અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 254

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે વ્યવહારો નામ
ત્રિપઞ્ચાશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {254}
:શ્ અથ ચતુઃપઞ્ચાશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
દિવ્યપ્રમાણકથનં
અગ્નિર્ ઉવાચ
તપસ્વિનો દાનશીલાઃ કુલીનાઃ સત્યવાદિનઃ ।અપ્_254.001અબ્।
ધર્મપ્રધાના ઋજવઃ પુત્રવન્તો ધનાન્વિતાઃ

પઞ્ચયજ્ઞક્રિયાયુક્તાઃ સાક્ષિણઃ પઞ્ચ વા ત્રયઃ ।અપ્_254.002અબ્।
યથાજાતિ યથાવર્ણ સર્વે સર્વેષુ વા સ્મૃતાઃ

સ્ત્રીવૃદ્ધબાલકિતવમત્તોન્મત્તાભિશસ્તકાઃ ।અપ્_254.003અબ્।
:પ્ 416
રઙ્ગાવતારિપાષણ્ડિકૂટકૃદ્વિકલેન્દ્રિયાઃ

પતિતાપ્તાન્નસમ્બન્ધિસહાયરિપુતસ્કરાઃ ।અપ્_254.004અબ્।
અમાક્ષિણઃ સર્વસાક્ષી ચૌર્યપારુષ્યસાહસે

ઉભયાનુમતઃ સાક્ષી ભવત્યેકોપિ ધર્મવિત્ ।અપ્_254.005અબ્।
અબ્રુવન્ હિ નરઃ સાક્ષ્યમૃણં સદશબન્ધકમ્

રાજ્ઞા સર્વં પ્રદાપ્યઃ સ્યાત્ ષટ્ચત્વારિંશકે ઽહ્નનિ ।અપ્_254.006અબ્।
ન દદાતિ હિ યઃ સાક્ષ્યં જાનન્નપિ નરાધમઃ

સ કૂટસાક્ષિણાં પાપૈસ્તુલ્યો દણ્ડેન ચૈવ હિ ।અપ્_254.007અબ્।
સાક્ષિણઃ શ્રાવયેદ્વાદિપ્રતિવાદિસમીપગાન્

યે પાતકકૃતાં લોકા મહાપાતકિનાં તથા ।અપ્_254.008અબ્।
અગ્નિદાનાઞ્ચ યે લોકા યે ચ સ્ત્રીબાલઘાતિનાં

તાન્ સર્વાન્ સમવાપ્નોતિ યઃ સાક્ષ્યમનૃતં વદેત્ ।અપ્_254.009અબ્।
સુકૃતં યત્ત્વયા કિઞ્ચિજ્જન્માન્તરશતૈઃ કૃતમ્

તત્સર્વં તસ્ય જાનીહિ યં પરાજયસે મૃષા ।અપ્_254.010અબ્।
દ્વૈધે બહૂનાં વચનં સમેષુ ગુણિનાન્તથા

ગુણિદ્વૈધે તુ વચનં ગ્રાહ્યં યે ગુણવત્તરાઃ ।અપ્_254.011અબ્।
યસ્યોચુઃ સાક્ષિણઃ સત્યાં પ્રતિજ્ઞાં સ જયી ભવેત્

અન્યથા વાદિનો યસ્ય ધ્રૂવસ્તસ્ય પરાજયઃ ।અપ્_254.012અબ્।
ઉક્તે ઽપિ સાક્ષિભિઃ સાક્ષ્યે યદ્યન્યે ગુણવત્તરાઃ

દ્વિગુણા વાન્યથા બ્રૂયુઃ કૂટાઃ સ્યુઃપૂર્વસાક્ષિણઃ ।અપ્_254.013અબ્।
પૃથક્ પૃથગ્દણ્ડનીયાઃ કૂટકૃત્સાક્ષિણસ્ તથા

વિવાદાદ્દ્વિગુણં દણ્ડં વિવાસ્યો બ્રાહ્મણઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_254.014અબ્।
યઃ સાક્ષ્યં શ્રાવિતો ઽન્યેભ્યો નિહ્નુતે તત્તમોવૃતઃ

:પ્ 417
સ દાપ્યો ઽષ્ટગુણમ્ દણ્ડં બ્રાહ્મણન્તુ વિવાસયેત્ ।અપ્_254.015અબ્।
વર્ણિનાં હિ બધો યત્ર તત્ર સાક્ષ્ય.અનૃતં વદેત્

યઃ કશ્ચિદર્થો ઽભિમતઃ સ્વરુચ્યા તુ પરસ્પરં ।અપ્_254.016અબ્।
લેખ્યં તુ સાક્ષિમત્ કાર્યં તસ્મિન્ ધનિકપૂર્વકમ્

સમામાસતદર્હાહર્ નામજાતિસ્વગોત્રજૈઃ ।અપ્_254.017અબ્।
સબ્રહ્મચારિકાત્મીયપિતૃનામાદિચિહ્નિતમ્

સમાપ્તે ઽર્થે ઋણી નામ સ્વહસ્તેન નિવેશયેત્ ।અપ્_254.018અબ્।
મતં મે ઽમુકપુત્રસ્ય યદત્રોપરિલેખિતં

સાક્ષિણશ્ ચ સ્વહસ્તેન પિતૃનામકપૂર્વકમ્ ।અપ્_254.019અબ્।
અત્રાહમમુકઃ સાક્ષી લિખેયુરિતિ તે સમાઃ

અલિપિજ્ઞ ઋણી યઃ સ્યાલેકયેત્ સ્વમતન્તુ સઃ ।અપ્_254.020અબ્।
સાક્ષી વા સાક્ષિણાન્યેન સર્વસાક્ષિસમીપતઃ

ઉભયાભ્યર્થિતેનૈતન્મયા હ્ય્ અમુકસૂનુના ।અપ્_254.021અબ્।
લિખિતં હ્ય્ અમુકેનેતિ લેખકો ઽથાન્તતો લિખેત્

વિનાપિ સાક્ષિભિર્ લેખ્યં સ્વહસ્તલિખિતઞ્ચ યત્ ।અપ્_254.022અબ્।
તત્ પ્રમાણં સ્મૃતં સર્વં બલોપધિકૃતાદૃતે

ઋણં લેખ્યકૃતં દેયં પુરુષૈસ્ત્રિભિરેવ તુ ।અપ્_254.023અબ્।
આધિસ્તુ ભુજ્યતે તાવદ્યાવત્તન્ન પ્રદીયતે

દેશાન્તરસ્થે દુર્લેખ્યે નષ્ટોન્મૃષ્ટે હૃતે તથા ।અપ્_254.024અબ્।
ભિન્ને ચ્છિન્ને તથા દગ્ધે લેખ્યમન્યત્તુ કારયેત્

સન્દિગ્ધાર્થવિશુદ્ધ્યર્થં સ્વહસ્તલિખિતન્તુ યત્ ।અપ્_254.025અબ્।
યુક્તિપ્રાપ્તિક્રિયાચિહ્નસમ્બન્ધાગમહેતુભિઃ

લેખ્યસ્ય પૃષ્ઠે ઽભિલિખેત્ પ્રવિષ્ટમધમર્ણિનઃ ।અપ્_254.026અબ્।
:પ્ 418
ધની ચોપગતં દદ્યાત્ સ્વહસ્તપરિચિહ્નિતમ્

દત્વર્ણં પાટયેલ્લેખ્યં શુદ્ધ્યૈ ચાન્યત્તુ કારયેત્ ।અપ્_254.027અબ્।
સાક્ષિમચ્ચ ભવેદ્યત્તુ તદ્દાતવ્યં સસાક્ષિકં

તુલાગ્ન્યાપો વિષં કોષો દિવ્યાનીહ વિશુદ્ધયે ।અપ્_254.028અબ્।
મહાભિયોગેષ્વેતાનિ શીર્ષકસ્થે ઽભિયોક્તરિ

રુચ્યા વાન્યતરઃ કુર્યાદિતરો વર્તયેચ્છિરઃ ।અપ્_254.029અબ્।
વિનાપિ શીર્ષકાત્ કુર્યાન્નૃપદ્રોહે ઽથ પાતકે

નાસહસ્રાદ્ધરેત્ ફાલં ન તુલાન્ન વિષન્તથા ।અપ્_254.030અબ્।
નૃપાર્થેષ્વભિયોગેષુ વહેયુઃ શુચયઃ સદા

સહસ્રાર્થે તુલાદીનિ કોષમલ્પે ઽપિ દાપયેત્ ।અપ્_254.031અબ્।
શતાર્ધં દાપયેચ્છુદ્ધમશુદ્ધો દણ્ડભાગ્ ભવેત્

સચેલસ્નાતમાહૂય સૂર્યોદય ઉપોષિતમ્ ।અપ્_254.032અબ્।
કારયેત્દર્વદિવ્યાનિ નૃપબ્રાહ્મણસન્નિધૌ

તુલા સ્ત્રીબાલવૃદ્ધાન્ધપઙ્ગુબ્રાહ્મણરોગિણાં ।અપ્_254.033અબ્।
અગ્નિર્જ્વલં વા શૂદ્રસ્ય યવાઃ સપ્ત વિષસ્ય વા

તુલાધારણવિદ્વદ્ભિરભિયુક્તસ્તુલાશ્રિતઃ ।અપ્_254.034અબ્।
પ્રતિમાનસમીભૂતો રેખાં કૃત્વાવતારિતઃ

આદિત્યચન્દ્રાવનિલો ઽનલશ્ ચ દ્યૌર્ભૂમિરાપોહૃદયં યમશ્ ચ ।અપ્_254.035અબ્।
અહશ્ ચ રાત્રિશ્ ચ ઉભે ચ સન્ધ્યે ધર્મશ્ ચ જાનાતિ નરસ્ય વૃત્તમ્

ત્વં તુલે સત્યધામાસિ પુરા દેવૈર્ વિનિર્મિતા ।અપ્_254.036અબ્।
સત્યં વદસ્વ કલ્યાણિ સંશયાન્માં વિમોચય

:પ્ 419
યદ્યસ્મિ પાપકૃન્માતસ્તતો માં ત્વમધો નય ।અપ્_254.037અબ્।
શુદ્ધશ્ચેદ્ગમયોર્ધ્વમ્માં તુલામિત્યભિમન્ત્રયેત્

કરૌ વિમૃદિતવ્રીહેર્લક્ષયિત્વા તતો ન્યસેત્ ।અપ્_254.038અબ્।
સપ્તાશ્વપ્ત્યસ્ય પત્રાણિ તાવત્ સૂત્રેણ વેષ્ટયેત્

ત્વમેવ સર્વભૂતાનામન્તશ્ ચરસિ પાવક ।અપ્_254.039અબ્।
સાક્ષિવત્ પુણ્યપાપેભ્યો બ્રૂહિ સત્યઙ્ગરે મમ

તસ્યેત્યુક્તવતો લૌહં પઞ્ચાશત્પલિકં સમમ્ ।અપ્_254.040અબ્।
અગ્નિર્વર્ણં ન્યસેત્ પિણ્ડં હસ્તયોરુભયોરપિ

સ તમાદાય સપ્તૈવ મણ્ડલાનિ શતૈર્ વ્રજેત્ ।અપ્_254.041અબ્।
ષોડશાઙ્ગુલકં જ્ઞેયં મણ્ડલં તાવદન્તરમ્

મુક્ત્વાગ્નિં મૃદિતવ્રીહિરદગ્ધઃ શુદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।અપ્_254.042અબ્।
અન્તરા પતિતે પિણ્ડે સન્દેહે વા પુનર્હરેત્

પવિત્રાણાં પવિત્ર ત્વં શોધ્યં શોધય પાવન ।અપ્_254.043અબ્।
સત્યેન માભિરક્ષસ્વ વરુણેત્યભિશસ્તકમ્

નાભિદઘ્નોદકસ્થસ્ય ગૃહીત્વોરૂ જલં વિશેત્ ।અપ્_254.044અબ્।
સમકાલમિષું મુક્તમાનીયાન્યો જવો નરઃ

યદિ તસ્મિન્નિમગ્નાઙ્ગં પશ્યેચ્ચ શુદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।અપ્_254.045અબ્।
ત્વં વિષ બ્રહ્મણઃ પુત્ર સત્યધર્મે વ્યવસ્થિત

ત્રાયસ્વાસ્માદભીશાપાત્ સત્યેન ભવ મે ઽમૃતમ્ ।અપ્_254.046અબ્।
એવમુક્ત્વા વિષં સાર્ઙ્ગં ભક્ષયેદ્ધિમશૈલજં

યસ્ય વેગૈર્ વિના જીર્ણં શુદ્ધિં તસ્ય વિનિર્દિશેત્ ।અપ્_254.047અબ્।
દેવાનુગ્રાન્ સમભ્યર્ચ્ય તત્સ્નાનોદકમાહરેત્

સંશ્રાવ્ય પાપયેત્તસ્માજ્જલાત્તુ પ્રસૃતિત્રયમ્ ।અપ્_254.048અબ્।
:પ્ 420
આચતુર્દશમાદહ્નો યસ્ય નો રાજદૈવિકમ્

વ્યસનં જાયતે ઘોરં સ શુદ્ધઃ સ્યાદસંશયમ્ ।અપ્_254.049અબ્।
સત્યવાહનશસ્ત્રાણિ ગોવીજકનકાનિ ચ

દેવતાગુરુપાદાશ્ ચ ઇષ્ટાપૂર્તકૃતાનિ ચ ।અપ્_254.050અબ્।
ઇત્યેતે સુકરાઃ પ્રોક્તાઃ શપથાઃ સ્વલ્પસંશયે