અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 104

તદ્દ્રવ્યં શ્રેષ્ઠદ્રવ્યં વા તત્ સકાર્યં
તત્પ્રમાણકં
:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહપુરાણે જીર્ણોદ્ધારો નામ ત્ર્યધિકશતતમો
ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {104}
:શ્ અથ ચતુરધિકશતતમોધ્યાયઃ
પ્રાસાદલક્ષણં
ઈશ્વર ઉવાચ
વક્ષ્યે પ્રાસાદસામાન્યલક્ષણં તે શિખધ્વજ ।અપ્_104.001અબ્।
ચતુર્ભાગીકૃતે ક્ષેત્રે ભિત્તેર્ભાગેન વિસ્તરાત્

અદ્રિભાગેન(3) ગર્ભઃ સ્યાત્ પિણ્ડિકા પાદવિસ્તરાત્ ।અપ્_104.002અબ્।
પઞ્ચભાગીકૃતે ક્ષેત્રેન્તર્ભાગે(4) તુ પિણ્ડિકા

સુષિરં ભાગવિસ્તીર્ણં ભિત્તયો ભાગવિસ્તરાત્ ।અપ્_104.003અબ્।
ભાગૌ દ્વૌ મધ્યમે ગર્ભે જ્યેષ્ઠભાગદ્વયેન તુ(5)

:ન્
1 જીર્ણે પ્રાપ્ય યથા મગ્નમિતિ ખ..
2 તત્પ્રમાણત ઇતિ ઘ..
3 અર્ધભાગેનેતિ ખ.. , ઘ.. , છ.. , જ.. ચ
4 પઞ્ચભાગીકૃતે વાપિ મધ્યભાગે ઇતિ ઘ.. , છ.. , જ.. ચ
5 ભાગૌ દ્વૌ મધ્યમો ગર્ભો જ્યેષ્ઠો ભાગદ્વયેન તુ ઇતિ ઙ.. , છ.. ,
જ.. ચ
:પ્ 352
ત્રિભિસ્તુ કન્યસાગર્ભઃ(1) શેષો ભિત્તિરિતિ ક્વચિત્ ।અપ્_104.004અબ્।
ષોઢાભક્યેથવા ક્ષેત્રે ભિત્તિર્ભાગૈકવિસ્તરાત્

ગર્ભો ભાગેન વિસ્તીર્ણો ભાગદ્વયેન પિણ્ડિકા ।અપ્_104.005અબ્।
વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણો વાપિ સપાદદ્વિગુણો ઽપિ વા

અર્ધાર્ધદ્વિગુણો વાપિ(2) ત્રિગુણઃ ક્વચિત્ત્રિદુચ્છ્રયઃ ।અપ્_104.006અબ્।
જગતી વિસ્તરાર્ધેન ત્રિભાગેન ક્વચિદ્ભવેત્

નેમિઃ પાદોનવિએસ્તીર્ણા(3) પ્રાસાદસ્ય સમન્તતઃ ।અપ્_104.007અબ્।
પરિધિસ્ત્રયં શકો મધ્યે રથકાંસ્તત્ર કારયેત્

ચામુણ્ડં ભૈરવં તેષુ નાટ્યેશં ચ નિવેશયેત્ ।અપ્_104.008અબ્।
પ્રાસાદાર્ધેન દેવાનામષ્ટૌ વા ચતુરો ઽપિ વા

પ્રદક્ષિણાં વહિઃ કુર્યાત્ પ્રાસાદાદિષુ(4) વા નવા ।અપ્_104.009અબ્।
આદિત્યાઃ પૂર્વતઃ સ્થાપ્યાઃ સ્કન્દોગ્નિર્વાયુગોચરે(5)

એવં યમાદયો ન્યસ્યાઃ સ્વસ્યાઃ સ્વસ્યાં દિશિ સ્થિતાઃ ।અપ્_104.010અબ્।
ચતુર્ધા શિખરં કૃત્વા શુકનાસા દ્વિભાગિકા

તૃતીયે વેદિકા ત્વગ્નેઃ સકણ્ઠો મલસારકઃ(6) ।અપ્_104.011અબ્।
વૈરાજઃ પુષ્પકશ્ચાન્યઃ કૈલાસો(7) મણિકસ્ તથા

ત્રિવિષ્ઠપઞ્ચ પઞ્ચૈવ મેરુમૂર્ધનિ સંસ્થિતાઃ(8) ।અપ્_104.012અબ્।
ચતુરસ્રસ્તુ તત્રાદ્યો દ્વિતીયોપિ તદાયતઃ

:ન્
1 ત્રિભિસ્તુ કલસો ગર્ભ ઇતિ ખ.. , છ.. ચ
2 અધ્યર્ધદ્વિગુણો વાપીતિ ઘ.. , જ.. ચ
3 પાદેન વિસ્તીર્ણા ઇતિ ઘ.. , જ.. ચ
4 પ્રાસાદાદ્દિક્ષુ ઇતિ ખ.. , ઘ.. , છ.. , જ.. ચ । પ્રાસાદે દિક્ષુ ઇતિ
ઙ..
5 સ્કન્દોગ્નિર્વામગોચરે ઇતિ ક..
6 સકણ્ઠોમવસારક ઇતિ ઙ.. । સકણ્ઠોમવસાધક ઇતિ છ..
7 કૈલાસ્ય ઇતિ ઙ.. , છ.. ચ
8 ચતુર્ધેત્યાદિઃ, મેરુમૂર્ધ્નિ સંસ્થિતા ઇત્ય્ અન્તઃ પાઠો ગ.. પુસ્તકે
નાસ્તિ
:પ્ 353
વૃત્તો વૃત્તાયતશ્ચાન્યો(1) હ્ય્ અષ્ટાસ્રશ્ચાપિ પઞ્ચમઃ ।અપ્_104.013અબ્।
એકૈકો નવધાભેદૈશ્ ચત્વારિંશચ્ચ પઞ્ચ ચ

પ્રાસાદઃ પ્રથમો મેરુર્દ્વિતિયો મન્દરસ્ તથા ।અપ્_104.014અબ્।
વિમાનઞ્ચ તથા ભદ્રઃ સર્વતોભદ્ર એવ ચ

ચરુકો(2) નન્દિકો નન્દિર્વર્ધમાનસ્ તથાપરઃ ।અપ્_104.015અબ્।
શ્રીવત્સશ્ચેતિ વૈરાજ્યાન્વવાયે ચ સમુત્થિતાઃ

બલભી ગૃહરાજશ્ ચ શાલાગૃહઞ્ચ મન્દિરં ।અપ્_104.016અબ્।
વિશાલશ્ ચ સમો બ્રહ્મ(3) મન્દિરં ભુવનન્તથા

પ્રભવઃ શિવિકા વેશ્મ નવૈતે પુષ્પકોદ્ભવાઃ(4) ।અપ્_104.017અબ્।
બલયો(5) દુન્દુભિઃ પદ્મો મહાપદ્મક(6) એવચ

વર્ધની વાન્ય ઉષ્ણીષઃ(7) શઙ્ખશ્ ચ કલસસ્ તથા ।અપ્_104.018અબ્।
સ્વવૃક્ષશ્ ચ તથાપ્યેતે વૃત્તાઃ કૈલાસસમ્ભવાઃ(8)

ગજોથ વૃષભો હંસો ગરુત્માન્નૃક્ષનાયકઃ ।અપ્_104.019અબ્।
ભૂષણો(9) ભૂધરશ્ચાન્ન્યે શ્રીજયઃ પૃથવીધરઃ(10)

વૃત્તાયતાત્ સમુદ્ભૂતા નવૈતે મણિકાહ્વયાત્(11) ।અપ્_104.020અબ્।
વજ્રં ચક્રન્તથા ચાન્યત્ સ્વસ્તિકં વજ્રસ્વસ્તિકં(12)

:ન્
1 ચતુર્વૃત્તાયતશ્ચાન્ય ઇતિ ઘ..
2 રુચકા ઇતિ ક..
3 વિશાલશ્ ચ મનો બ્રહ્મેતિ ખ.. , ઘ.. ચ । વિશાલશ્ ચ તથા બ્રહ્મેતિ
ગ..
4 પણવ ઇતિ જ..
5 મહાપદ્મશ્ ચ ઇતિ ક..
6 શકુની ચાસ્ય ઉષ્ણીષ ઇતિ જ..
8 વર્ધનીત્યાદિઃ, કૈલાસસમ્ભવા ઇત્ય્ અન્તઃ પાઠો છ.. પુસ્તકે
નાસ્તિ
9 વૃષણ ઇતિ ઙ..
10 ખવૃક્ષશ્ચેત્યાદિઃ, પૃથિવીધર ઇત્ય્ અન્તઃ પાઠો જ..
પુસ્તકે નાસ્તિ
11 મણિકાક્ષયાત્ ઇતિ જ..
12 વજ્રહસ્તિકમિતિ ખ.. , ગ.. , છ.. ચ । વજ્રમુષ્ટિકમિતિ જ..
:પ્ 354
ચિત્રં સ્વસ્તિકખડ્ગઞ્ચ ગદા શ્રીકણ્ઠ એવ ચ ।અપ્_104.021અબ્।
વિજયો નામતશ્ ચૈતે(1) ત્રિવિષ્ટપસમુદ્ભવાઃ

નગરાણામિમાઃ સઞ્જ્ઞા લાટાદીનામિમાસ્ તથા(2) ।અપ્_104.022અબ્।
ગ્રીવાર્ધેનોન્નતઞ્ચૂલમ્પૃથુલઞ્ચ વિભાગતઃ(3)

દશધા વેદિકાઙ્કૃત્વા પઞ્ચભિઃ સ્કન્ધવિસ્તરઃ ।અપ્_104.023અબ્।
ત્રિભિઃ કણ્ઠં તુ કર્તવ્યં ચતુર્ભિસ્તુ પ્રચણ્ડકં(4)

દિક્ષુ દ્વારાણિ કાર્યાણિ ન વિદિક્ષુ કદાચન ।અપ્_104.024અબ્।
પિણ્ડિકા કોણવિસ્તીર્ણા મધ્યમાન્તા હ્ય્ ઉદાહૃતા

ક્વચિત્ પઞ્ચમભાગેન મહતાઙ્ગર્ભપાદતઃ ।અપ્_104.025અબ્।
ઉચ્છ્રાયા દ્વિગુણાસ્તેષામન્યથા વા નિગદ્યતે

ષષ્ટ્યાધિકાત્ સમારભ્ય અઙ્ગુલાનાં શતાદિહ(5) ।અપ્_104.026અબ્।
ઉત્તમાન્યપિ ચત્વારિ દ્વારાણિ દશહાનિતઃ(6)

ત્રીણ્યેવ મધ્યમાનિ સ્યુસ્ત્રીણ્યેવ કન્યસાન્યતઃ ।અપ્_104.027અબ્।
ઉચ્છ્રાયાર્ધેન વિસ્તારો હ્ય્ ઉચ્છ્રાયો ઽભ્યધિકસ્ત્રિધા

ચતુર્ભિરષ્ટભિર્વાપિ દશભિરઙ્ગુલૈસ્તતઃ(7) ।અપ્_104.028અબ્।
ઉચ્છ્રાયાત્ પાદવિસ્તીર્ણા વિશાખાસ્તદુદુંવરે(8)

વિસ્તરાર્ધેન બાહુલ્યં(9) સર્વેષામેવ કીર્તિતમ્ ।અપ્_104.029અબ્।
:ન્
1 વિજયો નાયકશ્ ચૈતે ઇતિ ગ..
2 નટાદીનામિમાસ્તથેતિ ખ.. , ઙ.. ચ । નાટ્યાદીનામિમાસ્તથેતિ
ગ.. , ઘ.., છ.. ચ । નાદાદીનામિમાસ્તથેતિ જ..
3 પૃથુલં સ્વત્રિભાગત ઇતિ ખ.. , ઘ.. , છ.. ચ । પૃથુસમુદ્રભાગત ઇતિ
ઙ..
4 ચતુર્ભિસ્તુ તદણ્ડકમિતિ ખ.. , ગ.. ચ । ચતુર્ભિઃ કૃતદણ્ડકમિતિ
જ..
5 ષષ્ટ્યાધિકાંશમારભ્ય અઙ્ગુલાનાં શતાધિકમિતિ
જ..
6 ઉત્તમાન્યપિ ચત્વારિ ચત્વારિ દશહાનિત ઇતિ જ..
7 દશભિર્વા ગુણૈઃ શુભ ઇતિ છ..
8 વિશાખાસ્થે ત્વડુમ્બરે ઇતિ છ.. ચ
9 વિશુદ્ધેન તુ વાહુલ્યમિતિ ખ.. । વિસ્તરાર્ધેન વા હન્યાદિતિ ઝ.. ।
વિસ્તરાર્ધેન બહુલ્યમિતિ જ..
:પ્ 355
દ્વિપઞ્ચસપ્તનવભિઃ શાખાભિર્દ્વારમિષ્ટદં

અધઃશાખાચતુર્થાંશે પ્રતીહારૌ નિવેશયેત્ ।અપ્_104.030અબ્।
મિથુનૈઃ પાદવર્ણાભિઃ(1) શાખાશેષં વિભૂષયેત્

સ્તમ્ભબિદ્ધે ભૃત્યતા સ્યાત્ વૃક્ષબિદ્ધે ત્વભૂતિતા ।અપ્_104.031અબ્।
કૂપબિદ્ધે ભયં દ્વારે ક્ષેત્રબિદ્ધે(2) ધનક્ષયઃ

પ્રાસાદગૃહશિલાદિમાર્ગવિદ્ધેષુ(3) બન્ધનં ।અપ્_104.032અબ્।
સભાબિદ્ધે ન દારિદ્ર્યં વર્ણબિદ્ધે(4) નિરાકૃતિઃ

ઉલૂખલેન દારિદ્ર્યં શિલાબિદ્ધેન શત્રુતા(5) ।અપ્_104.033અબ્।
છાયાબિદ્ધેન દારિદ્ર્યં બેધદોષો ન જાયતે

છેદાદુત્પાટનાદ્વાપિ તથા પ્રાકારલક્ષણાત્ ।અપ્_104.034અબ્।
સીમાયા દ્વિગુણત્યાગાદ્ બેધદોષો ન જાયતે