અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 661680

નૃણાં નોત્પત્તિલાભિકમ્
[431।01]
માનુષ્યાણામેતદ્યથોક્તમૃદ્ધચ્યાદિકં નાસ્ત્યુપપત્તિપ્રાતિલમ્ભિકમ્ ।
[431।01-431।02]
યત્તર્હિ પ્રકૃતિજાતિસ્મરા ભવન્તિ ।
[431।02]
કર્મવિશેષજા ઽસૌ તેષામ્ ।
[431।02-431।03]
ત્રિવિધા હિ પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિર્ભાવનાફલમુપપત્તિલબ્ધા કર્મજા ચેતિ ॥
=====================================================================
[431।04]
* ॥॥ અભિધર્મકોશભાષ્યે જ્ઞાનનિર્દેશો નામ સપ્તમં કોશસ્થાનમ્* ॥॥
[431।05]
સ્થવિરશ્રીલામાવાકસ્ય યદત્ર પુણ્યમ્ ।
અષ્ટમં કોશસ્થાનમ્
=====================================================================
ઓં નમો બુદ્ધાય
=====================================================================
[432।02-432।03]
જ્ઞાનાધિકારેણ જ્ઞાનમયાનાં ગુણાનાં કૃતો નિર્દેશઃ ।
[432।03-432।04]
અસ્ય સ્વભાવાનાં તુ કર્તવ્ય ઇત્યાદિત એવ ધ્યાનાન્યારભ્યન્તે સર્વગુણાશ્રયત્વાત્ ।
[432।05]
દ્વિધા ધ્યાનાનિ
[432।06]
સમાસતો દ્વિવિધાનિ ધ્યાનાન્યુપપત્તિસમાપત્તિધ્યાનભેદાત્ ।
તાનિ પુનઃ
[432।07]
ચત્વારિ
[432।08]
પ્રથમં ધ્યાનં યાવચ્ચતુર્થમ્ ।
તત્ર ધ્યાનોપપત્તયઃ પુનર્ન વક્તવ્યાઃ ।
[432।08-432।09]
લોકનિર્દેશકોશસ્થાને હિ
[432।10]
પ્રોક્તાસ્તદુપપત્તયઃ ।
[432।11]
કથં પ્રોક્તાઃ ।
[432।12]
"પૃથક્ પૃથક્ ।

[432।13]
ધ્યાનં ત્રિભૂમિકં તત્ર ચતુર્થ ત્વષ્ટભૂમિકમિ"તિ ।
[432।14]
સમાપત્તિધ્યાનં તુ વક્તવ્યમ્ ।
અત ઉચ્યતે
[432।15]
સમાપત્તિઃ શુભૈકાગ્ય્રં
[432।16]
અભેદેન કુશલચિત્તૈકાગ્રતા ધ્યાનમ્ ।
સમાધિસ્વભાવત્વાત્ ।
[432।17]
પઞ્ચસ્કન્ધાસ્તુ સાનુગમ્
[432।18]
સપરિવારં તુ પઞ્ચસ્કન્ધસ્વભાવં વેદિતવ્યમ્ ।
કેયમેકાગ્રતા નામ ।
એકાલમ્બનતા ।
[432।19]
એવં તર્હિ ચિત્તાન્યેવૈકાલમ્બનાનિ સમાધિર્ન ચૈતસિકં ધર્માન્તરમિતિ પ્રાપ્નોતિ ।
[433।01]
ન ચિત્તાન્યેવ સમાધિઃ ।
યેન તુ તાન્યેકાગ્રાણિ વર્તન્તે સ ધર્મઃ સમાધિઃ ।
[433।01-433।02]
સૈવ ચિત્તૈકાગ્રતા ।
[433।02-433।03]
નનુ ચ ક્ષણિકત્વાત્સર્વં ચિત્તમેકાગ્રં દ્વિતીયસ્ય તસ્માદવિક્ષેપ ઇતિ ચેત્ ।
[433।03]
સંપ્રયુક્તે સમાધિવૈયર્થ્યમ્ ।
[433।03-433।04]
યત એવ ચ સ્માધિસ્તત એવ ચિત્તાનામેકાલમ્બનત્વં કિં નેષ્યતે ।
[433।04-433।05]
મહાભૂમિકત્વાચ્ચ સમાધેઃ સર્વચિત્તાનામેકાગ્રતાપ્રસઙ્ગઃ ।
[433।05]
ન દુર્બલત્વાત્સમાધેઃ ।
ચિત્તાન્યેવૈકાગ્રાણિ સમાધિઃ ।
[433।06-433।07]
તથા હ્યધિચિત્તં શિક્ષા ચિત્તપરિશુદ્ધિપ્રધાનં ચ સૂત્રે ચત્વારિ ધ્યાનાન્યુક્તાનીત્યપરે ।
[433।08]
ધ્યાનમિતિ કોઽર્થઃ ।
ધ્યાયન્ત્યનેનેતિ ।
પ્રજાનન્તીત્યર્થઃ ।

[433।08-433।09]
સમાહિતચિત્તસ્ય યથાભૂતપ્રજ્ઞાનાત્ ।
[433।09]
ચિન્તનાર્થો હ્યેષ ધાતુઃ ।
ચિન્તનં ચ પ્રજ્ઞેતિ સિદ્ધાન્તઃ ।
[433।09-433।10]
એવં તર્હિ સર્વસમાધિધ્યાનપ્રસઙ્ગઃ ।
[433।10]
ન ।
પ્રકર્ષયુક્તે તન્નામવિધાનાદ્ભાસ્કરવત્ ।
[433।10-433।11]
કશ્ચ પ્રકર્ષયુક્તઃ ।
[433।11]
યો ઽઙ્ગસમાયુક્તઃ સમાધિઃ ।
[433।11-433।12]
સ હિ શમથવિપશ્યનાભ્યાં યુગન્દ્ધવાહિત્વાદ્દૃષ્ટધર્મસુખવિહાર ઉક્તઃ સુખા ચ પ્રતિપદિતિ ।
[433।12]
સુતરાં તેન ધ્યાયન્તિ ।
[433।13]
ક્લિષ્ટસ્ય કથં ધ્યાનત્વમ્ ।
મિથ્યોપનિધ્યાનાત્ ।
અતિપ્રસઙ્ગઃ ।
[433।13-433।14]
ન । તત્પ્રતિરૂપ એવ તત્સંજ્ઞાવિનેવેશાત્ પૂતિબીજવત્ ।
[433।14]
ઉક્તાનિ ચાકુશલાનિ ધ્યાનાન્યપિ ભગવતા ।
[433।15]
કીદૃશં પુનઃ કુશલમૈકાગ્ય્રં પ્રથમં ધ્યાનં કીદૃશં યાવચ્ચતુર્થમ્ ।
[433।15-433।16]
પ્રથમં તાવત્
[433।17]
વિચારપ્રીતિસુખવત્
[433।18]
વિચારપ્રીતિસુખસંયુક્તં કુશલમૈકાગ્ય્રં તત્ પ્રથમં ધ્યાનમ્ ।
[433।18-433।19]
વિચારવચનાદ્વિતર્કો ઽપ્યુક્તો ભવતિ ।
[433।19]
સાહચર્યાદ્ધૂમાગ્નિવત્ ।
[433।19-433।20]
ન હિ પ્રીતિસુખવાન્વિચારો વિના વિતર્કેણાસ્તિ ।

[433।20]
શેષં પુન્ર્ધ્યાનત્રયં
[433।21]
પૂર્વપૂર્વાઙ્ગવર્જિતમ્ ।
[433।22]
શુભૈકાગ્ર્યમ્ ઇતિ વર્તતે ।
[433।22-433।23]
વિચારવિવર્જિતં પ્રીતિસુખવત્ દ્વિતીયં વિચારપ્રીતિવર્જિતં તૃતીયં વિચારપ્રીતિસુખવર્જિતં ચતુર્થમિતિ ।
[433।23-433।24]
યથા ધ્યાનાનિ
[433।25]
તથારૂપ્યાઃ
[434।01]
કેન પ્રકારેણ ।
એતે ઽપિ હિ દ્વિધા ઉપપત્તિસમાપત્તિતઃ ।
[434।01-434।02]
ચત્વારશ્ચ એષામપિ ચોપપત્તય ઉક્તાઃ ।
[434।02-434।03]
સમાપત્ત્યારુપ્યાસ્વભેદેન કુશલૈકાગ્રતાસ્વભાવા ઇત્યનેન પ્રકારેણ સપરિવારાઃ
[434।04]
ચતુસ્કન્ધાઃ
[434।05]
અનુપરિવર્તિરૂપાભાવાત્
[434।06]
અધોભૂમિવિવેકજાઃ
[434।07]
ચતુર્થધ્યાનવિવેકજં હ્યાકાશાનન્ત્યાયતનમ્ ।
[434।07-434।08]
તદ્વિવેકજં વિજ્ઞાનાનન્ત્યાયતનમ્ ।
[434।08]
તદ્વિવેકજમાકિઞ્ચન્યાયતનમ્ ।
[434।08-434।09]
તદ્વિવેકજં નૈવસંજ્ઞાનાસમ્જ્ઞાયતનમિત્યેવં ચત્વાર આરુપ્યાઃ ।
[434।09]
કો ઽયં વિવેકો નામ ।
યેન માર્ગેણાધસ્તાદ્વિમુચ્યતે ।
[434।09-434।10]
વૈરાગ્યગમનાત્ ।
[434।10]
ત એવ ચારુપ્યાઃ

[434।11]
વિભૂતરૂપસંજ્ઞાખ્યાઃ સહ સામન્તકૈસ્ત્રિભિઃ ।
[434।12]
આકાશાનન્ત્યાયતનસામન્તકં ચતુર્થધ્યાનાલમ્બનત્વાદ્વિભૂતરૂપસંજ્ઞાખ્યાં ન લભતે ।
[434।13]
ન હિ તત્ર રૂપસંજ્ઞા વિભૂતા ન વિગતેત્યર્થઃ ।
[434।13-434।14]
યદુક્તં "ચતુસ્કન્ધા" ઇતિ સાધ્યં તાવદેતદારુપ્યેષુ રૂપં નાસ્તીતિ ।
[434।14]
યદિ હિ સ્યાત્કથમારુપ્યા ઉચ્યેરન્ ।
[434।14-434।15]
ઈષદ્રૂપત્વા દાપિઙ્ગલવત્ ।
[434।15]
કીદૃશં તાવદીષદ્રૂપં તત્રેષ્યતે ।
[434।15-434।16]
યદિ કાયવાક્ સંવરમાત્રં કથં તદભાવે તત્સંવરૌ ભવિષ્યતઃ ।
[434।16]
ન ચાસતિ ભૂતે ભૌતિકં યુજ્યતે ।
[434।17]
અનાસ્રવસંવરવચ્ચેત્ ।
સાસ્રવભૂતસદ્ભાવાત્ ।
સ્માપત્તાવપિ તત્પ્રતિષેધ ઉક્તઃ ।
[434।18]
અથ કાયો ઽપ્યસ્તીન્દ્રિયાણ્યપિ રૂપીણિ ।
કથં તદીષદ્રૂપા ઇષ્યન્તે ।
[434।18-434।19]
પરિમાણાલ્પત્વાચ્ચેત્ ।
[434।19]
ઉદકજન્તુકેષ્વપ્યદૃશ્યરુપેષુ પ્રસઙ્ગઃ ।
અચ્છત્વાચ્ચેત્ ।
[434।19-434।20]
અન્તરાભવરૂપાવચરેષ્વપિ પ્રસઙ્ગઃ ।
[434।20]
યતો નાચ્છતરં ચેત્ ।
ભવાગ્રમેવારુપ્યં સ્યાત્ ।
[434।20-434।21]
સમાપત્તિવત્તદુપપત્તિવિશેષાત્ ।
[434।21-434।22]
ધ્યાનોપપત્તિરૂપસ્યાપિ ચાધરભૂમિકેન્દ્રિયાગ્રહણાત્ કસ્તત્ર વિશેષઃ ।
[434।22]

દ્વયોરન્વર્થા સંજ્ઞા નારુપ્યધાતોરિતિ ચેત્ ।
કા ઽત્ર યુક્તિઃ ।
[434।22-434।25]
આયુરુષ્મણોઃ સંસૃષ્ટવચનાન્નડકલાપીદ્વયવન્નામરૂપયોરન્યોન્યનિશ્રિતવચના "દ્વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપમિ"તિ વચનાત્ અન્યત્રરૂપાદ્યાવત્સંસ્કારેભ્યો વિજ્ઞાનસ્યાગતિગતિપ્રતિષેધાચ્ચારૂપ્યેષુ રૂપાસ્તિત્વસિદ્ધિરિતિ ચેત્ ।
[434।25]
ન ।
[434।25-434।26]
સંપ્રધાર્યં તાવદેતદ્યદિદમાયુરુષ્મણોઃ સંસૃષ્ટત્વમુક્તમ્ ।
[434।26]
કિમિદં કામાવચરમાયુઃ સંધાયોક્તમાહોસ્વિત્સર્વમિતિ ।
[434।26-435।01]
યચ્ચ નામરૂપયોરન્યોન્યાશ્રિતત્વમુક્તં કિમિદં કામરૂપાવચરં નામ સંધાયોક્તમાહોસ્વિત્સર્વમિતિ ।
[435।01-435।02]
યચ્ચ વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપમુક્તં કિમત્ર સર્વ વિજ્ઞાનં નામરૂપસ્ય પ્રત્યયમુક્તમાહોસ્વિત્સર્વે નામરૂપં વિજ્ઞાનપ્રત્યયમિતિ ।
[435।03]
યચ્ચાન્યત્ર રૂપાદિભ્યો વિજ્ઞાનસ્યાગતિપ્રતિષેધઃ ।
[435।03-435।04]
કિમત્ર સર્વૈરેવ તૈર્વિના તત્પ્રતિષેધ આહોસ્વિત્ એકેનાપીતિ ।
[435।04]
અવિશેષવચનાન્ન સંપ્રધાર્યમિતિ ચેત્ ।
[435।04-435।05]
અતિપ્રસઙ્ગઃ ।
[435।05]
બાહ્યસ્યાપિ હ્યષ્મણ આયુષા બિના ભાવો ન પ્રાપ્નોતિ ।
[435।05-435।06]
બાહ્યસ્યાપિ ચ રૂપસ્ય નામાશ્રિતત્વમવિશેષવચનાત્ ।
[435।06-435।07]
ચતુર્વિજ્ઞાનસ્થિતિવચ્ચાહારચતુષ્કવચનાદ્રૂપારુપ્યધાત્વોરપિ કવડીકારાહારપ્રસઙ્ગઃ ।
[435।07-435।08]
"અતિક્રમ્ય દેવાન્ કવડીકારા હારભક્ષાનિ"તિ વચનાત્ પ્રીત્યાહારવચનાચ્ચાપ્રસઙ્ગ ઇતિ ચેત્ ।
[435।08-435।09]
આરુપ્યેષ્વપિ રૂપસ્યાપ્રસઙ્ગઃ ।
[435।09]
"રૂપાણાં નિઃસરણમારુપ્યાઃ" ।
[435।09-435।10]
"યે તે શાન્તા વિમોક્ષા અતિક્રમ્ય રૂપાણ્યારુપ્યાઃ" ।
[435।10-435।11]
"અરુપિણઃ સન્તિ સત્ત્વાઃ સર્વશો રૂપસંજ્ઞાનાં સમતિક્રમાદિ"તિ વચનાત્ ।
[435।11]
સતિ હિ રુપે સ્વં રૂપમવશ્યં સંજાનીરન્નિતિ ।

[435।11-435।12]
ઔદારિકમધોભૂમિકં રૂપમભિસંધાયોક્તમિતિ ચેત્ ।
[435।12]
કવડીકારે ઽપિ તુલ્યમ્ ।
[435।12-435।13]
ધ્યાનાનામપિ ચાધોભૂમિનિઃસરણત્વાદારુપ્ય પ્રસઙ્ગઃ ।
[435।13]
વેદનાદિનિઃસરણં ચ કિં નોક્તાઃ ।
[435।14]
અધોભૂમિકવેદનાનિઃસરણાત્ ।
રૂપજાતિં તુ કુત્સ્નામતિક્રાન્તા ન વેદનાદિજાતિમ્ ।
[435।15]
અતો રૂપાણાં નિઃસરણમુક્તાઃ ।
[435।15-435।16]
ભવેન ભવસ્યાનિઃસરણવચનં તુ તેનૈવ તસ્યાનિઃસરણાદસર્વાનત્યન્ત નિઃસરણાચ્ચ ।
[435।16-435।17]
ધ્યાનેસુ ચોક્તં ભગવતા "યત્તત્ર ભવતિ રૂપગતં વા યાવદ્વિજ્ઞાનગતં વેતિ ।
[435।17-435।18]
આરુપ્યેષુ તૂક્તં "યત્તત્ર ભવતિ વેદનાગતં વા યાવદ્વિજ્ઞાનગતં વે"તિ ।
[435।18-435।19]
સત્યાં તેસુ રૂપજાતૌ કસ્માદ્રૂપગતં વેતિ નાવક્ષ્યત્ ।
[435।19]
તસ્માત્
[435।20]
નારુપ્યે રૂપસદ્ભાવઃ
[435।21]
કથમિદાનીમનલ્પકલ્પોચ્છિન્નાદ્રૂપાત્ પુનરપિ રુપોત્પત્તિસ્તતઃ પ્રચ્યુતાનામ્ ।
[435।22]
રુપોત્પત્તિસ્તુ ચિત્તતઃ
[435।23]
રૂપસ્ય ચિત્તાદેવોત્પત્તિસ્તદ્વિપાકહેતુપરિભાવિતાલ્લબ્ધવૃત્તિતઃ ।
[435।23-435।24]
કથમનાશ્રિત્ય રૂપં ચિત્તં વર્તતે ।
[435।24]
કસ્માન્ન વર્તિતવ્યમ્ ।
ઇહૈવમદર્શનાત્ ।
[435।24-435।25]
કવડીકારાન્તરેણા ઽપિ વિના રૂપધાતૌ ન વર્તિતવ્યમ્ ।
[435।25]
કિં કારણમ્ ।

ઇહૈવમદર્શનાત્ ।
[435।25-435।26]
ઉક્તં ચ પૂર્વં યથા વર્તતે ।
[435।26]
ગતમેતદિદં વક્તવ્યમ્ ।
[436।01-436।02]
કિમેપામાકાશાનન્ત્યાયતનાદીનામાકાશાદય એવાલમ્બનં યત એવં સમાખ્યાયતે ।
[436।02]
ન હિ ।
કથં તર્હિ ।
ત્રયસ્તાવત્ ।
[436।03]
આકાશાનન્ત્યવિજ્ઞાનાનન્ત્યાકિઞ્ચન્યસંજ્ઞકાઃ ।
[436।04]
તથાપ્રયોગાત્
[436।05-436।06]
અનન્તમાકાશમનન્તં વિજ્ઞાનં નાસ્તિ કિઞ્ચિદિત્યેવ મનસિકુર્વાણસ્તેષુ પ્રયુજ્યન્તે યથાસંખ્યમ્ ।
[436।06]
અત એષામેતાઃ સંજ્ઞા ઇતિ ।
[436।07]
માન્દ્યાક્તુ નસંજ્ઞનાપ્યસંજ્ઞકઃ
[436।08]
મૃદુત્વાત્તુ સંજ્ઞાયા નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનમુક્તમ્ ।
[436।08-436।09]
ન હિ સા પટ્વી સંજ્ઞા ન ચ પુનર્નૈવ સંજ્ઞેતિ ।
[436।09-436।10]
"યદ્યપિ તત્રાપ્યેવં પ્રયુજ્યન્તે સંજ્ઞારોગઃ સંજ્ઞાગણ્દઃ સંજ્ઞાશલ્યઃ આસંજ્ઞિકસંમોહઃ એતચ્છાન્તમેતત્પ્રણીતં યદુત નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનમિતિ ।
[436।11]
કસ્માત્તુ તૈસ્તદેવં ગૃહ્યત ઇત્યવશ્યમિદં વક્તવ્યં જાયતે ।
મૃદુત્વાત્સંજ્ઞામિત્યેતદેવોક્તમ્ ।
[436।12]
ઇતિ મૌલં સમાપત્તિદ્રવ્યમષ્ટવિધં
[436।13-436।14]
ઇત્યેતાન્યષ્ટૌ મૌલાનિ સમાપત્તિદ્રવ્યાણિ યદુત ચત્વારિ ધ્યાનાનિ ચત્વાર આરુપ્યા ઇતિ ।
[436।14]
તેષાં પુનઃ
[436।15]
ત્રિધા ।
[436।16]
સપ્ત

[436।17]
ભવાગ્રાદન્યાનિ સપ્ત ત્રિવિધાનિ ।
[436।18]
આસ્વાદનાવચ્છૂદ્ધાનાસ્રવાણિ
[436।19]
આસ્વાદનાસંપ્રયુક્તાનિ શુદ્ધકાન્યનાસ્રવાણિ ચ ।
[437।01]
અષ્ટમં દ્વિધા
[437।02]
ભવાગ્રમાસ્વાદનાસંપ્રયુક્તં શુદ્ધકં ચ ।
અનાસ્રવ નાસ્તિ ।
તત્ર પુનઃ
[437।03]
આસ્વાદનાસંપ્રયુક્તં સતૃષ્ણં
[437।04]
તૃષ્ણા હ્યાસ્વાદના ।
[437।05]
લૌકિકં શુભમ્ ।
[437।06]
શુદ્ધકં
[437।07-437।08]
લૌકિકં કુશલં સમાપત્તિદ્રવ્યં શુદ્ધકમુચ્ચયતે ઽલોભાદિ શુદ્ધધર્મયોગાત્ ।
[437।08]
કિં પુનસ્તેનાસ્વાદનાસંપ્રયુક્તેનાસ્વાદ્યતે ।
[437।09]
તત્તદાસ્વાદ્યં
[437।10]
તચ્છુદ્ધકં સમાપત્તિદ્રવ્યં તેનાસ્વાદ્યતે સમનન્તરાતીતમ્ ।
[437।10-437।11]
યદાસ્વાદયતિ તસ્માદ્વ્યુત્થિતો યેનાસ્વાદયતિ તત્સમાપન્નઃ ।
[437।12]
લોકત્તરમનાસ્રવમ્
[437।13]
યલ્લોકોત્તરં સમાપત્તિદ્રવ્યં તદનાસ્રવમ્ ।
[437।13-437।14]
એષાં ચ સમાપત્તિદ્રવ્યાણાં ધ્યાનાન્યેવ ભવન્તિ નારુપ્યાઃ ।
[437।14]
તત્ર
[437।15]
પઞ્ચાદ્યે

[437।16]
પ્રથમે ભાગે પઞ્ચાઙ્ગાનિ ।
[437।17]
તર્કચારૌ ચ પ્રીતિસૌખ્યસમાધયઃ ।
[437।18-437।19]
વિતર્કો વિચારઃ પ્રીતિઃ સુખં ચિત્તૈકાગ્રતા ચેત્યેતાનિ પઞ્ચાઙ્ગાનિ સમાધિઃ કિલાઙ્ગં ધ્યાનં ચ ।
[437।19]
શેષાણ્યઙ્ગાનીતિ ।
[437।19-437।20]
યથા ચતુરઙ્ગા સેના એવં પઞ્ચાઙ્ગં ધ્યાનમ્ ।
[438।01]
પ્રીત્યાદયઃ પ્રસાદશ્ચ દ્વિતીયે ઽઙ્ગચતુષ્ટયમ્
[438।02]
દ્વિતીયે ધ્યાને ચત્વાર્યઙ્ગાનિ ।
[438।02-438।03]
અધ્યાત્મસંપ્રસાદઃ પ્રીતિઃ સુખં ચિત્તેકાગ્રતા ચ ।
[438।04]
તૃતીયે પઞ્ચ તૂપેક્ષા સ્મૃતિઃ પ્રજ્ઞા સુખં સ્થિતિઃ ।
[438।05]
તૃતીયે તુ ધ્યાને પઞ્ચાઙ્ગાનિ ।
ઉપેક્ષા સ્મૃતિઃ સંપ્રજ્ઞાનં સુખં સ્માધિશ્ચ ।
[438।06]
સમાધિપર્યાયો હિ સ્થિતિઃ ।
"સમ્યક્સમાધિઃ કતમઃ ।
[438।06-438।07]
યા ચિત્તસ્ય સ્થિતિ"રિતિ સૂત્રે વચનાત્ ।
[438।08]
ચત્વાર્યન્તે ઽસુખાદુઃખોપેક્ષાસ્મૃતિસમાધયઃ
[438।09]
ચતુર્થં ધ્યાનમન્ત્યમ્ ।
તત્ર ચત્વાર્યઙ્ગાનિ ।
[438।09-438।10]
અદુઃખાસુખા વેદના ઉપેક્ષાપરિશુદ્ધિઃ સ્મૃતિપરિશુદ્ધિઃ સમાધિશ્ચ ।
[438।10-438।11]
તાન્યેતાન્યષ્ટાદશ ધ્યાનાઙ્ગાનિ ભવન્તિ ।
[438।11]
પ્રથમતૃતીયયોઃ પઞ્ચાઙ્ગત્વાત્ ।
દ્વિતીયચતુર્થયોશ્ચતુરઙ્ગત્વાત્ ।
[438।12]
નામત એવમ્ ।

[438।13]
દ્રવ્યતો દશ ચૈકં ચ
[438।14]
દ્રવ્યત એતાન્યેકાદશ ભવન્તિ ।
પ્રાથમધ્યાનિકાનિ પઞ્ચ ।
[438।14-438।15]
દ્વિતીયે ઽધ્યાત્મસંપ્રસાદો વર્ધતે ।
[438।15]
તૃતીયે ઉપેક્ષાસ્મૃતિસંપ્રજ્ઞાનસુખાનિ ।
ચતુર્થે ઽદુઃખાસુખા વેદનેતિ ।
[438।16]
અત એવોચ્યતે યાન્યઙ્ગાનિ પ્રથમે ધ્યાને દ્વિતીયે ઽપિ તાનીતિ ચતુષ્કોટિકમ્ ।
[438।16-438।917]
પ્રથમા કોટિર્વિતર્કવિચારૌ ।
[438।17]
દ્વિતીયા અધ્યાત્મસંપ્રસાદઃ ।
[438।17-438।18]
તૃતીયા પ્રીતિઃ સુખં ચિત્તૈકાગ્રતા ચ ।
[438।18]
ચતુર્થી કોટિરુક્તનિર્મુક્તા ધર્મા ઇતિ ।
[438।18-438।19]
એવં સર્વાણિ ધ્યાનાઙ્ગાનિ પરસ્પરં યોજ્યાનિ ।
[438।19]
કસ્માત્ ।
તૃતીયે ધ્યાને સુખં દ્રવ્યાન્તરમુચ્યતે ।
[438।19-438।20]
યસ્માત્તદ્વેદનાસુખં ધ્યાનયોસ્તુ
[438।21]
પ્રસ્રબ્ધિસુખમાદ્યયોઃ ।
[438।22]
પ્રથમદ્વિતીયયોસ્તુ ધ્યાનયોઃ પ્રસ્રબ્ધિસુખમિત્યુક્તમ્ ।
[438।22-438।23]
ઇહ પ્રસ્રબ્ધિસુખં તત્ર વેદનાસુખમિતિ કુત એતત્ ।
[438।23]
દ્વયોર્ધ્યાનસમાપત્ત્યોઃ સુખેન્દ્રિયાયોગાત્ ।
[438।24]
ન હિ તત્તયોઃ કાયિકં યુજ્યતે ।
સમાપન્નસ્ય વિજ્ઞાનકાયાભાવાત્ ।
[438।24-438।25]
નાપિ ચૈતસિકં પ્રીતિવચનાત્ ।

[438।25]
પ્રીતિર્હિ સૌમનસ્યમ્ ।
[438।25-438।26]
ન ચ સુખસૌમનસ્યયોર્યૌગપદ્યમસ્તિ ।
[438।26]
ન ચાપિ તયોઃ પર્યાયેણ ધ્યાને વૃત્તિર્યુક્તા પઞ્ચાઙ્ગવચનાદિતિ ।
[439।01]
અપરે પુનરાહુઃ ।
[439।01-439।02]
નાસ્ત્યેવ ચૈતસિકં સુખેન્દ્રિયં ત્રિષ્વપિ હિ ધ્યાનેષુ ।
[439।02]
કાયિકમેવ સુખમઙ્ગં વ્યવસ્થાપિતમિતિ ।
[439।02-439।03]
યત્તર્હિ સુત્ર ઉક્તં "સુખેન્દ્રિયં કતમત્ ।
[439।03-439।04]
યત્સુખવેદનીયેન સ્પર્શેન સ્પૃષ્ટસ્યોત્પદ્યતે કાયિકં ચૈતસિકં સાતં વેદિતં વેદનાગતમિદમુચ્યતે સુખેન્દ્રિયમિ"તિ ।
[439।04]
અધ્યારોપિત એષ પાઠઃ ।
[439।05]
કેનાપિ સર્વનિકાયાન્તરેષુ કાયિકમિત્યેવ પાઠાત્ ।
[439।05-439।06]
"સુખં ચ કાયેન પ્રતિસંવેદયત" ઇતિ સ્વશબ્દેન વચનાચ્ચ ।
[439।06]
મનસ્કાયેનેતિચેત્ ।
એવમુક્ત્વા કો ગુણઃ ।
[439।06-439।07]
ચતુર્થે ધ્યાને પ્રસ્રબ્ધિભૂયસ્ત્વે ઽપિ સુખાવચનાચ્ચ ।
[439।07-439।08]
સુખવેદનાનુકૂલા પ્રસ્રબ્ધિઃ સુખમિતિ ચેત્ ।
[439।08]
તૃતીયે પ્રસ્રબ્ધિસુખાવચનં કસ્માત્ ।
ઉપેક્ષોપહતત્વાદિતિ ચેત્ ।
[439।08-439।09]
ન ઉપેક્ષયૈવ તદ્વૃદ્ધિઃ ।
[439।09]
પૂર્વિકાભ્યસ્તાદ્વિશેષાત્ ।
[439।09-439।11]
"યસ્મિન્સમયે આર્યશ્રાવકઃ પ્રવિવેકજાં પ્રીતિં કાયેન સાક્ષાત્કૃત્વોપસંપદ્ય વિહરતી"ત્યત્ર સૂત્રે પ્રસ્રબ્ધિસુખયોઃ પૃથગ્વચનાન્ન પ્રસ્રબ્ધિરેવ સુખમ્ ।
[439।11]
સમાપન્નસ્ય કથમ્ કાયવિજ્ઞાનમિતિ ચેત્ ।

[439।12]
સમાધિવિશેષજેન પ્રસ્રબ્ધિસંજ્ઞકેન સુખવેદનીયેન વાયુના કાયસ્ફુરણાત્ ।
[439।12-439।13]
બહિર્વિક્ષેપાસ્સમાધિબ્રંશ ઇતિ ચેત્ ।
[439।13]
ન ।
[439।13-439।14]
સમાધિજસ્યાન્તઃકાયસંભૂતસ્ય કાયસુખસ્ય સમાધ્યનુકૂલત્વાત્ ।
[439।14-439।15]
કાયવિજ્ઞા નકાલે વ્યુત્થિતઃ સ્યાદિતિ ચેત્ ।
[439।15]
ન ।
અત એવ ।
[439।15-439।16]
કામાવચરેણ કાયેન્દ્રિયેણ રૂપાવચરસ્પ્રષ્ટવ્યવિજ્ઞાનાનુત્પત્તિરિતિ ચેત્ ।
[439।16]
ન ।
પ્રસ્રબ્ધિવિજ્ઞાનસ્યોત્પત્તેઃ ।
[439।16-439।17]
અનાસ્રવે અપિ સ્પ્રષ્ટવ્યકાયવિજ્ઞાને સ્યાતામ્ ।
[439।17]
મા ભૂત્કિઞ્ચિદઙ્ગં સાસ્રવં કિઞ્ચિદનાસ્રવમિતિ ચેત્ ।
[439।18]
કાયિકપ્રસ્રબ્ધિવોધ્યઙ્ગ વચનાત્ ।
ઇષ્ટે બોધ્યઙ્ગાનુકૂલત્વાદિતિ ચેત્ ।
[439।19]
અનાસ્રવત્વમપ્યેવમ્ ।
"સાસ્રવા ધર્માઃ કતમે ।
[439।19-439।20]
ચક્ષુર્યાવદેવ સ્પ્રષ્ટવ્યમિ"ત્યસ્ય સૂત્રસ્ય વિરોધાદિતિ ચેત્ ।
[439।20]
ન ।
અન્યસ્પ્રષ્ટવ્ય કાયવિજ્ઞાનાભિસંધિવચનાત્ ।
[439।21]
ન ચાનાસ્રવે કિઞ્ચિદઙ્ગં સાસ્રવં કિચિદનાસ્રવં સ્યાદિતિ ચેત્ ।
[439।21-439।22]
અયૌગપદ્યાત્કો દોષઃ સુખપ્રીત્યસમવધાનાન્ન પઞ્ચાઙ્ગં સ્યાદિતિ ચેત્ ।
[439।22-439।23]
ન સંભવં પ્રત્યુપદેશાન્દ્વિતર્કવિચારવત્ ।
[439।23]

સાધ્યમિતિ ચેત્ ।
[439।23-439।24]
સિદ્ધં ચિત્તસ્યૌદારિકસૂક્ષ્મતયોર્વિરોધાત્ દોષાવચનાચ્ચ ।
[439।24-439।25]
તસ્માદ્યાન્યેવ પ્રથમધ્યાને પઞ્ચાઙ્ગાનિ તેષાં દ્વિત્રિચતુરઙ્ગાપકર્ષેણ દ્વિતીયાદિધ્યાનવ્યવસ્થાનમ્ ।
[439।25-440।01]
અત એવ ચ પ્રથમે ધ્યાને પઞ્ચાનામઙ્ગત્વમુક્તમ્ ।
[440।01]
તદપકર્ષેણોત્તરધ્યાનવ્યવસ્થાપનાત્ ।
ન તુ સંજ્ઞાદીનામઙ્ગત્વમુક્તમ્ ।
[440।02]
કિમર્થ વા પઞ્ચાનામેવાઙ્ગત્વમુક્તમ્ ।
ઉપકારકત્વાદિતિ ચેત્ ।
ન ।
[440।02-440।03]
વિતર્કવિચારાભ્યાં સ્મૃતિપ્રજ્ઞયોરપકારકતરત્વાત્ ।
[440।03]
અસ્ત્યેષ એકેષાં વાદઃ ।
[440।03-440।04]
નૈવ તુ પૂર્વાચાર્યા એવં નિર્દિશન્તિ સ્મ યાવન્તઃ પ્રજ્ઞાન્તમ્ ।
[440।04]
તસ્માદ્વિચાર્યમેતત્ ।
[440।04-440।05]
અધ્યાત્મસંપ્રસાદો નામ ક એષ ધર્મઃ ।
[440।05-440।06]
વિતર્ક-વિચાર-ક્ષોભ-વિરહાત્ પ્રશાન્તવાહિતા સંતતેર્ અધ્યાત્મસંપ્રસાદઃ ।
[440।06-440।07]
સોર્મિકેવ હિ નદી વિતર્કવિચારક્ષોભિતા સંતતિર્ અપ્રસન્ના વર્તતે ઇતિ ।
[440।07-440।08]
ન તર્હિ સ દ્રવ્યાન્તરમ્ ઇતિ કથં દ્રવ્યત એકાદશાઙ્ગાનિ ભવન્તિ ।
[440।08]
તસ્માત્તર્હિ
[440।09]
શ્રદ્ધા પ્રસાદઃ
[440।10]
તસ્ય હિ દ્વિતીયધ્યાનલાત્સમાહિભૂમિનિહ્સરણે સંપ્રત્યય ઉત્પદ્યતે।
[440।10-440।11]
સો ઽત્રધ્યાત્મસંપ્રસાદ ઇતિ ।
[440।11]
નૈવ હિ વિતર્કવિચારસમાધયો નાપ્યધાત્મસંપ્રસાદો દ્રવ્યાન્તરાણીત્યપરે।

[440।11-440।12]
કથમસતિ દ્રવ્યાન્તરત્વે ચૈતસિકત્વં સિદ્ધ્યતિ ।
[440।12]
અવસ્થાવિસેસો હિ નામ ચેતસશ્ચેતસિકો ભવતિ ।
[440।13]
નત્વેષ શસ્ત્રસિદ્ધાન્તઃ । યદુક્તં "પ્રીતિર્હિ સૌમનસ્યમ્" ઇતિ ।
[440।13-440।14]
કથમિદં ગમ્યતે ।
કિમન્યત્ ભવતુ ।
[440।14]
યથેચ્છન્તિ નિકાયાન્તરીયાઃ ધર્માન્તરમેવ ચૈતસિકં પ્રીતિઃ
[440।14-440।15]
સૌમનસ્યં તુ ત્રિષ્વપિ ધ્યાનેષુ સુખમિતિ ।
[440।15]
[440।14-440।15]
યથેચ્છન્તિ નિકાયાન્તરીયાઃ ધર્માન્તરમેવ ચૈતસિકં પ્રીતિઃ સૌમનસ્યં તુ ત્રિષ્વપિ ધ્યાનેસુ સુખમિતિ ।
[440।15-440।16]
ન વૈ સુખં ધ્યાનેષુ સૌમનસ્યં યુજ્યતે ।
[440।17]
પ્રીતિસ્તુ સૌમનસ્યં દ્વિધાગમાત્
[440।18-440।19]
ઉક્તં હિ ભગવતા અવિપરીતકસૂત્રે તૃતીયં ધ્યાનમુક્ત્વા "અત્રાસ્યોત્પન્નં સૌમનસ્યેન્દ્રિયમપરિશેષં નિરુધ્યત ઇતિ ।
[440।19-440।20]
ચતુર્થે ચ ધ્યાને સુખેન્દ્રિયં નિરુધ્યત" ઇત્યુક્તમ્ ।
[440।20-440।21]
પુનશ્ચોક્તં "સુખસ્ય ચ પ્રહાણાત્ દુઃખસ્ય ચ પ્રહાણાત્પૂર્વમેવ ચ સૌમનસ્યદૌર્મનસ્યયોરસ્તઙ્ગમાદિ"ત્યતો ઽપિ ન તૃતીયે ધ્યાને સૌમનસ્યેન્દ્રિયમસ્તિ ।
[440।22]
તસ્માત્ પ્રીતિરેવ સૌમન્સ્યં ન સુખમ્ ।
[441।01-441।02]
કિં પુનઃ ક્લિષ્ટેષ્વપિ ધ્યાનેષુ યથાવિહિતાન્યઙ્ગાનિ ભવન્તિ ।
[441।02]
ન હિ કિં તેષુ ન વિદ્યતે ।
[441।03]
ક્લિષ્ટેષ્વસત્પ્રીતિસુખં પ્રસાદઃ સંપ્રધીઃ સ્મૃટિઃ ।
[441।04]
ઉપેક્ષાસ્મૃતિશુદ્ધિશ્ચ
[441।05]
પ્રથમે ધ્યાને વિવેકજં પ્રીતિસુખં નાસ્તિ ।
ક્લેશાવિવિક્તત્વાત્ ।
[441।05-441।06]

દ્વિતીયે ધ્યાને ઽધ્યાત્મસંપ્રસાદો નાસ્તિ ।
[441।06]
ક્લેશાવિલત્વાત્ ।
તૃતીયે સ્મૃતિસંપ્રજન્યં નાસ્તિ ।
[441।07]
ક્લિષ્ટસુખસંબ્ર્હમિતત્વાત્ ।
ચ્ચતુર્થે ઉપેક્ષાસ્મૃતિપરિશુદ્ધિર્નાસ્તિ ।
ક્લેશમલિનત્વાત્ ।
[441।08]
એવં તાવત્ કેચિદાહુઃ ।
[441।09]
કેચિત્ પ્રસ્રબ્ધ્યુપેક્ષણે
[441।10]
કેચિત્પુનઃ પ્રથમદ્વિતીયયોઃ ક્લિષ્ટયોઃ પ્રસ્રબ્ધિર્નાસ્તિ ।
[441।10-441।11]
તૃતીયચતુર્થયોરુપેક્ષા નાસ્તિ ।
[441।11]
કુશલલ્મહાભૂમિકત્વાદનયોરિતિ ।
[441।11-441।12]
ત્રીણિ ચ ધ્યાનાનિ સેઞ્જિતાનિ ઉક્તાનિ ભગવતા ।
[441।12]
સાપક્ષાલત્વાત્ ।
[441।13]
અષ્ટાપક્ષાલમુક્તત્વાદાનિઞ્જં તુ ચતુર્થકમ્ ।
[441।14]
કે પુનસ્તે ઽપક્ષાલાઃ ।
[441।15]
વિતર્કચારૌ શ્વાસૌ ચ સુખાદિ ચ ચતુષ્ટયમ્
[441।16]
વિતર્કવિચારૌ સુખદુઃખે સૌમનસ્યદૌર્મનસ્યે શ્વાસપ્રશ્વાસાશ્ચ ।
[441।16-441।17]
એષામષ્ટાનામેકોઽપ્યપક્ષાલશ્ચતુર્થે નાસ્ત્યતસ્તદાનેઞ્જ્યમુક્તમ્ ।
[441।17-441।18]
વિતર્કવિચારપ્રીતિસુખૈરકમ્પનીયત્વાદાનેઞ્જ્યં ચતુર્થં ધ્યાનં સૂત્રે નિર્વાત પ્રદીપનિદર્શનાદિત્યપરે ।
[441।19]
દ્વયોર્ધ્યાનયોઃ સૌમનસ્યમુક્તં પ્રીતિવચનાત્ ।
તૃતીયે સુખં ચતુર્થે ઉપેક્ષા ।
[441।20]
તસ્કિં યા ધ્યાનસમાપત્તિષુ વેદનાસ્તા એવ ધ્યાનોપપત્તિષુ ।
[441।21]

નેત્યાહ ।
કિં તર્હિ ।
[442।01-442।02]
સૌમનસ્યસુખોપેક્ષા ઉપેક્ષાસુમનસ્કતે ।
સુખ્હોપેક્ષે ઉપેક્ષા પ્રવિદો ધ્યાનોપપત્તિષુ
[442।03]
પ્રથમધ્યાનોત્પત્તો તિસ્રો વેદનાઃ ।
[442।03-442।04]
સુખં ત્રિવિજ્ઞાનકાયિકં સૌમનસ્યં મનોભૂમિકમ્ ।
[442।04]
ઉપેક્ષા ચતુર્વિજ્ઞાનકાયિકી ।
[442।04-442।05]
દ્વિતીયધ્યાનોપપત્તૌ દ્વે વેદને સૌમનસ્યોપેક્ષે મનોભૂમિકે ।
[442।05]
સુખં નાસ્ત્યસ્ય વિજ્ઞાનકાયાભાવાત્ ।
[442।05-442।06]
તૃતીયધ્યાનોપપત્તી દ્વે વેદને ।
[442।06]
સુખોપેક્ષે મનોભૂમિકે ।
ચતુર્થધ્યાનોપપત્તાવુપેક્ષૈવ ।
[442।07-442।08]
યદિ દ્વિતીયાદિષુ ધ્યાનેષુ ત્રયો વિજ્ઞાનકાયા ન સંવિદ્યન્તે વિતર્કવિચારૌ ચ કથમ્ તે પશ્યન્તિ યાવત્સ્પૃશન્તિ કથમ્ ચાવિજ્ઞપ્તિ સમુત્થાપયન્તિ ।
[442।08-442।09]
ન વે કેષૂપપન્નાનાં ચક્ષુર્વિજ્ઞાનાદયોન સન્તિ ।
[442।09]
ન તુ સ્વભૂમિકાઃ ।
કિં તર્હિ ।
[442।10]
કાયાક્ષિશ્રોત્રવિજ્ઞાનં વિજ્ઞપ્ત્યુત્થાપકં ચ યત્ ।
[442।11]
દ્વિતીયાદૌ તદાદ્યાપ્તં
[442।12-442।13]
પ્રથમધ્યાનભૂમિકં ચક્ષુઃશ્રોત્રકાયવિજ્ઞાનં વિજ્ઞપ્તિસમુત્થાપકં ચ દ્વિતીયાદિષુ ચ ધ્યાનેષુ સંમુખીકુર્વન્તિ ।
[442।13-442।14]
નિર્માણચિત્તવદ્યેન તે પશ્યન્તિ યાવદ્વિજ્ઞપ્તિ સમુત્થાપયન્તિ ।
[442।15]
અક્લિષ્ટાવ્યાકૃતં ચ તત્
[442।16-442।17]
અનિવૃતાવ્યાકૃતં ચ તત્ પ્રથમધ્યાનભૂમિકં વિજ્ઞાનં વેદિતવ્યં યત્તે સંમુખીકુર્વન્તિ ।
[442।17]

ન ક્લિષ્ટં વીતરાગત્વાન્ન કુશલં હીનત્વાદિતિ ।
[442।18]
અવસિતં ધ્યાનકાર્યમ્ ।
[442।19]
અથ શુદ્ધકાદીનાં ધ્યાનારુપ્યાણાં કથં લાભઃ ।
[442।20]
અતદ્વાન્ લભતે શુદ્ધં વૈરાગ્યેણોપપત્તિતઃ ।
[442।21]
અસમન્વાગતસ્તેન શુદ્ધકં ધયનમારુપ્યં વા પ્રતિલભતે ।
અધોભૂમિવૈરાગ્યાદ્વા ।
[442।22]
અધોભૂમ્યુપપત્તિતો વા ।
અન્યત્ર ભવાગ્રાત્ ।
ન હિ તસ્યોપપત્તિતો લાભઃ ।
[442।23]
અતદ્વાનિતિ કિમર્થ સમન્વાગતઃ ।
[442।23-442।24]
શુદ્ધકેન પ્રયોગતો ઽપિ નિર્વેધભાગીયં શુદ્ધકં પ્રતિલભતે પરિહાણિતો વા હાનભાગીયમ્ ।
[442।24-443।01]
અત એવોચ્યતે "સ્યાચ્છુદ્ધકં ધ્યાનં વૈરાગ્યેણ પ્રતિલભેત વૈરાગ્યેણ વિજહ્યાત્ ।
[443।01]
એવં પરિહાણ્યા ચોપપત્ત્યા ચ ।
[443।02]
સ્યાદ્ધાનભાગીયં પ્રથમં ધયાનમ્ ।
તદ્ધિ કામવૈરાગ્યેણ લભ્યતે ।
[443।02-443।03]
બ્રહ્મલોકવૈરાગ્યેણ ત્યજ્યતે ।
[443।03]
બ્રહ્મલોકવૈરાગ્યપરિહાણ્યા લભ્યતે ।
કામવૈરાગ્યપ્રહાણ્યા ત્યજ્યતે ।
[443।04]
ઉપરિષ્ટાદ્બ્રહ્મલોક ઉત્પદ્યમાનો લભતે ।
[443।04-443।05]
તસ્માત્ પુનઃ કામધાતાવુપપપદ્યમાનો વિજહાતીતિ ।
[443।06]
અનાસ્રવં તુ વૈરાગ્યાત્
[443।07]
અતદ્વાન્ લભતે ઇતિ વર્તતે ।
[443।07-443।08]
તદ્વાંસ્તુ ક્ષયજ્ઞાનતો ઽપ્યશૈક્ષં લભતે ઇન્દ્રિયસંચારતો ઽપિ શૈક્ષશૈક્ષમ્ ।

[443।08]
નનુ ચ નિયામા વક્રાન્તિતો ઽપ્યનાસ્રવં પ્રથમતો લભતે ।
[443।09]
નાવશ્યમાનુપૂર્વિકેણાલાભાત્ ।
યથા ત્વવશ્યં લભતે તથોક્તમ્ ।
[443।10]
ક્લિષ્ટં હાન્યુપપત્તિતઃ
[443।11]
અતદ્વાન્ લભત ઇત્યેવાનુવર્તતે ।
[443।11-443।12]
પરિહાણિતો યદિ તદ્વૈરાગ્યાત્પરિહીયતે ।
[443।12]
ઉપપત્તિતો યદ્યુપરિભૂમેરધરાયામુપપદ્યતે ।
[443।13]
કતમસ્માત્સમાપત્તિદ્રવ્યાદનન્તરં કત્યુપપદ્યન્તે ।
[443।13-443।14]
અનાસ્રવપ્રથમધ્યાનાન્તરં ષડુત્પદ્યન્તે ।
[443।14]
સ્વભૂમિકે શુદ્ધકાનાસ્રવે દ્વિતીયતૃતીયધ્યાનભૂમિકે ચ ।
[443।14-443।15]
આકિઞ્ચન્યાયતનાનન્તરં સપ્ત ।
[443।15-443।16]
સ્વભૂમિકે શુદ્ધકાનાસ્રવે વિજ્ઞાનાકાશાનન્ત્યાયતનભૂમિકે ચ ।
[443।16]
ભવાગ્રં શુદ્ધકમેવાનાસ્રવાભાવાત્ ।
દ્વિતીયધ્યાનાન્તરમષ્ટૌ ।
[443।16-443।17]
સ્વભૂમિકે શુદ્ધકાનાસ્રવે તૃતીયચતુર્થપ્રથમધ્યાનભૂમિકે ચ ।
[443।17]
વિજ્ઞાનાનન્ત્યાયતનાનન્તરં નવ ।
[443।18-443।19]
સ્વભૂમિકે દ્વે આકાશાનન્ત્યાયતનચતુર્થધ્યાનભૂમિકાનિ ચત્વારિ આકિઞ્ચન્યાયતનભવાગ્રભૂમિકાનિ ત્રીણીતિ ।
[443।19]
એવમન્યધ્યાનારુપ્યાનન્તરં દશ દ્રવ્યાણિ યોજ્યાનિ ।
[443।20]
એષ તુ સંક્ષેપઃ ।
[443।21]
તૃતીયાદ્યાવદૂર્ધ્વાધો ઽનાસ્રવાનન્તરં શુભમ્ ।
[443।22]
ઉત્પદ્યતે

[444।01-444।02]
શુભગ્રહણેન શુદ્ધમનાસ્રવં ચ ગૃહ્યતે કુશલત્વાત્ અનાસ્રવસ્ય સમાપત્તિ દ્રવ્યસ્યાનન્તરં સ્વભૂમિકે ચ શુદ્ધાનાસ્રવે ઉત્પદ્યેતે ।
[444।02]
ઊર્ધ્વાધોભૂમિકે ચ તૃતીવાદ્યાવત્ ।
[444।03]
વ્યુત્ક્રાન્તકસમાપત્તારો હિ તૃતીયાત્ પરેણ લઙ્ઘયિતું નોત્સહન્તે ।
[444।03-444।04]
અન્વયજ્ઞાનાનન્તરં ચારુપ્યાન્ સમાપદ્યન્તે ન ધર્મજ્ઞાનાનન્તરમ્ ।
[444।04-444।05]
તસ્યાધરાશ્રયાલમ્બનત્વાદિતિ ।
[444।05]
યથા ચાનાસ્રવાદનન્તરમુક્તમ્ વેદિતવ્યમ્ ।
[444।06]
તથા શુદ્ધાત્ ક્લિટં ચાપિ સ્વભૂમિકમ્
[444।07]
સ્વભૂમિકં ક્લિષ્ટમધિકં શુદ્ધકાદનન્તરમુત્પદ્યતે ।
શેષં યથૈવાનાસ્રવાત્ ।
[444।07-444।08]
અનાસ્રવસ્ય હિ સમનન્તરં ક્લિષ્ટોત્પત્તિર્નાસ્તીતિ ।
[444।09]
ક્લિષ્ટાત્ સ્વં શુદ્ધકં ક્લિષ્ટં
[444।10]
ક્લિષ્ટાત્સમાપત્તિદ્રવ્યાદનન્તરં સ્વભૂમિકે શુદ્ધકક્લિષ્ટે ઉત્પદ્યેતે ।
[444।11]
એવં ચાધરશુદ્ધકમ્ ।
[444।12]
ક્લેશોત્પીડિતો હ્યધરમપિ સમાપત્તિં શુદ્ધકં બહુ મન્યતે ।
[444।12-444।13]
યદિ ક્લિષ્ટં પરિચ્છિદ્યાધઃ સંચરતિ ।
[444।13]
કુશલાત્સંચરિતો ભવતિ ન ક્લિષ્ટાત્ ।
અથાપરિચ્છિદ્ય કથં સંચરતિ ।
[444।14-444।15]
પૂર્વાવેધાત્ પૂર્વં હિ સ એવઙ્કામો ભવતિ વરમધસ્તાત્ શુદ્ધકં નોપરિષ્ટાત્ ક્લિષ્ટમિતિ ।
[444।15]
પૂર્વાભિપ્રાયં ચ સંતતિરનુવર્તતે સત્ત્વાનામ્ ।
[444।15-444।16]
પ્રણિધાય સુપ્તસ્યાભિપ્રેતકાલપ્રબોધવત્ ।
[444।16]
અનાસ્રવં તુ ક્લિષ્ટાદનન્તરં સર્વથા નોત્પદ્યતે ।