અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 253

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે વ્યવહારો નામ
દ્વિપઞ્ચાશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {253}
:શ્ અથ ત્રિપઞ્ચાશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
વ્યવહારકથનં
અગ્નિર્ ઉવાચ
ગૃહીતાર્થઃ ક્રમાદ્દાપ્યો ધનિનામધમર્ણિકઃ ।અપ્_253.001અબ્।
દત્વા તુ બ્રાહ્મણાયાદૌ નૃપતેસ્તદનન્તરમ્

:પ્ 413
રાજ્ઞાધમર્ણિકો દાપ્યઃ સાધિતાદ્દશકં સ્મૃતમ્ ।અપ્_253.002અબ્।
પઞ્ચકન્તુ શતં દાપ્યઃ પ્રાપ્તાર્થો હ્ય્ ઉત્તમર્ણકઃ

હીનજાતિં પરિક્ષીણમૃણાર્થં કર્મ કારયેત્ ।અપ્_253.003અબ્।
બ્રાહ્મણસ્તુ પરિક્ષીણઃ શનૈર્ દાપ્યો યથોદયમ્

દીયમાનં ન ગૃહ્ણાતિ પ્રયુક્તં યઃ સ્વકન્ધનમ્ ।અપ્_253.004અબ્।
મધ્યસ્થસ્થાપિતં તત્સ્યાદ્વર્ધતે ન તતઃ પરં

ઋક્થગ્રાહ ઋણં દાપ્યો યોષિદ્ગ્રાહસ્તથૈવ ચ ।અપ્_253.005અબ્।
પુત્રો ઽનન્યાશ્રિતદ્રવ્યઃ પુત્રહીનસ્ય ઋક્થિનઃ

અવિભુક્તૈઃ કુટુમ્બાર્થં યદૃણન્તુ કૃતમ્ભવેત્ ।અપ્_253.006અબ્।
દદ્યુસ્તદૃક્થિનઃ પ્રેતે પ્રોષિતે વા કુટુમ્બિનિ

ન યોષિત્ પતિપુત્રાભ્યાં ન પુત્રેણ કૃતં પિતા ।અપ્_253.007અબ્।
દદ્યાદૃતે કુટુમ્બાર્થાન્ન પતિઃ સ્ત્રીકૃતં તથા

ગોપશૌણ્ડિકશૈનૂષરજકવ્યાધયોષિતાં ।અપ્_253.008અબ્।
ઋણં દદ્યાત્પતિસ્ત્વાસાં યસ્માદ્વૃત્તિસ્તદાશ્રયા

પ્રતિપન્નં સ્ત્રિયા દેયં પત્યા વા સહ યત્ કૃતં ।અપ્_253.009અબ્।
સ્વયં કૃતં વા યદૃણં નાન્યસ્ત્રી દાતુમર્હતિ

પિતરિ પ્રોષિતે પ્રેતે વ્યસાભિપ્લુતે ઽથ વા(1) ।અપ્_253.010અબ્।
પુત્રપૌત્રૈર્ ઋણન્દેયં નિહ્નવે સાક્ષિભાવિતમ્

સુરાકામદ્યૂતકૃતન્દણ્ડશુલ્કાવશિષ્ટકમ્ ।અપ્_253.011અબ્।
વૃથા દાનં તથૈવેહ પુત્રો દદ્યાન્ન પૈતૃકમ્

ભ્રાતૄણામથ દમ્પત્યોઃ પિતુઃ પુત્રસ્ય ચૈવ હિ ।અપ્_253.012અબ્।
:ન્
1 વ્યસનાભિપ્લુતેપિ વેતિ ખ.. , ઘ.. , ઞ.. ચ
:પ્ 414
પ્રતિભાવ્યમૃણં ગ્રાહ્યમવિભક્તેન ચ સ્મૃતમ્(1)

દર્શને પ્રત્યયે દાને પ્રતિભાવ્યં વિધીયતે ।અપ્_253.013અબ્।
આધૌ તુ વિતથે દાપ્યા વિતથસ્ય સુતા અપિ

દર્શનપ્રતિભૂર્યત્ર મૃતઃ પ્રાત્યયિકો ઽપિ વા ।અપ્_253.014અબ્।
ન તત્પુત્રા ધનં દદ્યુર્દદ્યુર્દાનાય યે સ્થિતાઃ

બહવઃ સ્યુર્યદિ સ્વાંશૈર્ દદ્યુઃ પ્રતિભુવો ધનમ્ ।અપ્_253.015અબ્।
એકચ્છાયાશ્રિતેષ્વેષુ ધનિકસ્ય યથા રુચિ

પ્રતિભૂર્દાપિતો યત્ર પ્રકાશં ધનિને ધનમ્ ।અપ્_253.016અબ્।
દ્વિગુણં પ્રતિદાતવ્યમૃણિકૈસ્તસ્ય તદ્ભવેત્

સ્વસન્તતિસ્ત્રીપશવ્યં ધાન્યં દ્વિગુણમેવ ચ ।અપ્_253.017અબ્।
વસ્ત્રં ચતુર્ગુણં પ્રોક્તં રસશ્ચાષ્ટગુણસ્ તથા

આધિઃ પ્રણશ્યેત્ દ્વિગુણે ધને યદિ ન મોક્ષ્યતે ।અપ્_253.018અબ્।
કાલે કાલકૃતં નશ્યેત્ ફલભોગ્યો ન નશ્યતિ

ગોપ્યાધિભોગ્યો નાવૃદ્ધિઃ સોપકારે ઽથ ભાવિતે ।અપ્_253.019અબ્।
નષ્ટો દેયો વિનષ્ટશ્ ચ દૈવરાજકૃતાદૃતે

આધેઃ સ્વીકરણાત્સિદ્ધૌરક્ષમાણોપ્યસારતામ્ ।અપ્_253.020અબ્।
યાતશ્ચેદન્ય આધેયો ધનભાગ્ વા ધની ભવેત્

ચરિત્રં બન્ધકકૃતં સવૃદ્ધં દાપયેદ્વનં ।અપ્_253.021અબ્।
સત્યઙ્કારકૃતં દ્રવ્યં દ્વિગુણં પ્રતિદાપયેત્

ઉપસ્થિતસ્ય મોક્તવ્ય આધિર્દણ્ડો ઽન્યથા ભવેત્ ।અપ્_253.022અબ્।
પ્રયોજકે સતિ ધનં કુલેન્યસ્યાધિમાપ્નુયાત્

તત્કાલકૃતમૂલ્યો વા તત્ર તિષ્ઠેદવૃદ્ધિકઃ ।અપ્_253.023અબ્।
:ન્
1 પ્રતિભાવ્યમૃણં સાક્ષ્યમવિભક્તેન તત્ સ્મૃતમિતિ ખ.. , ગ.. ,
ઘ.. , છ.. , જ.. , ટ.. ચ
:પ્ 415
વિના ધારણકાદ્વાપિ વિક્રીણીતે સસાક્ષિકમ્

યદા તુ દ્વિગુણીભૂતમૃણમાધૌ તદા ખલુ ।અપ્_253.024અબ્।
મોચ્યશ્ચાધિસ્તદુત્પાદ્ય પ્રવિષ્ટે દ્વિગુણે ધને

વ્યસનસ્થમનાખ્યાય હસ્તે ઽન્યસ્ય યદર્પયેત્ ।અપ્_253.025અબ્।
દ્રવ્યં તદૌપનિધિકં પ્રતિદેયં તથૈવ તત્

ન દાપ્યો ઽપહૃતં તત્તુ રાજદૈવકતસ્કરૈઃ ।અપ્_253.026અબ્।
પ્રેષશ્ચેન્માર્ગિતે દત્તે દાપ્યો દણ્ડશ્ ચ તત્સમમ્

આજીવન્ સ્વેચ્છયા દણ્ડ્યો દાપ્યસ્તચ્ચાપિ સોદયં ।અપ્_253.027અબ્।
યાચિતાવાહિતન્યાસે નિક્ષેપેષ્વપ્યયં વિધિઃ