અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 601620

આદિકર્મિકાવસ્થાયાં કાયાદ્યુપલક્ષણાર્થં સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ।
[384।18-384।19]
વિશેષાધિગમેન વીર્યસંબધંનાદૂષ્મગતેષુ સમ્યક્પ્રધાનાનિ ।
[384।19-384।20]
અપરિહાણીયકુશલમૂલપ્રવેશત્વાત્ મૂર્ધષ્વૃદ્ધિપાદાઃ ।
[384।20]
અપુનઃપરિહાણિત આધિપત્યપ્રાપ્તત્વાત્ ક્ષાન્તિષ્વિન્દ્રિયાણિ ।
[384।21]
ક્લેશાનવમર્દનીયત્વાદ્ગ્રધર્મેષુ બલાનિ લૌકિકાન્યધર્માનવમર્દનીયત્વાદ્વા ।
[384।21-384।22]
બોધ્યાસન્નત્વાત્ ભાવનામાર્ગે બોધ્યઙ્ગાનિ ।
[384।22]
ગમનપ્રભાવિત્વાદ્દર્શનમાર્ગે માર્ગાઙ્ગાની ।
[384।23]
તસ્યાશુગામિત્વાત્ ।
સંખ્યાનુપૂર્વીવિધાનાર્થં તુ પૂર્વ સપ્તોક્તાનિ પશ્ચાદષ્ટૌ ।
[384।23-384।25]
તત્ર ધર્મપ્રવિચયસંબોધ્યઙ્ગં બોધિર્વોધ્યઙ્ગં ચ સમ્યગ્દૃષ્ટિર્માર્ગો માર્ગાઙ્ગં ચેતિ વૈભાષિકાઃ ।
[384।25-384।26]
અપરે પુનરભિત્ત્વૈવ ક્રમં બોધિપક્ષ્યાણામાનુપૂર્વી વર્ણયન્તિ ।
[384।26-385।02]
"આદિત એવ તાવદ્વહુવિધવિષપવ્યાસેકવિસારિણીનાં બુદ્ધીનાં નિગ્રહાર્ય સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ચેતસ ઉપનિબદ્ધાનિ ભવન્તિ યાવદેવ ગર્ધાશ્રિતાનાં સ્મરસંકલ્પાનાં પ્રતિવિનોદનાયે"તિ સૂત્રે વચનાત્ ।
[385।02-385।03]
તદ્વલેન વીર્યસંવર્ધનાચ્ચતુર્વિધકાર્યસંપાદનાય સમ્યક્ચિત્તં પ્રદધાતીતિ સમ્યક્પ્રધાનાનિ ।
[385।03-385।04]
તતઃ સમાધિવિશોધનાદૃદ્ધિપાદાઃ ।
[385।04]
સમાધિસંનિશ્રયેણ લોકોત્તરધર્માધિપતિભૂતાનિ શ્રદ્ધાદીનીન્દ્રિયાણિ ।
[385।05]
તાન્યેવ ચ નિર્જિતવિપક્ષસમુદાચારાણિ બલાનિ ।
દર્શનમાર્ગે બોધ્યઙ્ગાનિ ।
[385।06]
પ્રહમતો ધર્મતત્ત્વાવલોકાત્ ઉભયોર્માર્ગાઙ્ગાનિ ।
[385।06-385।07]
તથા હ્યુક્તમ્ "આર્યાષ્ટાઙ્ગે ખલુ માર્ગે ભાવનાપરિપૂરિ ગચ્છતિ ।
[385।07-385।08]
ચત્વારિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ભાવનાપરિપૂરિં ગચ્છન્તિ યાવત્ સપ્ત બોધ્યઙ્ગાની"તિ ।
[385।08-385।10]
પુનશ્ચોક્તં "યથાભૂતવચનારોચનમિતિ ભિક્ષવશ્ચતુર્ણામાર્યસત્યાનામેતદધિવચનં યથાગતેન માર્ગેણ પ્રક્રમણમિતિ ભિક્ષો આર્યાષ્ટાઙ્ગસ્ય માર્ગસ્યૈતદધિવચનમિ"તિ ।
[385।10-385।11]

તસ્માદુભયોરાર્યાષ્ટાઙ્ગો માર્ગ એષ્ટવ્યઃ ।
[385।11]
સિદ્ધો ઽનુક્રમઃ ।
[385।12]
ઇદં તુ વક્તવ્યમ્ ।
[385।12-385।13]
કતિ બોધિપક્ષા ધર્માઃ સાસ્રવા ઇતિ કત્યનાસ્રવા ઇતિ ।
[385।14]
અનાસ્રવાણિ બોધ્યઙ્ગમાર્ગાઙ્ગાનિ
[385।15]
ભાવનાદર્શનમાર્ગ યોસ્તદ્વચ્યવસ્થાપનાત્ ।
[385।15-385।16]
લૌકિકા અપિ હિ સમ્યગ્દૃષ્ટચ્યાદયઃ સન્તિ ।
[385।16]
તે તુ નાર્યમાર્ગશબ્દં લભન્તે ।
[385।17]
દ્વિધેતરે ।
[385।18]
અન્યે બોધિપક્ષાઃ સાસ્રવાઃ ।
કસ્યાં ભૂમૌ કતિ બોધિપક્ષાઃ ।
[385।19]
સકલાઃ પ્રથમે ધ્યાને
[385।20]
સર્વે સપ્તત્રિંશત્પ્રથમે ધ્યાને ।
[385।21]
અનાગમ્યે પ્રીતિવર્જિતાઃ
[385।22]
કસ્માદનાગમ્યે પ્રીત્યભાવઃ ।
[385।22-385।23]
સામન્તકાનાં બલવાહનીયત્વાદધરભૂમિસાશઙ્કત્વાચ્ચ ।
[386।01]
દ્વિતીયે ઽન્યત્ર સંકલ્પાત્
[386।02]
દ્વિતીયે ધ્યાને સમ્યક્સંકલ્પવર્જ્યાઃ ષટ્ત્રિંશદેવ ।
તત્ર વિતર્કાભાવાત્ ।
[386।03]
દ્વયોસ્તદ્દ્વયવર્જિતાઃ ।
[386।04]
તૃતીયચતુર્થયોર્ધ્યાનયોઃ પ્રીતિસંકલ્પાભ્યાં વર્જિતાઃ પઞ્ચત્રિંશત્ ।
[386।05]

ધ્યાનાન્તરે ચ
[386।06]
તાભ્યામેવ દ્વાભ્યાં વર્જિતાઃ પઞ્ચત્રિંશદેવ ।
[386।07]
શીલાઙ્ગૈસ્તાભ્યાં ચ ત્રિષ્વરુપિષુ
[386।08]
વર્જિતા ઇતિ વર્તતે ।
[386।08-386।09]
આરુપ્યેસુ સમ્યગ્વાક્કર્માન્તાજીવૈઃ પ્રીતિસંકલ્પાભ્યાં ચ વર્જિતા દ્વાત્રિંશત્ ।
[386।10]
કામધાતૌ ભવાગ્રે ચ બોધિમાર્ગાઙ્ગવર્જિતાઃ ।
[386।11]
દ્વાર્વિશતિર્બોધિપક્ષ્યાસ્તયોરનાસ્રવમાર્ગાભાવાત્ ।
[386।12]
બોધિપક્ષેષુ વર્તમાનસ્ય કસ્યામવસ્થાયામવેત્યપ્રસાદલાભો વેદિતવ્યઃ ।
[386।13]
ત્રિસત્યદર્શને શીલધર્માવેત્યપ્રસાદયોઃ
[386।14]
લાભો માર્ગાભિસમયે બુદ્ધતત્સંઘયિઓરપિ ।
[386।15-386।16]
દુઃખસમુદયનિરોધસત્યાન્યભિસમયન્ ધર્મે ચાવેત્યપ્રસાદમાર્યકાન્તાનિ ચ શીલાનિ પ્રતિલભતે ।
[386।16-386।17]
માર્ગસત્યમભિસમયન્ બુદ્ધે તસ્ય ચ શ્રાવકસંઘે ઽવેત્યપ્રસાદં પ્રતિલભેતે ।
[386।17-386।18]
યો હિ તયોઃ પ્રસાદઃ સો ઽશૈક્ષ્યેષુ બુદ્ધકરકેષુ ધર્મેષુ શૈક્ષાયાશૈક્ષેષુ ચ સંઘકરકેષુ પ્રસાદઃ ।
[386।18]
અપિ શબ્દાચ્છીલધર્માવેત્યપ્રસાદૌ ચ પ્રતિલભતે ।
[386।19]
કો ઽયમિહ ધર્મો ઽભિપ્રેતઃ ।
[387।01]
ધર્મઃ સત્યત્રયં બોધિસત્ત્વપ્રત્યેકબુદ્ધયોઃ
[387।02]
માર્ગશ્ચ
[387।03]
અતશ્ચત્વર્યપિ સત્યાન્યભિસમયતો ધર્માવેત્યપ્રસાદલાભઃ ।
[387।03-387।04]
ત એતે શ્રદ્ધાધિષ્ઠાનભેદાન્નામતશ્ચત્વારો ઽવેત્યપ્રસાદા ઉચ્યન્તે ।
[387।05]
દ્રવ્યતસ્તુ દ્વે શ્રદ્ધા શીલં ચ
[387।06-387।07]

બુદ્ધધર્મસંઘાવેત્યપ્રસાદાઃ શ્રદ્ધાસ્વભાવાઃ આર્યકાન્તાનિ ચ શીલાનિ શીલમિતિ દ્વે દ્રવ્યે ભવતઃ ।
[387।07]
કિં પુનરેતે સાસ્રવાનાસ્રવા એકાન્તેનાવેત્યપ્રસાદાઃ ।
[387।08]
નિર્મલા ।
[387।09]
અવેત્યપ્રસાદા ઇતિ કો ઽર્થઃ ।
યથાભૂતસત્યાન્યવબુધ્ય સંપ્રત્યયો ઽવેત્યપ્રસાદઃ ।
[387।10]
યથા ચ વ્યુત્થિતઃ સંમુખીકરોતિ તથૈષામાનુપૂર્વીમ્ ।
[387।10-387।11]
કથં વ્યુત્થિતઃ સંમુખી કરોતિ ।
[387।11-387।12]
સમ્યક્સંબુદ્ધો વત ભગવાન્ સ્વાખ્યાતો ઽસ્ય ધર્મવિનયઃ સુપ્રતિપન્નો ઽસ્ય શ્રાવકસંઘ ઇતિ વૈદ્યભૈષજ્યોપસ્થાપકભૂતત્વાત્ ।
[387।12-387।13]
ચિત્તપ્રસાદકૃતશ્ચ શીલપ્રસાદ ઇત્યુચ્યતે ચતુર્થ ઉક્તઃ ।
[387।13]
એવં પ્રસન્નસ્યૈષા પ્રતિપત્તિરિતિ ।
[387।14]
આરોગ્યભૂતત્વાદ્વા દેશિક માર્ગ સાર્થિકયાનવદ્વા ।
[387।14-387।15]
સૂત્ર ઉક્ત"મષ્ટાભિરઙ્ગૈ સમન્વાગતઃ શૈક્ષો દર્શભિરઙ્ગૈઃ સમન્વાગતો ઽશૈક્ષ" ઇતિ ।
[387।15-387।16]
કસ્માચ્છૈક્ષસ્ય સમ્યક્ વિમુક્તિઃ સમ્યગ્જ્ઞાનં ચ નોક્તમ્ ।
[387।17]
નોક્તા વિમુક્તિઃ શૈક્ષાઙ્ગ બદ્ધત્વાત્ ।
[387।18]
બદ્ધો હિ શૈક્ષઃ ક્લેશબન્ધનૈરદ્યાપીતિ ।
[387।18-387।19]
કથં બદ્ધસ્યૈવ સતો વિમુક્તિર્વ્યવસ્થાપ્યેત ।
[387।19]
ન હિ બન્ધનૈકદેશાન્મુક્તો મુક્ત ઇત્યુચ્યતે ।
[387।19-387।20]
બિના ચ વિમુક્તચ્યા કથં વિમુક્તિજ્ઞાનમ્ વ્યવસ્થાપ્યતે ।
[387।20-387।21]
અશૈક્ષસ્તુ સર્વક્લેશબન્ધનાત્યન્તનિર્મોક્ષાદ્વિમુક્તિતત્પ્રત્યાત્મજ્ઞાનાભ્યાં પ્રભાવિત ઇતિ તસ્યૈવ તદ્વચનં ન્યાય્યમ્ ।
[388।01]
કેયં વિમુક્તિર્નામ ।
[388।02]
સા પુનર્દ્વિધા

[388।03]
સંસ્કૃતા ચાસંસ્કૃતા ચ ।
તત્ર ।
[388।04]
અસંસ્કૃતા ક્લેશહાનમધિમુક્તસ્તુ સંસ્કૃતા ।
[388।05]
ક્લેશપ્રહાણમસંસ્કૃતા વિમુક્તિઃ ।
અશૈક્ષાધિમોક્ષઃ સંસ્કૃતા વિમુક્તિઃ ।
[388।06]
સાઙ્ગઃ
[388।07]
સૈવાસંસ્કૃતા વિમુક્તિરશૈક્ષાઙ્ગયુક્તા ।
અઙ્ગાનાં સંસ્કૃતત્વાત્ ।
[388।08]
સૈવ વિમુક્તી દ્વે
[388।09]
સૈવ સંસ્કૃતા વિમુક્તિર્દ્વે વિમુક્તી સૂત્ર ઉક્તે ।
[388।09-388।10]
ચેતો વિમુક્તિઃ પ્રજ્ઞાવિમુક્તિશ્ચ ।
[388।10]
વિમુક્તિસ્ક્ન્ધો ઽપિ સ એવ દ્રષ્ટ્ટવ્યઃ ।
[388।10-388।11]
યત્તર્હિ સૂત્ર ઉક્તં "કતમચ્ચ વ્યાગ્રાબોધ્યાયના વિમુક્તિપરિશુદ્ધિપ્રધાનમ્ ।
[388।11-388।13]
ઇહ ભિક્ષવો રાગાચ્ચિત્તં વિરક્તં ભવતિ વિમુક્તં દ્વેષાન્મોહાચ્ચિત્તં વિરક્તં ભવતિ વિમુક્તમિત્યપરિપૂર્ણસ્ય વા વિમુક્તિસ્કન્ધસ્ય પરિપૂરયે પરિપૂર્ણસ્ય ચાનુગ્રહાય ચ્છન્દોવીર્યમિ"તિ વિસ્તરઃ ।
[388।14]
તસ્માનાધિમોક્ષ એવ વિમુક્તિઃ ।
કિં તર્હિ ।
[388।14-388।15]
તત્ત્વજ્ઞાનાપનીતેષુ રાગાદિષુ ચેતસો વૈમલ્યં વિમુક્તિરિત્યપરે ।
[388।15]
ઉક્તા વિમુક્તિઃ ।
[388।16]
સમ્યગ્જ્ઞાનં તુ સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ ।
વ્યતિરિક્તં કતમત્ ।
[388।17]
જ્ઞાનં બોધિર્યથોદિતા
[388।18]
યૈવ હિ પૂર્વં બોધિરુક્તા સૈવેહ સમ્યગ્જ્ઞાનં વેદિતવ્યમ્ ।
[388।18-388।19]

યદુત ક્ષયજ્ઞાનમનુત્પાદજ્ઞાનં ચ ।
[388।20]
કતમત્ પુનશ્ચિત્તં વિમુચ્યતે કિમતીતમનાગતં પ્રત્યુત્પન્નમ્ ।
[388।21-438।821]
વિમુચ્યતે જાયમાનસશૈક્ષં ચિત્તમાવૃતેઃ ।
[389।01]
"અનાગતં ચિત્તમુત્પદ્યમાનં વિસુચ્યતે અશૈક્ષમાવરણેભ્ય" ઇતિ શાસ્ત્રપાઠઃ ।
[389।02]
કિં પુનસ્તસ્યાવરણમ્ ।
ક્લેશપ્રાપ્તિસ્તદુત્પત્તિવિવન્ધત્વાત્ ।
[389।02-389।03]
વજ્રોપમે હિ સમાધો સ ચ પ્રહીયતે ।
[389।03]
તચ્ચોત્પદ્યમાનમશૈક્ષં ચિત્તં વિમુચ્યતે ।
સા ચ પ્રહીણા ભવતિ ।
[389।04]
તચાશૈક્ષં ચિત્તમુત્પન્નં વિમુક્તં ચ ।
યત્તર્હિ નોત્પદ્યમાનં લૌકિકં ચ ।
[389।04-389।05]
તદપિ વિમુચ્યતે ।
[389।05]
યત્તુ નિયતમુત્પત્તૌ તદેવોક્તમ્ ।
[389।05-389।06]
લૌકિકં કુતો વિમુચ્યતે ।
[389।06]
તત એવોત્પત્ત્યાવરણાત્ ।
[389।06-389।07]
નનુ ચામુક્તસ્યાપિ શૈક્ષસ્ય લૌકિકમુત્પદ્યતે ન તત્તાદૃશમ્ ।
[389।07]
કીદૃશં તત્ ।
ક્લેશપ્રાપ્તિસહિતમ્ ।
[389।07-389।08]
કિમવસ્થો માર્ગસ્તદુત્પત્ત્યાવરણં પ્રજહાતિ ।
[389।09]
નિરુધ્યમાનો માર્ગસ્તુ પ્રજહાતિ તદાવૃતિમ્
[389।10]
વર્તમાન ઇત્યર્થઃ ।
[389।11-389।12]
યા ચાસંસ્કૃતા વિમુક્તિરુક્તા યે ચ ત્રયોધાતવ ઉચ્યન્તે પ્રહાણધાતુર્વિંરાગધાતુનિરોધધાતુરિતિ ।
[389।12]

ક એષાં વિશેષઃ ।
[389।13]
અસંસ્કૃતૈવ ધાત્વાખ્યા
[389।14]
સૈવાસંસ્કૃતા વિમુક્તિસ્ત્રયો ધાતવઃ ।
તત્ર પુનઃ
[389।15]
વિરાગો રાગસંક્ષયઃ ।
[389।16]
રાગસ્ય પ્રહાણં વિરાગધાતુઃ ।
[389।17]
પ્રહાણધાતુરન્યેષાં ।
[389।18]
સંક્ષય ઇતિ વર્તતે ।
રાગાદન્યેષાં ક્લેશાનાં પ્રહાણં પ્રહાણધાતુઃ ।
[389।19]
નિરોધાખ્યસ્તુ વસ્તુનઃ
[389।20]
સંક્ષય ઇત્યેવાનુવર્તતે ।
ક્લેશનિર્મુક્તસ્ય વસ્તુનઃ પ્રહાણં નિરોધધાતુઃ ।
[389।21]
યેન વસ્તુ નિર્વિદ્યતે વિરજ્યતે ઽપિ તેન વસ્તુના ।
ચતુષ્કોટિકમ્ ।
કથં કૃત્વા ।
[390।01]
નિર્વિદ્યતે દુઃખહેતુક્ષાન્તિજ્ઞાનૈઃ
[390।02]
દુઃખે સમુદયક્ષાન્તિજ્ઞાનૈરેવ નિર્વિદ્યતે નાન્યૈઃ ।
[390।03]
વિરજ્યતે ।
[390।04]
સર્વૈર્જહાતિ યૈઃ
[390।05]
સર્વૈરપિ દુઃખસમુદયનિરોધમાર્ગ ક્ષાન્તિજ્ઞાનૈર્વિરજ્યતે ।
[390।05-390।06]
યૈઃ ક્લેશાન્ પ્રજહાતિ ।
[390।07]
એવં ચતુષ્કોટિકસંભવઃ
[390।08]
એવં ચતુષ્કોતિકં સિધ્યતિ ।

નિર્વિદ્યત એવ દુઃખસમુદયક્ષાન્તિજ્ઞાનૈઃ ।
[390।09]
ક્લેશાન્ પ્રજહત્ નિર્વેદવસ્ત્વાલમ્બનત્વાત્ ।
[390।09-390।10]
વિરજ્યત એવ નિરોધમાર્ગક્ષાન્તિજ્ઞાનૈઃ ક્લેશાન્ પ્રજહત્ ।
[390।10]
પ્રામોદ્યવસ્ત્વાલમ્બનત્વાત્ ।
[390।10-390।11]
ઉભયં પૂર્વૈઃ ક્લેશાન્ પ્રજહત્ ।
[390।11]
નોભયમુત્તરૈઃ ક્લેશાનપ્રજહદિતિ ।
[390।11-390।12]
તત્ર વીતરાગઃ સત્યાનિ પશ્યન્ધર્મજ્ઞાનક્ષાન્તિભિઃ ક્લેશાન્ન પ્રજહાતિ ।
[390।12-390।13]
જ્ઞાનૈસ્તુ પ્રયોગવિમુક્તિવિશેષમાર્ગસંગૃહીતૈર્ન પ્રજહાતીતિ ।
=====================================================================
[390।14-390।15]
અભિધર્મકોશભાષ્યે માર્ગપુદ્ગલનિર્દેશો નામ ષષ્ઠં કોશસ્થાનં સમાપ્તમિતિ
[390।16]
॥શ્રી લામાવાકસ્ય યદત્ર પુણ્યમ્ ॥
સપ્તમં કોશસ્થાનમ્
=====================================================================
નમો બુદ્ધાય
=====================================================================
[391।02]
ક્ષાન્તયશ્ચોચ્યન્તે જ્ઞાનાનિ ચ સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ સમ્યગ્જ્ઞાનં ચ ।
[391।03]
કિં પુનઃ ક્ષાન્તયો ન જ્ઞાનં સમ્યગ્જ્ઞાનં ચ ન દૃષ્ટિઃ ।
[391।04]
નામલા ક્ષાન્તયો જ્ઞાનં
[391।05]
તત્પ્રહેયસ્ય વિચિકિત્સા ઽનુશયસ્યાગ્રહીણત્વાત્ ।
[391।05-391।06]
દૃષ્ટયસ્તુ તા સન્તિરણાત્મકત્ત્વાત્ યથા ચ ક્ષાન્તયો દૃષ્ટિર્ન જ્ઞાનમેવં પુનઃ
[391।07]
ક્ષયાનુત્પાદધીર્ન દક્ ।
[391।08]
ક્ષયાનમનુત્પાદજ્ઞાનં ચ ન દૃષ્ટિરસન્તીરણાપરિમાર્ગણાશયત્વાત્ ।
[391।09]
તદ્ન્યોભયથાર્યા ધીઃ

[391।10]
ક્ષાન્તિક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનેભ્યો ઽન્યા ઽનાસ્રવા પ્રજ્ઞા દૃષ્ટિઃ જ્ઞાનં ચ ।
[391।11]
અન્યા જ્ઞાનં
[391।12]
લૌકિકી પ્રજ્ઞા સર્વૈવ જ્ઞાનમ્ ।
[391।13]
દૃશશ્ચ ષટ્
[391।14]
પઞ્ચ દૃષ્ટયો લૌકિકી ચ સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ ।
[391।14-391।15]
એષા ષડ્વિધા લૌકિકી પ્રજ્ઞાદૃષ્ટિઃ અન્યા ન દૃષ્ટિઃ ।
[391।15]
જ્ઞાનં ત્વેષા ચાન્યા ચ ।
કિયતા સર્વજ્ઞાનસંગ્રહઃ ।
દશભિર્જ્ઞાનૈઃ ।
[591।16]39116]
સમાસેન તુ
[391।17]
સાસ્રવાનાસ્રવં જ્ઞાનં
[391।18]
તયોઃ પુનઃ
[391।19]
આદ્યં સંવૃતિજ્ઞાપકમ્ ।
[392।01]
યત્સાસ્રવં તત્સંવૃતિજ્ઞાનમ્ ।
પ્રાયેણ ઘટપટસ્ત્રીપુરુષાદિસંવૃતિગ્રહાત્ ।
[392।01-392।02]
અજ્ઞાનસંવૃતત્વાત્ ઇત્યપરે ।
[392।03]
અનાસ્રવં દ્વિધા ધર્મજ્ઞાનમન્વયમેવ ચ
[392।04]
અનાસ્ર્વં જ્ઞાનં દ્વિધા ભિદ્યતે ।
ધર્મજ્ઞાનમન્વયજ્ઞાનં ચ ।
[392।04-392।05]
એવગેતે દ્વે જ્ઞાને ત્રીણિ ભવન્તિ ।
[392।05]
સંવૃતિજ્ઞાનં ધર્મજ્ઞાનં ચ ।
તત્ર
[392।06]

સાંવૃતં સર્વવિષયં
[392।07]
સંવૃતિજ્ઞાનસ્ય સર્વધર્માઃ સષ્કૃતાસંસ્કૃતા આલમ્બનં સંભવતઃ ।
[392।08]
કામદુઃખદિગોચરમ્ ।
[392।09]
ધર્મખ્યમ્
[392।10]
ધર્મજ્ઞાનસ્ય કામાવચરં દુખં તત્સમુદયનિરોધપ્રતિપક્ષાશ્ચાલમ્બનમ્ ।
[392।11]
અન્વયજ્ઞાનં તૂર્ધ્વદુઃખાદિગોચરમ્
[392।12]
અન્વયજ્ઞાનસ્ય રૂપારુપ્યાવચરં દુઃખં તત્સમુદયનિરોધપ્રતિપક્ષાશ્ચાલમ્બનમ્ ।
[392।13]
તે એવ સત્યભેદેન ચત્વારિ
[392।14]
તે એવ ધર્મજ્ઞાનાન્વયજ્ઞાને સત્યભેદેન પુનશ્ચત્વારિ જ્ઞાનાનિ ભવન્તિ ।
[392।14-392।15]
દુઃખસમુદયનિરોધમાર્ગજ્ઞાનાનિ ।
[392।15]
તદાલમ્બનત્વાત્ ।
[392।16]
એતે ચતુર્વિધે ।
[392।17]
અનુત્પાદક્ષયજ્ઞાને
[392।18-392।19]
એતે એવ ધર્મજ્ઞાનાન્વયજ્ઞાને ચતુર્વિધે અદૃષ્ટિસ્વભાવે ક્ષયજ્ઞાનમનુત્પાદજ્ઞાનં ચોચ્યતે ।
[392।20]
તે પુનઃ પ્રથમોદિતે
[393।01]
દુઃખહેત્વન્વયજ્ઞાને
[393।02-393।03]
પ્રથમોત્પન્ને તુ ક્ષયજ્ઞાનાનુત્પાદજ્ઞાને દુઃખસમુદયાન્વયજ્ઞાને દુઃખસમુદયાકારૈર્ભાવાગ્રિકસ્કન્ધાલમ્બનત્વાત્ ।
[393।03]
કિમ્ ખલુ વજ્રોપમો ઽપિ તાભ્યામેકાલમ્વનો ઽસ્તિ ।
[393।04]
યદિ દુઃખસમુદયાલમ્વનો ભવતિ ।
અથ નિરોધમાર્ગાલમ્બનો નૈકાલમ્બનઃ ।
[393।05]
ચતુર્ભ્યઃ પરચિત્તવિત્ ।

[393।06]
વેત્તીતિ વિત્ જ્ઞાનમ્ ।
પરચિત્તજ્ઞાનં ચતુર્ભ્યો જ્ઞાનેભ્યો દ્રષ્ટવ્યમ્ ।
[393।06-393।07]
ધર્માન્વયજ્ઞાનમાર્ગઃ સંવૃતિજ્ઞાનેભ્યઃ ।
[393।07]
તસ્ય પુનરયં નિયમઃ
[393।08]
ભૂમ્યક્ષપુદ્ગલોત્ક્રાન્તમ્ નષ્ટાજાતં ન વેતિ તત્
[393।09]
ભૂમ્યતિક્રાન્તં ન જાનાતીતિ ।
[393।09-393।10]
અધરધ્યાનભૂમિકેનોત્તરધ્યાનભૂમિકમિન્દ્રિયાતિક્રાન્તં ન જાનાતિ ।
[393।10-393।11]
શ્રદ્ધાધિમુક્તસમયમુક્તમાર્ગેણ દૃષ્ટિપ્રાપ્તાસમયવિમુક્તાર્ગ પુદ્ગલોત્ક્રાન્તં ન જાનાતિ ।
[393।11-393।12]
અનાગામ્યહઞ્ચ્છાવક પ્રત્યેકબુદ્ધબુદ્ધમાર્ગ્ગણામધરેણોત્તરં નષ્ટાજાતં ન જાનાતિ ।
[393।12-393।13]
અતીતાનાગતં વર્તમાનપર ચિત્તચૈત્તવિષયત્વાત્ ।
[393।13]
કિં ચ ભૂયઃ
[393।14]
ત ધર્માન્વયધીપક્ષ્યમન્યો ઽન્યં
[393।15]
ધર્મજ્ઞાનપક્ષ્યં પરચિત્તજ્ઞાનમન્વયજ્ઞાનપક્ષ્યં ચિત્તં ન જાનાતિ ।
[393।15-393।16]
અન્વયજ્ઞાનપક્ષ્યં ચ ધર્મજ્ઞાનપક્ષ્યં ન જાનાતિ ।
[393।16]
કામધાતુર્ધ્વધાતુપ્રતિક્ષાલમ્બનત્વાત્તયોઃ ।
[393।16-393।17]
દર્શનમાર્ગે પરચિત્તજ્ઞાનં નાસ્તિ ।
[393।17]
તદાલમ્બનં ત્વસ્તિ ।
[393।17-393।18]
તત્ર પરચિત્તજ્ઞાનેન દર્જ્ઞનમાર્ગ જ્ઞાતુકામઃ પ્રયોગં કૃત્વા પ્રથમૌ
[393।19-393।20]
દર્શનક્ષણૌ ।
શ્રાવકો વેત્તિ ખઙ્ગસ્ત્રીન્ સર્વાન્બુદ્ધો ઽપ્રયોગતઃ
[393।21]
શ્રાવકો દર્શનમાર્ગાત્ પરચિત્તજ્ઞાનેન દ્વૌ ક્ષણૌ જાનાતિ ।

[393।21-393।22]
દુઃખે ધર્મજ્ઞાનક્ષાન્તિં ધર્મજ્ઞાનં ચ ।
[393।22]
અન્વયજ્ઞાનપક્ષાલમ્બનસ્યાન્યપ્રયોગસાધ્યત્વાત્ ।
[393।22-394।01]
યાવચ્ચ સ તત્ર પ્રયોગમાર મતે તાવદયં ષોડશચિત્તમનુપ્રાપ્તો ભવતીત્યન્તરા ન જાનાતિ ।
[394।01-394।02]
પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ત્રીન્ ક્ષણાન્ ।
[394।02]
પ્રથમૌ ચ દ્વાવષ્ટમં ચ સમુદયાન્વયજ્ઞાનં મૃદુપ્રયોગત્વાત્ ।
[394।03]
પ્રથમદ્વિતીયપઞ્ચદશાનિત્યપરે ।
[394।03-394।04]
બુદ્ધસ્તુ સર્વાનેવ દર્શનમાર્ગક્ષણાનપ્રયોગેણ જાનાતિ ।
[394।05]
અથ ક્ષયજ્ઞાનાનુત્પાદજ્ઞાનયોઃ કો વિશેષઃ ।
[394।06-394।07]
ક્ષયજ્ઞાનં હિ સત્યેષુ પરિજ્ઞાતાદિનિશ્ચયઃ ।
ન પરિજ્ઞેયમિત્યાદિરનુત્પાદમતિર્મતા
[394।08]
ક્ષયજ્ઞાનં કતમત્ ।
દુઃખં મે પરિજ્ઞાતમિતિ જાનાતિ ।
[394।08-394।09]
સમુદયઃ પ્રહીણો નિરોધઃ સાક્ષાતકૃતો માર્ગો ભાવિત ઇતિ જાનાતિ ।
[394।09-394।10]
તદુપાદાય યત્ જ્ઞાનં દર્શનં વિદ્યા બુદ્ધિર્બોધિઃ પ્રજ્ઞા આલોકો ઽભિસમયમિદમુચ્યતે ક્ષયજ્ઞાનમ્ ।
[394।10-394।11]
અનુત્પાદજ્ઞાનં કતમત્ ।
[394।11-394।12]
દુઃખં મે પરિજ્ઞાતં ન પોઉનઃ પરિજ્ઞેયમિતિ જાનાતિ યાવત્ માર્ગો ભાવિતો ન પુનર્ભાવયિતવ્ય ઇતિ ।
[394।12]
તદુપાદાયે"તિ વિસ્તરેણોક્તં શાસ્ત્રે ।
[394।12-394।13]
કથમનાસ્રવેણ જ્ઞાનેનૈવં જાનાતિ ।
[394।13]
તત્પૃષ્ઠલબ્ધેન વ્યુત્થિત એવં જાનાતિ ।
[394।13-394।14]
અતસ્તદ્વિશેષેણ તયોર્વિશેષઃ ।
[394।14]
શાસ્ત્રે જ્ઞાપિઓત ઇતિ કાશ્મીરાઃ ।

[394।14-394।15]
અનાસ્રવેણાપ્યેવં જાનાતીત્યપરે દર્શનવચનં તુ ભાષ્યાક્ષેપાત્ ।
[394।15]
જ્પ્રત્યક્ષવૃત્તિત્વાદ્વા ।
[394।15-394।16]
અત એવોક્તં "યાવત્ જ્ઞાનં દર્શનમપિ તદિ"તિ ।
[394।16-394।18]
ઇત્યેતાનિ દશ જ્ઞાનાનિ ભવન્તિ યદુત ધર્મજ્ઞાનમન્વયજ્ઞાનં સંવૃતિજ્ઞાનં દુઃખજ્ઞાનં સમુદયઞ્ણ્યાનં નિરોધજ્ઞાનં માર્ગજ્ઞાનં પરચિત્તજ્ઞાનં ક્ષયજ્ઞાનમનુત્પાદજ્ઞાનં ચ ।
[394।18-394।19]
તત્ર સંવૃતિજ્ઞાનમેકં જ્ઞાનમેકસ્ય ચ ભાગઃ ।
[394।19]
ધર્મજ્ઞાનમેકં જ્ઞાનં સપ્તાનાં ચ ભાગઃ ।
[394।19-394।20]
દુઃખસમુદયનિરોધમાર્ગ ક્ષયાનુત્પાદપરચિત્તજ્ઞાનાનામ્ ।
[394।20]
એવમન્વયજ્ઞાનમ્ ।
[394।20-394।21]
દુઃખજ્ઞાનમેકં જ્ઞાનં ચતુર્ણા ચ ભાગઃ ।
[394।21]
ધર્માન્વયક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનાનામ્ ।
એવં સમુદયનિરોધજ્ઞાને ચતુર્ણાં ભાગઃ ।
[394।22]
માર્ગજ્ઞાનમેકં જ્ઞાનં પઞ્ચાનાં ચ ભાગઃ ।
ચતુર્ણામનન્તરોક્તાનાં પરચિત્તસ્ય ચ ।
[394।23]
પરચિત્તજ્ઞનમેકં જ્ઞાનં ચતુર્ણાં ચ ભાગઃ ।
ધર્માન્વયમાર્ગ સંવૃતિજ્ઞાનાનામ્ ।
[394।24]
ક્ષયજ્ઞાનમેકં જ્ઞાનં ષણ્ણાં ચ ભાગઃ ।
ધર્માન્વયદુઃખસમુદયનિરોધમાર્ગજ્ઞાનાનામ્ ।
[394।25]
એવમનુત્પાદજ્ઞાનમ્ ।
[394।16-394।26]
કસ્માત્ પુનરેતાનિ વીણિ સન્તિ દશ વ્યવસ્થાપ્યન્તે ।
[395।01-395।02]
સ્વભાવપ્રતિપક્ષાન્યામાકારાકારગોચરાત્ ।
પ્રયોગકૃતકૃત્યત્વહેતૂપચયોતો દશ
[395।03]
સપ્તભિઃ કિલ કારણૈર્દશ જ્ઞાનાનિ વ્યવસ્થાપ્યન્તે ।
[395।03-395।04]

સ્વભાવતઃ સંવૃતિજ્ઞાનમપરમાર્થજ્ઞાનત્વાત્ ।
[395।04]
પ્રતિપક્ષતો ધર્માન્વયજ્ઞાને ।
કામથાતુર્ધ્વધાતુપ્રતિપક્ષત્વાત્ ।
[395।05]
આકારતો દુઃખસમુદયજ્ઞાને ।
આલમ્બનાભેદાત્ ।
[395।05-395।06]
આકારાલમ્બનતો નિરોધમાર્ગજ્ઞાને ।
[395।06]
આકારાલમ્બનભેદાત્ ।
પ્રયોગતઃ પરચિત્તજ્ઞાનમ્ ।
ન હિ તેન ચૈત્તા ન જ્ઞાયતે ।
[395।07]
ચિત્તજ્ઞાનાર્થે તુ પ્રયુક્તસ્યાભિનિષ્પત્તેઃ પરચિત્તજ્ઞાનમુક્તમ્ ।
[395।07-395।08]
કૃતકૃત્યતઃ ક્ષયજ્ઞાનં કૃતકૃત્યસંતાનોત્પત્તેઃ ।
[395।08-395।09]
પ્રથમતઃ હેતૂપચયતો ઽનુત્પાદજ્ઞાનં સર્વાનાસ્રવહેતુકત્વાદિતિ ।
[395।10]
સકલસ્ય સકલપ્રતિપક્ષત્વાત્ કામધાતુપ્રતીપક્ષો ધર્મજ્ઞાનમિત્યુક્તમ્ ।
[395।11]
અપિ તુ
[395।12]
ધર્મજ્ઞાનનિરોધે યન્માર્ગે વા ભાવનાપથે ।
[395।13]
ત્રિધાતુપ્રતિપક્ષસ્તત્
[395।14]
નિરોધમાર્ગજ્ઞાને ભાવનામાર્ગસંગૃહીતે ત્રિધાતુપ્રતિપક્ષઃ ।
[395।15]
કામધાતોસ્તુ નાન્વયમ્
[395।16]
અન્વયજ્ઞાનમ્ તુ સર્વથા નાસ્તિ કામધાતુપોરતિપક્ષઃ
[395।17]
એષાં દશાનાં જ્ઞાનાનાં
[395।18]
ધર્મજ્ઞાનાન્વયજ્ઞાનં ષોડ્ડશાકારમ્
[395।19]
તાન્ પુરસ્તાદુપદેક્ષ્યામઃ ।
[395।20]

અન્યથા ।
[395।21]
તથા ચ સાંવૃતં
[395।22]
સંવૃતિજ્ઞાનં ષોડશાકારમન્યથાકારં ચ સર્વધર્માણાં સ્વસામાન્યલક્ષણાદિગ્રહણાત્ ।
[395।23]
સ્વૈઃ સ્વૈઃ સત્યાકારૈશ્ચતુષ્ટયમ્
[396।01-396।02]
દુઃખસમુદયનિરોધમાર્ગ જ્ઞાનાનિ સ્વૈઃ સ્વૈઃ સત્યાકારૈઃ પ્રવર્તન્ત ઇત્યેકૈકં ચતુરાકારં ભવન્તિ ।
[396।03]
તથા પરમતોજ્ઞાનં નિર્મલં
[396।04]
અનાસ્રવં પરચિત્તજ્ઞાનં તથેવ ।
સ્વસત્યાકારત્વાચ્ચુતુરાકારં માર્ગજ્ઞાનત્વાત્ ।
[396।05]
સમલં પુનઃ ।
[396।06]
શેયસ્વલક્ષણાકારં
[396।07]
સાસ્રવં પરચિત્તજ્ઞાનં જ્ઞેયાનાં ચિત્તચૈત્તાનાં યત્ સ્વલક્ષણમ્ તદાકારયતિ ।
[396।08]
સ્વલક્ષણગ્રાહકત્વાત્ ।
લભયમપિ તુ
[396।09]
એકૈકદ્રવ્યગોચરમ્
[396।10-396।11]
યદા ચિત્તં ગૃહ્લાતિ ન તદા ચિત્તાનાં યદા વેદનાં ન તદા સંજ્ઞામિત્યેવમાદિ ।
[396।11-396।12]
યત્તર્હિ ભગવતીક્તમ્ "સરાગં ચિત્તં સરાગં ચિત્તમિતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતી"ત્યેવમાદિ ।
[396।12]
ન તયોર્દુગપદ્ગ્રહણમ્ ।
વસ્ત્રમલાયુગાપદ્ગ્રહણવત્ ।
[396।12-396।13]
સરાગં ચિત્તમિતિ દ્વિધા સરાગતા ।
[396।13]
સંસૃષ્ટસરાગતા સંયોઇગ સરાગતા ચ ।
[396।13-396।14]
તત્ર સરાગં સંપ્રયુક્તં ચિત્તં દ્વાભ્યાં સરાગં તતો ઽન્યત્સાસ્રવં સંયોગસરાગતયા સરાગમ્ ।
[396।14-396।15]
અત્ર તુ સૂત્રે રાગસંપ્રયુક્તં સરાગં રાગપ્રતિપક્ષી વિગતરાગમિત્યેકે ।

[396।15-396।16]
યદિ હિ રાગેણાસંપ્રયુક્તં વિગતરાગં સ્યાદન્યક્લેશસમ્પ્રયુક્તમપિ સ્યાત્ ।
[396।16-396।17]
એવં તર્હિ તદપ્રતિપક્ષઃ સાસ્રવં ચિત્તમક્લિષ્ટં નૈવ સરાગં ન વિગતરાગં સ્યાદિત્યેવમાદિ ।
[396।17-396।18]
તસ્માદ્રાગસંપ્રયુક્તતયા ઽપિ સરાગં ચિત્તમત્રેષ્ટવ્યમિત્યપરે ।
[396।18-396।19]
એવં યાવત્સમોહં વિગતમોહં ચ વેદિતવ્યમ્ ।
[396।19]
સંક્ષિપ્તં કુશલમાલમ્બનાભિસંક્ષેપાત્ ।
[396।19-396।20]
વિક્ષિપ્તં ક્લિષ્ટં વિક્ષેપસંપ્રયોગાત્ ।
[396।20]
સંક્ષિપ્તં મિદ્ધસંપ્રયુક્તં વિક્ષિપ્તમન્યત ક્લિષ્ટમિતિ પાશ્ચાત્ત્યાઃ ।
[396।21]
તદેતન્ન વર્ણયન્તિ ।
તદેવ હિ ચિત્તં સંક્ષિપ્તવિક્ષિપ્તં સ્યાત્ ક્લિષ્ટમિદ્ધસંપ્રયીગાત્ ।
[396।22]
શાસ્ત્રવિરોધશ્ચ સ્યાત્ ।
"સંક્ષિપ્તં ચિત્તં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ।
[396।22-396।23]
તજ્જ્ઞાનં ચત્વારિ જ્ઞાનાનિ ધર્મજ્ઞાનમન્વયજ્ઞાનં સંવૃતિજ્ઞાનં માર્ગજ્ઞાનમિ"તિ ।
[396।24]
લીનં ચિત્તં ક્લિષ્ટં કૌશીદ્યસંપ્રયોગાત્ ।
પ્રગૃહીતં કુશલં વીર્યસંપ્રયોગાત્ ।
[396।24-396।25]
પરીતાં ક્લિષ્ટં વ્યવદાનપરીત્તૈર્નિષેવિતત્વાત્ ।
[396।25]
મહદ્ગતં કુશલં તદ્વિપર્યયાત્ ।
[396।25-397।01]
મૂલમૂલ્યપરિવારાનુપરિવર્તકવલાલ્પવહુત્વાચ્ચ ।
[397।01-397।02]
ક્લિષ્ટચિત્તં દ્વાભ્યામકુશલમૂલાભ્યાં સમુલમ્ ।
[397।02]
કુશલં ત્રિભિઃ કુશલમૂલૈઃ ।
ક્લિષ્ટમલ્પમૂલ્યમયત્ન-સાધ્યત્વાત્ ।
[397।03]
કુશલં ભુમૂલ્યં વહાભિસંસ્કારસાધ્યત્વાત્ ।
[397।03-397।04]
ક્લિષ્ટં તજ્જાતીયાનાગતભાવના ઽભાવાન્ન મહાપરિવારં ત્રિભિશ્ચ સ્કન્ધૈઃ સાનુપરિવર્તમ્ ।

[397।04-397।05]
કુશલં તુ મહાપરિવારં ચતુર્ભિશ્ચ સ્કન્ધૈઃ સાનુપરિવર્તમ્ ।
[397।05-397।06]
અલ્પબલં ખલ્વપિ ક્લિષ્ટં બહુબલં કુશલમ્ ।
[397।06]
એકયા હિ દુઃખે ધર્મજ્ઞાનક્ષાન્ત્યા દશાનુશયાત્યન્તસમુદ્ઘાતઃ ક્રિયતે ।
[397।07]
તસ્માદપિ ક્લિષ્ટમ્ પરીત્તં કુશલં મહદ્ગતમ્ ।
ઉદ્ધતં ક્લિષ્ટમૌદ્ધત્યસંપ્રયોગાત્ ।
[397।08]
અનુદ્ધતં કુક્શલં તત્પ્રતિપક્ષત્વાત્ ।
એવમબ્યુપશાન્ત્ં વ્યુપશાન્તં ચ ।
[397।08-397।09]
અસમાહિતં ક્લિષ્ટં વિક્ષેપસંપ્રયોગાત્ ।
[397।09]
સમાહિતં કુશલં તત્પ્રતિપક્ષત્વાત્ ।
[397।09-397।10]
અભાવિતં ક્લિષ્ટં પ્રતિલમ્ભતિષેવણભાવનાભ્યામભાવિતત્વાત્ ।
[397।10-397।11]
ભાવિતં કુશલં તાભ્યાં ભાવિતત્વાત્ વિમુક્તં ક્લિષ્ટં સ્વભાવસંતાનવિમુક્તિભ્યામવિમુક્તત્વાત્ ।
[397।12]
વિમુક્તં કુશલં તાભયં વિમુક્તત્વાદિતિ વૈભાષિકાઃ ।
એવં તુ સૂત્રં નાનુલોમિતં ભવતિ ।
[397।13]
એષાં ચ પદાનાં નાર્થવિશેષ ઉક્તો ભવતિ ।
[397।13-397।14]
સૂત્ર ઉક્તં "કથં ચિત્તમધ્યાત્મં સંક્ષિપ્તં ભવતિ ।
[397।14-397।15]
યચ્ચિત્તમ્ સ્ત્યાનમિદ્ધસહગતમધ્યાત્મં સંનિરોધસહગતં નો તુ વિપશ્યનયા સમન્વાગતમ્ ।
[397।15-397।16]
કથં વહિર્વિક્ષિપ્તં ભવતિ ।
[397।16]
યચ્ચિત્તં પઞ્ચસુ કામગુણેષ્વનુવિક્ષિપ્તં ભવત્યનુવિસૃતમિ"તિ ।
[397।16-397।17]
નનુ ચોક્તં તદેવ ચિત્તં સંક્ષિપ્તં સ્યાદ્વિક્ષિપ્તં ચેતિ ।
[397।17-397।18]
ઉક્તમિદમયુક્તં તૂક્તં વિદ્ધસહગતસ્ય ક્લિષ્ટસ્ય વિક્ષિપ્તત્વાપ્રતિજ્ઞાનાત્ ।
[397।18]
નનુ ચોક્તં શાસ્ત્રવિરોધઃ સ્યાદિતિ ।
[397।18-397।19]

વરં શાસ્ત્રવિરોધો ન સૂત્રવિરીધઃ ।
[397।19]
કથમેષાં પદાનાં નાર્થવિશેષ ઉક્તો ભવતિ ।
[397।20-397।21]
વિક્ષિપ્તલિલિનોદ્ધતાવ્યુપશાન્તાસમાહિતાભાવિતાવિમુક્તાનાં ચિત્તાનામભિન્નલક્ષણવચનાત્ સંક્ષિપ્તપ્રગૃહીતાદીનાં ચ ।
[397।21]
ન વૈ નોક્તઃ પદાનામર્થવિશેષો ભવતિ ।
[397।21-397।22]
ક્લિષ્ટસામાન્યે ઽપિ તદ્દોષસંદર્શનાત્ ।
[397।22-397।23]
ઇત્યપ્યેતત્ ક્લિષ્ટં ચિત્તં વિક્ષિપ્તં લીનમિતિ વિસ્તરઃ ।
[397।23-397।24]
એવં કુશલસ્યાપિ ગુણવિશેષસંદર્શનાદુક્ત એવર્થવિશેષો ભવતિ ।
[397।24]
સૂત્રવિરોધસ્યાપરિહારાન્નૈષ એષાં પદાનામર્થઃ ।
[397।24-397।25]
યદિ ચ સૂત્રે તદેવ લીનં ચિત્તં તદેવોદ્ધતમિત્યભિપ્રેતં સ્યાત્ ઇદં નોક્તં સ્યાત્ ।
[397।25-397।27]
"યસ્મિન્સમયે લીનં ચિત્તં ભવતિ લયાભિર્શઙ્ક વા અકાલસ્તસ્મિન્સમયે પ્રસ્રબ્ધિસમાધ્યુપેક્ષાસંવોધ્યઙ્ગાનાં ભાવનાયાઃ ।
[397।27-397।28]
યસ્મિન્સગયે ઉદ્ધાતં ચિત્તં ભવતિ ઔદ્ધત્યાભિશઙ્કિ વા અકાલસ્તસ્મિન્સમયે ધર્મવિચયવીર્યપ્રીતિસંવોધ્યઙ્ગાનાં ભાવનાયા" ઇતિ ।
[397।28-398।01]
કિં પુનર્વોધ્યઙ્ગાનાં વ્યગ્રા ભાવના ।
[398।01]
મનસિકરણં તેષાં ભાવનેષ્ટા ન સંમુખીભાવ ઇત્યદોષ એષઃ ।
[398।01-398।02]
કૌશીદ્યાધિકમત્ર ચિત્તં લીનમિત્યુક્તમ્ ।
[398।02]
ઔદ્ધત્યાધિકં ચોદ્ધતમિત્યવિરોધઃ ।
[398।02-398।03]
તયોસ્તુ સહભાવાત્તદેવ ચિત્તં લીનં તદેવોદ્ધતમિતિ બ્રૂમઃ ।
[398।03]
નાભિપ્રયિકં વચનં વાર્યતે ।
[398।03-398।04]
સૂત્રે તુ નાયમભિપ્રાય ઇતિ બ્રૂમઃ ।
[398।04]
યત્તૂક્તં "સર્વમેવ રાગસંપ્રયુક્તં ચિત્તં સરાગમિ"તિ ।
[398।05]
કતમચ્ચિત્તં રાગસંપ્રયુક્તમ્ ।
રાગપ્રાપ્તિસહિતં ચેત્ ।

[398।05-398।06]
અસાસ્રવમિતિ સરાગં પ્રાપ્નોતિ શૈક્ષચિત્તમ્ ।
[398।06]
રાગાલમ્બનં ચેત્ ।
અર્હતો ઽપિ સાસ્રવં ચિત્તં સરાગમિતિ ગૃહ્લીયાત્ ।
[398।07]
રાગાલમ્બનત્વાત્
કથં વા તત્સાસ્રવમ્ ।
[398।07-398।08]
સામાન્ય ક્લેશાલમ્બનત્વાદિતિ ચેત્ ।
[398।08]
એવમપિ સમોહં ગૃહ્લીયાન્મોહાલમ્બનત્વાત્ ।
[398।08-398।09]
ન ચ પરચિત્તજ્ઞાનં પ્રાપ્ત્યાલમ્બનં નાપિ તચ્ચિત્તાલમ્બનં રાગાલમ્બનમ્ ।
[398।09-398।10]
તસ્માન્ન રાગસંપ્રયોગાત્સરાગં ચિત્તમત્રેષ્ટમ્ ।
[398।10]
કિં તર્હિ ।
[398।10-398।11]
રાગસંપ્રયુક્તં ચિત્તં સરાગમસંપ્રયુક્તં વિગતરાગમિતિ સૂત્રાભિગ્રાયો દૃશ્યતે ।
[398।11-398।12]
યત્ તૂક્તં "વિગતરાગમસ્ય તચ્ચિત્તં ભવતિ વિગતદ્વેષં વિગતમોહમનાવર્ત્તિકધર્મિ કામભવે રૂપભવે આરુપ્યભવે" ઇતિ ।
[398।13]
તત્ર તત્પ્રપ્તિવિગમં સંધાયોક્તમ્ ।
[398।13-398।14]
નનુ ચોક્તમ્ અન્યક્લેશસંપ્રયુક્તમપિ ચિત્તં રાગવિપ્રયુક્તત્વાદ્વિગતરાગં સ્યાદિ"તિ ।
[398।14]
એતેનાભિસંધિના ન દોષઃ ।
[398।14-398।15]
ન તુ તદ્વિગતરાગમિતિ કૃત્વા ગૃહ્યતે ।
[398।15]
કિં તર્હિ ।
સદ્વેષં સમોહમિત્યેવમાદિ ।
[398।15-398।16]
અલં પ્રસઙ્ગેન સિદ્ધાન્તો વર્ણ્યતામ્ ।
[398।17]
કિં પરચિત્તજ્ઞાનં પરચિત્તસ્યાકારમાલમ્બનં વા ગૃહ્લાતિ ।
[398।17-398।19]
ન ગૃહ્લાતિ આકારલમ્બનનિરપેક્ષંં હિ તદ્રક્તમિદં ચિત્તમિતિ જાનાતિ નત્વમુષ્મિન્ રુપે રક્તમિતિ જાનાતિ ।
[398।19-398।20]

અન્યથા હિ તદ્રૂપાલમ્બનમપિ સ્યાત્ તદાલમ્બનં ચ પરચિત્તં ગૃહ્લતઃ સ્વભાવગ્રહણં પ્રાપ્નુયાત્ ।
[398।20-398।22]
સર્વં ચ પરચિત્તજ્ઞાનં દ્રવ્યસ્વલક્ષણચિત્તચૈત્તપ્રત્યુત્પન્નપરસંતતિકામરૂપપ્રતિસંયુક્તાપ્રતિસંયુક્તવિષયં દર્શનમાર્ગપ્રતિષિદ્ધં ભાવનામાર્ગ ઉપલભ્યતે ।
[398।22-398।23]
શૂન્યતા ઽનિમિત્તસમાધિ વિપ્રયુક્તં ક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનાસંગૃહીતમાનન્તર્યમાર્ગ પ્રતિષિદ્ધં ચ વેદિત્તવ્યમ્ ।
[398।23]
ઉક્તં પરચિત્તજ્ઞાનમ્ ।
[399।01]
શેષે ચતુર્દશાકારે શૂન્યાનાત્મવિવર્જિતે ।
[399।02]
ક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાને શેષે તે ચતુર્દશાકારે શૂન્યાનાત્મકારૌ વર્જયિત્વા ।
[399।02-399।04]
પારમાર્થિકયોરપિ સંવૃતિભજનાત્ શીણા મે જાતિર્નાપરમસ્માદ્ભવં પ્રજાનામીતિ તદ્વલાનુવ્યવહારતઃ ।
[399।05]
કિમનાસ્રવઃ સ્વલક્ષણાકારો ઽસ્ત્યથ ન ।
કાશ્મીરાણાં તાવત્
[399।06]
નામલઃ ષોડશભ્યો ઽન્ય આકારઃ
[399।07]
નાસ્ત્યનાસ્રવાકારઃ ષોડશાકારનિર્મુક્તઃ ।
[399।08]
અન્યે ઽસ્તિ શાસ્ત્રતઃ
[399।09]
શ્રન્યે પુનરસ્તીત્યાહુર્વહિર્દેશકાઃ ।
કથં ગમ્યતે ।
શાસ્ત્રતઃ ઇતિ ।
[399।09-399।10]
શાસ્ત્રે હ્યેવમાહ ।
[399।10]
"સ્યાદપ્રતિસંયુક્તેન ચિત્તેન કામપ્રતિસંયુક્તાન્ધર્માન્વિજાનીયાત્ ।
[399।11]
અનિત્યતો દુઃખતઃ શૂન્યતો ઽનાત્મતઃ હેતુતઃ સમુદયતઃ પ્રભવતઃ પ્રત્યયતઃ ।
[399।11-399।12]
અસ્ત્યેતસ્થાનમસ્ત્યેતદ્વસ્ત્વિતિ ।
[399।12]
યોગવિહિતતી વિજાનોયાદિ"તિ ।
[399।12-399।14]
નાસ્યાયમર્થો યદસ્ત્યેતત્સ્થાનમસ્ત્યેતદ્વસ્ત્વિત્યેવં વિજાનીયાદિતિ અપિ ત્વસ્ત્યેતત્ સ્થાનમસ્ત્યેતદ્વસ્તુ યદનિત્યાદિતો વિજાનીયાદિતિ ચેત્ ।
[399।14]
ન।