અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 581600

યત્ત્રયાણાં સંયોજનાનાં પ્રહાણં રાગદ્વેષમોહાનાં ચ તતુત્વમિતિ ।
[370।20]
અનાગામિફલં કતમત્ ।
[370।20-370।21]
યદુત પઞ્ચાનામવરભાગીયાનાં સમ્યોજનાનાં પ્રહાણમિ"તિ ।
[370।21]
અનાસ્રવયા ચ વિસંયોગાપ્રાપ્ત્યા તત્પ્રહાણં સધાર્યતે ।
[370।21-370।22]
તદ્વલેન પરિહીણામરણાત્ ।
[370।22]
અતો ઽપ્યસ્ય મરણં યુક્તં શ્રામણ્યફલમ્ ।
[370।22-370।23]
યદેવ ચૈતચ્છ્રામણ્યયુક્તં ।
[370।24]
બ્રાહ્મણ્યં બ્રહ્મચક્રં ચ તદેવ
[370।25]
ક્લેશાનાં વાહનાદ્વાહ્મણ્યં બ્રહ્મચક્રં તુ
[371।01]
બ્રહ્માવર્તનાત્ ।
[371।02]
અનુત્તરબ્રહ્મણ્યયોગાત્ ભગવાન્બ્રહ્મા ।
[371।02-371।03]
"એષ હિ ભગવાન્ બ્રહ્મા ઇત્યપિ શાન્તઃ શીતીભૂત ઇત્યપી"તિ સૂત્રાત્ ।
[371।03]
તસ્યેદં ચક્રમિતિ બ્રાહ્મં તેન પ્રર્તિતત્વાત્ ।
[371।04]
ધર્મચક્રં તુ દૃઙ્માર્ગઃ
[371।05]
ચઙ્ક્રમણાચ્ચક્રં તત્સાધર્મ્યાદ્દર્શનમાર્ગો ધર્મચક્રમ્ ।
કથમસ્ય સાધર્મ્યમ્ ।
[371।06]
આશુગત્વાદ્યરાદિભિઃ
[371।07]
આશુગત્વાત્ત્યજનક્રમણાત્ અજિતજયજિતાધ્યવસનાદુત્પતનનિપત્તનાચ્ચ ।
[371।07-371।08]
એવમાશુગત્વાદિભિઃ અરાદિભિઃ સાધર્મ્યાદાર્યાષ્ટાઙ્ઙ્ગો માર્ગશ્ચક્રમિતિ ભદન્તઘોષકઃ ।
[371।08-371।09]
સમ્યગ્દૃષ્ટિસંકલ્પવ્યાયામસ્મૃતયો હ્યરસ્થાનીયાઃ ।
[371।09-371।10]
સમ્યગ્વાક્કર્માન્તાજીવા નાભિસ્થાનીયાઃ સમાધિર્નેમિસ્થાનીય ઇતિ દર્શનમાર્ગો ધર્મચક્રમિતિ ।

[371।10-371।11]
કુત એતત્ આર્યકૌણ્ડિન્યસ્ય તદુત્પત્તૌ "પ્રવર્ત્તિતં ધર્મચક્રમિ"તિ વચનાત્ ।
[371।11-371।12]
કથં તત્ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારં ચ ।
[371।12]
ઇદં દુઃખમાર્યસત્યમ્ ।
[371।12-371।13]
તત્ ખલુ પરિજ્ઞેયં તત્ ખલુ પરિજ્ઞાતમિત્યેતે ત્રયઃ પરિવર્તાઃ ।
[371।13-371।14]
એકૈકસ્મિંશ્ચ પરિવર્તે ચક્ષુરુદપાદિ જ્ઞાનં વિદ્યા બુદ્ધિરુદપાદિ ઇત્યેતે દ્વાદશાકારાઃ ।
[371।14]
પ્રતિસત્યેમેવં ભવન્તિ ।
[371।14-371।15]
ત્રિકદ્વાદશકસાધર્મ્યાત્તુ ત્રિપરિવર્તં દ્વાદશાકારમુક્તમ્ ।
[371।15]
દ્વયસપ્તસ્થાનકૌશલાદેશનાવત્ ।
[371।15-371।16]
એભિશ્ચ પરિવર્તૈર્દર્શનભાવનાશૈક્ષમાર્ગા યથાસંખ્યં દર્શતા ઇતિ વૈભાષિકાઃ ।
[371।16-371।17]
યદ્યેવં ન તર્હિ દર્શનમાર્ગ એવ ત્રિપરિવર્ત્તો દ્વાદશાકાર ઇતિ કથમસૌ ધર્મચક્રં વ્યવસ્થાપ્યતે ।
[371।17-371।18]
તસ્માત્સ એવ ધર્મપર્યાયો ધર્મચક્રં ત્રિપરિર્તં દ્વાદશાકારં ચ યુજ્યતે ।
[371।18]
કથં ચ પુનસ્ત્રિપરિવર્તમ્ ।
[371।19]
સત્યાનાં ત્રિઃ પરિવર્ત્તનાત્ ।
કથં દ્વાદશાકારમ્ ।
ચતુર્ણાં સત્યાનાં ત્રિધાકરણાત્ ।
[371।20]
દુઃખં સમુદયો નિરોધો માર્ગ ઇતિ ।
[371।20-371।21]
પરિજ્ઞેયં પ્રહેયં સાક્ષાત્કર્તવ્યં ભાવયિતવ્યમિતિ ।
[371।21]
પરિજ્ઞાતં પ્રહીણં સાક્ષાત્કૃતં ભાવિતમિતિ ।
[371।21-371।22]
તસ્ય પુનઃ પ્રવર્તનં પરસંતાને ગમનમર્થજ્ઞાપનાત્ ।
[371।22]
અથવા સર્વ એવાર્યમાર્ગો ધર્મચક્રં વેનેયસંતાનક્રમણાત્ ।
[371।23-371।24]
તત્તુ પરસંતાને દર્શનમાર્ગોત્પાદનાદ્વર્તયિતુમારબ્ધમતઃ પ્રવર્તિતમિત્યુચ્યતે ।

[372।01]
અથ કસ્મિન્ધાતૌ કતિ શ્રામણ્યફલાનિ પ્રાપ્યન્તે ।
[372।02]
કામે ત્રયાપ્તિઃ
[372।03]
કામધાતાવેવ ત્રયાણાં શ્રામણ્યફલાનાં પ્રાપ્તિર્નાન્યત્ર ।
[372।04]
અન્ત્યસ્ય ત્રિષુ
[372।05]
અન્ત્યં શ્રામણ્યફલમર્હત્વં તસ્ય ત્રિષુ ધાતુષુ પ્રાપ્તિઃ ।
[372।05-372।06]
ફલદ્વયસ્ય તાવદવીતરાગપ્રાપ્યત્વાદૂર્ધ્વમપ્રાપ્તિર્યુક્તા ।
[372।06]
તૃતીયસ્ય તુ કસ્માદપ્રાપ્તિઃ ।
[372।07]
નોર્ધ્વં હિ દૃક્પથઃ ।
[372।08]
ઊર્ધ્વં હિ કામધાતોર્દર્શનમાર્ગો નાસ્તિ ।
[372।08-372।09]
ન ચ તેન વિના ઽસ્તિ વીતરાગસ્યાનાગામિ ફલપ્રાપ્તિરિત્યેતત્ કારણમ્ ।
[372।09]
કિં પુનઃ કારણં તત્ર દર્શનમાર્ગો નાસ્તિ ।
[372।10]
આરુપ્યેષુ તાવત્ શ્રવણાભાવાદધોધાત્વનાલમ્બનાચ્ચ ।
રૂપધાતૌ તુ
[372।11]
અસંવેગાદિહ વિધા તત્ર નિષ્ઠેતિ ચાગમાત્
[372।12]
રૂપાવચરા હિ પૃથગ્જનાઃ સમાપત્તિમુખસઙ્ગા દુઃખવેદનાભાવાચ્ચ ન સંવિજન્તે ।
[372।12-372।13]
ન ચ વિના સંગેનાર્યમાર્ગઃ શક્તો લબ્ધુમ્ ।
[372।13]
ઇયં તાવદ્યુક્તિઃ ।
[372।13-372।14]
આગમો ઽપ્યયં "પઞ્ચાનાં પુદ્ગલાનામિહ વિધા તત્ર નિષ્ઠા અન્તરાપરિનિર્વાયિણો યાવદૂર્ધ્વંસ્રોતસ" ઇતિ ।
[372।15]
વિધા હિ માર્ગરમ્ભો નિર્વાણોપાયત્વાત્ ।
[372।16]
ઇદમુક્તં "યદ્યકોપ્યઃ ક્ષયજ્ઞાનાદનુત્પાદમતિ" રિતિ ।
[372।16-372।17]

તત્ર કિમર્હતમપ્યસ્તિ ભેદઃ ।
[372।17]
અસ્તીત્યુચ્યતે ।
[372।18]
ષડર્હન્તો મતાઃ
[372।19-372।20]
સૂત્ર ઉક્તં ષડર્હન્તઃ પરિહાણધર્મા ચેતનાધર્મા અનુરક્ષણા ધર્મા સ્થિતાકમ્પોયઃ પ્રતિવેધનાભવ્યો ઽકોપ્યધર્મા ચેતિ ।
[372।21]
તેષાં પઞ્ચ શ્રદ્ધાધ્હિમુક્તિજાઃ ।
[373।01]
અકોક્પ્યધર્માણં વર્જયિત્વા ઽન્યે પઞ્ચ શ્રદ્ધાધિમુક્તિ પૂર્વકાઃ ।
[373।02]
વિમુક્તિઃ સામયિક્યેષામ્ ।
[373।03]
એષાં ચ પઞ્ચાનાં સામયિકી કાન્ત ચેતોવિમુક્તિર્વેદિતવ્યા ।
[373।03-373।04]
નિત્યાનુરક્ષ્યત્વાત્ ।
[373।04]
અત એવૈતે સમયવિમુક્તા ઉચ્યન્તે ।
[373।04-373।05]
સમયાપેક્ષાશ્ચૈતે ઽધિમુક્તાશ્ચેતિ સમયવિમુક્તા મધ્યપદલોપાત્ ધૃતઘટવત્ ।
[373।05-373।06]
એષાં હિ સમયાપેક્ષાસમાધિસંમુખીભાવ ઉપકરણારોગ્યદેશવિશેષાપેક્ષત્વાત્ ।
[373।07]
અકોપ્યાકોપ્યધર્મણઃ
[373।08]
અકોપ્યધર્મણસ્ત્વકોપ્યા વિમુક્તિઃ ।
કોપયિતુમશક્યત્વાદપરિહાણિતઃ ।
[373।09]
અતો ઽસમયમુક્તો ઽસૌ
[373।10]
અત એવાસમયવિમુક્તિ ઉચ્યતે ।
સ હ્યસમયાપેક્ષાવિમુક્તિશ્ચ ।
[373।10-373।11]
ઇચ્છાતઃ સમાધિસંમુખીભાવાત્ ।
[373।11-373।12]
કાલાન્તરાત્યન્તવિમુક્તિતો વા કોપ્યાકોપ્યધર્મણોઃ સમયાસમયે વિમુક્તત્વં પરિહાણિસંભવાસંભવતઃ ।
[373।13]
દૃષ્ટિપ્રપ્તાન્વયશ્ચ સઃ ।
[373।14]

સ ચાકોપ્યધર્મા દૃષ્ટિપ્રાપ્તપૂર્વકો વેદિતવ્યઃ ।
[373।15]
કિં પુનરેતે ષડર્હન્ત આદિત એવ તદ્ગોત્રા ભવન્ત્યથ પશ્ચાત્ ।
[373।16]
તદ્ગોત્રા આદિતઃ કેચિત્કેચિદુત્તાપનાગતાઃ
[373।17]
કશ્ચિત્પ્રથમત એવ ચેતનાધર્મગોત્રકો ભવતિ ।
[373।17-373।18]
કશ્ચિત્પુનઃ પરિહાણધર્મા ભૂત્વેન્દ્રિયાણામુત્તાપનયા ચેતનાધર્મતાં ગતઃ ।
[373।18-373।19]
એવં યાવદકોઓપ્યધર્મતાં ગતો વેદિતવ્યઃ ।
[373।19-373।20]
તત્ર પરિહાણધર્મા યઃ પરિહાતું ભવ્યો ન ચેતનાદિધર્મા ।
[373।20]
ચેતનાધર્મા યશ્ચેતયિતું ભવ્યઃ ।
અનુરક્ષણાધર્મા યો ઽનુરક્ષિતું ભવ્યઃ ।
[373।21-374।01]
સ્થિતાકમ્પ્યો યઃ પરિહાણિપ્રત્યયં બલવન્તમન્તરેણાનુરક્ષન્નપિ સ્થાતું ભવ્યો ન હાતું નાપિ વર્ધયિતું વિનાભિયોગેન ।
[374।01]
પ્રતિવેધનાભવ્યો યો ઽકોપ્યઃ પ્રતિવેદ્ધં ભવ્યઃ ।
[374।02]
અકોપ્યધર્મા યો નૈવ પરિહાતું ભવ્યઃ ।
[374।02-374।03]
પ્રથમૌ દ્વૌ પૂર્વમેવ શૈક્ષાવસ્થાયાં સાતત્યસત્કૃત્યપ્રયોગવિકલૌ ।
[374।03]
તૃતીયઃ સાતત્યપ્રયોગી ।
ચતુર્થઃ સત્કૃત્યપ્રયોગી ।
[374।03-374।04]
પઞ્ચમ ઉભયથાપ્રયોગી મૃદ્વિન્દ્રિયસ્તુ ।
[374।04]
ષષ્ઠ ઉભયથાપ્રયોગી તીક્ષ્ણેન્દ્રિયશ્ચ ।
[374।04-374।05]
નચાવશ્યં વરિહાણધર્મા પરિહીયતે નાપિ યાવત્ પ્રતિવેધનાભવ્યઃ પ્રતિવિધ્યતિ ।
[374।05-374।06]
સંભવં તુ પ્રત્યેવમુચ્યતે ।
[374।06]
એવં કૃત્વા ધાતુત્રયે ઽપિષડર્હન્તો યુજ્યન્તે ।
[374।06-374।08]
યેષાં ત્વવશ્યં પરિહીયતે યાવત્ પ્રતિવિધ્યતિ તેષાં કામધાતૌ ષટ્ રૂપારુપ્યધાત્વોઃ સ્થિતાકમ્પ્યો ઽકોપ્યધર્મા ચ ।
[374।08]

તયોઃપરિહાણિચેતનેન્દ્રિયસંચારાભાવાત્ ।
[374।09]
કઃ પુનરેષાં કુતઃ પરિહીયતે ।
ફલાત્ ગોત્રાદ્વા ।
[374।10]
ગોત્રાચ્ચતુર્ણાં પઞ્ચાનાં ફલાદ્ધાનિઃ
[374।11]
ચેતનાધર્માદીનાં ચતુર્ણાં ગોત્રાત્પરિહાણિઃ ।
[374।11-374।12]
ન હિ પરિહાણધર્મા પુનઃ સ્વગોત્રાત્ પરિહીયતે ।
[374।12-374।13]
પરિહાણધર્માદીનાં પઞ્ચાનાં ફલાત્ પરિહાણિઃ ।
[374।13]
તેષામપિ તુ
[374।14]
ન પૂર્વકાત્ ।
[374।15]
યસ્ય યત્ પ્રથમગોત્રં સ તસ્માન્ન પરિહીયતે ।
શૈક્ષાશૈક્ષમાર્ગાભ્યાં દૃઢીકુતત્વાત્ ।
[374।16]
શૈક્ષસ્તુ લૌકિકલોકત્તરાભ્યાં દૃઢીકૃતત્વાત્ ન પરિહીયતે સ્વગોત્રાત્ ।
[374।16-374।17]
યત્તુ પશ્ચાત્ પ્રતિલબ્ધમુત્તાપનયા તસ્માત્ પરિહીયતે ।
[374।17-374।18]
યસ્ય ચ યત્ પ્રથમં ફલં સ તસ્માના પરિહીયતે ।
[374।18]
શેષાત્ પરિહીયતે ।
[374।18-374।19]
અત એવ સ્રોત આપત્તિફલાન્નાસ્તિ પરિહાણિઃ ।
[374।19]
એવં ચ કૃત્વા પરિહાણધર્મણસ્ત્રયઃ પ્રકારા ભવન્તિ ।
[374।19-374।20]
તદવસ્થસ્ય પરિનિર્વાણમિન્દ્રિયસંચારઃ ।
[374।20]
પરિહાય વા શૈક્ષત્વમ્ ।
ચેતનાધર્મણશ્ચત્વારઃ ।
[374।20-374।21]
એત એવ ત્રયઃ પરિહાણધર્મગોત્રપ્રત્યાગમનં ચ ।
[374।21-374।22]
એવમન્યેષાં ત્રયાણામેકૈકપ્રકારવૃદ્ધચ્યા યથાક્રમં પઞ્ચ ષટ્ સપ્ત પ્રકારા વેદિતવ્યાઃ ।

[374।22-374।23]
યસ્ય ચ યત્ પ્રથમં ગોત્રં સ પરિહાય શૈક્ષોભૂતસ્તત્રૈવાવતિષ્ઠતે નાન્યસ્મિન્ ।
[374।23-374।24]
અન્યથા હિ તદ્ગોત્રવિશેષ લભાદ્ વૃદ્ધિરેવાસ્ય સ્યાન્ન પરિહાણિઃ ।
[374।25]
કિં પુનઃ કારણં પ્રથમાનામ્ નાસ્તિ પરિહાણિઃ ।
દર્શનહેયાનામવસ્તુકત્વાત્ ।
[374।26]
આત્માધિષ્ઠાનપ્રવૃત્તા હ્યેતે ।
સત્કાયદૃષ્ટિમૂલકત્વાત્ ।
[375।01]
સ ચાત્મા નાસ્તીતિ ।
અસદાલમ્બનાસ્તર્હિ પ્રાપ્નુવન્તિ ।
નાસદાલમ્બનાઃ ।
[375।01-375।02]
સત્યાલમ્બનત્વાત્ ।
[375।02]
વિતથાલમ્બનાસ્તુ ।
કતમશ્ચ ક્લેશો નૈવમસ્તિ વિશેષઃ ।
[375।02-375।04]
આત્મદૃષ્ટિહિ રૂપાદિકે વસ્તુનિ કારકવેદકવશવર્તિત્વેનાત્મત્વમભૂતમધ્યારોપયતિ તદધિષ્ઠાનાનુવૃત્તાશ્ચાન્તગ્રાહદૃષ્ટચ્યાદય ઇત્યવસ્તુકા ઉચ્યન્તે ।
[375।04-375।06]
ભાવનાહેયાસ્તુ રાગપ્રતિઘમાનાવિદ્યા રૂપાદિકે વસ્તુનિ કેવલં સક્ત્યાઘાતોન્નત્યસંપ્રખ્યાનભાવેન વર્તન્ત ઇતિ સવસ્તુકા ઉચ્યન્તે ।
[375।06-375।07]
અસ્તિ ચ તચ્ધ્રાતાદિમાત્રં યત્ર તેષાં પ્રવૃત્તયઃ ન ત્વાત્માદિલેશો ઽપિ ।
[375।07-375।08]
તથા હિ ભાવનાહેયાનામસ્તિ પ્રતિનિયતં વસ્તુમનાપામનાપલક્ષણં ન તુ દર્શનહેયાનામાત્માદિલક્ષણમ્ ।
[375।08-375।09]
તસ્માદપ્યવસ્તુકાઉચ્યન્તે ।
[375।09-375।10]
અપિ ખલ્વાર્યસ્યાનુપનિધ્યાયતઃ સ્મૃતિસંપ્રમોષાત્ ક્લેશ ઉત્પદ્યતે નોપનિધ્યાયતો રજ્જ્વામિવ સર્પસંજ્ઞા ।
[375।10-375।12]
ન ચાનુપનિધ્યાયત આત્મદૃષ્ટચ્યાદીનામુપપત્તિર્યુજ્યતે સન્તીરકત્વાદિતિ નાસ્તિ દર્શનહેયક્લેશ પ્રહાણાત્પરિહાણિઃ ।
[375।12]
અર્હત્વાદપિ નાસ્તિ પરિહાણિરિતિ સૌત્રાન્તિકાઃ ।
[375।12-375।13]
એષ એવ ચન્યાયઃ ।
[375।13]
કથમિદં ગમ્યતે ।
આગમાદ્યુક્તિતશ્ચ ।

કથમાગમાત્ ।
[375।13-375।14]
"તદ્ધિ ભિક્ષવઃ પ્રહીણં યદાર્યયા પ્રજ્ઞયા પ્રહીણમિ"ત્યુક્તમ્ ।
[375।14-375।15]
આદ્યન્તયોશ્ચ ફલયોરાર્યયૈવ પ્રજ્ઞયા ઽધિગમઃ ।
[375।15-375।16]
"શૈક્ષસ્ય ચાપ્રમાદકરણિયે ઽપ્રમાદકરણીયં વદામી" ત્યુક્તં ના ઽર્હતઃ ।
[375।16-375।17]
"અર્હતો ઽપ્યહમાનન્દ લાભસત્કારમન્ત્રાયકરં વદામી"ત્યત્ર સૂત્રે દૃષ્ટધમેસુખવિહારમાત્રાદેવ પરિહાણિરુક્તા ।
[375।17-375।18]
"યા ત્વનેનાકોપ્યચેતોવિમુક્તિઃ કાયેન સાક્ષાત્કૃતા ।
[375।18]
તતો ઽહં ન કેનચિત્ પર્યાયેણ પરિહાણં વદામી"તિ ચોક્તમ્ ।
[375।19]
સામયિક્યા અસ્તીતિ ચેત્ ।
વયમપ્યેવં બ્રૂમઃ ।
સા તુ વિચાર્યા ।
[375।19-375।20]
કિમર્હત્ત્વમાહોસ્વિદ્ધચ્યાનાનીતિ ।
[375।20-375।21]
મૌલો હિ ધ્યાનસમાધિઃ સમયે સંમુખીભાવાત્સામયિકી ચિમુક્તિરિત્યુચ્યતે ।
[375।21]
દૃષ્ટધર્મસુખવિહારાર્થં ચ પુનઃ પુનરેષણીયત્વાત્કાન્તેત્યુચ્યતે ।
[375।22]
આસ્વાદનીયત્વાદિત્યપરે ।
[375।22-375।23]
અર્હત્ત્વવિમુક્તિસ્તુ નિત્યાનુગતત્વાન્ન યુજ્યતે ।સામયિકી અપુનઃપ્રર્થનીયત્વાન્ન કાન્તેતિ ।
[375।23-375।24]
યદિ ચાર્હત્ત્વાત્ પરિહણિસંભવો ઽભવિષ્યત્ કિમર્થં ભગવાનાધિચેતસિકેભ્ય એવ દૃષ્ટધર્મસુખવિહારેભ્યઃ પરિહાણિમવક્ષ્યત્ ।
[375।24-375।25]
અતો ગમ્યતે સર્વસ્યૈવાર્હતો વિમુક્તિરકોપ્યાદૃષ્ટધ્ર્મસુખવિહારેત્યુસ્તુ ।
[375।25-375।26]
કશ્ચિત્ લાભસત્કારવ્યાક્ષેપદીષાત્ પરિહીયતે વશિત્વબ્ર્હશાદ્યો મૃદ્વિન્દ્રિયઃ ।
[375।27]
કશ્ચિન્ન પરિહીયતે યસ્તીક્ષ્ણેન્દ્રિયઃ ।
તત્ર યઃ પરિહીયતે સ પરિહાણધર્મા ।
[375।27-375।28]
યો ન પરિહીયતે સો ઽપરિહાણધર્મા ।
[375।28]
એવં ચેતનાધર્માદયો ઽપિ યોજ્યાઃ ।

[375।28-376।01]
અપરિહાણધર્મસ્થિતાકમ્પ્યાકોપ્યધર્મણાં કો વિશેષઃ ।
[376।01]
અપરિહાણધર્મા ઽનુત્તાપનાગતઃ ।
[376।02]
અકોપ્યધર્મા તૂત્તાપનાગતઃ ।
[376।02-376।03]
તૌ હિ યં યમેવ સમાપત્તિવિશેષમુત્પાદયતસ્તસ્માન્ન પરિહીયેતે ।
[376।03-376।04]
સ્થિતાકમ્પ્યસ્તુ યસ્મિન્નેવ ગુણે સ્થિતસ્તસ્માત્કેવલં ન પરિહીયતે ન ત્વન્યમુત્પાદયતિ ।
[376।04]
ઉત્પાદયતિ વા તસ્માત્તુ કમ્પત ઇત્યેવ વિશેષો લક્ષ્યતે ।
[376।05-376।07]
આયુષ્માન્ભૌતિકઃ શૈક્ષીભૂતઃ સામયિક્યા વિમુક્તેરત્યાસ્વાદનાન્મૃદ્વિન્દ્રિયત્વાચ્ચભીક્ષ્ણં પરિહીયમાણો નિર્વિણ્નઃ શસ્ત્રમાધારયન્ કાયજીવિતનિરપેક્ષત્વાન્મરણકાલ એવાર્હત્ત્વપ્રાપ્તઃ પરિનિર્વૃત્તશ્ચ ।
[376।07]
તસ્માત્સો ઽપિ નાર્હત્ત્વાત્ પરિહીણઃ ।
[376।07-376।08]
દશોત્તરે ચોક્તમ્ ।
[376।08]
"એકો ધર્મ ઉત્પાદયિતવ્યઃ સામયિકી કાન્તા ચેતોવિમુક્તિઃ ।
[376।08-376।09]
એકો ધર્મઃ સાક્ષાત્કર્તવ્યઃ અકોપ્યા ચેતોવિમુક્તિરિ"તિ ।
[376।09-376।10]
યદિ ચાર્હત્ત્વં સામયિકી કાન્તા ચેતોવિમુક્તિરભવિષ્યત્ કિમર્થં તત્રૈવ દશકે ઽર્હત્ત્વસ્ય દ્વિગ્રહણમકરિષ્યાત્ ।
[376।10-376।11]
ન ચ ક્વચિદર્હત્ત્વમુત્પાદયિતવ્યમુક્તમ્ ।
[376।11]
કિં તર્હિ ।
[376।11-376।12]
સાક્ષાત્કર્તવ્યં મૃદ્વિન્દ્રિયસંગૃહીતં ચાર્હત્ત્વમુત્પાદયિતવ્યમિતિ ।
[376।12]
કિમનેન જ્ઞાપિતં ભવતિ ।
[376।12-376।13]
યદિ તાવદુત્પાદયિતું શક્યમિત્યદપિ શક્યમ્ ।
[376।13]
અથોત્પાદનમર્હતીતિ ।
[376।13-376।14]
અન્યત્સુતરામર્હતિ ।
[376।14]
તસ્માન્ન સામયિકી વિમુક્તિરર્હત્ત્વમ્ ।

[376।14-376।15]
કથં તર્હિ સમયવિમુક્તો ઽર્હન્નુચ્યતે ।
[376।15]
યસ્ય મૃદ્વિન્દ્રિયત્વાત્સમયાપેક્ષઃ સમાધિસમુખીભાવઃ ।
[376।15-376।16]
વિપર્યયાદસમયવિમુક્તઃ ।
[376।16]
અભિધર્મે ઽપિ ચોક્તં "ત્રિભિઃ સ્થાનેઃ કામરાગાનુશયસ્યોત્પાદો ભવતિ ।
[376।17-376।18]
કામરાગાનુશયિઓ ઽપ્રહીણો ભવત્યપરિજ્ઞાતઃ કામરાગપર્યવસ્થાનીયાશ્ચ ધર્મા આભાસગતા ભવન્તિ તત્ર ચાયોનિશો મનસ્કાર" ઇતિ ।
[376।18]
પરિપૂર્ણોત્પત્તિરેવમિતિ ચેત્ ।
[376।19]
કસ્ય વા પરિપૂર્ણકારણસ્યોત્પત્તિઃ ।
એવં તાવદાગમાત્ ।
કથં યુક્તિતઃ ।
[376।19-376।21]
યદિ તાવદર્હતસ્તદ્રૂપઃ પ્રતિપક્ષ ઉત્પન્નો યેન ક્લેશા અત્યન્તમનુત્પત્તિધર્મતામાપન્નાઃ કથં પુનઃ પરિહીયતે ।
[376।21]
અથ નોત્પન્નઃ ।
કથં ક્ષીણાસ્રવો ભવતિ ।
[376।21-376।22]
અત્યન્તમનયોદ્ધ્રતાયાં તદ્બીજધર્મતાયામક્ષીણાસ્રવો વા પુનઃ કથમર્હન્ભવતીત્યેવં યુક્તિઃ ।
[376।22-376।23]
અઙ્ગારકર્ષૂપોમં સૂત્રં તર્હિ પરિહાર્યમ્ ।
[376।23-376।25]
યત્રેદમુક્તં "તસ્ય ખલુ શ્રુતવત આર્યશ્રાવકસ્યૈવં ચરત એવં વિહરતઃ કદાચિત્કર્હિચિત્ સ્મૃતિસંપ્રમોષાદુત્પદ્યન્તે પાપકા અકુશલા વિતર્કા" ઇતિ ।
[376।25]
સ હિ તત્રાર્હન્નેવ જ્ઞાપિતઃ ।
[376।25-377।01]
"દીર્ઘરાત્ર વિવેકનિમ્નં ચિત્તં ભવતિ યાવન્નિર્વાણપ્રાગ્ભારમિ"તિ વચનાત્ ।
[377।01-377।02]
અર્હતો હ્યેતદ્બલમન્યત્રોક્તમ્ ।
[377।02-377।03]
"સર્વૈરાસ્રવસ્થાનીયૈર્ધર્મૈઃ શીતીભૂતં વાન્તીભૂતમિ"તિ ચાભિધાનાત્ અસ્ત્યેતદેવમ્ ।
[377।03-377।04]
યાવત્તુ ચારો ન સુપ્રતિબદ્ધસ્તાવદેવં ચરતો ઽપિ શૈક્ષસ્યાસ્તિ સંભવઃ ક્લેશોત્પત્તાવિતિ શૈક્ષાવસ્થામધિકૃત્યૈવં વચનાદદોષઃ ।
[377।05]
પ્રતિજ્ઞાયતે હિ લૌકિકમાર્ગપ્રતિલબ્ધાત્ફલદ્વયાત્પરિહાણિઃ ।
[377।05-377।06]

અર્હત્ત્વાદપિ તુ પરિહાણિં વર્ણયન્તિ વૈભાષિકાઃ ।
[377।07]
કિં પુનરિમે ઽર્હન્ત એવ ષડ્ગોત્રા ભવન્તિ અથાન્યે ઽપિ ષડ્ગોત્રા ભવન્તિ ।
[377।08]
શૈક્ષાનાર્યાશ્ચ ષડ્ગોત્રાઃ
[377।09]
શૈક્ષપૃથગ્જના અપ્યેવં ષડ્ગોત્રાઃ ।
તત્પૂર્વકાણ્યેવ હ્યર્હતાં ગોત્રાણિ ।
અપિ તુ
[377।10]
સંચારો નાસ્તિ દર્શને
[377।11]
દર્શનમાર્ગાદન્યત્રેન્દ્રિયસંચારો ભવતિ ।
પ્રયોગાસંભવાન્ન દર્શનમાર્ગે ।
[377।11-377।12]
કશ્ચિત્ પૃથગ્જનાવસ્થાયામિન્દ્રિયાણિ સંચરતિ ।
[377।12]
કશ્ચિચ્છદ્ધાધિમુક્તાવસ્થાયામ્ ।
[377।13-377।16]
યદિદં સૂત્ર ઉક્તં "યે ત્વનેન ચત્વાર આધિચૈતસિકા દૃષ્ટધર્મસુખવિહારા અધિગતાસ્તતો ઽહમસ્યાન્યતમાન્યતમસ્માત્ પરિહાણિં વદામિ યા ત્વનેનૈકાકિના યાવદકોપ્યા ચેતોવિમુક્તિઃ કાયેન સાક્ષાત્કૃતા તતો ઽહં ન કેનચિત્ પર્યાયેણ પરિહાણિં વદામી"તિ ।
[377।16-377।17]
કથમકોપ્યધર્મણો દૃષ્ટ્ધર્મસુખવિહારેભ્યઃ પરિહાણિઃ ।
[377।18]
પરિહાણિસ્ત્રિધા જ્ઞેયા પ્રાપ્તાપ્રાપ્તોપભોગતઃ ।
[377।19]
પ્રાપ્તપરિહાણિર્યદિ પ્રતિલબ્ધાત્ ગુણાત્ પરિહીયતે ।
[377।19-377।20]
અપ્રાપ્તપરિહાણિર્યદિ પ્રાપ્યં ગુણં ન પ્રાપ્નોતિ ।
[377।20]
ઉપભોગપરિહાણિર્યદિ પ્રાપ્તગુણં ન સંમુખીકરોતિ ।
[377।20-377।21]
આસાં પુનઃ પરિહાણીનામ્
[377।22]
અન્ત્યા શાસ્તુરકોપ્યસ્ય મધ્યા ચાન્યસ્ય તુ ત્રિધા
[378।01]
બુદ્ધસ્યોપભોગપરિહાણિરેવ નાન્યા ।
અકોપ્યધર્મણઃ સા ચાપ્રાપ્તપરિહાણિશ્ચ ।
[378।02]
પુદ્ગલવિશેષધર્માપ્રાપણાત્ ।
અન્યસ્યાર્હતઃ પ્રાપ્તપરિહાણિરપ્યસ્તિ ।

[378।02-378।03]
અત ઉપભોગપરિહાણિવચનાદકોપ્યધર્મણઃ સૂત્રવિરોધઃ ।
[378।03]
સર્વસ્યાનાસ્રવા વિમુક્તિરકોપ્યા ।
[378।04]
અકોપ્યધર્મવ્યવસ્થાનં તુ યથા તથોક્તમ્ ।
અત એતદ્ચોદ્યમિત્યપરિહાણિવાદી ।
[378।05]
અથ યોઇ ઽર્હત્ફલાત્પરિહીયતે કિમસૌ પુનર્જાયતે ।
નાસ્ત્યેતત્ ।
યસ્માત્
[378।06]
મ્રિયતે ન ફલભ્રષ્ટઃ
[378।07]
નૈવ હિ કશ્ચિત્ફલાત્ પરિહીણઃ કાલં કરોતિ ।
[378।07-378।09]
"ધન્ધા ભિક્ષવ આર્યશ્રાવકસ્ય સ્મૃતિસંપ્રમોષા અથ ચ પુનઃ ક્ષિપ્રમેવાન્તં પરિક્ષયં સપદિ સંગચ્છનીતિ સૂત્રે વચનાત્ ।
[378।09]
અન્યથા હ્યનાશ્વાસિકં બ્રહ્મચર્યં સ્યાત્ ।
[378।09-378।10]
યતશ્ચ ફલાત્ પરિહીયતે તત્ફલસ્થેન યદકાર્યં
[378।11]
તાદકાર્યં કરોતિ ન ।
[378।12]
પરિહીણો ઽપિ સંસ્તત્ફલવિરુદ્ધાં ક્રિયાં ન કરોતિ ।
શૂરપ્રસ્ખલનાપતનવત્ ।
[378।13]
અથેન્દ્રિયાણિ સંચરતાં કત્યાનન્તર્યવિમુક્તિમાર્ગા ભવન્તિ ।
[378।14]
વિમુક્ત્યાનન્તર્યપથા નવોકોપ્યે
[378।15-378।16]
અકોપ્યગોત્રે પ્રતિવિધ્યમાને પ્રિતિવેધભાવનાભવ્યસ્ય નવાનન્તર્યમાર્ગા વિમુક્તિમાર્ગાશ્ચ ભવન્તિ ।
[378।16]
યથાર્હત્ત્વં પ્રાપ્નુવતઃ ।
કિં કારણમ્ ।
[378।17]
અતિસેવનાત્
[378।18]
તસ્ય મૃદ્વિન્દ્રિયગોત્રં ભવતીતિ નાલ્પેન વ્યાવર્ત્તયિતું શક્યતે ।
[378।18-378।19]

શૈક્ષાશૈક્ષ માર્ગભ્યાં દૃઢીકૃતત્વાત્ ।
[378।20]
દૃષ્ટચ્યાપ્તતાયામેકૈકઃ
[379।01-379।02]
દૃષ્ટિપ્રાપ્તાયાં પ્રતિવિધ્યમાનાયામેક એવાનન્તર્યમાર્ગો ભવત્યેકો વિમુક્તિમાર્ગઃ ।
[379।02]
પ્રયોગમાર્ગસ્તુ સર્વત્રૈક એવ ।
તે પુનઃ સર્વ એવાનન્તર્યવિમુક્તિમાર્ગાઃ
[379।03]
અનાસ્રવાઃ
[379।04]
ન હિ સાસ્રવેણ માર્ગેણાર્યાણામિન્દ્રિયસંચારઃ ।
ક્વ પુનરિન્દ્રિયાણિ વર્ધન્તે ।
[379।05]
નૃષુ વર્ધનમ્ ।
[379।06]
મનુષ્યેષ્વેવેન્દ્રિયસંચારો નાન્યત્ર ।
પરિહાણ્યસંભવાત્ ।
[379।07]
કઃ પુનઃ કતમાં ભૂમિ નિશ્રિત્યેન્દ્રિયાણિ સંચરતિ ।
[379।08]
અશૈક્ષો નવ નિશ્રિત્ય ભૂમીઃ
[379।09]
અનાગમ્યસ્યાનન્તરં ચત્વારિ ધ્યાનાનિ ત્રીણિ ચારુપ્યાણિ ।
[379।10]
શૈક્ષસ્તુ ષટ્
[379।11]
આરુપ્યવર્જ્યઃ ।
કિં કારણમ્ ।
[379।12]
યતઃ
[379।13]
સવિશેષં ફલં ત્યક્ત્વા ફલમાપ્નોતિ વર્ધયન્ ।
[379।14-379।15]
ઇન્દ્રિયાણિ હિ સંચરન્ ફલં ફલવિશિષ્ટં ચ મૃદ્વિન્દ્રિયમાર્ગં ત્યક્ત્વા તીક્ષ્ણેન્દ્રિયગોત્રકં ફલમાર્ગમેવ પ્રતિલભતે ।
[379।15-379।16]
ન ચાનાગામિફલમારુપ્યભૂમિસંગૃહીતમસ્તીત્યેતત્ કારણમ્ ।
[379।17]
ત એતે ષડેવાર્હન્તો નવ ભવન્તિ ।
ઇન્દ્રિયભેદાત્ ।

કથં કૃત્વા ।
[379।18]
દ્વૌ બુદ્ધૌ શ્રાવકાઃ સપ્ત નવૈતે નવધેન્દ્રિયાઃ
[380।01]
કતમે સપ્ત શ્રાવકાઃ ।
પરિહાણધર્માદયઃ પઞ્ચ ।
[380।01-380।02]
અકોપ્યધર્મા ચ દ્વિવિધ ઉત્તાપનાગત આદિતશ્ચ તદ્ગોત્રઃ અકોપ્યભેદ એવ ।
[380।02]
દ્વૌ બુદ્ધૌ પ્રત્યેકબુદ્ધો બુદ્ધશ્ચ ।
[380।03]
ઇત્યતે મૃદુમૃદ્વાદિનવપ્રકારેન્દ્રિયભેદાન્નવ પુદ્ગલા ભવન્તિ ।
[380।04]
સર્વ એવ ત્વાર્યપુદ્ગલાઃ સપ્ત ભવન્તિ ।
[380।04-380।05]
શ્રદ્ધાનુસારી ધર્માનુસારી શ્રદ્ધાધિમુક્તો દૃષ્ટિઓપ્રાપ્તઃ કાયસાક્ષી પ્રજ્ઞાવિમુક્ત ઉભયતોવિમુક્તશ્ચ ।
[380।05]
એતે પુનઃ
[380।06]
પ્રયોગાક્ષસમાપત્તિવિમુક્ત્યુભયતઃ કૃતાઃ ।
[380।07]
પુદ્ગલાઃ સપ્ત
[380।08]
પ્રયોગતઃ શ્રદ્ધાધર્માનુસારિણૌ ।
પૂર્વમેવ પરપ્રત્યયધર્માનુસારાભ્યામર્થેષુ પ્રયોગાત્ ।
[380।09]
ઇન્દ્રિયત શ્રદ્ધાધિમુક્તદૃષ્ટિપ્રાપ્તૌ ।
[380।09-380।10]
મૃદુતીક્ષ્ણેન્દ્રિયત્વાત્ શ્રદ્ધાધિમોક્ષપ્રજ્ઞાધિક્યતઃ ।
[380।10-380।11]
સમાપત્તિતઃ કાયસાક્ષી નિરોધસમાપત્તિ સાક્ષાત્કરણાત્ ।
[380।11]
વિમુક્તિતઃ પ્રજ્ઞાવિમુક્તઃ ।
સમાપત્તિવિમુક્તિતઃ ઉભયતોભાગવિમુક્તઃ ।
[380।12]
નામત એતે સપ્ત પુદ્ગલાઃ ।
[380।13]
ષટ્ ત્વેતે ।
[380।14]
દ્રવ્યતસ્ત્વેતે ષટ્ ભવન્તિ ।

[380।15]
દ્વૌ દ્વૌ માર્ગત્રયે યતઃ
[380।16]
દર્શનમાર્ગે હિ દ્વૌ પુદ્ગલૌ શ્રદ્ધાધર્માનુસારિણૌ ।
તાવેવ ભાવનામાર્ગે દ્વૌ ભવતઃ ।
[380।17]
શ્રદ્ધાધિમુક્તદૃષ્ટિપ્રાપ્તૌ ।
તૌ પુનરશૈક્ષમાર્ગે દ્વૌ ભવતઃ ।
સમયાસમયવિમુક્તાવિતિ ।
[380।18]
તત્રેન્દ્રિયતસ્ત્રયઃ ।
શ્રદ્ધાનુસારિણઃ ગોત્રતઃ પઞ્ચ ।
માર્ગતઃ પઞ્ચદશ ।
[380।18-380।19]
અષ્ટ ક્ષાન્તિસપ્તજ્ઞાનસ્થાઃ ।
[380।19]
વૈરાગ્યતસ્ત્રિસપ્તતિઃ ।
સકલબન્ધનઃ ।
કામવૈરાગ્યાન્નવ ।
[380।20]
એવં યાવદાકિઞ્ચન્યાયતનવૈરાગ્યાત્ ।
આશ્રયતો નવ ।
ત્રિદ્વીપષાડ્દેવનિકાયજાઃ ।
[380।21-380।22]
ઇન્દ્રિયગોત્રમાર્ગવૈરાગ્યાશ્રયતઃ પણ્ડિતાઃ શતસહસ્રં સંપદ્યન્તે સહસ્રાણિ ચ સપ્તચત્વારિંશચ્છતાનિ ચાષ્ટૌ પઞ્ચવિશતિશ્ચ ।
[380।22]
એવમન્યે ઽપિ પુદ્ગલાઃ સંભવતઃ સંખ્યેયાઃ ।
[381।01]
કોયિમુભયતોભાગવિમુક્ત ઇત્યુચ્યતે કશ્ચ પ્રજ્ઞાવિમુક્તઃ ।
[381।02]
નિરોધલાભ્યુભયતોવિમુક્તઃ પ્રજ્ઞયેતરઃ ।
[381।03]
યો નિરોધસમાપત્તિલાભી સ ઉભયતોભાગવિમુક્તઃ ।
[381।03-381।04]
પ્રજ્ઞાસમાધિબલાભ્યાં ક્લેશવિમોક્ષાવરણવિમુક્તત્વાત્ ।
[381।04]
ઇતરઃ પ્રજ્ઞાવિમુક્તઃ ।
[381।04-381।05]
પ્રજ્ઞાબલેન કેવલં ક્લેશાવરણવિમુક્તત્વાત્ ।
[381।06-381।07]

યદુક્તં ભગવતા "ક્લેશાન્ પ્રહાયેહ હિ યસ્તુ પઞ્ચ અહાર્યધર્મા પરિપૂર્ણઃ શૈક્ષ" ઇતિ ।
[381।07]
કિયતા પરિપૂર્ણઃ શૈક્ષો ભવતિ ।
[381।08]
સમાપત્તિન્દ્રિયફલૈઃ પૂર્ણઃ શૈક્ષો ઽભિધીયતે
[381।09]
ત્રિવિધા શૈક્ષસ્ય પરીપૂરિઃ ।
ફલતઃ ઇન્દ્રિયતઃ સમાપત્તિતશ્ચ ।
[381।09-381।10]
ફલત એવ શ્રદ્ધાધિમુક્તસ્યાકાયસાક્ષિણો ઽનાગામિનઃ ।
[381।10-381।11]
ઇન્દ્રિયત એવ દૃષ્ટિપ્રાપ્તસ્યાવીતરાગસ્ય ।
[381।11]
ફલેન્દ્રિયતો દૃષ્ટિપ્રાપ્તસ્ય કાયસાક્ષિણો ઽનાગામિનઃ ।
[381।11-381।12]
ફલસમાપત્તિતઃ શ્રદ્ધાધિમુક્તસ્ય કાયસાક્ષિણઃ ।
[381।12]
ફલેન્દ્રિયસમાપત્તિતો દૃષ્ટિપ્રાપ્તસ્ય કાયસાક્ષિણઃ ।
[381।13]
સમાપત્તિત એવ સમાપત્તીન્દ્રિયશ્ચ પરિપૂર્ણત્વં નાસ્તિ વિન ફલેન ।
[381।14]
અશૈક્ષપરિપૂર્ણત્વં દ્વાભ્યામ્
[381।15]
ઇન્દ્રિયતઃ સમાપત્તિશ્ચ ।
[381।15-381।16]
ફલેન ત્વપરિપૂર્ણસ્યાશૈક્ષત્વમેવ નાસ્તીતિ નાસ્ય પુનઃ ફલેન પરિપૂર્ણપરિપૂર્ણત્વં વ્યવસ્થાપ્યતે ।
[381।16-381।17]
ઇન્દ્રિયત્ એવાસમયવિમુક્તસ્ય પ્રજ્ઞાવિમુક્તસ્ય ।
[381।17]
સમાપત્તિત એવ સમયવિમુક્તસ્યોભયભાગવિમુક્તસ્ય ।
[381।17-381।18]
ઇન્દ્રિયસમાપત્તિભ્યામસમયવિમુક્તસ્યોભયતોભાગવિમુક્તસ્ય ।
[381।19-381।20]
વહવ ઇમે માર્ગભેદા ઉક્તા લૌકિકલોકોક્ત્તરદર્શનભાવના ઽશૈક્ષમાર્ગાઃ પ્રયોગાનન્તર્યવિમુક્તિવિશેષમાર્ગા ઇતિ ।
[381।20]
કતિવિધ એષ સમાસતો માર્ગ ઇતિ ।
[381।21]
માર્ગઃ સમાસતઃ ।
[381।22]
વિશેષમુક્ત્યાનન્તર્યપ્રયોગાખ્યશ્ચતુર્વિધઃ

[382।01]
પ્રયોગમાર્ગો યસ્માદનન્તર્માનન્તર્યમાર્ગોત્પત્તિઃ ।
[382।01-382।02]
આનન્તર્યમાર્ગો યેનાવરણં પ્રજહાતિ ।
[382।02]
વિમુક્તિમાર્ગો યસ્તત્પ્રહેયાવરણવિનિર્મુક્તસ્તત્ પ્રથમત ઉત્પદ્યતે ।
[382।03]
વિશેષમાર્ગો ય એભ્યો ઽન્યો માર્ગઃ ।
કસ્માત્ માર્ગ ઇત્યુચ્યતે ।
[382।03-382।04]
એષ હિ નિર્વાણસ્ય પન્થા એતેન તદ્ગમનાત્ ।
[382।04]
નિર્વાણં માર્ગયન્ત્યનેનેતિ વા ।
[382।04-382।05]
વિમુક્તિવિશેષમાર્ગ યોઃ કથં માર્ગત્વમ્ ।
[382।05-382।06]
તજ્જાતીયાદધિમાત્રતરત્વાદુત્તરોત્તરપ્રાપણાત્ નિરૂપધિશેષપ્રવેશાદ્વા ।
[382।07]
માર્ગ એવ પુનઃ પ્રતિપદિત્યુક્તો નિર્વાણપ્રતિપાદનાત્ ।
ચતસ્રઃ પ્રતિપદઃ ।
[382।08]
અસ્તિ પ્રતિપદ્દુઃખા ધન્ધાભિજ્ઞા ।
અસ્તિ દુઃખા ક્ષિપ્રાભિજ્ઞા ।
[382।08-382।09]
એવં સુખા ઽપિ દ્વિધા ।
[382।09]
તત્ર
[382।10]
ધ્યાનેષુ માર્ગઃ પ્રતિપત્સુખા
[382।11-382।12]
ચતુર્ધ્યાનેષુ માર્ગઃ સુખા પ્રતિપદઙ્ગપરિગ્રહ શમથવિપશ્યના સમતાભ્યામયિઅત્નવાહિત્વાત્ ।
[382।13]
દુઃખા ઽન્યભૂમિષુ ।
[382।14-382।16]
અન્યાસ્વનાગમ્યધ્યાનાન્તરારુપ્યભૂમિષુ માર્ગો દુઃખા પ્રતિદઙ્ગાપરિગ્રહાચ્છમથવિપશ્યનાન્યૂનત્વાચ્ચ યત્નવાહિત્વાત્ શમથન્યૂને હ્યનાગમ્યધ્યાનાન્તરે વિપશ્યનાન્યૂના આરુપ્યા ઇતિ ।
[382।16]
સા પુનર્દ્વિવિધા ઽપિ પ્રતિપત્
[382।17]
ધન્યાભિજ્ઞા મૃદુમતેઃ ક્ષિપ્રાભિજ્ઞેતરસ્ય તુ
[382।18-382।19]

મૃદ્વિન્દ્રિયસ્ય સુખા દુઃખા વા પ્રતિપદ્ધન્ધાભિજ્ઞા તીક્ષ્ણેન્દ્રિયસ્ય ક્ષિપ્રાભિજ્ઞા ધન્ધાભિજ્ઞા અસ્યાં પ્રતિપદિ ।
[382।19]
સેયં ધન્ધાભિજ્ઞા ।
[382।19-382।20]
એવં ક્ષિપ્રાભિજ્ઞા ।
[382।20]
ધન્ધસ્ય વા પુદ્ગલસ્યેયમિતિ ધન્ધાભિજ્ઞા ।
[382।20-382।21]
પુનરપ્યેષ માર્ગો બોધિપક્ષ્યાખ્યાં લભતે ।
[382।21]
સપ્તત્રિંશદ્વોધિપક્ષા ધર્માઃ ।
ચત્વારિ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ।
[382।22]
ચત્વારિ સમ્યક્ પ્રહાણાનિ ।
ચત્વાર ઋદ્ધિપાદાઃ ।
પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ ।
[382।22-382।23]
પઞ્ચ બલાનિ ।
[382।23]
સપ્ત બોધ્યઙ્ગાનિ ।
આર્યાષ્ટાઙ્ગો માર્ગઃ ઇતિ ।
તત્ર
[382।24]
અનુત્પાદક્ષયજ્ઞાને બોધિઃ
[383।01]
ક્ષયજ્ઞાનમનુત્પાદજ્ઞાનં ચ ।
પુદ્ગલભેદેન તિસ્રો બોધય ઉત્પદ્યન્તે ।
[383।01-383।02]
શ્રાવકબોધિઃ પ્રત્યેકબોધિરનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરિતિ ।
[383।02]
અશેષાવિદ્યાપ્રહાણાત્ ।
[383।02-383।03]
તાભ્યાં સ્વર્થસ્ય યથાભૂત કૃતાપુનઃકર્તવ્યતાવવોધાચ્ચ ।
[383।04]
તાદનુલોમ્યતઃ ।
[383।05]
સપ્તત્રિંશત્તુ તત્પક્ષ્યાઃ
[383।06]
બોધેરનુલોમત્વાદ્બોધિપક્ષ્યાઃ સપ્તત્રિંશદુત્પદ્યન્તે ।
[383।07]

નામતો દ્રવ્યતો દશ
[383।08]
દશ દ્રવ્યાણિ સર્વે બોધિપક્ષ્યાઃ ।
કતમાનિ દશ ।
[383।09]
શ્રદ્ધા વીર્યં સ્મૃતિઃ પ્રજ્ઞા સમાધિઃ પ્રીત્યુપેક્ષણે ।
[383।10]
પ્રશ્રબ્ધિશીલસંકલ્પાઃ
[383।11]
ઇત્યેતાનિ દશ દ્રવ્યાણિ ।
કથં કૃત્વા ।
[383।12]
પ્રજ્ઞા હિ સ્મૃત્યુપસ્થિતિઃ
[383।13]
વીર્યં સમ્યક્પ્રહાણાખ્યમૃદ્ધિપાદાઃ સમાધયઃ ।
[383।14-383।17]
પ્રજ્ઞાવીર્યસમાધિસ્વભાધા હિ સ્મૃત્યુપસ્થાનસમ્યક્પ્રહાણર્દ્ધિપાદાઃ અત ઇન્દ્રિયાણિ તાવદ્વલાનિ ચ નામગ્રાહિકયા શ્રદ્ધાવીર્યસ્મૃતિસમાધિપ્રજ્ઞાદ્રવ્યાણિ ચ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ધર્મપ્રવિચયસંબોધ્યઙ્ગં સમ્યગૃષ્ટિશ્ચ પ્રજ્ઞૈવ ।
[383।17]
સમ્યક્પ્રહાણાનિ વીર્યસંબોધ્યઙ્ગં સમ્યગ્વ્યાયામશ્ચ વીર્યમેવ ।
[383।17-383।18]
ઋદ્ધિપાદાઃ સમાધિસમ્બોધ્યઙ્ગં સમ્યક્ સમાધિશ્ચ સમાધિરેવ ।
[383।18-383।19]
સ્મૃતિસંબોધ્યઙ્ગં સમ્યક્ સ્મૃતિશ્ચ સ્મૃતિરેવ ।
[383।19]
કિમવશિષ્યતે ।
[383।19-383।20]
પ્રીતિપ્રસ્રબ્ધ્યુપેક્ષસંબોધ્યઙ્ગાનિ સમ્યક્સંકલ્પઃ શીલાઙ્ગનિ ચ ।
[383।20-383।21]
તાન્યેતાનિ પઞ્ચ દ્રવ્યાણિ એવમેતે બોધિપક્ષ્યા દશ દ્રવ્યાણિ ભવન્તિ ।
[383।21]
વૈભષિકાણા મેકાદશ ।
[383।21-384।01]
કાયવાક્કર્મણોરસંભિન્નત્વાત્ શીલાઙ્ગાનિ દ્વે દ્રવ્યે ઇતિ ।
[384।01-384।02]
યત્ત્વેતદુક્તં "પ્રજ્ઞાવીર્યસમાધિસ્વભાવાઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનાદય" ઇતિ ।
[384।02]
અત્ર વેદિતવ્યમ્ ।
[384।03]
પ્રધાનગ્રહણં સર્વે ગુનાઃ પ્રાયોગિકાસ્તુ તે
[384।04]

પ્રધાનગ્રહણેનૈવમુક્તમ્ ।
[384।04-384।05]
સર્વે તુ પ્રાયોગિકા ગુણાઃઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનસમ્યક્પ્રહાણર્દ્ધિપાદાઃ ।
[384।05]
કસ્માદ્વીર્ય સમ્યક્પ્રધાનમુક્તમ્ ।
[384।05-384।06]
તેન સમ્યક્કાયવાઙ્મનાંસિ પ્રધીયન્તે ।
[384।06]
સમાધિઃ કસ્માદ્ ઋદ્ધિપાદ ઉક્તઃ ।
તત્પ્રતિષ્ઠત્વાત્સર્વગુણસંપત્તેઃ ।
[384।07]
યે ત્વાહુઃ "સમાધિરેવર્દ્ધિઃ પાદાશ્છન્દાદય" ઇતિ ।
[384।07-384।08]
તેષાં દ્રવ્યતસ્ત્રયોદશ બોધિપક્ષ્યાઃ પ્રાપ્નુવન્તિ ।
[384।08]
ચ્છન્દચિત્તયોઇરાધિક્યાત્સૂત્રં ચ વિરુધ્યતે ।
[384।08-384।09]
"ઋદ્ધિમ્ ચ વો ભિક્ષવો દર્શયિષ્યામિ ઋદ્ધિપાદાંશચ યાવદૃદ્ધિઃ કતમા ।
[384।09-384।10]
ઇહ ભિક્ષુરનેકવિધમૃદ્ધિવિષયં પ્રત્યનુભવતિ ।
[384।10]
એકો ભૂત્વા બહુધા ભવતી"તિ વિસ્તરઃ ।
[384।11]
કસ્માદિન્દ્રિયાણ્યેવ વલાન્યુક્તાનિ ।
મૃદ્વધિમાત્રભેદાદવમર્દનીયાનવમર્દનીયત્વાત્ ।
[384।12]
ઇન્દ્રિયાણાં કિઙ્કૃતો ઽનુક્રમઃ ।
શ્રદ્દધાનો હિ ફલાર્થં વીર્યમારભતે ।
[384।12-384।13]
આરબ્ધવીર્યસ્ય સ્મૃતિરૂપતિષ્ઠતે ।
[384।13]
ઉપસ્થિતસ્મૃતેરવિક્ષેપાચ્ચિત્તં સમાધીયતે ।
[384।13-384।14]
સમાહિતચિત્તો યથાભૂતં પ્રજાનાતીતિ ।
[384।15]
કસ્યામવસ્થાયાં કતમે તે બોધિપક્ષ્યાઃ પ્રભાવ્યન્તે ।
[384।16-384।17]
આદિકર્મિકનિર્વેધભાગીયેષુ પ્રભાવિતાઃ ।
ભાવને દર્શને ચૈવ સપ્ત વર્ગા યથાક્રમમ્
[384।18]