અભિજ્ઞાનશકુન્તલ · અધ્યાય 4

વિચિન્તયન્તી યમ્ અનન્યમાનસા તપોધનં વેત્સિ ન મામ્ ઉપસ્થિતમ્ ।
સ્મરિષ્યતિ ત્વાં ન સ બોધિતો ઽપિ સન્ કથાં પ્રમત્તઃ પ્રથમં કૃતામ્ ઇવ ॥

યાત્ય્ એકતો ઽસ્તશિખરં પતિર્ ઓષધીનામ્ આવિષ્કૃતારુણપુરઃસર એકતો ઽર્કઃ ।
તેજોદ્વયસ્ય યુગપદ્વ્યસનોદયાભ્યામ્ લોકો નિયમ્યત ઇવાત્મદશાન્તરેષુ ॥

અન્તર્હિતે શશિનિ સૈવ કુમુદ્વતી મે વૃષ્ટિં ન નન્દયતિ સંસ્મરણીયશોભા ।
ઇષ્ટપ્રવાસજનિતાન્ય્ અબલાજનસ્ય દુઃખાનિ નૂનમ્ અતિમાત્રસુદુઃસહાનિ ॥

દુષ્યન્તેનાહિતં તેજો દધાનાં ભૂતયે ભુવઃ ।
અવેહિ તનયાં બ્રહ્મન્ન્ અગ્નિગર્ભાં શમીમ્ ઇવ ॥

ક્ષૌમં કેનચિદ્ ઇન્દુપાણ્ડુ તરુણા માઙ્ગલ્યમ્ આવિષ્કૃતમ્ નિષ્ઠ્યૂતશ્ ચરણોપભોગસુલભો લાક્ષારસઃ કેનચિત્ ।
અન્યેભ્યો વનદેવતાકરતલૈર્ આપર્વભોગોત્થિતૈર્ દત્તાન્ય્ આભરણાનિ તત્કિસલયોદ્ભેદપ્રતિદ્વન્દ્વિભિઃ ॥

યાસ્યત્ય્ અદ્ય શકુન્તલેતિ હૃદયં સંસ્પૃષ્ટમ્ ઉત્કણ્ઠયા કણ્ઠઃ સ્તમ્ભિતબાષ્પવૃત્તિકલુષશ્ ચિન્તાજડં દર્શનમ્ ।
વૈક્લવ્યં મમ તાવદ્ ઈદૃશમ્ ઇદં સ્નેહાદ્ અરણ્યૌકસઃ પીડ્યન્તે ગૃહિણઃ કથં નુ તનયાવિશ્લેષદુઃખૈર્ નવૈઃ ॥

કાશ્યપ વત્સે । યયાતેર્ ઇવ શર્મિષ્ઠા ભર્તુર્ બહુમતા ભવ ।
સુતં ત્વમ્ અપિ સંરાજં સેવ પૂરુમ્ અવાપ્નુહિ ॥

અમી વેદિં પરિતઃ કૢપ્તધિષ્ણ્યાઃ સમિદ્વન્તઃ પ્રાન્તસંસ્તીર્ણદર્ભાઃ ।
અપઘ્નન્તો દુરિતં હવ્યગન્ધૈર્ વૈતાનાસ્ ત્વાં બહ્નયઃ પાવયન્તુ ॥

પાતું ન પ્રથમં વ્યવસ્યતિ જલં યુષ્માસ્વ્ અપીતેષુ યા નાદત્તે પ્રિયમણ્ડના અપિ ભવતાં સ્નેહેન યા પલ્લવમ્ ।
આદ્યે વઃ કુસુમપ્રસૂતિસમયે યસ્યા ભવત્ય્ ઉત્સવઃ સેયં યાતિ શકુન્તલા પતિગૃહં સર્વૈર્ અનુજ્ઞાયતામ્ ॥

અનુમતગમના શકુન્તલા તરુભિર્ અયં વનવાસબન્ધુભિઃ ।
પરિભૃતવિરુતં કલં યથા પ્રતિવચનીકૃતમ્ એભિર્ ઈદૃશમ્ ॥

રમ્યાન્તરઃ કમલિનીહરિતૈઃ સરોભિશ્ છાયાદ્રુમૈર્ નિયમિતાર્કમયૂખતાપઃ ।
ભૂયાત્ કુશેશયરજોમૃદુરેણુર્ અસ્યાઃ શાન્તાનુકૂલપવનશ્ ચ શિવશ્ ચ પન્થાઃ ॥

ઉદ્ગલિતદર્ભકવલા મૃગ્યઃ પરિત્યક્તનર્તના મયૂરાઃ ।
અપસૃતપાણ્ડુપત્રા મુઞ્ચન્ત્ય્ અશ્રૂણીવ લતાઃ ॥

સંકલ્પિતં પ્રથમમ્ એવ મયા તવાર્થે ભર્તારમ્ આત્મસદૃશં સુકૃતૈર્ ગતા ત્વમ્ ।
ચૂતેન સંશ્રિતવતી નવમાલિકેયમ્ અસ્યામ્ અહં ત્વયિ ચ સંપ્રતિ વીતચિન્તઃ ॥

યસ્ય ત્વયા વ્રણવિરોપણમ્ ઇઙ્ગુદીનામ્ તૈલં ન્યષિચ્યત મુખે કુશસૂચિવિદ્ધે ।
શ્યામાકમુષ્ટિપરિવર્ધિતકો જહાતિ સો ઽયં ન પુત્રકૃતકઃ પદવીં મૃગસ્ તે ॥

ઉત્પક્ષ્મણોર્ નયનયોર્ ઉપરુદ્ધવૃત્તિમ્ બાષ્પં કુરુ સ્થિરતયા વિરતાનુબન્ધમ્ ।
અસ્મિન્ન્ અલક્ષિતનતોન્નતભૂમિભાગે માર્ગે પદાનિ ખલુ તે વિષમીભવન્તિ ॥

એષા અપિ પ્રિયેણ વિના ગમયતિ રજનીં વિષાદદીર્ઘતરામ્ ।
ગુર્વ્ અપિ વિરહદુઃખમ્ આશાબન્ધઃ સાહયતિ ॥

અસ્માન્ સાધુ વિચિન્ત્ય સંયમધનાન્ ઉચ્ચૈઃ કુલં ચાત્મનસ્ ત્વય્ય્ અસ્યાઃ કથમ્ અપ્ય્ બાન્ધવકૃતાં સ્નેહપ્રવૃત્તિં ચ તામ્ ।
સામાન્યપ્રતિપત્તિપૂર્વકમ્ ઇયં દારેષુ દૃશ્યા ત્વયા ભાગ્યાયત્તમ્ અતઃ પરં ન ખલુ તદ્વાચ્યં વધૂબન્ધુભિઃ ॥

શુશ્રૂષસ્વ ગુરૂન્ કુરુ પ્રિયસખીવૃત્તિં સપત્નીજને ભર્તૃવિપ્રકૃતા અપિ રોષણતયા મા સ્મ પ્રતીપં ગમઃ ।
ભૂયિષ્ઠં ભવ દક્ષિણા પરિજને ભાગ્યેષ્વ્ અનુત્સેકિની યાન્ત્ય્ એવં ગૃહિણીપદં યુવતયો વામાઃ કુલસ્યાધયઃ ॥

અભિજનવતો ભર્તુઃ શ્લાઘ્યે સ્થિતા ગૃહિણીપદે વિભવગુરુભિઃ કૃત્યૈસ્ તસ્ય પ્રતિક્ષણમ્ આકુલા ।
તનયમ્ અચિરાત્ પ્રાચીવાર્કં પ્રસૂય ચ પાવનમ્ મમ વિરહજાં ન ત્વં વત્સે શુચં ગણયિષ્યામિ ॥

ભૂત્વા ચિરાય ચતુરન્તમહીસપત્ની દૌષ્યન્તિમ્ અપ્રતિરથં તનયં નિવેશ્ય ।
ભર્ત્રા તદર્પિતકુટુમ્બભરેણ સાર્ધમ્ શાન્તે કરિષ્યસિ પદં પુનર્ આશ્રમે ઽસ્મિન્ ॥

શમમ્ એષ્યતિ મમ શોકઃ કથં નુ વત્સે ત્વયા રચિતપૂર્વમ્ ।
ઉટજદ્વારવિરૂઢં નીવારબલિં વિલોકયતઃ ॥

અર્થો હિ કન્યા પરકીય એવ તામ્ અદ્ય સંપ્રેષ્ય પરિગ્રહીતુઃ ।
જાતો મમાયં વિશદઃ પ્રકામં પ્રત્યર્પિતન્યાસ ઇવાન્તરાત્મા ॥