અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 641660

[414।12-414।13]
યદા શ્રાવકસ્યાપિ શુશ્રૂષમાણાશુશ્રૂપમાણોભયેષ્વાનન્દી ન ભવત્યાઘાતો વા ।
[414।14]
કસ્માદેતે આવેણિકા બુદ્ધધર્મા ઉચ્યન્તે ।
સવાસનપ્રહાણાત્ ।
[414।14-414।16]
અથવા યસ્ય શ્રાવકાસ્તસ્ય ચચ્છૂશ્રૂષમાણાશુશ્રૂષમાણોભયેષુ સૌમનસ્યાદ્યવકાશઃ સુતરાં ન તથા ઽન્યસ્યેતિ તસ્યૈવ તાનુત્પાદાદાશ્ચર્ય વ્યવસ્થાપ્યતે નાન્યસ્યેતિ ।
[414।17]
મહાકરુણેદાની વક્તવ્યા ।
સેયમુચ્યતે ।
[414।18]
મહાકૃપા સંવૃતિધીઃ
[414।19]
સંવૃતિજ્ઞાનાત્મિકા મહાકરુણા ।
[414।19-414।20]
અન્યથા હિ ન સર્વસત્ત્વાલમ્બના સિધ્યેત્ ન ચ ત્રિદુઃખતાકારા ।
[414।20]
કરુણાવત્ ।
કસ્માદિયં મહાકરુણેત્યુચ્યતે ।
[414।21]
સંભારાકારગોચરૈઃ ।
[415।01]
સમત્વાદાધિમાવ્યાચ્ચ
[415।02]
સભારેણ મહાપુણ્યજ્ઞાનસંભારસમુદાગમાત્ ।
આકારેણ ત્રિદુઃખતાકરણાત્ ।
[415।03]
આલમ્બનેન ત્રિધાતુકાલમ્બનાત્ ।
સમત્યેન સર્વસત્ત્વેષુ સમવૃત્તિત્વાત્ ।
[415।03-415।04]
અભિમાત્રત્વેન સર્વસ્ત્ત્વેષુ સમવૃત્તિત્વાત્ ।
[415।04]
અધિમાત્રત્વેન તતો ઽધિમાત્રતરાભાવાત્ ।
[415।05]
કરુણામહાકરુણયોઃ કિં નાનાકરણમ્ ।
[415।06]
નાનાકરણમષ્ટ્ધા
[415।07]
સ્વભાવતો ઽદ્વેષામોહસ્વભાવત્વાત્ ।
[415।07-415।08]

આકારત એકત્રિદુઃખતાકારત્વાત્ ।
[415।08]
આલમ્બનત એકત્રિધાત્વાલમ્બનત્વાત્ ।
[415।08-415।09]
ભૂમિતશ્ચતુર્ધ્યાનચતુર્થધ્યાનભૂમિકત્વાત્ ।
[415।09]
સંતાનતઃ શ્રાવકાદિબુદ્ધસંતાનજત્વાત્ ।
[415।09-415।10]
લાભતઃ કામધાતુભવાગ્રવૈરાગ્યલભ્યત્વાત્ ।
[415।10]
અપરિત્રાણપરિત્રાણતઃ અતુલ્યકરુણાયનાચ્ચ ।
[415।11]
કિં પુનઃ સર્વે બુદ્ધાઃ સર્વપ્રકારસામાન્યા ભવન્તિ ।
નેત્યાહ ।
[415।12-415।13]
સંભારધર્મકાયાભ્યાં જગતશ્ચાર્થચર્યયા ।
સમતા સર્વબુદ્ધાનાં નાયુર્જાતિપ્રમાણતઃ
[415।14]
ત્રિભિઃ કારણૈઃ સામ્યં સર્વબુદ્ધાનામ્ ।
[415।14-415।15]
સર્વપુણ્યજ્ઞાનસંભારસમુદાગમતઃ ધર્મકાયપરિનિષ્પત્તિતઃ અર્થચર્યયા ચ લોકસ્ય ।
[415।15]
આયુર્જાતિગોત્રપ્રમાણકૃતસ્તુ ભેદો ભવતિ ।
[415।16-415।17]
ચિરાલ્પતરજીવનાત્ ક્ષત્રિયવ્રાહ્મણજાતિભેદાત્ કાશ્યપગૌતમાદિગોત્રભેદાત્ અલ્પાનલ્પપ્રમાણભેદાચ્ચ યથકાલમિતિ ।
[415।17-415।19]
એતામેવ ચ ત્રિવિધાં સંપદં મનસિકુર્વાણેન વિદુષા શક્યં બુદ્ધાનાં ભગવતામન્તિકે તીવ્રપ્રેમ ગૌરવં ચોત્પાદયિતું યદુત હેતુસંપદં ફલસંપદમુપકારસંપદં ચ ।
[415।19]
તત્ર ચતુર્ધા હેતુસંપત્ ।
[415।19-415।20]
સર્વપુણ્યજ્ઞાનસંભારાભ્યાસો દીર્ઘકાલાભ્યાસો નિરન્તરાભ્યાસઃ સત્કૃત્યાભ્યાસશ્ચ ।
[415।20]
ચતુર્વિધા ફલસંપત્ ।
[415।21]
જ્ઞાનસંપત્ પ્રહાણસંપત્ પ્રભાવસંપદ્રૂપકયસંપચ્વ ।
ચતુર્વિધોપકારસંપત્ ।
[415।21-415।23]
અપાયત્રયસંસારદુઃખાત્યન્તનિર્મોક્ષસંપત્ યાનત્રયસુગતિ પ્રતિષ્ઠાપનસંપદ્વા ।
[415।23]
જ્ઞાનસંપત્ પુનશ્ચતુર્વિધા ।

[415।23-416।01]
અનુપદિષ્ટજ્ઞાનં સર્વત્રજ્ઞાન સર્વથાજ્ઞાનમયત્નજ્ઞાનં ચ ।
[416।01]
ચતુર્વિધા પ્રહાણસંપત્ ।
[416।01-416।02]
સર્વક્લેશપ્રહાણમ્ અત્યન્તપ્રહાણં સવાસનપ્રહાણં સર્વસમાધિસમાપત્ત્યાવરણપ્રહાણં ચ ચતુર્વિધા પ્રભાવસંપત્ ।
[416।02-416।04]
બાહ્યવિષયનિર્માણપરિણામના ધિષ્ઠાનવશિત્યસંપત્ આયુરુત્પ્તર્ગાધિષ્ઠાનવશિત્વસંપત્ આવૃતાકાશદૂરક્ષીપ્રગમનાલ્પવહુત્વપ્રવેશન વશિત્વસંપત્ વિવિધનિજાશ્ચર્યધર્મસંપચ્ચ ।
[416।04-416।05]
ચતુર્વિધા રૂપકાયસંપત્ ।
[416।05]
લક્ષણસંપત્ અનુવ્યઞ્જનસંપત્ બલસંપત્ વજ્રસારાસ્થિસંપત્ ।
[416।06]
ઇત્યેતત્સામાસિકં બુદ્ધાનાં માહાત્મ્યમ્ ।
અનન્તપ્રભેદં તુ તદ્ભિદ્યમાનં જાયતે ।
[416।07-416।08]
તચ્ચ પુનર્બુદ્ધા એવ સકલં જ્ઞાતું બક્તું ચ સમર્થાઃ યદ્યનેકાસંખ્યેયં કલ્પં જીવિતમધિતિષ્ઠેયુઃ ।
[416।08]
એવં ચ તાવદનન્તાદ્ભૂતગુણજ્ઞાનપ્રભાવોપકારમાહરત્નાકરાસ્તથાગતાઃ ।
[416।09-416।10]
અથ ચપુનર્બાલાઃ સ્વગુણદારિદ્રચ્યહતાધિમોક્ષાઃ શ્રુણ્વન્તો ઽપિ તાં તાદૃશીં ગુણસમૃદ્ધિં બુદ્ધં ચ નાદ્રિયન્તે તસ્ય ચ ધર્મમ્ ।
[416।10-416।11]
પણ્ડિતાસ્તુ પુનર્મજ્જાભિરપિ તં ભગવન્તમભિપ્રપદ્યન્તે તસ્ય ચ ધર્મમ્ ।
[416।11-416।13]
તે હે શ્રદ્ધામાત્રકેણાપ્યેકાન્તિકેનાભિપ્રસન્ના અનિયતવિપાકાનાં પાપાનાં રાશીનભિભૂય દૈવીં માનુષીં ચ શ્રિયમભિભૂય નિર્વાણપરાયણાઃ સંવર્તન્તે ।
[416।13]
અત એવ તથાગતા અનુત્તરં પુણ્યક્ષેત્રમુચ્યન્તે ।
[416।14]
અવન્ધ્યેષ્ઠપોરકૃષ્ટાશુસ્વન્તફલત્વાત્ ।
ઉક્તં હિ ભગવતા
[416।15-416।16]
"યે ઽન્યાનપિ જિને કારાન્કરિષ્યન્તિ વિનાયકે ।
વિચિત્રં સ્વર્ગમાગમ્ય તે લપ્સ્યન્તે ઽમૃતં પદમિ"તિ ।
[416।17]
ઇમે તાવદષ્ટાદશ બુદ્ધાનામાવેણિકા ધર્મા ઉચ્યન્તે ॥
[416।18]
શિષ્યસાધારણા અન્યે ધર્માઃ
[416।19]
શ્રાવકસાધારણાસ્ત્વન્યે ગુણા બુદ્ધાનામ્ ।
[416।20]

કેચિત્ પૃથગ્જનૈઃ ।
[416।21]
કે પુનસ્ત ઇતિ યથાયોગમ્
[416।22]
અરણાપ્રણિધિજ્ઞાનપ્રતિસંવિદ્ગુણાદયઃ
[417।01-417।02]
અરણપ્રણિધિજ્ઞાનપ્રતિસંવિદભિજ્ઞાધ્યાનારુપ્યાંપ્રમાણવિમોક્ષાભિભ્વાયતનકૃત્સ્નાયતનાદયઃ ।
[417।02-417।04]
તત્રારણા નામ કશ્ચિદેવાર્હન્ ક્લેશપ્રભવં સત્ત્વાનાં દુઃખં વિદિત્વાત્માનં ચ દક્ષિણીયવિશેષં પરેષાં તદાલમ્બનં ક્લેશોત્પાદં પરિહર્તુકામસ્તાદૃશં જ્ઞાનમુત્પાદયતિ ભેન પરેષાં સર્વથા ઽપિ રણં નોત્પાદયતિ ।
[417।04-417।05]
ન કસ્યચિત્તદાલમ્બનો રાગ ઉત્પદ્યતે દ્વેષો માનો વા ।
[417।05]
નૈષા પ્રતિપત્ કઞ્ચિદેવ રણયતીત્યરણા ।
સા પુનરેષા
[417।06]
સંવૃતિજ્ઞાનમરણા
[417।07]
અયમસ્યા સ્વભાવઃ ।
[417।08]
ધ્યાને ઽન્ત્યે
[417।09]
ચતુર્થધ્યાન ભૂમિકા સુખપ્રતિપદામગ્રત્વાત્ ।
[417।10]
અકોપ્યધર્મણઃ ।
[341।711-41711]
નાન્યસ્યાર્હતઃ ।
[417।11-417।12]
અન્યો હિ સ્વસંતાનાદપિ કદાચિત્ ક્લેશરણં પરિહર્તુ ન શક્નોતિ ।
[417।13]
નૃજા
[417।14]
મનુષ્યેષ્વેવોત્પદ્યતે ત્રિષુ દ્વીપેષુ ।
[417।15]
અનુત્પન્નકામાપ્તસવસ્તુક્લેશગોચરાઃ
[417।16-417।17]
અનાગતાઃ કામાવચરાઃ સવસ્તુકાઃ ક્લેશાઃ અસ્યા આલમ્બનં નાપરેષાં ક્લેશ ઉદપાદીત્યેવં પ્રવૃત્તત્વાત્ ।
[417।17-417।18]
અવસ્તુકાસ્તુ ક્લેશા ન શક્યાઃ પરિહર્તું સર્વત્રગાણાં સકલસ્વભૂમ્યાલમ્બનત્વાત્ ।
[417।18]
યથા ચારણોક્તા

[417।19]
તથૈવ પ્રણિધિજ્ઞાનં
[418।01]
તદપિ હિ સંવૃતિજ્ઞાનં ધ્યાને ઽન્ત્યે ઽકોપ્યધર્મણઃ મનુષ્યાશ્રયં ચ
[418।02]
સર્વાલમ્બં તુ તત્
[418।03]
સર્વધર્માલમ્બનં તુ પ્રણિધિજ્ઞાનમિત્યેવ વિશેષઃ ।
[418।03-418।04]
આરુપ્યાસ્તુ ન સાક્ષાત્ પ્રાણિધિજ્ઞાનેન જ્ઞાયન્તે ।
[418।03]
કિં તર્હિ ।
નિષ્પન્નચરિતવિશેષાત્ ।
[418।04-418।05]
કર્ષકનિદર્શનં ચાત્રેતિ વૈભાષિકાઃ ।
[418।05-418।06]
પ્રણિધિપૂર્વકં જ્ઞાનં પ્રણિધિજ્ઞાનં યદ્ધિ પ્રણિધાય પ્રાન્તકોટિકં ચતુર્થ ધ્યાનં સમાપદ્યતે ।
[418।06]
ઇદં જાનીયામિતિ તદ્યથાભૂતં જાનાતિ ।
સર્વસ્તત્સમાધિવિષયઃ
[418।07-418।08]
તથા ।
ધર્માર્થયોર્નિરુક્તૌ ચ પ્રતિભાને ચ સંવિદઃ
[418।09]
ચતસ્રો હિ પ્રતિસંવિદઃ ।
[418।09-418।10]
ધર્મપ્રતિસંવિદર્થપ્રતિસંવિન્નિરુક્તિપ્રતિસંવિત્પ્રતિભાનપ્રતિસંવિચ્ચ ।
[418।10-418।11]
તા અપિ ધર્માર્થનિરુક્તિપ્રતિભાનપ્રતિસંવિદસ્તથૈવ યથા ઽરણા ।
[418।11]
કિમાસાં તથૈવ અકોપ્યધર્મમનુષ્યાશ્રયત્વમ્ ।
[441।811-41812]
આલમ્બનભૂમિસ્વભાવવિશેષસ્ત્વાસાં પૃથગુચ્યતે ।
[418।13]
તિસ્રો નામથવાગ્જ્ઞાનમવિવર્ત્ય યથાક્રમમ્ ।
[418।14-418।15]
નામપદવ્યઞ્જનકાયેષ્વર્થવાચિતા અવિવર્ત્યજ્ઞાનં ધર્માથંનિરુક્તિપ્રતિસંવિદો યથાક્રમમ્ ।
[418।16]
ચતુર્થીયુક્તોમુક્તાભિલાપમાર્ગવશિત્વયોઃ
[418।17]

અવિવર્ત્યં જ્ઞાનમિતિ વર્તતે ।
[418।17-418।18]
યુક્તમુતાભિલાપિતાયાં સમાધિવશિસંપ્રક્યાને ચાવિવર્ત્યં જ્ઞાનં પ્રતિભાનસંવિત્ ।
[418।19]
વાઙ્માર્ગાલમ્બના ચાસૌ
[418।20]
વાક્ચ માર્ગશ્ચ તસ્યાઃ આલ્મ્વનમ્ ।
[418।21]
નવ જ્ઞાનાનિ
[419।01]
નવજ્ઞાનસ્વભાવા પ્રતિભાનપ્રતિસંવિદન્યત્ર નિરોધજ્ઞાનાત્ ।
[419।02]
સર્વભૂઃ ।
[419।03]
સર્વભૂમિકા ચાસૌ કામધાતૌ યાવત્ ભવાગ્રે વાઙ્માર્ગયોરન્યતરાલમ્બનાત્ ।
[419।04]
દશ ષડ્વા ઽર્થસંવિત્
[419।05]
અર્થપ્રતિભાનસંવિત્ સર્વધર્માશ્ચ્ચેદર્થા દશ જ્ઞાનાનિ ।
[419।05-419।06]
નિર્વાણં ચેદર્થઃ ષટ્ જ્ઞાનાનિ ।
[419।06]
ધર્માન્વયનિરોધક્ષયાનુત્પાદસંવૃતિજ્ઞાનાનિ ।
[419।07]
સા સર્વત્ર
[419।08]
સા પુનરેષા ઽર્થપ્રતિસંવિત્ સર્વભૂમિકા ।
[419।09]
અન્યે તુ સાંવૃતમ્
[419।10-419।11]
અન્યે તુ દ્વે ધર્મનિરુક્તિપ્રતિસવિદૌ સંવૃતિજ્ઞાનસ્વભાવે નામકાયાદિવાગાલમ્બનસ્વભાવત્વાત્ ।
[419।12]
કામધ્યાનેષુ ધર્મે વિત્
[419।13-419।14]
ધર્મપ્રતિસંવિત્ પઞ્ચભૂમિકા કામધાતુચતુર્થધ્યાનસંગૃહીતા ઊર્ધ્વં નામકાયાભાવાત્ ।
[419।15]
વાચિ પ્રથમકામયોઃ ।
[419।16]
વાઙ્નિરુક્તિર્ ઇત્ય્ એકો ઽર્થઃ ।
[419।16-419।17]

નિરુક્તિપ્રતિસંવિત્કામધાતુપ્રથમધ્યાનભૂમિકા ઊર્ધ્વં વિતર્કાભાવાત્ ।
[419।17]
પ્રજ્ઞપ્તૌ તુ પ્રતિસંવિદામેવ નિર્દેશઃ ।
[419।17-419।19]
"પદવ્યઞ્જને તસ્યૈવર્થે તસ્યૈકદ્વિવહુસ્ત્રીપુરુષાદ્યધિવચને તસ્યાસક્તતાયામવિવર્ત્યજ્ઞાનં ધર્માવિપ્રતિસંવિદ" ઇત્યત એવાસાં ક્રમસિદ્ધિઃ ।
[419।19]
નિર્વચનં નિરુક્તિઃ ।
[419।19-419।20]
યથા રુપ્યતે તસ્માદ્રૂપમિત્યેવમાદિ ।
[419।20]
ઉત્તરોત્તરપ્રતિભા પ્રતિભાનમિત્યપરે ।
[419।20-419।21]
આસાં ચ કિલ પ્રતિસંવિદાં ગણિતં બુદ્ધવચનં શબ્દવૈદ્યા હેતુવિદ્યા ચ પૂર્વપ્રયોગો યથાક્રમમ્ ।
[419।21-420।01]
નાપ્યેતેષ્વકૃતકૌશલસ્તા ઉત્પાદયિતું શક્નોતીતિ ।
[420।01]
બુદ્ધવચનમેવ તુ સર્વાસાં પ્રયોગં વર્ણયન્તિ ।
[420।02]
યસ્ય ચૈકા તસ્યાવશ્યં ચતસ્રઃ પ્રતિસંવિદી ભવન્તિ ।
[420।03]
વિકલાભિર્ન તલ્લાભી
[420।04]
નહિ વિકલાભિસ્તાભિઃ પ્રતિસંવિલ્લાભી ભવતિ ।
[420।05]
યે ચૈત ઉપદિષ્ટા અરણાદયો ગુણાઃ ।
[420।06]
ષડેતે પ્રાણ્તકોટિકાઃ
[420।07]
પ્રાન્તકોટિકધ્યાનવલેનૈષાં લાભઃ ।
[420।08]
તત્ષડિવધં
[420।09]
તદપિ પ્રાન્તકોટિકં ચતુર્થ ધ્યાનં ષડાત્મકમ્ ।
[420।09-420।10]
અરણાપ્રણિધિજ્ઞાનં તિસ્રઃ પ્રતિસંવિદઃ ।
[420।10]
તદેવ પ્રન્તકોટિકમ્ ।
[420।10-420।11]
નિરુક્તિપ્રતિસંવિદસ્તદ્વલેન લાભો ન તુ સા ચતુર્થધ્યાનભૂમિકા ।
[420।12]

કિં પુનરિદં પ્રાન્તકોટિકં નામ ।
[420।12-420।13]
ધ્યાનમન્ત્યં ચતુર્થં ધ્યાનમ્ ।
[420।14]
સર્વભૂમ્યનુલોમિતમ્ ।
[420।15]
વૃદ્ધિકાષ્ટાગતં તચ્ચ
[420।16]
કથં સર્વભૂમ્યનુલોમિતમ્ ।
કામાવચરાચ્ચિત્તાત્પ્રથમં ધ્યાનં સમાપદ્યતે ।
[420।17]
તતો દ્વિતીયમેવં ક્રમેણ યાવન્નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનમ્ ।
[420।17-420।18]
પ્રતિલોમં પુનર્યાવત્કામાવચરં ચિત્તં તતઃ પુનરનુલોમં યાવચ્ચતુર્થધ્યાનમેવં સર્વભૂમ્યનુલોમિતમ્ ।
[420।18-420।19]
કથમ્ વૃદ્ધિકાષ્ટાગતમ્ ।
[420।19]
તથાભાવિતાન્મૃદુનો મધ્યં મધ્યાદધિમાત્રં સમાપદ્યતે ।
[420।19-420।20]
વૃદ્ધિપ્રકર્ષો હિ વૃદ્ધિકાષ્ટા ।
[420।20]
ઇદમીદૃશં પ્રાન્તકોટિકં પ્રગતા ઽન્ત કોટિરસ્યેતિ કૃત્વા ।
[420।20-420।21]
કોટિઃ પુનરત્ર વૃદ્ધિઃ પ્રકારો વા ।
[420।21]
ચતુષ્કોટિકવત્ ।
[420।22]
એતે પુનઃ બુદ્ધતુણાઃ
[421।01]
બુદ્ધાન્યસ્ય પ્રયોગજાઃ
[421।02]
બુદ્ધાદન્યસ્ય પ્રાયોગિકા ન વૈરાગ્યલાભિકાઃ ।
બુદ્ધસ્ય નાસ્તિ કિઞ્ચિત્ પ્રાયોગિકમ્ ।
[421।03]
તસ્ય સર્વધર્મેશ્વરત્વાદિચ્છામાત્ર પ્રતિબધઃ સર્વગુણસંપત્સંમુખીભાવઃ ।
[421।03-421।04]
ઇમે તાવચ્છ્રાદકસાધારણગુણા અભિજ્ઞાદયઃ પૃથગ્જનૈરપિ ।
[421।05]
કેયમભિજ્ઞા નામ ।
[421।06]

ઋદ્ધ્હિશ્રોત્રમનઃપૂર્વજન્મચ્યુત્યુદયક્ષયે ।
[421।07]
જ્ઞાતસાક્ષીક્રિયા ઽભિજ્ઞા ષડ્વિધા
[421।08]
ઋદ્ધિવિષયે જ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયા અભિજ્ઞા ।
[421।08-421।09]
દિવ્યશ્રોત્રચેતઃપર્યાયપૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિચ્યુત્યુત્પપાદાસ્રવક્ષયજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયા અભિજ્ઞાઃ ।
[421।09]
એતાઃ ષડભિજ્ઞા ।
[421।09-421।10]
આસાં પઞ્ચ પૃથગ્જનૈઃ સાધારણાઃ ।
[421।10]
સર્વાસ્ત્વેતાઃ
[421।11]
મુક્તિમાર્ગધીઃ
[421।12]
વિમુક્તિમાર્ગપ્રજ્ઞાસ્વભાવાઃ ।
શ્રામણ્યફલવત્ ।
[421।13]
ચતસ્રઃ સંવૃતિજ્ઞાનં
[421।14]
ચેતઃપર્યાયાસ્રવક્ષયજ્ઞાનાભિજ્ઞે હિત્વા ।
[421।15]
ચેતસિ જ્ઞાનપઞ્ચકમ્ ।
[421।16]
ચેતઃપર્યાયાભિજ્ઞા પઞ્ચ ધર્માન્વયમાર્ગસંવૃતિપરચિત્તજ્ઞાનાનિ ।
[421।17]
ક્ષયાભિજ્ઞા બલં યદ્વત્
[421।18]
યથાસ્રવક્ષયજ્ઞાનવલમુક્તં તથા વેદિતવ્યા ।
ષડ્ દશ જ્ઞાનાનીતિ ।
[421।18-421।19]
સર્વભૂમિકા ઽપ્યેષા તથૈવ જ્ઞાત્વ્યા ।
[421।19]
શેષાસ્તુ
[422।01]
પઞ્ચ ધ્યાનચતુષ્ટયે
[422।02]
પઞ્ચાભિજ્ઞાઃ ચતુર્થધ્યાનભૂમિકાઃ ।
કસ્માદારુપ્યભૂમિકા ન સન્તિ ।

[422।02-422।03]
તિસ્રસ્તાવન્ન સન્તિ ।
[422।03]
રૂપાલમ્બનત્વાત્ ।
[422।03-422।04]
ચેતઃપર્યાયાભ્હિજ્ઞાપિ નાસ્તિ રૂપતીર્થાભિનિષ્પાદ્યત્વાત્ ।
[422।04]
પૂર્વનિવાસસ્મૃતિરપ્યનુપૂર્વાવસ્થાન્તરમરણાભિનિષ્પત્તેઃ ।
[422।04-422।05]
સ્થાનગોત્રાદ્યાલમ્બનત્વાચ્ચ ।
[422।05-422।06]
પરચિત્તં હિ જ્ઞાતુકામ આત્મનઃ કાયચિત્તયોર્નિમિત્તમુદ્ગૃહ્લાતિ ।
[422।06-422।07]
કીદૃશે ઽપિ મે કાયે કીદૃશં ચિત્તમ્ ભવત્ય્ એવં પરેષામપ્યાભુજતશ્ચિત્તજ્ઞાનાદભિનિષ્પન્ના ભવતિ ।
[422।07]
અભિનિષ્પન્નાયામભિજ્ઞાયાં રૂપનિરપેક્ષો જાનાતિ ।
[422।07-422।09]
પૂર્વનિવાસં સમનુસ્મર્તુકામઃ સમનન્તરનિરુદ્ધમનોવિજ્ઞાનો નિમિત્તમુદ્ગૃહ્ય તત્સમનન્તરપ્રાતિલોમ્યેનાવસ્થાન્તરાણિ મનસિકરોતિ ।
[422।09-422।10]
યાવત્સંધિચિત્તમ્ ।
[422।10]
તતો ઽન્તરાભવસ્યૈકક્ષણં મરણે ઽપિ નિષ્પન્નો ભવતિ ।
[422।10-422।11]
એવં પરસ્યાપિ સ્મરતિ ।
[422।11-422।211]
અભિનિષ્પન્નાયાં વિલઙ્ઘ્યાપિ સ્મરણમ્ ।
[422।11]
અનુભૂતપૂર્વસ્યૈવ સ્મરણમ્ ।
[422।12]
શુદ્ધાવાસાનાં કથમ્ સ્મરણમ્ ।
શ્રવણેનાનુભૂતત્વાત્ ।
[422।12-422।13]
આરુપ્યચ્યુતસ્યેહોપપન્નસ્ય પરસંતત્યધિષ્ઠાનેનોત્પાદનમ્ ।
[422।13]
અન્યેષાં સ્વસંતત્યધિષ્ઠાનેન ।
[422।13-422।14]
ઋદ્ધ્યાદીનાં તુ લઘત્વશબ્દાલોકમનસિકરણં પ્રયોગઃ ।
[422।14]
તાઃ પુનરેતાઃ પઞ્ચાભિજ્ઞાઃ
[422।15]

સ્વાધોભૂવિષયાઃ
[422।16]
યદ્ભૂમિકા ઋદ્ધચ્યભ્હિજ્ઞા ભવતિ તાં ભૂમિ તયા ગચ્છતિ ।
[422।16-422।17]
નિર્મિણોતિ વા અધરાં નોક્તરામ્ ।
[422।17-422।18]
એવં દિવ્યશ્રોત્રાભિજ્ઞયા સ્વભૂમિકમેવ શબ્દં શૃણોત્યધરભૂમિકં વા નોર્ધ્વભૂમિકમ્ ।
[422।18]
ચેતઃ પર્યાયાભિજ્ઞયા નોર્ધ્વભૂમિકં ચિત્તં જાનાતિ ।
[422।18-422।19]
પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃત્યા ન સ્મરતિ ।
[422।19]
ચ્યુતોપપાદાભિજ્ઞયા ન પશ્યતિ ।
[422।19-422।20]
અત એવારુપ્યભુમિકં ચિત્તં ચેતઃપર્યાયપૂર્વનિવાસભિજ્ઞાભ્યાં ન ગૃહ્લાત્યુર્ધ્વભૂમિકત્વાત્ ।
[422।21]
કથમેતા લભ્યન્તે ।
અતુચિત્તાઃ પ્રયોગતઃ
[422।22]
લભ્યા ઉચિતાસ્તુ વિરાગતઃ ।
[422।23]
જન્માન્તરાભ્યસ્તા અભિજ્ઞા વૈરાગ્યતો લભ્યન્તે વૈશેષિક્યઃ પ્રયોગતઃ ।
[422।23-422।24]
સર્વાસાં તુ પ્રયોગેણોત્પાદનમ્ ।
[422।25]
તૃતીયા ત્રીપ્યુપસ્થાનાનિ
[423।01]
ચેતઃપર્યાયાભિજ્ઞા ત્રીણિ વેદનાચિત્તધર્મસ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ।
[423।01-423।02]
ચિત્તચૈત્તાલમ્લ્બનત્વાત્ ।
[423।03]
આદ્યં શ્રોત્રર્દ્વિવક્ષુષિ
[423।04]
અભિજ્ઞેતિ વર્તતે ।
[423।04-423।05]
ઋદ્ધિદિવ્યશ્રોત્રદિવ્યચક્ષુરભિજ્ઞા આદ્યં સ્મૃત્યુપસ્થાનમિત્યર્થઃ ।
[423।05]
રૂપાલમ્બનત્વાત્ ।
ઋદ્ધિશ્ચતુર્બાહ્યાયતનાલમ્બના ઽન્યત્ર શબ્દાત્ ।
[423।06]

દિવ્યશ્રોત્રચક્ષુરભિજ્ઞે શબ્દરૂપાયતનાલમ્બને ।
[423।06-423।07]
કથં તર્હિ "ચ્યુતોપપાદજ્ઞાનેનૈવ જાનાતિ અમી ભવન્તઃ સત્ત્વાઃ કાયદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતાઃ" ઇત્યેવમાદિ ।
[423।07-423।08]
ન તત્તેન જાનાતિ ।
[423।08]
અભિજ્ઞાપરિવારજ્ઞાનં તુ તદન્યદાર્યાણામુત્પદ્યતે યેનૈવં જાનન્તિ ।
[423।09]
અનિર્ધારણાચ્છેષે ચતુઃસ્મૃત્યુપસ્થાનસ્વભાવે ઇતિ સિદ્ધમ્ ।
[423।10]
અવ્યાકૃતે શ્રોત્રચક્ષુરભિજ્ઞે ઇતરાઃ શુભાઃ ।
[423।11]
દિવ્યચક્ષુઃશ્રોત્રાભિજ્ઞે અવ્યાકૃતે ।
તે પુનશ્ચક્ષુઃશ્રોત્રવિજ્ઞાનસંપ્રયુક્તપ્રજ્ઞે ।
[423।12]
કથં તર્હિ તે ચતુર્ધ્યાનભૂમિકે સિધ્યતઃ ।
આશ્રયવશેન તદ્ભૂમિનિર્દેશાત્ ।
[423।12-423।13]
તદાશ્રયે હિ ચક્ષુઃશ્રોત્રે ચતુર્ધ્યાનભૂમિકે ।
[423।13]
આનન્તર્યમાર્ગવશેન વા ।
[423।13-423।14]
અન્યાશ્ચતસ્રઃ કુશલાઃ ।
[423।14]
યત્તર્હિ પ્રકરણેષૂક્તમ્ "અભિજ્ઞા કતમા ।
કુશલા પ્રજ્ઞે"તિ ।
[423।14-423।15]
પ્રધાનિક એષ નિર્દેશો વાહુલિકો વા ।
[423।15]
આસાં ચાભિજ્ઞાનાં
[423।16]
તિસ્રો વિદ્યાઃ
[423।17]
પૂર્વનિવાસચ્યુત્યુપપાદાસ્રવક્ષયજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાસ્તિસ્રઃ અશૈક્ષ્યો વિદ્યા ઉચ્યન્તે ।
[423।18]
કસ્માદેતા એવ નાન્યાઃ ।
[423।19]
અવિદ્યાયાઃ પૂર્વાન્તાદૌ નિવર્ત્તનાત્
[423।20]
એતા હિ પૂર્વાપરાન્તમધ્યસંમોહં વ્યાવર્તયન્તિ યથાક્રમમ્ ।

આસાં પરમાર્થેન
[424।01]
અશૈક્ષ્યન્ત્યા
[424।02]
આસ્રવક્ષયજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયૈવાશૈક્ષી વિદ્યા ।
[424।03]
તદાસ્યે દ્વે તત્સંતાનસુદ્ભવાત્ ।
[424।04]
અન્યે દ્વે અશૈક્ષ્યસંતાનસંભૂતત્વાદશૈક્ષ્યાવુચ્યેતે ।
નૈવ તુ તે શૈક્ષ્યો નાશૈક્ષ્યૌ ।
[424।04-424।05]
કિં પુનરેતે અભિજ્ઞે શૈક્ષ્યસ્ય નોચ્યેતે ।
[424।05]
યતઃ શૈક્ષ્યૌ વિદ્યે નોચ્યેતે ।
[424।06]
ઇષ્ટે શૈક્ષ્સ્ય નોક્તે તુ વિદ્યે સાવિદ્યસંતતેઃ
[424।07]
ન હિ સાવિદ્યસંતાને વિદ્યાવ્યવસ્થાનં યુજ્યતે ।
પુનરપ્યવિદ્યાભિભવાત્ ।
[424।08]
આસાં ચાભિજ્ઞાનામ્
[424।09]
આદ્યા તૃતીયા ષષ્ઠી ચ પ્રાતિહાર્યાણિ
[424।10-424।11]
ઋદ્ધિચેતઃપર્યાયાસ્રવક્ષયાભિજ્ઞાસ્ત્રીણિ પ્રાતિહાર્યાણિ યથાક્રમમ્ ઋદ્ધચ્યાદેશનાનુશાસનપ્રાતિહાર્યાણિ ।
[424।11-424।12]
વિનેયમનસામાદિતો ઽત્યર્થ હરણાત્ પ્રાતિહાર્યાણિ પ્રાતિશબ્દયોરાદિકર્મબૃશાર્થત્વાત્ ।
[424।12-424।13]
પ્રતિહતમધ્યસ્થાનાં મનાંસ્યેભિઃ પ્રતિહરન્તીતિ પ્રાતિહાર્યાણિ વા ।
[424।13]
એષાં પુનઃ
[424।14]
શાસનમ્ ।
[424।15]
અગ્ચ્ર્યમ્
[424।16]
અનુશાસનં પ્રતિહાર્યમગ્ચ્ય મ્ ।
[424।17]
અવ્યભિચારિત્વાદ્ધિતેષ્ટફલયોજનાત્
[424।18]

ઋદ્ધચ્યાદેશને હિ વિદ્યયા વિકેઇયેતે ।
[424।18-424।19]
અસ્તિ હિ ચ ગાન્ધારી નામ વિદ્યા યયાફાશેન ગચ્છતિ ઈક્ષણિકા ચ નામ વિદ્યા યયા પરચિત્તં જાનાતિ ।
[424।19-425।01]
ન તુ યથાભૂતાનુશાસનમ્ અન્યથા શક્યં કર્તુમવ્ય્ભિચારિત્વાત્ ।
[425।01-425।03]
પ્રધાનમાવર્જનમાત્રં ચ તાભ્યામનુશાસનપ્રાતિહાર્યેણ તુ હિતેન ઇષ્ટેનફલેન યોગો ભવત્યુપાયોપદેશાદિત્યેવાવશ્યમ્ ઋદ્ધિરિત્યુચ્યતે ।
[425।04]
કેયમૃદ્ધિઃ ।
વૈભાષિકન્યાયેન
[425।05]
ઋદ્ધિઃ સમાધિઃ
[425।06]
ઋધ્યત્યનેનેતિ કૃત્વા યોજયિતવ્યમ્ ।
કિં તેન સમૃધ્યતિ ।
[425।07]
ગમનં નિર્માણં ચ
[425।08]
તતસ્તત્ર
[425।09]
ગતિસ્ત્રિધા ।
[425।10]
શરીરવાહિની આધિમોક્ષિકી મનોજવા ચ તત્ર ગતિઃ ।
[425।11]
શાસ્તુર્મનોજવા
[425।12]
મનસ ઇવાસ્યા રવ ઇતિ મનોજવા ગતિર્બુદ્ધસ્યૈવ નાન્યસ્ય ।
[425।12-425।13]
સુદૂરમપિ દેશં ચિત્તોત્પાદકાલેલ્ન ગમનાત્ ।
[425।13]
અત એ"વાચિન્ત્યો બુદ્ધાનાં બુદ્ધવિષય" ઇત્યુક્તં ભગવતા ।
[425।14]
ઇતરે તુ ગતી બુદ્ધસ્યાનુક્તસિદ્ધે ।
[425।15]
અન્યેષાં વાહિન્યપ્યાધિમોક્ષિકી
[425।16]
શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં શરીરવાહિની ચ ગતિઃ ।
પક્ષિવત્ક્રમેણ શરીરવાહનાત્ ।
[425।17]
આધિમોક્ષિકી ચ દૂરસ્યાસન્નાધિમોક્ષેણાશુગમનાત્ ।

નિર્માણં પુનર્દ્વિવિધમ્ ।
[425।18]
કામાવચરં રૂપાવચરં ચ ।
તત્ર તાવત્
[425।19]
કામાપ્તં નિર્મિતં બાહ્યં ચતુરાયતનં
[425।20]
કામાવચરં નિર્માણં રૂપરસગન્ધસ્પ્રષ્ટવ્યાયતનસ્વભાવમ્ ।
તત્ પુનર્
[426।01]
દ્વિધા ।
[426।02]
સ્વપરશરીરસંબદ્ધમ્ ।
[426।03]
રૂપાપ્તં દ્વે તુ
[426।04]
રૂપાવચરનિર્માણં દ્વે રૂપસ્પ્રષ્ટવ્યાયતને ।
તત્ર ગન્ધરસાભાવાત્ ।
[426।04-426।05]
તદપિ દ્વિવિધં તથૈવ ।
[426।05-426।06]
કામધાતાવિદં ચતુર્વિધં નિર્માણમેવં રૂપધાતૌ-ઇત્યષ્ટવિધં સમાસતો નિર્માણમ્ ।
[426।06-426।07]
કથં રૂપધાતૂપપન્નસ્ય કામાવચરનિર્માણે ગન્ધરસાભ્યાં ન સમન્વાગમો ભવતિ ।
[426।07]
વસ્ત્રાભરણવન્ન સમન્વાગમઃ ।
[426।07-426।08]
દ્વચ્યાયાતનં નિર્મિણોતીત્યપરે ।
[426।08]
કિં ખલ્વભિજ્ઞયૈવ નિર્માણં નિર્મીયતે ।
નેત્યુચ્યતે ।
કિં તર્હિ ।
[426।09]
અભિજ્ઞાફલૈઃ ।
[426।10]
નિર્માણચિત્તૈસ્તાનિ ચતુર્દશ
[426।11]
તાનિ પુનશ્ચતુર્દશ નિર્માણચિત્તાનિ
[426।12]
યથાક્રમં ધ્યાનફલં દ્વે યાવત્ પઞ્ચ ।

[426।13]
પ્રથમધ્યાનફલં દ્વે કામધાતુપ્રથમધ્યાનભૂમિકે નિર્માણચિત્તે ।
[426।13-426।14]
દ્વિતીયધ્યાનફલં ત્રીણિ કામધાતુપ્રથમદ્વિતીયધ્યાનભૂમિકાનિ ।
[426।14-426।15]
એવં તૃતીયચતુર્થધ્યાનભૂમિકાનિ ચત્વારિ પઞ્ચ ચ યોજ્યાનિ ।
[426।15]
સ્વભૂમિકાધરભૂમિકં નિર્માણચિત્તં ધ્યાનફલં વેદિતવ્યમ્ ।
[426।16]
નોર્ધ્વજમ્ ।
[426।17]
નોર્ધ્વભૂમિકં નિર્માણચિત્તમધરધ્યાનફલમસ્તિ ।
[426।17-426।18]
દ્વિતીયાદિધ્યાનફલં કામાવચરં નિર્માણં પ્રથમધ્યાનભૂમિકાદ્ગતિતો વિશિષ્યતે ।
[426।19]
તલ્લભો ધ્યાનવત્
[426।20]
તેષાં ચ નિર્માણચિત્તાનાં ધ્યાનવલ્લાભઃ ।
[426।20-426।21]
કિ ખલુ નિર્માણચિત્તાદેવ સ્યાત્ વ્યુત્થાનમ્ ।
[426।21]
નાસ્ત્યેતત્ ।
યસ્માદુત્પદ્યતે ।
[427।01]
શુદ્ધાત્તત્સ્વતશ્ચ
[427।02]
શુદ્ધકાદ્ધચ્યાનાદન્તરં નિર્માણચિત્તમુત્પદ્યતે નિર્માણચિત્તદ્વા નાન્યતઃ ।
[427।03]
તતો ઽપિ તે
[427।04]
નિર્માણચિત્તાદપિ શુદ્ધકં ધ્યાનં નિર્માણચિત્તં ચોત્પદ્યતે નાન્યત્ ।
[427।04-427।05]
ન હિ સમાધિફલસ્થિતસ્વાપ્રવિશ્ય પુનઃ સમાધિં તસ્માત્ વ્યુત્થાનમસ્તિ ।
[427।05-427।06]
સર્વસ્ય ચ નિર્મિતસ્ય
[427।07]
સ્વભૂમિકેન નિર્માણં
[427।08]
નાન્યભૂમિકેન નિર્માણચિત્તેનાન્યભૂમિકં નિર્માણં નિર્મીયતે ।
[427।09]

ભાષણં ત્વધરેણ ચ ।
[427।10]
સ્વભૂમિકેન ચેતિ ચ-શબ્દઃ ।
[427।10-427।11]
કામધાતુપ્રથમધ્યાનભૂમિકો હિ નિર્મિતઃ સ્વભૂમિકેનૈવ ચિત્તેન ભાષ્યતે ।
[427।11]
ઊર્ધ્વભૂમિકસ્તુ પ્રથમધ્યાનભૂમિકેન ।
[427।11-427।12]
ઊર્ધ્વં વિજ્ઞપ્તિસમુત્થાપકાભાવાત્ ।
[427।12]
વહૂનાં નિર્મિતાનાં ભાષણં
[427।13]
નિર્માત્રૈવ સહાશાસ્તુઃ
[427।14]
બુદ્ધાદન્યસ્ય નિર્માણં નિર્માત્રા સહ ભાષતે ।
[427।14-427।15]
યદા ચ વહવો નિર્મિતા ભવન્તિ તદા યુગપત્ ભાષન્તે ।
[427।16]
એકસ્ય ભાષમાણસ્ય ભાષન્તે સહ નિર્મિતાઃ ।
[427।17]
એકસ્ય તૂષ્ણીંભૂતસ્ય સર્વેતૂષ્ણીં ભવન્તિ ત" ઇતિ ગાથા ।
[427।18]
બુદ્ધસ્ય પૂર્વ પશ્ચાદ્વા યથેચ્છં નિર્મિતા ભાષન્તે ।
[427।18-427।19]
યદા ભાષણચિત્તં તદા નિર્માણચિત્તાભાવો નિર્માણચિત્તાભાવાન્નિર્મિતાભાવ ઇતિ કથમેનં ભાષયન્તિ ।
[427।20]
અધિષ્ઠાયાન્યવર્ત્તનાત્
[428।01]
નિર્માણમધિષ્ઠાયાવસ્થાનકામતયા ઽન્યેન મનસા વાચં પ્રવર્તયન્તિ ।
[428।01-428।02]
કિં જીવિત એવાધિષ્ઠાનમનુવર્તતે અથ મૃતશ્ચાપિ ।
[428।03]
મૃતસ્યાપ્યસ્ત્યધિષ્ઠાનં
[428।04]
આર્યમહાકશ્યપાધિષ્ઠાનેન તદસ્થિસંકલાવસ્થાનાત્ ।
તત્તુ
[428।05]
નાસ્થિરસ્ય
[428।06]
અસ્થિરસ્ય તુ ભાવસ્ય નાસ્ત્યધિષ્ઠાનમ્ ।

આર્યકાશ્યપેન માંસાદીનામધ્હિષ્ઠાનાત્ ।
[428।07]
અપરે તુ ન ।
[428।08]
અપરે પુનરાહુર્નાસ્તિ મૃતસ્યાધિષ્ઠાનમ્ ।
[428।08-428।09]
અસ્થિશઙ્કલાવસ્થાનં તુ દેવતાનુભાવાદિતિ ।
[428।09]
કિમેકેન ચિત્તેનૈકમેવ નિર્મિત નિર્મિણોતિ ।
[428।10]
આદાવેકમનેકેન જિતાયાં તુ વિપર્યયાત્
[428।11]
આદિત એકં નિર્મિતમનેકેન નિર્માણચિત્તેન નિર્મિણોતિ ।
[428।11-428।12]
જિતાયાં ત્વભિજ્ઞાયામેકેન ચિત્તેનાનેકં નિર્મિણોતિ યાવન્નિર્માતુમિષ્ટં ભવતિ ।
[428।12-428।13]
અથ કિં સર્વનિર્માણચિત્તમવ્યાકૃતં ભવતિ ।
[428।14]
અવ્યાકૃતં ભાવનાજં
[428।15]
યદ્ભાવનાફલં તદવશ્યમવ્યાકૃતં ભવતિ ।
[428।16]
ત્રિવિધં તૂપપતીજમ્ ।
[428।17-428।18]
ઉપપત્તિપ્રતિલમ્ભિકં તુ નિર્માણચિત્તં કુશલાકુશલમવ્યાકૃતં ભવતિ દેવનાગપિશાચાદીનામ્ ।
[428।18-428।19]
તત્કૃતં ચ સ્વપરશરીરનિર્માણં નવાયતનિકં ભવત્યશબ્દરુપ્યાયતનત્વાદિન્દ્રિયાવિનિર્ભૂતત્વાત્ ।
[428।19]
ન ત્વિન્દ્રિયં નિર્મીયતે ।
[428।19-428।20]
કિમેષૈવ દ્વિવિધર્દ્ધિભાવનામયી ચોપપત્તિલાભિકા ચ ।
[428।20]
એષા ચ દ્વિવિધા
[429।01]
ઋદ્ધિર્મન્ત્રૌષધાભ્યાં ચ કર્મજા ચેતિ પઞ્ચધા
[429।02]
સમાસ્તઃ પઞ્ચવિધામૃદ્ધ્હિં વર્ણયન્તિ ।
[429।02-429।03]
ભાવનાફલમુપપત્તિલાભિકં મન્ત્રજામૌષધજાં કર્મજાં ચ ।
[429।03]

યથા માન્ધાતુરન્તરાભવિકાનાં ચ ।
[429।04]
યદિદં દિવ્યશ્રોત્રમુક્તં ચક્ષુશ્ચ ।
[429।04-429।05]
કિમેતે દિવ્યે એવ આહોસ્વિત્ દિવ્યે એવ દિવ્યે ।
[429।05]
યથા બોધિસત્ત્વચક્રવર્તિગૃહપતિરત્નાનામ્ ।
[429।06]
દિવ્યશ્રોત્રાક્ષિણી
[429।07]
યસ્માત્તે
[429।08]
રૂપપ્રસાદૌ ધ્યાનભૂમિકૌ ।
[429।09-429।11]
ધ્યાનસમાપન્નસ્ય શબ્દાલોકાભોગપ્રયોગેણ ધ્યાનભૂમિકાનિ ભૂતાન્યુપાદાય રૂપપ્રસાદૌ નિર્વર્તેતે ચક્ષુઃશ્રોત્રસામન્તકે રૂપશબ્દ્યોર્દર્શનશ્રવણહેતૂ ઇતિ ધ્યાનભૂમિકત્વાત્ દિવ્યે એવ તે ચક્ષુઃશ્રોત્રે ।
[429।11]
તે ચ પુનઃ
[429।12]
સભાગાવિકલે નિત્યં દૂરસૂક્ષ્માદિગોચરે
[429।13-429।14]
નાસ્તિ દિવ્યં ચક્ષુઃ શ્રોત્રં ચ તત્સભાગં નિત્યં વિજ્ઞાનસહિતત્વાત્ નાપિ વિકલં કાણવિબ્રાન્તાભાવાત્ ।
[429।14]
રૂપાવચરસત્ત્વવત્ ।
[429।14-429।15]
દૂરસૂક્ષ્મવતાન્યપિ રૂપાણિ શબ્ધાશ્ચ તયિઓર્વિષ્યઃ ।
[429।15]
આહ ચાત્ર
[429।16-429।17]
દૂરસ્થમાવૃતં સૂક્ષ્મં સર્વતશ્ચ ન પશ્યતિ ।
માંસચક્ષુર્યતો રૂપમતો દિવ્યં દૃગિષ્યતે ॥
[429।18]
કિયદ્દૂરં પુનર્દિવ્યેન ચક્ષુષા પશ્યતિ ।
યસ્ય યાદૃશં ચક્ષુર્ભવતિ ।
[429।18-429।20]
શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધબુદ્ધાસ્ત્વનભ્હિસંસ્કારેણ સાહસ્રદ્વિસાહસ્રત્રિસાહસ્રકાન્ લોકધાતૂન્ યથાસંખ્યં પશ્યન્તિ ।
[429।20]
અભિસંસ્કારેણ તુ
[430।01]
દ્વિત્રિસાહસ્રકાસંખ્યદૃશો ઽર્હત્ખઙ્ગવૈશિકાઃ ।
[430।02]

સર્વાભ્હિસંસ્કારેણ સહ શ્રાવકો ઽપિ દ્વિસાહસ્ર લોકધાતું દિવ્યેન ચક્ષુષા પશ્યતિ ।
[430।03]
ત્રિસાહસ્રં ખઙ્ગવિષાણકલ્પઃ ।
[430।03-430।04]
બુદ્ધસ્તુ ભગવાનસંખ્યેયાન્ લોકહાતૂન્ પશ્યતિ યાવદેવેચ્છતિ ।
[430।05]
કિમૃદ્ધિરેવોપપત્તિલાભિકા ભવત્યર્હાન્યદપિ ।
[430।06]
અન્યદપ્યુપપત્ત્યાપ્તં
[430।07]
દિવ્યશ્રોત્રાદિકમપિ ચતુષ્ટયમુપપત્તિપ્રતિલભ્યમસ્તિ ।
[430।07-430।08]
ન તૂપપત્ત્યાપ્તં કિઞ્ચિદભિજ્ઞાખ્યાં લભતે ।
[430।08]
યત્તૂપપત્તિપ્રતિલમ્ભિકં દિવ્યં ચક્ષુઃ
[430।09]
તદ્દૃશ્યો નાન્તરીભવઃ
[430।10]
અભિજ્ઞાચક્ષુષૈવ હ્યન્તરાભવો દૃશ્યતે ।
નોપપત્તિપ્રતિલબ્ધેન ।
[430।11]
ચેતોજ્ઞાનં તુ તત્ત્રેધા
[430।12]
ઉપપત્ત્યાપ્તમિતિ વર્તતે ।
[430।12-430।13]
પરચિત્તજ્ઞાનં તૂપપત્તિપ્રતિલબ્ધં ત્રિવિધં વેદિતવ્યં કુશલાકુશલાવ્યાકૃતમ્ ।
[430।14]
તર્કવિદ્યાકૃતં ચ યત્ ।
[430।15-430।16]
યચ્ચાપિ તાર્કિકં પરચિત્તજ્ઞાનં નૈમિત્તિકાનાં યચ્ચ વિદ્યાકૃતં તદપિ ત્રિવિધં વેદિતવ્યમ્ ।
[430।16]
ન યથા ભાવનાફલં કુશલમેવ ।
[430।16-430।17]
ઉપપત્તિપ્રતિલમ્ભિકાભ્યાં તુ પરચિત્તજ્ઞાનપૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિભ્યાં
[430।18]
જાનતે નારકા આદૌ
[430।19]
યાવન્ન દુઃખવેદનાભ્યાહતા ભવન્તિ ।
અન્યગતિસ્થા નિત્યં જાનતે ।
[430।20]