પતિ ।અપ્_337.022અબ્।
:પ્ 204
ફલાવસાનં યચ્ચૈવ વીજં તદભિધીયતે

યત્ર વીજસમુત્પત્તિર્નાનાર્થરસસમ્ભવા ।અપ્_337.023અબ્।
કાવ્યે શરીરાનુગતં તન્મુખં પરિકીર્તિતં

ઇષ્ટસ્યાર્થસ્ય રચના વૃત્તાન્તસ્યાનુપક્ષયઃ ।અપ્_337.024અબ્।
રાગપ્રાપ્તિઃ પ્રયોગસ્ય ગુહ્યાનાઞ્ચૈવ ગૂહનમ્

આશ્ ચર્યવદભિખ્યાતં પ્રકાશાનાં પ્રકાશનમ્ ।અપ્_337.025અબ્।
અઙ્ગહીનં નરો યદ્વન્ન શ્રેષ્ઠં કાવ્યમેવ ચ

દેશકાલૌ વિના કિઞ્ચિન્નેતિવૃત્તં પ્રવર્તતે ।અપ્_337.026અબ્।
અતસ્તયોરુપાદાનનિયમાત્ પદમુચ્યતે

દેશેષુ ભારતં વર્ષં કાલે કૃતયુગત્રયં ।અપ્_337.027અબ્।
નર્તે તાભ્યાં પ્રાણભૃતાં સુખદુઃખોદયઃ ક્વચિત્ ।અપ્_337.027ચ્દ્।
સર્ગે સર્ગાદિવાર્તા ચ પ્રસજ્જન્તી ન દુષ્યતિ