અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 292

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે શાન્ત્યાયુર્વેદો
નામૈકનવત્યધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
% છપ્તેર્ {292}
:શ્ અથ દ્વિનવત્યધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
મન્ત્રપરિભાષા
અગ્નિર્ ઉવાચ
મન્ત્રવિદ્યાહરિં વક્ષ્યે ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શૃણુ ।અપ્_292.001અબ્।
વિંશત્યર્ણાધિકા મન્ત્રા માલામન્ત્રાઃ સ્મૃતા દ્વિજ

દશાક્ષરાધિકા મન્ત્રાસ્તદર્વાગ્વીજસંજ્ઞિતાઃ ।અપ્_292.002અબ્।
વર્ધક્યે સિદ્ધિદા હ્ય્ એતે માલામન્ત્રાસ્તુ યૌવેન

પઞ્ચાક્ષરાધિકા મન્ત્રાઃ સિદ્ધિદાઃ સર્વદાપરે ।અપ્_292.003અબ્।
સ્ત્રીપુંનપુંસકત્વેન ત્રિધાઃ સ્યુર્મન્ત્રજાતયઃ

સ્ત્રીમન્ત્રા વહ્નિજાયન્તા નમોન્તાશ્ ચ નપુંસકાઃ ।અપ્_292.004અબ્।
શેષાઃ પુમાંસસ્તે શસ્તા વક્ષ્યોચ્ચાટવિષેષુ ચ(1)

ક્ષુદ્રક્રિયામયધ્વંસે સ્ત્રિયો ઽન્યત્ર(2) નપુંસકાઃ ।અપ્_292.005અબ્।
મન્ત્રાવાગ્નેયસૌમ્યાખ્યૌ તારાદ્યન્તાર્દ્વયોર્જપેત્

તારાન્ત્યાગ્નિવિયત્પ્રાયો મન્ત્ર આગ્નેય ઇષ્યતે ।અપ્_292.006અબ્।
શિષ્ટઃ સૌમ્યઃ પ્રશસ્તૌ તૌ કર્મણોઃ ક્રૂરસૌમ્યયોઃ

:ન્
1 બન્ધોચ્ચાટવશેષુ ચેતિ જ..
2 સ્ત્રિયો નાત્રેતિ ખ..
:પ્ 84
આગ્નેયમન્ત્રઃ સૌમ્યઃ સ્યાત્પ્રાયશો ઽન્તે નમો ઽન્વિતઃ ।અપ્_292.007અબ્।
સૌમ્યમન્ત્રસ્ તથાગ્નેયઃ ફટ્કારેણાન્તતો યુતઃ

સુપ્તઃ પ્રબુદ્ધમાત્રો વા મન્ત્રઃ સિદ્ધિં ન યચ્છતિ ।અપ્_292.008અબ્।
શ્વાપકાલો મહાવાહો જાગરો દક્ષિણાવહઃ

આગ્નેયસ્ય મનોઃ સૌમ્યમન્ત્રસ્યૈતદ્વિપર્યયાત્ ।અપ્_292.009અબ્।
પ્રબોધકાલં જાનીયાદુભયોરુભયોરહઃ

દુષ્ટર્ક્ષરાશિવિદ્વેષિવર્ણાદીન્ વર્જયેન્મનૂન્ ।અપ્_292.010અબ્।
રાજ્યલાભોપકારાય પ્રારભ્યારિઃ સ્વરઃ કુરૂન્

ગોપાલકકુટીં પ્રાયાત્ પૂર્ણામિત્યુદિતા લિપિઃ ।અપ્_292.011અબ્।
નક્ષેત્રેક્ષક્રમાદ્યોજ્યા સ્વરાન્ત્યૌ રેવતીયુજૌ

વેલા ગુરુઃ સ્વરાઃ શોણઃ કર્મણૈવેતિભેદિતાઃ ।અપ્_292.012અબ્।
લિપ્યર્ણા વશિષુ જ્ઞેયા ષષ્ઠેશાદીંશ્ ચ યોજયેત્

લિપૌ ચતુષ્પથસ્થાયામાખ્યવર્ણપદાન્તરાઃ ।અપ્_292.013અબ્।
સિદ્ધાઃ સાધ્યા દ્વિતીયસ્થાઃ સુસિદ્ધા વૈરિણઃ પરે

સિદ્ધાદીન્ કલ્પયેદેવં સિદ્ધાત્યન્તગુણૈર્ અપિ(1) ।અપ્_292.014અબ્।
સિદ્ધે સિદ્ધો જપાત્ સાધ્યો જપપૂજાહુતાદિના(2)

સુસિદ્ધો ધ્યાનમાત્રેણ સાધકં નાશયેદરિઃ ।અપ્_292.015અબ્।
દુષ્ટાર્ણપ્રચુરો યઃ સ્યાન્મન્ત્રઃ સર્વવિનિન્દિતઃ

પ્રવિશ્ય વિધિવદ્દીક્ષામભિષેકાવસાનિકામ્ ।અપ્_292.016અબ્।
શ્રુત્વા તન્ત્રં ગુરોર્ લબ્ધં સાધયેદીપ્સિતં મનુમ્

ધીરો દક્ષઃ શુચિર્ભક્તો જપધ્યાનાદિતત્પરઃ ।અપ્_292.017અબ્।
:ન્
1 સિદ્ધદ્યન્તદલૈર્ અપીતિ જ..
2 જપપૂર્ણાહુતાદિનેતિ ખ..
:પ્ 85
સિદ્ધસ્તપસ્વી કુશલસ્તન્ત્રજ્ઞઃ સત્યભાષણઃ

નિગ્રહાનુગ્રહે શક્તો ગુરુરિત્યભિધીયતે ।અપ્_292.018અબ્।
શાન્તો દાન્તઃ પટુશ્ચીર્ણબ્રહ્મચર્યો હવિષ્યભુક્

કુર્વન્નાચાર્યશુશ્રૂષાં સિદ્ધોત્સાહી સ શિષ્યકઃ ।અપ્_292.019અબ્।
સ તૂપદેશ્યઃ પુત્રશ્ ચ વિનયી વસુદસ્ તથા

મન્ત્રન્દદ્યાત્ સુસિદ્ધૌ તુ સહસ્રં દેશિકં જપેત્ ।અપ્_292.020અબ્।
યદૃચ્છયા શ્રુતં મન્ત્રં છલેનાથ બલેન વા

પત્રે સ્થિતઞ્ચ ગાથાઞ્ચ જનયેદ્યદ્યનર્થકમ્ ।અપ્_292.021અબ્।
મન્ત્રં યઃ સાધયેદેકં જપહોમાર્ચનાદિભિઃ

ક્રિયાભિર્ભૂરિભિસ્તસ્ય સિધ્યન્તે સ્વલ્પસાધનાત્ ।અપ્_292.022અબ્।
સમ્યક્સિદ્ધૈકમન્ત્રસ્ય નાસાધ્યમિહ કિઞ્ચન

બહુમન્ત્રવતઃ પુંસઃ કા કથા શિવ એવ સઃ ।અપ્_292.023અબ્।
દશલક્ષજપાદેક વર્ણો મન્ત્રઃ પ્રસિધ્યતિ

વર્ણવૃદ્ધ્યા જપહ્રાસસ્તેનાન્યેષાં સમૂહયેત્ ।અપ્_292.024અબ્।
વીજાદ્દ્વિત્રિગુણાન્મન્ત્રાન્માલામન્ત્રે જપક્રિયા

સઙ્ખ્યાનુક્તૌ શતં સાષ્ટં સહસ્રં વા જપાદિષુ ।અપ્_292.025અબ્।
જપાદ્દશાંશં સર્વત્ર સાભિશેકં હુતં વિદુઃ

દ્રવ્યાનુક્તૌ ઘૃતં હોમે જપો ઽશક્તસ્ય સર્વતઃ ।અપ્_292.026અબ્।
મૂલમન્ત્રાદ્દશાંશઃ સ્યાદઙ્ગાદીનાં જપાદિકમ્

જપાત્સશક્તિમન્ત્રસ્ય કામદા મન્ત્રદેવતાઃ ।અપ્_292.027અબ્।
સાધકસ્ય ભવેત્ તૃપ્તા ધ્યાનહોમાર્ચનાદિના

ઉચ્ચૈર્જપાદ્વિશિષ્ટઃ સ્યાદુપાંશુર્દશભિર્ગુણૈઃ ।અપ્_292.028અબ્।
જિહ્વાજપે શતગુણઃ સહસ્રો માનસઃ સ્મૃતઃ

:પ્ 86
પ્રાઙ્મુખો ઽવાઙ્મુખો વાપિ મન્ત્રકર્મ સમારભેત્ ।અપ્_292.029અબ્।
પ્રણવાદ્યાઃ સર્વમન્ત્રા વાગ્યતો વિહિતાશનઃ

આસીનસ્તુ જપેન્મન્ત્રાન્દેવતાચાર્યતુલ્યદૃક્ ।અપ્_292.030અબ્।
કુટીવિવિક્તા દેશાઃ સ્યુર્દેવાલયનદીહ્રદાઃ

સિદ્ધૌ યવાગૂપૂપૈર્ વા પયો ભક્ષ્યં હવિષ્યકમ્ ।અપ્_292.031અબ્।
મન્ત્રસ્ય દેવતા તાવત્(1) તિથિવારેષુ વૈ જપેત્

કૃષ્ણાષ્ટમીચતુર્દશ્યોર્ગ્રહણાદૌ ચ સાધકઃ ।અપ્_292.032અબ્।
દસ્રો યમો ઽનલો ધાતા શશી રુદ્રો ગુરુર્દિતિઃ

સર્પાઃ પિતરો ઽથ ભગો ઽર્યમા શોતેતરદ્યુતિઃ ।અપ્_292.033અબ્।
ત્વષ્ટા મરુત ઇન્દ્રાગ્ની મિત્રેન્દ્રૌ નિરૃતિર્જલમ્

વિશ્વેદેવા હૃષીકેશો વાયવઃ સલિલાધિપઃ ।અપ્_292.034અબ્।
અજૈકપાદહિર્વ્રધ્નઃ પૂષાશ્વિન્યાદિદેવતાઃ

અગ્નિદસ્રાવુમા નિઘ્નો નાગશ્ ચન્દ્રો દિવાકરઃ ।અપ્_292.035અબ્।
માતૃદુર્ગા દિશામીશઃ કૃષ્ણો વૈવસ્વતઃ શિવઃ

પઞ્ચદશ્યાઃ શશાઙ્કસ્તુ પિતરસ્તિથિદેવતાઃ ।અપ્_292.036અબ્।
હરો દુર્ગા ગુરુર્વિષ્ણુર્બ્રહ્મા લક્ષ્મીર્ધનેશ્વરઃ

એતે સુર્યાદિવારેશા લિપિન્યાસો ઽથ કથ્યતે ।અપ્_292.037અબ્।
કેશાન્તેષુ ચ વૃત્તેષુ ચક્ષુષોઃ શ્રવણદ્વયે

નાસાગણ્ડૌષ્ઠદન્તાનાં દ્વે દ્વે મૂર્ધસ્યયોઃ ક્રમાત્ ।અપ્_292.038અબ્।
વર્ણાન્ પઞ્ચસુવર્ગાનાં(2) બાહુચરણસન્ધિષુ

પાર્શ્વયોઃ પૃષ્ઠતો નાભૌ હૃદયે ચ ક્રમાન્ન્યસેત્ ।અપ્_292.039અબ્।
:ન્
1 તરેતિ ખ..
2 પઞ્ચસ્વરવર્ગાણામિતિ ખ..
:પ્ 87
યાદીંશ્ ચ હૃદયે ન્યસ્યેદેષાં સ્યુઃ સપ્તધાતવઃ

ત્વગસૃઙ્માંસકસ્નાયુમેદોમજ્જાશુક્રાણિ ધાતવઃ ।અપ્_292.040અબ્।
વસાઃ પયો વાસકો લિખ્યન્તે ચૈવ લિપીશ્વરાઃ

શ્રીકણ્ઠો ઽનન્તસૂક્ષ્મૌ ચ ત્રિમૂર્તિરમરેશ્વરઃ ।અપ્_292.041અબ્।
અગ્નીશો ભાવભૂતિશ્ ચ તિથીશઃ સ્થાનુકો હરઃ

દણ્ડીશો ભૌતિકઃ સદ્યોજાતશ્ચાનુગ્રહેશ્વરઃ ।અપ્_292.042અબ્।
અક્રૂરશ્ ચ મહાસેનઃ શરણ્યા દેવતા અમૂઃ

તતઃ ક્રોધીશત્તણ્ડૌ ચ પઞ્ચાન્તકશિવોત્તમૌ ।અપ્_292.043અબ્।
તથૈવ રુદ્રકૂર્મૌ ચ ત્રિનેત્રૌ ચતુરાનનઃ

અજેશઃ શર્મસોનેશૌ તથા લાઙ્ગલિદારુકૌ ।અપ્_292.044અબ્।
અર્ધનારીશ્વરશ્ચોમા કાન્તશ્ચાષાઢિદણ્ડિનૌ

અત્રિર્મોનશ્ ચ મેષશ્ ચ લોહિતશ્ ચ શિખી તથા ।અપ્_292.045અબ્।
છગલણ્ડદ્વિરણ્ડૌ દ્વૌ સમહાકાલવાલિનૌ

ભુજઙ્ગશ્ ચ પિનાકી ચ ખડ્ગીશશ્ ચ વકઃ પુનઃ ।અપ્_292.046અબ્।
શ્વેતો ભૃગુર્લગુડીશાક્ષશ્ ચ સમ્બર્તકઃ સ્મૃતઃ

રુદ્રાત્મશક્તાન્ લિખ્યાદીન્ નમોન્તાન્ વિન્યસેત્ ક્રમાત્ ।અપ્_292.047અબ્।
અઙ્ગાનિ વિન્યસેત્સર્વે મન્ત્રાઃ સાઙ્ગાસ્તુ સિદ્ધિદાઃ

હૃલ્લેખાવ્યોમસપૂર્વાણ્યેતાન્યઙ્ગાનિ વિન્યસેત્ ।અપ્_292.048અબ્।
હૃદાદીન્યઙ્ગમન્ત્રાન્તૈર્ યો જપેદ્ધૃદયે નમઃ

સ્વાહા શિરસ્યથ વષટ્શિખાયાં કવચે ચ્ હૂં ।અપ્_292.049અબ્।
વૌષત્ નેત્રે ઽસ્ત્રાય ફટસ્યાત્ પઞ્ચાઙ્ગં નેત્રવર્જિતમ્

નિરઙ્ગસ્યાત્મના ચાઙ્ગં ન્યસ્યેમાન્નિયુતં જપેત્ ।અપ્_292.050અબ્।
ક્રમાભ્યાં દેવીં વાગીશીં યથોક્તાંસ્તુ તિલાન્ હુનેત્

:પ્ 88
લિપિદેવી સાક્ષસૂત્રકુમ્ભપુસ્તકપદ્મધૃક્ ।અપ્_292.051અબ્।
કવિત્વાદિ પ્રયચ્છેત કર્માદૌ સિદ્ધયે ન્યસેત્ ।અપ્_292.051ચ્દ્।
નિષ્કવિર્નિર્મલઃ સર્વે મન્ત્રાઃસિધ્યન્તિ માતૃભિઃ