અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 81100

યાન્યેવ કામધાતાવવ્યઞ્જનૈઅરુપપાદુકૈઃ
[048।11]
એકમુત્તરે
[048।12]
રૂપધાતોરારૂપ્યધાતુરુત્તરઃ ।
સમાપત્તિતશ્ચ પરત્વાદુપપત્તિતશ્ચ પ્રધાનતરત્વાત્ ।
[048।13]
તસ્મિન્ એકમેવ જીવિતેન્દ્રિયં વિપાકઃ પ્રથમતો લભ્યતે નાન્યત્ ।
[048।14]
ઉક્તો લાભઃ ।
[048।15]
ત્યાગ ઇદાનીં વક્તવ્યઃ ।
કસ્મિન્ધાતૌ મ્રિયમાણઃ કતીન્દ્રિયાણિ નિરોધયતીતિ
[048।16]
નિરોધયત્યુપરમાન્નારૂપ્યે જીવિતમ્ મનઃ ।
[048।17]
ઉપેક્ષાં ચૈવ રૂપે ઽષ્ટૌ
[048।18]
રૂપધાતૌ મ્રિયલ્માણો ઽષ્ટૌ નિરોધયતિ ।
તાનિ ચ ત્રીણિ ચક્ષુરાદીનિ પઞ્ચ ।
[048।18-048।19]
સર્વે હ્યુપપાદુકાઃ સમગ્રેન્દ્રિયા ઉપપદ્યન્તે મ્રિયન્તે ચ ।
[048।20]
કામે દશ નવાષ્ટૌ વા
[048।21]
કામધાતૌ મ્રિયમાણ ઉભયવ્યઞ્જની દશેન્દ્રિયાણિ નિરોધયતિ ।
[048।21-048।22]
તાનિ ચાષ્ટૌ સ્ત્રી પુરુષેન્દ્રિયે ચ ।
[048।22]
એકવ્યઞ્જનો નવ ।
અવ્યઞ્જનો ઽષ્ટૌ ।
સકૃન્મરણ એષ ન્યાયઃ ।
[048।23]
ક્રમમૃત્યૌ તુ ચત્વારિ ।
[048।24]
ક્રમેણ તુ મ્રિયમાણશ્ચત્વારીન્દ્રિયાણિ નિરોધયતિ ।
કાયજીવિતમનૌપેક્ષેન્દ્રિયાણિ ।
[048।25]
નહ્યેષાં પૃથગ્નિરોધઃ ।
એષ ચ ન્યાયઃ ક્લિષ્ટાવ્યાકૃતચિત્તસ્ય મરણે વેદિતવ્યઃ ।

[048।26]
યદા તુ કુશલે ચેતસિ સ્થિતો મ્રિયતે તદા
[049।01]
ષુભે સર્વત્ર પઞ્ચ ચ ।
[049।02]
કુશલે ચેતસિ મ્રિયમાણઃ સર્વત્ર યથોક્તમિન્દ્રિયાણિ નિરોધયતિ ।
[049।02-049।03]
શ્રદ્ધાદીનિ ચ પઞ્ચાધિકાનિ ।
[049।03]
એષાં કુશલે ચેતસ્યવશ્યંભાવઃ ।
[049।03-049।04]
એવમારૂપ્યેષ્વષ્ટૌ નિરોધયતિ રૂપેષુ ત્રયોદશાએતિ વિસ્તરેણ ગણનીયમ્ ।
[049।05]
ઇન્દ્રિયપ્રકરણે સર્વ ઇન્દ્રિયધર્મા વિચાર્યન્તે ।
[049।05-049।06]
અથ કતમચ્છ્રામણ્યફલં કતિભિરિન્દ્રિયૈઃ પ્રાપ્યતે ।
[049।07]
નવાપ્તિરન્ત્ય ફલયોઃ
[049।08]
નવભિરિન્દ્રિયૈઃ પ્રપ્તિરન્ત્યફલયોઃ ।
કે પુનરન્ત્યે ।
સ્રોત આપત્તિફલમર્હત્ત્વં ચ ।
[049।09]
કે મધ્યે ।
સકૃદાગામિફલમનાગામિફલં ચ ।
[049।09-049।10]
તત્ર સ્રોત આપત્તિફલસ્ય શ્રદ્ધાદિભિરાજ્ઞાતાવીન્દ્રિયવર્જ્યૈર્મનૌપેક્ષેન્દ્રિયાભ્યાં ચેતિ નવભિઃ ।
[049।10-049।11]
આજ્ઞાસ્યામીન્દ્રિયમાનન્તર્યમાર્ગે વેદિતવ્યમાજ્ઞેન્દ્રિયં ચ વિમુક્તિમાર્ગે ।
[049।11-049।12]
ઉભાભ્યાં હિ તસ્ય પ્રાપ્તિર્વિસંયિઓગપ્રાપ્તેરાવાહકસન્નિશ્રયત્વાદ્યથાક્રમમ્ ।
[049।12-049।13]
અર્હત્ત્વમસ્ય પુનઃ શ્રદ્ધાદિભિરાજ્ઞાસ્યામીન્દ્રિયવર્જ્યૈર્મનૈન્દ્રિયેણ સુખસૌમનસ્યોપેક્ષેન્દ્રિયાણાં ચાન્યતમેનેતિ નવભિઃ ।
[049।14]
સપ્તાષ્ટ્નવભિર્દ્વયોઃ
[049।15]
સકૃદાગામ્યનાગામિફલયોઃ પ્રત્યેકં સપ્તભિરષ્ટભિર્નવભિષ્ચેન્દ્રિયૈઃ પ્રાપ્તિઃ ।
[049।15-049।16]
કથં કૃત્વા ।
[049।16-049।17]

સકૃદાગામિફલં તાવદ્યદ્યાનુપૂર્વિકઃ પ્રાપ્નોતિ સ ચ લૌકિકેન માર્ગેણ તસ્ય સપ્તભિરિન્દ્રિયૈઃ પ્રાપ્તિઃ ।
[049।17]
પઞ્ચભિઃ શ્રદ્ધાદિભિરુપેક્ષામનૈન્દ્રિયાભ્યાં ચેતિ ।
[049।17-049।18]
અથ લોકોત્તરેણ માર્ગેણ તસ્યાષ્ટભિરિન્દ્રિયૈ પ્રપ્તિઃ ।
[049।18]
આજ્ઞેન્દ્રિયમષ્ટમં ભવતિ ।
[049।18-049।19]
અથ ભૂયોવીતરાગઃ પ્રાપ્નોતિ તસ્ય નવભિર્યેનેવ સ્રોત આપત્તિફલસ્ય ।
[049।19-049।20]
અનાગામિફલં યદ્યાનુપૂર્વિકઃ પ્રાપ્નોતિ સ ચ લૌકિકેન માર્ગેણ તસ્ય સપ્તભિરિન્દ્રિયૈઃ પ્રાપ્તિઃ ।
[049।21]
યથા સકૃદાગામિફલસ્ય ।
[049।21-049।22]
અથ લોકોત્તરેણ માર્ગેણ તસ્યાષ્ટભિસ્તથૈવ ।
[049।22]
અથ વીતરાગઃ પ્રાપ્નોતિ તસ્ય નવભિઃ ।
[049।22-049।23]
યથા સ્રોત આપત્તિફલસ્ય ।
04923-04923]
અયં તુ વિશેષઃ ।
[049।23-049।24]
સુખસૌમનસ્યોપેક્ષેન્દ્રિયાણામન્યતમં ભવતિ ।
[049।24]
નિશ્રયવિશેષાત્ ।
[049।24-049।26]
યદાપ્યયમાનુપૂર્વિકો નવમે વિમૂક્તિમાર્ગે તીક્ષ્ણેન્રિયત્વા દ્ધ્યાનં પ્રવિશાતિ લૌકિકેન માર્ગેણ તદાપ્યષ્ટાભિરિન્દ્રિયૈરનાગામિફલં પ્રાપ્નોતિ ।
[049।26]
તત્રહિ નવમે વિમુક્તિમાર્ગે સૌમનસ્યેન્દ્રિયમષ્ટમં ।
[049।26-049।27]
ભવત્યાનન્તર્યમાર્ગે તૂપેક્ષેન્દ્રિયમેવ નિત્યમુભાભ્યાં ચ તસ્ય પ્રાપ્તિઃ ।
[049।27-049।28]
અથ લોકોત્તરેણ પ્રવિશાતિ તસ્ય નવભિરિન્દ્રિયૈઃ પ્રાપ્તિઃ ।
[049।28]
આજ્ઞેન્રિયં નવમં ભવતિ ।
[049।28-050।01]
યત્તર્હ્યભિધર્મ ઉક્તં "કતિભિરિન્દ્રિયૈરર્હત્ત્વં પ્રપ્નોતીત્યાહ એકાદશ્ભ્હિરિતિ" ।
[050।01-050।02]
તત્ કથં નવભિરિત્યુચ્યતે ।
[050।02]

નવભિરેવ તત્ પ્રાપ્નોતિ ।
[050।03]
એકાદશભિરર્હત્તવમુક્તં ત્વેકસ્ય સંભવાત્ ।
[050।04-050।05]
અસ્તિ સંભવો યદેકઃ પુદ્ગલઃ પરિહાય પરિહાય સુખસૌમનસ્યીપેક્ષાભિરર્હત્ત્વં પ્રાપ્નુયાદત એકાદશભિરિત્યુક્તમ્ ।
[050।05-050।06]
નતુ ખલુ સંભવો ઽસ્તિ સુખાદીનામેકસ્મિન્ કાલે ।
[050।06]
કથમનાગાભિનો ઽપ્યેષ પ્રસઙ્ગો ન ભવતિ ।
[050।06-050।07]
નહ્યસૌ પરિહીણઃ કદાચિત્સુખેન્દ્રિયેણ પ્રાપ્ન્નોતિ ન ચ વીતરાગપૂર્વી પરિહીયતે ।
[050।07-050।08]
તદ્વૈરાગ્યસ્ય દ્વિમાર્ગપ્રાપણાત્ ।
[050।09]
ઇદં વિચાર્યતે।
કતમેનેન્દ્રિયેણ સમન્વાગતઃ કતિભિઃ અવશ્યં સમન્વાગતો ભવતિ ।
[050।10]
તત્ર
[050।11]
ઉપેક્ષાજીવિતમનોયુક્તો ઽવશ્યં ત્રયાન્વિતઃ
[050।12-050।13]
ય એષામુપેક્ષાદીનામન્યતમેન સમન્વાગતઃ સો ઽવશ્યં ત્રિભિરિન્દ્રિયૈઃ સમન્વાગતો ભવત્યેભિરેવ ।
[050।13]
નહ્યેષામન્યો ઽય્નેન વિના સમન્વાગમઃ ।
શેષૈસ્ત્વનિયમઃ ।
[050।13-050।14]
સ્યાત્સમન્વાગતઃ સ્યાદસમન્વાગતઃ ।
[050।14-050।15]
તત્ર તાવચ્ચક્ષુઃશ્રોત્રઘ્રાણજિહ્વેન્દ્રિયૈ રારૂપ્યોપપન્નો ન સમન્વાગતઃ ।
[050।15]
કામધાતૌ ચ યેનાપ્રતિલબ્ધવિહીનાનિ ।
[050।15-050।16]
કાયેન્દ્રિયેણારૂપ્યોપપન્નો ન સમન્વાગતઃ ।
[050।16]
સ્ત્રીન્દ્રિયેણ રૂપારૂપ્યોપપન્નઃ ।
કામધતૌ યેનાપ્રતિલબ્ધવિહીનમ્ ।
[050।16-050।17]
એવં પુરુષેન્દ્રિયેણ ।
[050।17]
સુખેન્દ્રિયેણ ચતુર્ધ્યાનારૂપ્યોપપન્નઃ પૃથગ્જનો ન સમન્વાગતઃ ।

[050।18]
સૌમનસ્યેન્દ્રિયેણ તૃતીયચતુર્થધ્યાનારૂપ્યોપપન્નઃ પૃથગ્જન એવ ।
[050।18-050।19]
દુઃખેન્દ્રિયેણ રૂપારૂપ્યોપપન્નઃ ।
[050।19]
દૌર્મનસ્યેન કામવીતરાગઃ ।
[050।19-050।20]
શ્રદ્ધાદિભિઃ સમુચ્છિન્નકુશલમૂલઃ ।
[050।20]
આજ્ઞાસ્યામીન્દ્રિયેણ પૃથગ્જનફલથાનસમન્વાગતાઃ ।
[050।20-050।21]
આજ્ઞેન્દ્રિયેણ પૃથગ્જનદર્શનાશૈક્ષમાર્ગસ્થાઃ ।
[050।21]
આજ્ઞાતાવીન્દ્રિયેણ પૃથગ્જનશૈક્ષૈક્ષ્યા અસમન્વાગતાઃ ।
[050।22]
અપ્રતિપિદ્ધાસ્વવસ્થાસુ યથોક્તસમન્વાગતો વેદિતવ્યઃ ।
[050।23]
ચતુર્ભિઃ સુખ કાયાભ્યાં
[050।24-050।25]
યઃ સુખેન્દ્રિયેણ સમન્વાગતઃ સો ઽવશ્યં ચતુર્ભિરિન્દ્રિયૈસ્તૈશ્ચ ત્રિભિરુપેક્ષાદિભિઃ સુખેન્દ્રિયેણ ચ ।
[050।25]
યઃ કાયેન્દ્રિયેણ સો ઽપિ ચતુર્ભિસ્તૈશ્ચ ત્રિભિઃ કાયેન્દ્રિયેણ ચ ।
[051।01]
પઞ્ચભિશ્ચક્ષુરાદિમાન્ ।
[051।02]
યશ્ચક્ષુરિન્દ્રિયેણ સો ઽવશ્યં પઞ્ચભિરુપેક્ષાજીવિતમનઃ કાયેન્દ્રિયૈસ્તેન ચ।
[051।02-051।03]
એવં શ્રોત્રઘ્રાણજિહ્વેન્દ્રિયૈર્વેદિતવ્યમ્ ।
[051।04]
સૌમનસ્યી ચ
[051।05]
યશ્ચાપિ સૌમનસ્યેન્દ્રિયેણ સો ઽવશ્યં પઞ્ચભિરુપેક્ષાજીવિતમનઃસુખસૌમનસ્યૈઃ ।
[051।06]
દ્વિતીયધ્યાનજસ્તૃતીયધ્યાનાલાભી કતમેન સુખેન્દ્રિયેણ સમન્વાગતો ભવતિ ।
[051।07]
ક્લિષ્ટેન તૃતીયધ્યાનભૂમિકેન ।
[051।08]
દુઃખી તુ સપ્તભિઃ ।
[051।09]
યો દુઃખેન્દ્રિયેણ સો ઽવશ્યં સપ્તભિઃ કાયજીવિતમનોભિશ્ચતુર્ભિર્વેદનેન્દ્રિયૈઃ ।

[051।10]
સ્ત્રીન્દ્રિયાદિમાન્
[051।11]
અષ્ટાભિઃ
[051।12]
યઃ સ્ત્રીન્દ્રિયેણ સમન્વાગતઃ સો ઽવશ્યમષ્ટભિઃ તૈશ્ચ સપ્તભિઃ સ્ત્રીન્દ્રિયેણચ ।
[051।13]
આદિશબ્દેન પુરુષેન્દ્રિયદૌર્મનસ્યશરદ્ધાદીનાં સંગ્રહઃ ।
[051।13-051।14]
તદ્વાનપિ પ્રત્યેકમષ્ટાભિઃ સમન્વાગતો ભવતિ ।
[051।14]
તૈશ્ચ સપ્તભિરષ્ટમેન ચ પુરુષેન્દ્રિયેણ ।
એવં દૌર્મનસ્યેન્દ્રિયેણ ।
[051।14-051।15]
શ્રદ્ધાદિમાંસ્તુ તૈશ્ચ પઞ્ચભિરુપેક્ષાજીવિતમનોભિશ્ચ ।
[051।16]
એકાદશભિસ્ત્વાજ્ઞાજ્ઞાતેન્દ્રિયાન્વિતઃ ।
[051।17]
આજ્ઞાત ઇન્દ્રિયમાજ્ઞાતેન્દ્રિયમ્ ।
[051।17-051।18]
ય આજ્ઞાતેન્દ્રિયેણ સમન્વાગતઃ સો ઽવશ્યમેકાદશભિઃ સુખસૌમનસ્યોપેક્ષાજીવિતમનશ્રદ્ધાદિબહિરાજ્ઞેન્દ્રિયેણ ચ ।
[051।19]
એવમાજ્ઞા તાવીન્દ્રિયેણાપિ ।
તૈરેવ દશભિરાજ્ઞાતાવીન્દ્રિયેણ ચ ।
[051।20]
આજ્ઞાસ્યામીન્દ્રિયોપેતસ્ત્રયોદશભિરન્વિતઃ
[051।21]
કતમૈસ્ત્રયોદશભિઃ ।
[051।21-051।22]
મનોજીવિતકાયેન્દ્રિયૈઃ ચતસૃભિર્વેદનાભિઃ શ્રદ્ધાદિભિરાજ્ઞાસ્યામીન્દ્રિયેણ ચ ॥
[051।23]
અથ યઃ સ્ર્વાલ્પૈઃ સમન્વાગતઃ સ કિયદ્ભિરિન્દ્રિયૈઃ ।
[051।24]
સર્વાલ્પૈર્નિઃશુભો ઽષ્ટાભિર્વિન્મનઃકાયજીવિતૈઃ ।
[051।25]
યુક્તઃ
[051।26]
સમુચ્છિન્નકુશમૂલો નિઃશુભઃ ।
સ સર્વાલ્પૈરષ્ટાભિરિન્દ્રિયૈઃ સમન્વાગતઃ ।
[051।26-052।01]

પઞ્ચભિર્વેદનાદિભિઃ કાયમનોજીવિતૈશ્ચ ।
[052।01]
વેદના હિ વિત્ વેદયત ઇતિ કૃત્વા ।
વેદનં વા વિત્ ।
[052।02]
યથા સંપદનં સંપત્ ।
યથા ચ નિઃશાઉભઃ સર્વાલ્પૈરષ્ટાભિરિન્દ્રિયૈર્યુક્તઃ
[052।03]
બાલસ્તથારૂપ્યે
[052।04]
બાલ ઇતિ પૃથગ્જનસ્યાખ્યા ।
કતમૈરષ્ટાભિઃ ।
[052।05]
ઉપેક્ષાયુર્મનઃશુભૈઃ
[052।06]
ઉપેક્ષાજીવિતમનોભિઃ શ્રદ્ધાદિભિશ્ચ ॥
[052।06-052।07]
એકાન્તકુશલત્વાત્ શ્રદ્ધાદીનિ શુભગ્રહણેન ગૃહ્યન્તે ।
[052।07]
આજ્ઞાસ્યામીન્દ્રિયાદીનામપિ ગ્રહણપ્રસઙ્ગઃ ।
ન ।
[052।07-052।08]
અષ્ટાધિકારાદ્ દ્વાલાધિકારાચ્ચ ॥
[052।09]
અથ યઃ સર્વબહુભિરિન્દ્રિયૈઃ સમન્વાગતઃ સ કિયદ્ભિઃ ।
[052।10]
બહુભિર્યુક્ત એકાન્નવિંઆશત્યા ઽમલવર્જિતૈઃ ।
[052।11]
અના સ્રવણિ ત્રીણિ વર્જયિત્વા ।
સ પુનઃ ।
[052।12]
દ્વિલિઙ્ગઃ
[052।13]
દ્વિવ્યઞ્જનો યઃ સમગ્રેન્દ્રિયઃ એકાન્નવિંશત્યા સમન્વાગતઃ ।
કશ્ચાપરઃ ।
[052।14]
આર્યો રાગી
[052।15]
અવીતરાગો ઽપિ શૈક્ષઃ સર્વબહુભિરેકાન્નવિંશત્યા સમન્વાગતઃ ।
[052।16]

એકલિઙ્ગદ્વયમલવર્જિતૈઃ
[052।17]
એકં વ્યઞ્જનં દ્વે ચાનાસ્રવે વર્જયિત્વા ।
આજ્ઞાતાવીન્દ્રિયં દ્વયોશાચાન્યતરત્ ।
[052।17-052।18]
ઉક્ત ઇન્દ્રિયાણાં ધાતુપ્રભેદપ્રસઙ્ગેનાગતાનાં વિસ્તરેણ પ્રભેદઃ ।
[052।19]
ઇદમિદાનીં વિચાર્યતે ।
[052।19-052।20]
કિમેતે સંસ્કૃતા ધર્મા યથા ભિન્નલક્ષણા એવં ભિન્નોત્પાદા ઉતાહો નિયતસહોત્પાદા અપિ કેચિત્સન્તિ ।
[052।20]
સન્તીત્યાહ ।
[052।20-052।21
સર્વ ઇમે ધર્માઃ પઞ્ચ ભવન્તિ ।
[052।21]
રૂપં ચિત્તં ચૈતસિકાશ્ચ્ત્તવિપ્રયુક્તાઃ સંસ્કારા અસંસ્કૃતં ચ ।
[052।22]
તત્રાસંસ્કૃતં નૈવોત્પદ્યતે ।
રૂપિણાં તુ ધર્માણામયં નિયમઃ ।
[052।23]
કામે ઽષ્ટદ્રવ્યકો ઽશબ્દઃ પરમાણુરનિન્દ્રિયઃ ।
[052।24]
સર્વસૂક્ષ્મો હિ રૂપસંઘાતઃ પરમાણુર્ ઇત્ય્ ઉચ્યાતે ।
યતો નાન્યતરો વિજ્ઞાયેત ।
[052।24-052।25]
સ કામ ઘાતાવશબ્દકો ઽનિન્દ્રિયશ્ચાષ્ટદ્રવ્યક ઉત્પદ્યતે નાન્યતમેન હીનઃ।
[052।25-053।01]
અષ્ટો દ્રવ્યાણિચત્વારિ મહાભૂતાનિ ચત્વારિ ચોપાદાયરૂપાણિ રૂપગન્ધરસસ્પ્રષ્ટવ્યાનિ ।
[053।01-053।02]
સેન્દ્રિયસ્તુ પરમાણુરશબ્દકો નવદ્રવ્યક ઉત્પદ્યતે દશદ્રવ્યકો વા ।
[053।02]
તત્ર તાવત્
[053।03]
કાયેન્દ્રિયી નવદ્રવ્યઃ
[053।04]
કાયેન્દ્રિયમત્રાસ્તીતિ સો ઽયં કાયેન્દ્રિયી ।
તત્ર નવદ્રવ્યાણિ ।
તાનિ ચાષ્ટૌ કાયેન્દ્રિયં ચ ।
[053।05]
દશદ્રવ્યો ઽપરેન્દ્રિયઃ

[053।06]
અપરમિન્દ્રિયં યત્ર પરમાણૌ તત્ર દશ દ્રવ્યાણિ ।
[053।06-053।07]
તાન્યેવ નવ ચક્ષુઃશ્રોત્રઘ્રાણજિહ્વેન્દ્રિયાણાં ચાન્યતમમ્ ।
[053।07-053।08]
સશબ્દા પુનરેતે પરમાણવ ઉત્પદ્યમાના યથાક્રમં નવદશૈકાદશ દ્રવ્યકા ઉત્પદ્યન્તે ।
[053।08-053।09]
અસ્તિ હીન્દ્રિયાવિનિર્ભાગી શબ્દો ઽપિ ય ઉપાત્તમહાભૂતહેતુકઃ ।
[053।09-053।10]
કથમિહાવિનિર્ભાગે ભૂતાનાં કશ્ચિદેવ સંઘાતઃ કઠિન ઉત્પદ્યતે કશ્ચિદેવ દ્રવ ઉષ્ણો વા સમુદીરણો વા ।
[053।10-053।11]
યદ્યત્ર પટુતમં પ્રભાવત ઉદ્ભૂતં તસ્ય તત્રોપલબ્ધિઃ ।
[053।11]
સૂચીતૂની કલાપસ્પર્શવત્ સક્તુલવણચૂર્ણરસવચ્ચ ।
[053।11-053।12]
કથં પુનસ્તેષુ શેષાસ્તિત્વં ગમ્યતે ।
[053।12]
કર્મતઃ સંગ્રહઘૃતિપક્તિવ્યૂહનાત્ ।
[053।12-053।13]
પ્રત્યયલાભે ચ સતિ કઠિનાદીનાં દ્રવણા દિભાવાત્ અપ્સુ શૈત્યાતિશયાદૌષ્ણ્યં ગમ્યત ઇત્યપરે ।
[053।13-053।14]
અવ્યતિ ભેદે ઽપિ તુ સ્યાચ્છૈત્યાતિશયઃ ।
[053।14]
શબ્દવેદનાતિશયવત્ ।
[053।14-053।15]
બીજતસ્ તેષુ તેષાં ભાવો ન સ્વરૂપત ઇત્યપરે ।
[053।15]
"સન્ત્યસ્મિન્ દારુસ્કન્ધે વિવિધા ધાતવ"ઇતિ વચનાત્ ।
[053।15-053।16]
કથં વાયૌ વર્ણસદ્ભાવઃ ।
[053।16]
શ્રદ્ધાનીય એષો ઽર્થો નાનુમાનીયઃ ।
[053।16-053।17]
સંસ્પન્દતો ગન્ધગ્રહણાત્ તસ્ય વર્ણાવ્યભિચારાત્ ।
[053।17-053।18]
રૂપધાતૌ ગન્ધરસયોરભાવ ઉક્તસ્તેન તત્રત્યાઃ પરમાણવઃ ષટ્સપ્તાષ્ટદ્રવ્યકા ઇત્યુક્તરૂપત્વાત્ ન પુનરુચ્યન્તે ।
[053।19]
કિં પુનરત્ર દ્રવ્યમેવ દ્રવ્યં ગૃહ્યતે આહોસ્વિદાયતનમ્ ।
કિં ચાતઃ ।
[053।19-053।20]

યદિ દ્રવ્યમેવ દ્રવ્યં ગૃહ્યતે અત્યલ્પમિદમુચ્યતે અષ્ટદ્રવ્યકો નવદશાદ્રવ્યક ઇતિ ।
[053।20-053।21]
અવશ્યં હિ તદ્દ્રવ્યસંસ્થાનેનાપિ ભવિતવ્યમ્ ।
[053।21]
તસ્યાપિ પરમાણુસંચિતત્વાત્ ।
[053।21-053।22]
ગુરુત્વલઘુત્વયોશ્ચાન્યતરેણ શ્લક્ષ્ણત્વકર્કશત્વયોશ્ચ ।
[053।22-053।23]
શીતેનાપિ ક્વચિત્ જિઘત્સયા પિપાસયા ચ ।
[053।23]
અથાપ્યાયતનદ્રવ્યં ગૃહ્યતે અયિવહ્ણિદમુચ્યતે અષ્ટદ્રવ્યક ઇતિ ।
[053।23-053।24]
ચતુર્દ્રવ્યકો હિ વક્તવ્યો યાવતા ભૂતાન્યપિ સ્પ્રષ્ટવ્યાયતનમ્ ।
[053।24-053।25]
કિઞ્ચિદત્ર દ્રવ્યમેવ દ્રવ્યં ગૃહ્યતે યદાશ્રયભૂતં કિઞ્ચિદત્રાયતનં દ્રવ્યં ગૃહ્યતે યદાશ્રિતભૂતમ્ ।
[053।25-053।26]
એવમપિ ભૂયાંસિ ભૂતદ્રવ્યાણિ ભવન્ત્યુપાદાયરૂપાણાં પ્રત્યેકં ભૂતચતુષ્કાશ્રિતત્વાત્ ।
[054।01]
અત્ર પુનર્જાતિદ્રવ્યં ગૃહ્યતે ।
ભૂતચતુષ્કાન્તરાણાં સ્વજાત્યનતિક્રમાત્ ।
[054।01-054।02]
કઃ પુનર્યત્સ એવં વિકલ્પેન વક્તુમ્ ।
[054।02]
ચ્છન્દતો ઽપિ હિ વાચાં પ્રવૃત્તિરર્થસ્તુ પરીક્ષ્યઃ ।
[054।03]
ઉક્તો રૂપિણાં સહોત્પાદનિયમઃ ।
શેષાણાં વક્તવ્યસ્તત્ર તાવત્ ।
[054।04]
ચિત્તં ચૈત્તાઃ સહવશ્યં ।
[054।05]
નહ્યેતે વિના ઽન્યોન્યં ભવિતુમુત્સહન્તે ।
[054।06]
સર્વં સંસ્કૃતલક્ષણૈઃ ।
[054।07]
સહાવશ્યમિતિ વર્ત્તતે ।
[054।07-054।08]
યત્કિં ચિદુત્પદ્યતે રૂપં ચિત્તં ચૈતસિકા વિપ્રયુક્તા વા સર્વં સંસ્કૃતલક્ષણૈઃ સાર્ધમુત્પદ્યતે ।
[054।09]
પ્રાપ્ત્યા વા ।
[054।10-054।410]

પ્રાપ્ત્યા સહ સત્વાખ્યમેવોત્પદ્યતે નાન્યદિતિ વિકલ્પાર્થો વાશબ્દઃ ।
[054।11]
ચૈત્તા ઇત્યુચ્યન્તે ।
ક ઇમે ચૈત્તાઃ ।
[054।12]
પઞ્ચધા ચૈત્તા મહાભૂમ્યાદિભેદતઃ
[054।13-054।14]
પઞ્ચ પ્રકારાશ્ચૈત્તા મહાભૂમિકાઃ કુશલમહાભૂમિકાઃ ક્લેશમહાભૂમિકાઃ અકુશલમહાભૂમિકાઃ પરીત્તક્લેશમહાભૂમિકાશ્ચ ।
[054।14]
ભૂમિર્નામ ગતિવિશયઃ ।
[054।14-054।15]
યો હિ યસ્ય ગતિવિશયઃ સ તસ્ય ભૂમિરિત્યુચ્યતે ।
[054।15-054।16
તત્ર મહતી ભૂમિરેશામિતિ મહાભૂમિકાઃ યે સર્વત્ર ચેતસિ ભવન્તિ ।
[054।16]
કે પુનઃ સર્વત્ર ચેતસિ ।
[054।17-054।18]
વેદના ચેતના સંજ્ઞા ચ્છન્દઃ સ્પર્શો મતિઃ સ્મૃતિઃ ।
મનસ્કારો ઽધિમોક્ષશ્ચ સમાધિઃ સર્વચેતસિ
[054।19]
ઇમે કિલ દશ ધર્માઃ સર્વત્ર ચિત્તક્ષણે સમગ્રા ભવન્તિ ।
તત્ર વેદના ત્રિવિધો ઽનુભવઃ ।
[054।20]
સુખો દુઃખો ઽદુઃખા સુખશ્ચ ।
ચેતના ચિત્તાભિસંસ્કારો મનસ્કર્મ ।
[054।20-054।21]
સંજ્ઞા સંજ્ઞાનં વિષયનિમિત્તોદ્રૂહ ।
[054।21]
ચ્છન્દઃ કર્ત્તૃકામતા ।
[054।21-054।22]
સ્પર્શ ઇન્દ્રિયવિષયવિજ્ઞાનસન્નિપાતજા સ્પૃષ્ટિઃ ।
[054।22]
મતિઃ પ્રજ્ઞા ધર્મપ્રવિચયઃ ।
[054।22-054।23]
સ્મૃતિરાલમ્બનાસંપ્રમોષઃ ।
[054।23]
મનસ્કારશ્ચેતસ આભોગઃ ।
અધિમોક્ષો ઽધિમુક્તિઃ ।
[054।23-054।24]
સમાધિશ્ચિત્તસ્યૈકાગ્રતા ।

[054।24]
સૂક્ષ્મો હિ ચિત્તચૈત્તાનાં વિશેષઃ ।
[054।24-054।25]
સ એવ દુઃપરિચ્છેદઃ પ્રવાહેષ્વપિ તાવત્ કિં પુનઃ ક્ષણેષુ ।
[054।25-055।02]
રૂપિણીનામપિ તાવદોષધીનાં બહુરસાનાં કાસંચિદિન્દ્રિયગ્રાહ્યા રસવિશેષા દુરવધારા ભવન્તિ કિં પુનર્યે ધર્મા અરૂપિણો બુદ્ધિગ્રાહ્યાઃ ।
[055।02-055।03]
કુશલા મહાભૂમિરેષાં ત ઇમે કુશલ મહાભૂમિકા યે સર્વદા કુશલે ચેતસિભવન્તિ ।
[055।03]
કે પુનસ્ત ઇતિ ।
[055।04-055।05]
શ્રદ્ધા ઽપ્રમાદઃ પ્રશ્રબ્ધિરુપેક્ષા હ્રીરપત્રપા ।
મૂલદ્વયમહિંસા ચ વીર્યં ચ કુશલે સદા
[055।06]
ઇમે દશ ધર્મા કુશલે ચેતસિ નિત્યં ભવન્તિ ।
તત્ર શ્રદ્ધા ચેતસઃ પ્રસાદઃ ।
[055।06-055।07]
સત્યરત્ન કર્મફલાભિસંપ્રત્યય ઇત્યપરે ।
[055।07]
અપ્રમાદઃ દુશલાનાં ધર્માણાં ભાવનાઃ ।
[055।07-055।08]
કા પુનસ્તે ભ્યો ઽન્યા ભાવના ।
[055।08]
યા તેષ્વવહિતતા ।
[055।08-055।09]
ચેતસ આરક્ષેતિ નિકાયાન્તરીતાઃ સૂત્રે પઠન્તિ ।
[055।09]
પ્રશ્રબ્ધિશ્ચિત્તકર્મણ્યતા ।
નનુ ચ સૂત્રે કાયપ્રશ્રબ્ધિરપ્યુક્તા ।
[055।09-055।10]
ન ખલુ નોક્તા ।
[055।10]
સા તુ યથા કાયિકી વેદના તથા વેદિતવ્યા ।
[055।10-055।11]
કથં સા બોધ્યઙ્ગેષુ યોક્ષ્યતે ।
[055।11]
તત્ર તર્હિ કાયકર્મણ્યતૈવ કાયિકી પ્રશ્રબ્ધિર્વેદિતવ્યા ।
[055।11-055।12]
કથં સા બોધ્યઙ્ગમિતયુચ્યતે ।
[055।12]

બોધ્યઙ્ગાનુકૂલ્યાત્ ।
[055।12-055।13]
સા હિ કાયકર્મણ્યતા ચિત્તકર્મણ્યતા બોધ્યઙ્ગમાવહતિ ।
[055।13]
અસ્તિ પુનઃ સ્વચિત્ અન્યત્રાપ્યેવં દૃશ્યતે ।
અસ્તીત્યાહ ।
[055।13-055।14]
તદ્યથા પ્રીતિઃ પ્રીતિસ્થાનીયાશ્ચ ધર્માઃ પ્રીતિસંબોધ્યઙ્ગમુક્તં ભગવતા ।
[055।14-055।15]
પ્રતિઘઃ પ્રતિઘનિમિત્તં ચ વ્યાપાદનિવરણમુક્તમ્ ।
[055।15-055।16]
સમ્યક્દૃષ્ટિસંકલ્પવ્યાયામાશ્ચ પ્રજ્ઞાસ્કન્ધ ઉક્તાઃ ।
[055।16-055।17]
નચ સંકલ્પવ્યાયામૌ પ્રજ્ઞાસ્વભાવૌ તસ્યાસ્ત્વનુગુણાવિતિ તાસ્યાત્વનુગુણાવિતિ તાચ્છય્દ્યં લભેતે ।
[055।17-055।18]
એવં કાયપ્રશ્રબ્ધિરપિ બોધ્યઙ્ગાનુગુણ્યાદ્વોધ્યઙ્ગશબ્દં લભતે ।
[055।18]
ઉપેક્ષા ચિત્તસમતા ચિત્તાનાભોગતા ।
કથમિદાનીમેતદ્યોક્ષ્યતે ।
[055।18-055।19]
"તત્રૈવ ચિત્તે આભોગાત્મકો મનસ્કારો ઽનાભોગાત્મિકા ચોપેક્ષે"તિ ।
[055।19-055।20]
નનુ ચોક્તં "દુર્જ્ઞાન એષાં વિશેષ" ઇતિ ।
[055।20]
અસ્તિ હિ નામ દુર્જ્ઞાનમપિ જ્ઞાયતે ।
[055।20-055।21]
ઇદમ્ તુ ખલ્વતિદુર્જ્ઞાનં યદ્વિરોધે ઽપ્યવિરોધ ઇતિ ।
[055।21]
અન્યત્રાભોગો ઽન્યત્રાનાભોગ ઇતિ કો ઽત્ર વિરોધઃ ।
[055।21-055।22]
ન તર્હીદાનીમેકાલમ્બનાઃ સર્વે સંપ્રયુક્તાઃ પ્રાપ્નુવન્તિ ।
[055।22-055।23]
એવઞ્જાતીયકમત્રાન્યદપ્યાયાસ્યતીતિ યસ્તસ્ય નયઃ સો ઽસ્યાપિ વેદિતવ્યઃ ।
[055।23]
હ્રીરપત્રાપ્યં ચ પશ્ચાદ્વક્ષ્યતે ।
[055।23-055।24]
મૂલદ્વયં દ્વે કુશલમૂલે અલોભાદ્વેષૌ ।
[055।24]
અમોહો ઽપ્યસ્તિ સ તુ પ્રજ્ઞાત્મકઃ ।
[055।24-055।25]

પ્રજ્ઞા ચ મહાભૂમિકેતિ નાસૌ કુશલમહાભૂમિક એવોચ્યતે ।
[055।25]
અવિહિંસા અવિહેઠના ।
વીર્યં ચેતસો ઽભ્યુત્સાહઃ ।
[056।01]
ઉક્તાઃ કુશલા મહાભૂમિકાઃ ।
[056।02]
મહતી ભૂમિર્મહાભૂમિઃ ।
[056।02-056।03]
ક્લેશા મહાભૂમિરેષાં ત ઇમે ક્લેશમહાભૂમિકા યે ધર્માઃ સદૈવ ક્લિષ્ટે ચેતસિ ભવન્તિ ।
[056।03]
કે પુનસ્તે સદૈવ ક્લિષ્ટે ચેતસિ ભવન્તિ ।
[056।04]
મોહઃ પ્રમાદઃ કૌશીદ્યમા શ્રદ્ધ્યં સ્ત્યાન્મુદ્ધવઃ ।
[056।05]
ક્લિષ્ટે સદૈવ
[056।06]
તત્ર મોહો નામાવિદ્યા ઽજ્ઞાનમસંપ્રખ્યાનમ્ ।
[056।06-056।07]
પ્રમાદઃ કુશલાનાં ધર્માણામભાવના ઽપ્રમાદ વિપક્ષો ધર્મઃ ।
[056।07]
કૌશીદ્યં ચેતસો નાભ્યુત્સાહ્હો વીર્યવિપક્ષઃ ।
[056।07-056।08]
આશ્રદ્ધ્યં ચેતસો ઽપ્રસાદઃ શ્રદ્ધાવિપક્ષઃ ।
[056।08]
સ્ત્યાનં કતમત્ ।
[056।08-056।09]
યા કાયગુરુતા ચિત્તગુરુતા કાયાકર્મણ્યતા ચિત્તાકર્મણ્યતા ।
[056।09]
કાયિકં સત્યાનં ચૈતસિકં સ્ત્યાનમિત્યુક્તમભિધર્મે ।
[056।10]
કથં ચૈતસિકો ધર્મઃ કાયિક ઇત્યુચ્યતે ।
યથા કાયિકી વેદના ।
[056।10-056।11]
ઔદ્ધત્યં પુનશ્ચેતસો ઽવ્યુપશમઃ ।
[056।11]
ઇતીમે ષટ્ ક્લેશમહાભૂમિકાઃ ।
[056।11-056।12]
નનુ ચાભિધર્મે દશ ક્લેશમહાભૂમિકાઃ પઠ્યન્તે ।
[056।12-056।13]

"આશ્રદ્ધ્યં કૌશીદ્યં મુષિતસ્મૃતિતા ચેતસો વિક્ષેપઃ અવિદ્યા અસંપ્રજન્યમયોનિશોમનસ્કારો મિથ્યાધિમોક્ષ ઔદ્ધત્યં પ્રમાદશ્ચે" તિ ।
[056।14]
પ્રપ્તિજ્ઞો દેવાનાં પ્રિયો ન ત્વિષ્ટિજ્ઞઃ ।
કા પુનરત્રેષ્ટિઃ ।
[056।14-056।16]
મુષિતસ્મૃતિવિક્ષેપાસંપ્રજન્યાયોનિશોમનસિકારમિથ્યાધિમોક્ષા મહાભૂમિકત્વાત્ ન ક્લેશમહાભૂમિકા એવાવધાર્યન્તે ।
[056।16]
યથિવામોહઃ કુશલમહાભૂમિકો નાવધાર્યતે પ્રજ્ઞાસ્વભાવત્વાત્ ।
[056।17]
સ્મૃતિરેવ હિ ક્લિષ્ટા મુષિતસ્મૃતિતા ।
સમાધિરેવ ક્લિષ્ટો વિક્ષેપ ઇત્યેવમાદિ ।
[056।18-056।19]
અત એવોચ્યતે "યે મહાભૂમિકાઃ ક્લેશમહાભૂમિકા અપિ ત" ઇતિ ।
[056।19]
ચતુષ્કોટિકઃ ।
પ્રથમા કોટિર્વેદના ચેતના સંજ્ઞા ચ્છન્દઃ સ્પર્શશ્ચ ।
[056।19-056।20]
દ્વિતીયા ઽશ્રાદ્ધ્યં કૌશીદ્યમવિદ્યા ઔદ્ધત્યં પ્રમાદશ્ચ ।
[056।20-056।21]
તૃતીયા મુષિતસ્મૃત્યાદયઃ પઞ્ચ ક્લિષ્ટા યઠોક્તાઃ ।
[056।21]
ચતુર્થ્યેતાનાકારાન્ સ્થાપયિત્વેતિ ।
[056।21-056।22]
કેચિત્તુ મિથ્યાસમાધેરન્યચેતસો વિક્ષેપમિચ્છન્તિ ।
[056।22]
તેષામન્યથા ચતુષ્કોટિકઃ ।
[056।22-056।23]
સ્ત્યાનં પુનરિષ્યતે સર્વક્લેશસંપ્રયોગીતિ ક્લેશમહાભૂમિકેષુ તસ્યાપાઠે કસ્યાપરાધઃ ।
[056।23-056।24]
એવં ત્વાહુઃ પઠિતવ્યં ભવેત્સમાધ્યનુગુણત્વાત્તુ ન પઠિતમ્ ।
[056।24-056।25]
ક્ષિપ્રતરં કિલ સ્ત્યાનચરિતઃ સમાધિમુત્પાદયેન્નૌદ્ધત્યચરિત ઇતિ ।
[056।25-056।26]
કઃ પુનઃ સ્ત્યાનચરિતો યો નૌદ્ધત્યચરિતઃ કો વા ઔદ્ધત્યચરિતો યો ન સ્ત્યાનચરિતઃ ।
[056।26]
નહ્યેતે જાતુ સહચરિષ્ણુતાં જહીતઃ ।
[056।26-056।27]
તથાપિ યદ્યસ્યાધિમાત્રં સ તચ્ચરિતો જ્ઞાતવ્યઃ ।
[056।27]
અતઃ ષડેવ ક્લેશમહાભૂમિકાઃ સિદ્ધ્યન્તિ ।

[056।28]
એતે હિ સદા ક્લેષ્ટ એવ ચેતસિ ભવન્તિ નાન્યત્ર ॥
[057।01]
અકુશલે ત્વાહ્રીક્યમનપત્રપા
[057।02-057।03]
અકુશલે તુ ચેતસ્યાહ્રીક્યમનપત્રાપ્યં ચ નિત્યં ભવત ઇત્યેતૌ દ્વૌ ધર્માવકુશલમહાભૂમિકાવુચ્યેતે ।
[057।03]
તયોશ્ચ પશ્ચાલ્લક્ષણં વક્ષ્યતે ।
[057।04-057।05]
ક્રોધોપનાહશાઠ્યેર્ષ્યાપ્રદાસમ્રક્ષમત્સરાઃ ।
માયામદ વિહિંસાશ્ચ પરીત્તક્લેશ્ભૂમિકાઃ
[057।06-057।07]
પરીત્તક્લેશા ભૂમિરેષાં ત ઇમે પરીત્તક્લેશભૂમિકા અવિદ્યામાત્રેણ ભાવનાહેયેન મનોભૂમિકેનૈવ ચ સંપ્રયોગાત્ ।
[057।07]
એષાં તુ નિર્દેક્શ ઉપક્લેશેષુ કરિષ્યતે ।
[057।08]
ઉક્તા ઇમે પઞ્ચપ્રકારાશ્ચૈત્તાઃ ।
[057।08-057।09]
અન્યે ઽપિ ચાનિયતાઃ સન્તિ વિતર્કવિચારકૌકૃત્યમિદ્ધાદયઃ ।
[057।09]
તત્ર વક્તવ્યં કસ્મિંશ્ચિત્તે કતિ ચૈત્તા અવશ્યં ભવન્તીતિ ।
[057।10]
કામાવચરં તાવત્ પઞ્ચવિધં ચિત્તમ્ ।
કુશલમકુશલમ્ ।
[057।10-057।11]
તત્રાકુશલં દ્વિવિધમાવેણિકમન્યક્લેશસંપ્રયુક્તં ચ ।
[057।11-057।12]
અવ્યાકૃતં દ્વિવિધં નિવૃતાવ્યાકૃતમ્ અનિવૃતાવ્યાકૃતં ચ ।
[057।12]
તત્ર તાવત્ કામાવચરચિત્તમવશ્યં સવિતર્કં સવિચારમ્ ।
અતો ઽત્ર
[057।13]
સવિતર્કવિચારત્વાત્ કુશલે કામચેતસિ ।
[057।14]
દ્વાવિંશતિશ્ચૈતસિકાઃ
[057।15]
અવશ્યં ભવન્તિ ।
દશ મહાભૂમિકા દશ કુશલમહાભૂમિકા વિતર્કો વિચારશ્ચ ।
[057।16]
કૌકૃત્યમધિકં ક્વચિત્

[057।17]
નહિ સર્વત્ર કુશલે ચેતસિ કૌકૃત્યમસ્તિ ।
[057।17-057।18]
યત્ર ત્વસ્તિ તત્ર તદેવાધિકં કૃત્વા ત્રયોવિંશતિશ્ચૈત્તા ભવન્તિ ।
[057।18]
કિમિદં કૌકૃત્યં નામ ।
કુકૃતસ્ય ભાવઃ કૌકૃત્યમ્ ।
[057।19]
ઇહ તુ પુનઃ કૌકૃત્યાલમ્બનો ધર્મઃ કૌકૃત્યમુચ્યતે ચેતસો વિપ્રતિસારઃ ।
[057।19-057।21]
તદ્યથા શૂન્યતાલલ્મ્વનં વિમોક્ષમુખ્ં શૂન્યતેત્યુચ્યતે અશુભાલમ્બનશ્ચાલોભો ઽશુભ ઇતિ ।
[057।21-057।22]
લોકે ઽપિ ચ દૃષ્ટઃ સ્થાનેન સ્થાનિનામતિદેશઃ સર્વો ગ્રામ આગતઃ સર્વો દેશ આગત ઇતિ ।
[057।22]
સ્થાનભૂતં ચ કૌકૃત્યં વિપ્રતિસારસ્ય ।
[057।22-057।23]
ફલે વા હેતૂપચારો ઽયમ્ ।
[057।23-057।24]
યથોક્તં "ષડિમાનિ સ્પર્શાયતનાનિ પૌરાણં કર્મ વેદિતવ્યમિ"તિ ।
[057।24]
યત્તર્હિ અકૃતાલમ્બનં તત્ કથં કૌકૃત્યમ્ ।
અકૃતે ઽપિ કૃતાખ્યા ભવતિ ।
[058।01]
ન મયા સાધુ કૃતં યન્ન કૃતમિતિ ।
કતમત્ કૌકૃત્યં કુશલમ્ ।
[058।01-058।02]
યત્કુશલમકૃત્વાતપ્યતે અકુશલં ચ કૃત્વા ।
[058।02]
વિપર્યયાદકુશલં કૌકૃત્યમ્ ।
[058।02-058।03]
તદેતદુભયમપ્યુભયાધિષ્ટાનમ્ ।
[058।04]
આવેણિકે ત્વકુશલે દૃષ્ટિયુક્તે ચ વિંશાતિઃ ।
[058।05]
યદકુશલં ચિત્તમાવેણિકં તત્ર વિંશતિશ્ચૈત્તાઃ ।
[058।05-058।06]
દશ મહાભૂમિકાઃ ષટ્ ક્લેઆશમહાભૂમિકા દ્વાવકુશલમહાભૂમિકૌ વિતર્કોવિચારશ્ચ ।
[058।06-058।07]
આવેણિકં નામ ચિત્તં યત્રાવિદ્યૈવ કેવલા નાન્યઃ ક્લેશો ઽસ્તિ રાગાદિઃ ।
[058।07-058।08]

દૃષ્ટિયુક્તે ઽપ્યકુશલે વિંશતિર્ય એવાવેણિકે ।
[058।08]
નનુ ચ દૃષ્ટ્યધિકત્વાદેક વિંશતિર્ભવન્તિ ।
ન ભવન્તિ ।
[058।08-058।09]
યસ્માન્મહાભૂમિક એવ કશ્ચિત્ પ્રજ્ઞાવિશેષો દૃષ્ટિરિત્યુચ્યતે ।
[058।09-058।10]
તત્રાકુશલં દૃષ્ટિયુક્તં યત્ર મિથ્યાદૃષ્ટિર્વા દૃષ્ટિપરામર્શો વા શીલવ્રતપરામર્શો વા ।
[058।11]
ક્લેશૈશ્ચતુર્ભિઃ ક્રોધાદ્યૈઃ કૌકૃત્યેનૈકવિંશતિઃ
[058।12-058।13]
યત્ર પુનશ્ચતુર્ભિઃ ક્લેશૈઃ સંપ્રયુક્તમકુશલં ચિત્તં રાગેણ વ પ્રતિઘેન વા માનેન વા વિચિકિત્સયા વા તત્રૈકવિંશતિર્ભવન્તિ ।
[058।13-058।14]
સ ચ ક્લેશઃ આવેણિકોક્તાશ્ચ વિંશતિઃ ।
[058।14-058।15]
ક્રોધાદિભિરપ્યુપક્લેશૈર્યથોક્તૈઃ સંપ્રયુક્તે ચિત્તે એતે ચ વિંશતિઃ સ ચોપક્લેશ ઇત્યેકવિંશતિર્ભવન્તિ ।
[058।15]
કૌકૃત્યેનાપ્યેકવિંશતિઃ ।
[058।15-058।16]
તદેવ કૌકૃત્યમેકવિંશતિતમં ભવતિ ।
[058।16]
સમાસત આવેણિકે ચેતસ્યકુશલે દૃષ્ટિયુક્તે ચ વિંશતિઃ ।
[058।16-058।17]
અન્યક્લેશોપક્લેશસંપ્રયુક્તે ત્વેકવિંશતિઃ ।
[058।18]
નિવૃતે ઽષ્ટદશ
[058।19-058।18]
સત્કાયાન્તગ્રાહદૃષ્ટિસંપ્રયુક્તં ચિત્તં કામધાતૌ નિવૃતાવ્યાકૃતમ્ ।
[058।19-058।20]
તત્રાષ્ટાદશ ચૈત્તાઃ ।
[058।20]
દશ મહાભૂમિકાઃ ષટ્ ક્લેશમહાભૂમિકાઃ વિતર્કવિચારૌ ચ ।
[058।20-058।21]
દૃષ્ટિઃ પૂર્વવદેવ નાધિકા ભવતિ ।
[058।22]
અય્નત્ર દ્વાદશાવ્યાકૃતે મતાઃ ।
[058।23]
નિવૃતાદન્યદવ્યાકૃતમનિવૃતાવ્યાકૃતમ્ ।
તત્ર દ્વાદશ ચૈત્તા ઇષ્ટાઃ ।
[058।23-058।24]

દશ મહાભૂમિકા વિતર્કવિચારૌ ચ ।
[058।24]
બહિર્દેશકા અવ્યાકૃતમપિ કૌકૃત્યમિચ્છન્તિ ।
[058।24-058।25]
તેષાં તત્સંપ્રયુક્તે ચેતસિ ત્રયોદશ ભવન્તિ ।
[058।26]
મિદ્ધં સર્વાવિરોધિત્વાદ્યત્ર સ્યાદધિકમ્ હિ તત્
[058।27]
સર્વૈરેભિર્યથોક્તૈ શ્ચૈતૈર્મિદ્ધમવિરુદ્ધં કુશલાકુશલાવ્યાકૃતત્વાત્ ।
[058।27-059।01]
અતો તત્ર તત્સ્યાત્ તત્રાધિકં તદ્વેદિતવ્યમ્ ।
[059।01-059।02]
યત્ર દ્વાવિંશતિસ્તત્ર ત્રયોવિંશતિર્યત્ર ત્રયોવિંશતિસ્તત્ર ચતુર્વિંશતિરિત્યેવમાદિ ।
[059।02]
ય એવ કામધાતૌ ચૈત્તાનાં નિયમ ઉક્તઃ
[059।03]
કૌકૃત્યમિદ્ધાકુશલાન્યાદ્યે ધ્યાને ન સન્ત્યતઃ ।
[059।04]
અતો યથોક્તાત્ કૌકૃત્યં મિદ્ધં ચ સર્વથા નાસ્તિ પ્રથમે ધ્યાને યત્ કિઞ્ચિદકુશલમ્ ।
[059।05]
પ્રતિઘઃ શાઠ્યમદમાયાવર્જ્યાશ્ચ ક્રોધાદય આહ્રીક્યાનપત્રાપ્યે ચ ।
અન્યત્સર્વ તથૈવ ।
[059।06]
ય એવ પ્રથમે ધ્યાને ન સન્તિ ત એવ
[059।07]
ધ્યાનાન્તરે વિતર્કશ્ચ
[059।08]
નાસ્તિ ।
શેષં તથૈવ ।
[059।09]
વિચારશ્ચાપ્યતઃ પરમ્
[059।10-059।11]
ધ્યાનાન્તરાત્ પરેણ દ્વિતીયાદિષુ ધ્યાનેષ્વારૂપ્યેષુ ચ યથાપ્રતિષિદ્ધં નાસ્તિ વિચારશ્ચ ।
[059।11]
માયા શાઠ્યં ચેત્યપિશબ્દાત્ ।
શેષં તથૈવ ।
[059।11-059।12]
બ્રહ્મણો હિ યાવચ્છાઠ્યં પઠ્યતે પર્ષત્સમ્બન્ધત્વાન્નોર્ધ્વમ્ ।
[059।12-059।13]
સ હિ સ્વસ્યાં પર્ષદ્યશ્વજિતા ભિક્ષુણા પ્રશ્નં પૃષ્ટઃ "કુત્રેમાનિ બ્રહ્મન્ ચતવારિ મહાભૂતાન્યપરિશેષં નિરુધ્યન્તે" ઇતિ ।

[059।13-059।14]
અપ્રજાનન્ ક્ષેપમકાર્ષીત્ ।
[059।14-059।15]
"અહમસ્મિન્ બ્રહ્મા ઈશ્વરઃ કર્તા નિર્માતા સ્રષ્ટા સૃજઃ પિતૃભૂતો ભૂતાનામિ"તિ ।
[059।15]
ઉક્તમેતદ્યસ્યાં ભૂમૌ યત્ર ચિત્તે યાવન્તશ્ચૈત્તાઃ ॥
[059।16]
ઇદાનીં કેષાઞ્ચિદેવ ચૈત્તાનાં તન્ત્રવિહિતં નાનાકારણં વક્ષ્યતે ।
[059।16-059।17]
આહ્રીક્યસ્યાનપત્રાપ્યસ્ય ચ કિં નાનાકારણમ્ ।
[059।18]
અહ્રીરગુરુતા
[059।19-059।20]
ગુણેષુ ગુણવત્સુ ચાગૌરવતા અપ્રતીશતા અભયમવશવર્તિતા આહ્રીક્યં ગૌરવપ્રતિદ્વન્દ્વો ધર્મઃ ॥
[059।21]
અવદ્યે ભયાદર્શિત્વમત્રપા ।
[059।22]
અવદ્યં નામ યદ્વિગર્હિતં સદ્ભિઃ ।
તત્રાભયદર્શિતા ઽનપત્રાપ્યમ્ ।
[059।22-059।23]
ભયમત્રાનિષ્ટં ફલં ભીયતે ઽસ્માદિતિ ।
[059।23-059।24]
કથમિદં વિજ્ઞાતવ્યમ્ અભયસ્ય દર્શનમભયદર્શિતા આહોસ્વિત્ ભયસ્યાદર્શનમ્ ।
[059।24]
કિં ચાતઃ ।
[059।24-059।25]
અભયસ્ય દર્શનં ચેત્ પ્રજ્ઞા વિજ્ઞાસ્યતે ભયસ્યાદર્શનં ચેદવિદ્યા વિજ્ઞાસ્યતે ।
[059।25]
નૈવ હિ દર્શનં દર્શિતા નાપ્યદર્શનમદર્શિતા ।
કિં તર્હિ ।
[059।25-059।26]
યસ્તયોર્નિમિત્તમુપક્લેશસ્તચ્ચાનપત્રાપ્યમિતિ ।
[059।26]
અન્યે પુનરાહુઃ ।
[059।26-060।01]
આત્માપેક્ષયા દોષૈરલજ્જન માહ્રીક્યં પરાપેક્ષયા ઽનપત્રાપ્યમિતિ ।
[060।01]
એવમપિ દ્વે અપેક્ષે યુગપત્ કથં સેત્સ્યતઃ ।
[060।01-060।03]
ન ખલૂચ્યતે યુગપદાત્માનં પરં ચાપેક્ષત ઇત્યપિ ત્વસ્ત્યસૌ કદાચિદલજ્જા યા આત્માનમપેક્ષમાણસ્યાપિ પ્રવર્તતે સા આહ્રીક્યમ્ ।