અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 561580

માર્ગો હિ સ તજ્જાતીયઃ ।
સપ્તપદાશીવિષ દષ્ટવચ્ચાતુર્થકજ્વરવચ્ચ ।
[356।23]
સપ્તસંયોજનાવશેષત્વાચ્ચ ।
દ્વે અવરભાગીયે પઞ્ચ ચોર્ધ્વભાગીયાનીતિ ।
[356।23-356।24]
અન્તરેણાપ્યાર્યમાર્ગં સંમુખીકુર્વાણો ન પરિનિર્વાતિ ।
[356।24-356।25]
તાવત્ ભવવેદનીયસ્ય કર્મણો વલાધાનાત્ ।
[356।25]
અસતિ બુદ્ધોત્પાદગ્રહસ્થ એવાર્હત્ત્વં પ્રાપ્નોતિ ।
[356।25-356।26]
અગારં તુ પોઉનર્નાધ્યાવસતિ ।
[356।26]
ધર્મતાપ્રતિલમ્ભિકં તુ ભિક્ષુલિઙ્ગ પ્રતિલભતે ।
[356।26-356।27]
અન્યાશ્રમિકં લિઙ્ગેનેત્યપરે ।
[356।27]
કસ્માદવિનિપાતકધર્મા ભવતિ ।
[356।27-356।29]
તદ્ગામિ કર્માનુપચયાદુપચિતવિપાકદાનવૈગુણ્યાચ્ચ સંતતેર્બલવત્કુશલા ધિવાસનાત્પ્રયોગાશયશુદ્ધિતઃ ।
[356।29]
અપાયનિપાતે તુ કર્મણ્યસૌ ક્ષાન્તિમપિ નોત્પાદયેત્ ।
આહ ચાત્ર
[357।01-357।04]
"કૃત્વા બુધો ઽલ્પમપિ પાપમધઃ પ્રયાતિ
કૃત્વા બુધો મહદપિ પ્રજહાત્યનર્થમ્
મજ્જન્યધો ઽલ્પમપિ વારિણિ સંહતં હિ
પાત્રિકૃતં મહદપિ પ્લવતે તદેવ" ઇતિ ।
[257।05]
દુઃખસ્યાન્તં કરોતીતિ કો દુઃખસ્યાન્તઃ ।
[357।05]
યસ્માત્ પરેણ દુઃખં નાસ્તિ ।
[357।06]
અપ્રતિસંધિકં દુઃખં કરોતીત્યર્થઃ ।
અથવા નિર્વાણમન્તઃ ।
કથં નિર્વાણં કરોતિ ।
[357।07]
તત્પ્રાપ્તિવિવન્ધાપનયનાત્ ।
યથાકાશં કુરુ મણ્ડપં પાતયેતિ ભવન્તિ વક્તારઃ ।

[357।08]
અન્યો ઽપિ ચ સ્યાત્સપ્તકૃત્વઃ પરમો ન તુ નિયત ઇતિ નોચ્યતે ।
[357।08-357।09]
એવં તાવદક્ષીણભાવનાહેયઃ ફલસ્થઃ સપ્તકૃત્વઃ પરમો ભવતિ ।
[357।10]
ત્રિચતુર્વિધમુક્તસ્તુ દ્વિત્રિજન્મા કુલઙ્કુલઃ
[357।11]
સ એવ સ્રોત આપન્નસ્ત્રિભિઃ ।
[357।11-357।12]
ક્લેશપ્રહાણતસ્ત્રિચતુઃપોરકારપ્રહીણત્વાત્ ।
[357।12]
ઇન્દ્રિયતસ્તત્પ્રતિપક્ષાનાસ્રવેન્દ્રિયલાભાત્ ।
[357।12-357।13]
જન્મતો દ્વિત્રિજન્માવશેષત્વાત્ ।
[357।13-357।14]
શ્લોકે તુ દ્વયોર્ગ્રહણં સ્રોત આપન્નસ્ય પશ્ચાત્પ્રહીણે સતિ તત્પ્રતિપક્ષાનાસ્રવેન્દ્રિયસ્યાનુક્તસિદ્ધત્વાત્ ।
[357।14-357।15]
જન્મ તુ કદાચિદલ્પીયઃ સ્યાત્ ।[35715]
પરેણ ભવ્યત્વાદ્ ।
[357।15]
અતો ઽસ્ય ગ્રહણમ્ ।
[357।15-357।16]
કસ્માન્ન પઞ્ચપ્રકારપ્રહાણાત્ ।
[357।16-357।17]
તત્પ્રહાણે ષષ્ઠસ્યાવશ્યં પ્રહાણાત્ નહિ તસ્યૈકઃ પ્રકારઃ ફલં વિઘ્નયિતું સમર્થઃ ।
[357।17]
એકવીચિકસ્યેવ ધાત્વનતિક્રમાત્ ।
[357।17-357।18]
સ એવ કુલઙ્કુલો દ્વિવિધઃ ।
[357।18-357।19]
દેવકુલઙ્કુલો યો દેવેષ દ્વે ત્રીણિ વા કુલાનિ સંશ્રિત્ય પરિનિર્વાતિ તત્ર વા ઽન્યત્ર વા દેવનિકાયે ।
[357।19-357।20]
મનુષ્યકુલઙ્કુલો યો મનુષ્યેષુ તત્ર વા ઽન્યત્ર વ દ્વીપે પરિનિર્વાતિ ।
[357।20]
સ એવ પુનઃ ફલસ્થઃ
[357।21]
આપઞ્ચમપ્રકારઘ્નો દ્વિતીયપ્રતીપન્નકઃ ।
[357।22-357।23]
યસ્ય ફલસ્થસ્યૈકપ્રકારોયાવત્પઞ્ચમઃ પ્રહીણો ભવતિ અસૌ દ્વિતીયફલપ્રતિપન્નકો વેદિતવ્યઃ ।
[357।24]

ક્ષીણષષ્ઠપ્રકારસ્તુ સકૃદાગામ્યસૌ પુનઃ
[358।01]
દ્વિતીયફલપ્રાપ્તો ભવતિ ।
[358।01-358।02]
દેવાન્ ગત્વા સકૃન્મનુષ્યલોકાગમનાત્સકૃદાગામી ।
[358।02]
પરેણ જન્માઘાવાત્ ।
રાગદ્વેષમોહાનાં ચ તનુત્વાદિત્યુચ્યતે ।
[358।03]
મૃદુપ્રકારાવશેષત્વાત્ ।
સ એવ પુનઃ ફલસ્થઃ ।
[358।04]
ક્ષીણસપ્તાષ્ટદોષાંશ એકજન્મૈકવીચિકઃ ।
[358।05]
તૃતીયપ્રતિપન્નશ્ચ
[358।06]
ત્રિભિઃ કારણૈઃ ।
સ એવ સકૃદાગામ્યેકવીચિદો વેદિતવ્યઃ ।
[358।06-358।07]
સપ્તાષ્ટપ્રકારપ્રહાણાત્ ।
[358।07-358।08]
તત્પ્રતિપક્ષાનાસ્રવેન્દ્રિયલાભાદેકજન્માવશેષત્વાત્ ।
[358।08]
કથમસ્યૈકઃ પ્રકારઃ ફલં વિધ્નયિતુમ્ શક્નોતિ ।
ધાત્વતિક્રમાત્ ।
[358।09]
અવસ્થાત્રયે હિ કર્માણિ વિધ્નાયોપતિષ્ઠન્ત" ઇત્યુક્તં પ્રાક્ ।
[358।09-358।10]
યથા કર્માણ્યેવં ક્લેશા અપિ વેદિતવ્યા ઇતિ ।
[358।10]
વિપાકનિઃષ્યન્દફલભૂમ્યતિક્રમાત્ ।
[358।10-358।12]
વીચિર્નામાન્તરં તસ્ય ચૈકજમવ્યવહિતત્વાત્ નિર્વાણસ્ય એકક્લેશપ્રકારવ્યવહિતત્વાદ્વા ઽનાગામિફલસ્યૈકો વીચિરસ્યેત્યેકવીચિકઃ ।
[358।12-358।13]
તૃતીયફલપ્રતિપન્નકશ્ચૈકવીચિકો વેદિતવ્યઃ પ્રહીણસપ્તાષ્ટપ્રકારઃ ।
[358।13-358।14]
પૂર્વપ્રહીણપ્રકારસ્તુ ફલપ્રાપ્તૌ ન તાવત્કુલઙ્કુલો ભવત્યેકવીચિકો વા યાવત્ફલવિશિષ્ટો માર્ગો ન સમુખીકૃતઃ ।
[358।15]
સો ઽનાગામી નવક્ષયાત્
[358।16]

સ એવપુનઃ ફલસ્થો નવપ્રકારપ્રહાણાદનાગામી ઉપદિષ્ટઃ ।
[358।16-358।17]
કામધાત્વનાગમનાત્ ।
[358।17-258।18]
"પઞ્ચાનામવરભાગીયાનાં સંયોજનાનાં પ્રહાણાદિ"ત્યુચ્યતે પ્રહાણસંકુલનાત્ ।
[358।18]
અવશ્યં દ્વે ત્રીણિ વા પૂર્વં પ્રહીણાનિ ભવન્તિ ।
[358।19]
સો ઽન્તરોત્પન્નસંસ્કારાસંસ્કારપરિનિર્વૃતિઃ ।
[358।20]
ઊર્ધ્વસ્રોતાશ્ચ
[358।21]
અન્તરા પરિનિર્વૃતિરસ્યેત્યન્તરાપરિનિર્વૃતિઃ ।
[358।21-358।22]
એવમુત્પન્નસ્ય સંસ્કારેણાસંસ્કારેણેતિ યોજ્યમ્ ।
[358।22]
સ એવાનાગામી પુનઃ પઞ્ચધા ભવતિ ।
[359।01]
અન્તરાપરિનિર્વાયી યો ઽન્તરાભવે પરિનિર્વાતિ ।
[359।01-359।02]
ઉપપદ્યપરિનિર્વાયી ય ઉપપન્નમાત્રી ન ચિરાત્ પરિનિર્વાત્યભિયુક્તવાહિમાર્ગત્વાત્ ।
[359।02]
સોપધિશેષનિર્વાણેન ।
[359।02-359।03]
સો ઽપ્પિ નિરૂપધિશેષેણેત્યપરે ।
[359।03]
નાયુરુત્સર્ગાવશિત્વાત્ ।
[359।03-359।04]
સાભિસંસ્કારપરિનિર્વાયી કિલ ઉપપદ્યાપ્રતિ પ્રસ્રબ્ધપ્રયોગઃ ।
[359।04]
સાભિસંસ્કારં પરિનિર્વાત્યભિયુક્તાવાહિમાર્ગત્વાત્ ।
[359।05]
અનભિસંસ્કારપરિનિર્વાયી ત્વંનભિસંસ્કારેણાભિયોગવાહિમાર્ગાભાવાત્ ।
[359।05-359।06]
સંસ્કૃતાસંસ્કૃતાલમ્બનમાર્ગનિર્વાણાદિત્યપરે ।
[359।06]
તત્તુ ન ।
અતિપ્રસઙ્ગાત્ ।
[359।06-359।07]
સૂત્રે ત્વનાભિસંસ્કારપરિનિર્વાયી પૂર્વ પઠચ્યતે ।

[359।07]
તથૈવ ચ યુજ્યતે ।
[359।07-359।08]
વાહ્યવાહિમાર્ગયોરનભિસંસ્કારાભિસંસ્કારસાધ્યત્વાદયત્નયત્નપ્રાપ્તિતઃ ।
[359।08-359।09]
ઉપપદ્યપરિનિર્વાયિણસ્તુ વાહિતરો ઽધિમાત્રતરશ્ચ માર્ગો મૃદુતરાશ્ચાનુશયા ઇતિ ।
[359।09-359।10]
ઊર્ધ્વસ્રોતા યસ્યોર્ધ્વં ગતિર્ન તત્રિવ પરિનિર્વાણં યત્રોપપન્નઃ ।
[359।10]
સ્રોતો ગતિરિત્યેકો ઽર્થઃ ।
[359।11]
સ ધ્યાને વ્યવકીર્ણો ઽકનિષ્ઠગઃ
[359।12]
ઊર્ધ્વસ્રોતા દ્વિવધો હેતુતઃ ફલતશ્ચ ।
હેતુતો વ્યવકોર્ણાવ્યવકીર્ણધ્યાનત્વાત્ ।
[359।13-359।14]
ફલતો ઽકનિષ્ઠભવાગ્રપરમત્વાત્ તત્ર યેન ધ્યાનં વ્યવકીર્ણં સો ઽકનિષ્ઠાન્ ગત્વા પરિનિર્વાતિ ।
[359।15]
સ પ્લુતો ઽર્ધપ્લુતઃ સર્વચ્યુતશ્ચ
[359।16]
સ પુનરેષો ઽકનિષ્ઠપરમ ઊર્ધ્વંસ્રોતાસ્ત્રિવિધઃ ।
પ્લુતાદિભેદાત્ ।
[359।16-359।19]
તત્ર પ્લુતો નામ ય ઇહ ધ્યાનાનિ વ્યયકીર્ય ધ્યાનચ્યાત્ ઓપરિહીણં પ્રથમં ધ્યાનમાસ્વાદ્ય બ્રહ્મકાયિકેષૂપપન્નઃ પૂર્વાભ્યાસવશાચ્ચતુર્થં ધ્યાનં વ્યવકીર્ય તસ્માત્ પ્રચ્યુતો ઽકનિષ્ઠેષૂપપદ્યતે ।
[359।19]
એષ હિમધ્યાનિમજ્જનાત્ પ્લુતઃ ।
[359।19-359।20]
અર્ધ્પ્લુતો નામ યસ્તતઃ શુદ્ધાવાસેષૂપપદ્ય મધ્યાદેકમપિ સ્થાનાન્તરં વિલઙ્ઘચ્યાકનિષ્ઠાન્ પ્રવિશતિ ।
[359।20-359।21]
મહાબ્રહ્મસ્વાર્યો નોપપદ્યતે દૃષ્ટિસ્થાનત્વાદેકનાયકત્વાચ્ચેતિ ।
[359।21-359।22]
સર્વચ્યુતો નામ યઃ સર્વાણિ સ્થાનાન્તરાણિ સંચર્યાકનિષ્ઠાન્ પ્રવિશતિ ।
[359।22]
ન ચ દકાચિદનાગામી ।
[359।22-359।23]
તત્રૈવોલ્પત્યાયતને દ્વિતીયં જન્માભિનિર્વર્તયતિ ।
[359।23]
વિશેષગામિત્વાત્ ।
[359।23-359।24]
એવં ચાસ્ય પરિપૂર્ણમનાગામિત્વં ભવતિ ।

[359।24]
યત્રોપપન્નસ્તસ્યાધસ્તત્ર ચાત્યન્તમનાગમનાત્ ।
[359।14-359।15]
એવં તાવદ્ધચ્યાને વ્યવકીર્ણે ઽકનિષ્ટગો વેદિતવ્યઃ ।
[359।15-359।25]
તતઃ
[360।01]
અન્યો ભવાગ્રગઃ ।
[360।02]
અવ્યવકીર્ણધ્યાન ઊર્ધ્વંસ્રોતા ભવાગ્રનિષ્ઠો ભવતિ ।
[360।02-360।04]
સ હિ સમાપત્ત્યન્તરાણ્યાસ્વાદયન્ સર્વસ્થાનાન્તરેષૂપપદ્યાપ્રવિશ્યૈવ શુદ્ધાવસાનારુપ્યક્રમોત્પત્તિતો ભવાગ્રં ગત્વા પરિનિર્વાતિ ।
[360।04]
શમથચરિતો હ્યેષઃ ।
[360।04-360।05]
પૂર્વકસ્તુ વિપશ્યનાચરિતઃ ।
[360।05]
અન્તરાપિ તુ પરિનિર્વાણમૂર્ધ્વંસ્રોતસો યુજ્યમાનં પશ્યામઃ ।
[360।05-360।06]
અકનિષ્ઠભવાગ્રપરમત્વં તુ પરેણ ગત્યભાવાદ્યથા સપ્ત કૃત્વઃપરમત્વં સ્રોત આપન્નસ્યેતિ ।
[360।06-360।07]
ઇમે તાવત્ પઞ્ચ રુપોપગા અનાગામિનઃ ।
[360।08]
આરુગ્યગશ્ચતુર્ધાન્યઃ
[360।09]
અન્ય આરુપ્યગો ઽનાગામી યો રૂપવીતરાગ ઇતશ્ચચ્યુત્વારુપ્યેષુપપદ્યતે ।
[360।09-360।10]
સ પુનશ્ચતુર્વિધ ઉપપદ્યાદિપરિનિર્વાયિભેદાત્ ।
[360।10]
ત એતે ષડનાગામિનો ભવન્તિ ।
તતઃ
[360।11]
ઇહ નિર્વાપકો ઽપરઃ
[360।12]
ઇહૈવ જન્મન્યપરઃ પરિનિર્વાતિ ।
સ દૃષ્ટધર્મપરિનિર્વાયો સપ્તમઃ ।
[360।13]
પુનસ્ત્રીંસ્ત્રિવિધાન્ કૃત્વા નવ રુપોપગાઃ સ્મૃતાઃ ।
[360।14]
પુનસ્ત્રયાણામનાગામિનાં ત્રિધા ભેદાદ્રૂપોપગા નવાનાગામિનો ભવન્તિ ।

[360।15]
કતમેષાં ત્રયાણામ્ ।
અન્તરોપપદ્યપરિનિર્વાયિણોરુર્ધ્વસ્રોતસશ્ચ ।
કથં ત્રિધાભેદાત્ ।
[360।16]
અન્તરાપરિનિર્વાયિણસ્તાવદાશ્વનાશુચિરપરિનિર્વાણાત્ દૃષ્ટાન્તત્રયેણ ।
[360।16-360।17]
ઉપપદ્યપરિનિર્વાયિણ ઉપપદ્યાભિસંસ્કારાનભિસંસ્કારપરિનિર્વાણાત્ ।
[360।17-360।18]
સર્વે હ્યેતે ત્રયો ઽપ્યુપપન્ન પરિનિર્વાણાદુપપદ્યપરિનિર્વાયિણઃ ।
[360।18]
ઊર્ધ્વંસ્રોતસઃ પ્લુતાદિભેદાત્ ।
[360।18-360।19]
સર્વેષાં વા ત્રયાણામાશ્વનાશુચિરપરિનિર્વાણાદિતિ ત્રિત્વમ્ ।
[360।20]
તદ્વિશેષઃ પુનઃ કર્મક્લેશેન્દ્રિયવિશેષતઃ
[360।21]
તેષાં પુનસ્ત્રયાણાં નવાનાં ચાનાગામિનાં કર્મક્લેશેન્રિયવિશેષાદ્વિશેષઃ ।
[360।21-361।01]
ત્રયાણાં તાવદભિનિર્વૃત્ત્યુપપદ્યાપરપર્યાયવેદનીયકર્મોપચિતત્વાદ્યથાક્રમં મૃદુમધ્યાધિમાત્ર ક્લેશસમુદાચાર ત્વાદધિમાત્રમધ્યમુદ્વિન્દ્રિયત્વાચ્ચ ।
[361।01-361।02]
તેષામપિ નવાનાં પ્ર્ત્યેકમત એવ યથાયોગં વિશેષઃ ।
[361।02]
પ્રથમયોસ્ત્રિકયોઃ ક્લેશેન્દ્રિયવિશેષાત્ પૂર્વવત્ ।
[361।02-361।03]
પશ્ચિમસ્ય ત્રિકસ્યાપરપર્યાયવેદનીયકર્મવિશેષાચ્ચેતિ ।
[361।03-361।04]
ત એતે નવપ્રકારક્લેશેન્દ્રિયત્વાન્નવાનાગામિનો ભવન્તિ ।
[361।04]
કથં તર્હિ સૂત્રે સપ્ત સત્પુરુષગતયો દેશિતાઃ ।
[361।05]
ઊર્ધ્વંસ્રોતુરભેદેન સપ્ત સદ્ગતયો મતાઃ ।
[361।06]
ઊર્ધ્વં સ્રવણધર્મા ઊર્ધ્વંસ્રોતા ।
[361।06-361।07]
તસ્યાભેદનિર્દેશાત્સપ્ત સત્પુરુષગતયઃ સૂત્રે ઽભિહિતાઃ ।
[361।07]
કસ્માત્ પુનરેતા એવ સત્પુરુષગતયો નાન્યાઃ શૈક્ષગતયઃ ।
[361।07-361।08]
એતા હિ ગતયો યેષાં તેષાં સત્યેવ કર્માણિ વૃત્તિઃ કુશલે અસત્યવૃત્તિરકુશલે ।

[361।08-361।09]
એતાશ્ચ ગતીર્ગતાનાં ન પુનઃ પ્રત્યાગતિરસ્તિ ।
[361।09]
નત્વેતદ્યથોક્તમન્યત્રાસ્તિ ।
અતઃ
[361।10]
સદસદ્વૃત્ત્યવૃત્તિભ્યાં ગતાઓપ્રત્યાગતેશ્ચ તાઃ
[361।11]
સપ્ત સત્પુરુષગતયો નાન્યા ઇતિ ।
[361।11-361।12]
યત્તર્હિ સૂત્રે એવોક્તં "સત્પુરુષાઃ કતમઃ ।
[361।12]
શૈક્ષ્યઃ સમ્યગ્દૃષ્ટચ્યા સમન્વાગત" ઇતિ વિસ્તરઃ ।
[361।12-361।13]
અન્યેષામપ્યસ્તિ પોઆર્યાયિકં સત્પુરુષત્વમ્ ।
[361।13-361।14]
પઞ્ચવિધસ્ય પાપસ્યાત્યન્તમકરણસંવરપ્રતિલમ્ભાત્ પ્રાયેણાકુશલપ્રહાણાચ્ચ ।
[361।14]
યેષાં તુ નિષ્પર્યાયેણ તેષામિહાધ્હિકારઃ ।
[361।15]
કિં પુનઃ પરિવૃત્તજન્મનો ઽપ્યનાગામિન એષ ભેદો ઽસ્તિ ।
યસ્માત્
[361।16]
ન પરાવૃત્તજન્માર્યઃ કામે ધાત્વન્તરોપગઃ ।
[361।17]
કામધાતૌ પરાવૃત્તજન્માન્તર આર્યો ન ધાત્વન્તરં ગચ્છતિ ।
[361।17-361।18]
અનાગામિ ફલં પ્રાપ્ય તત્રૈવ જન્મનિ પરિનિર્વાણાત્ ।
[361।18-361।19]
રૂપધાતૌ તુ પરાવૃત્તજન્મ કદાચિદારુપ્યાન્પ્રવિશતિ ।
[361।19]
ય ઊર્ધ્વંસ્રોતા ભવાગ્રપરમઃ ।
[361।19-361।20]
યત્તર્હિ શક્રેણોક્તં "યે તે દેવા અકનિષ્ઠા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ।
[361।20]
અન્તે મે હીયમાનસ્ય તત્રોપપત્તિર્ભવિષ્યતિ" ।
[361।20-361।21]
અભિધર્મા નભિજ્ઞત્વાદિતિ વૈભાષિકાઃ ।
[361।21]
ભવતા "પ્યનિવારણં સંહર્ષણીયત્વા" દિતિ ।

[362।01]
સ ચોર્ધ્વજશ્ચ નૈવાક્ષસંચારપરિહાણિભાક્
[362।02-362।03]
સ ચ કામધાતૌ પરિવૃત્તજન્મા ઊર્ધ્વધાતૂપપન્નશ્ચાર્યો નૈવેન્દ્રિયાણિ સંચરતિ નાપિ કથઞ્ચિત્ પરિહીયતે ।
[362।03-362।04]
કિં પુનઃ કારણં પરિવૃત્તજન્માન્તાસ્યાર્યસ્ય રૂપારુપ્યપ્રવેશેન્દ્રિયસંચારપરિહાણયો નેષ્યન્તે ।
[362।04]
યસ્માન્ન સન્તિ ।
કસ્માન્ન સન્તિ ।
[362।04-362।05]
જન્માન્તરપરિવાસેનેન્દ્રિયાણાં પરિપક્વતરત્વાદાશ્રયવિશેષલાભાચ્ચ ।
[362।06]
અથ કસ્માદ્વીતરાગઃ શૈક્ષો નાન્તરાયે પરિનિર્વાયી ભવતિ ।
[362।06-362।08]
માર્ગસ્યાજિતત્વાદસંમુખીભાવતઃ અનુશયાનાં ચ નાતિમન્દત્વાત્ દુઃસમતિક્રામત્વાત્કામવાતોરિતિ વૈભાષિકાઃ ।
[362।08]
બહુ હ્યનેન કર્તવ્યં ભવતિ ।
[362।08-362।09]
અકુશલામ્યાકૃતક્લેશપ્રહાણં દ્વિત્રિશ્રામણ્યફલપ્રાપ્તિસ્ત્રિધાતુસમતિક્રમશ્ચ ।
[362।09]
તચ્ચાન્તરાભવસ્થો ન શક્તઃ કર્તુમિતિ ।
[362।10]
યદુક્તં "સ ધ્યાને વ્યવકીર્ણે ઽકનિષ્ઠગ" ઇતિ ।
[362।10-362।11]
અથ કતમદ્ધચ્યાનં પ્રથમતો વ્યવકીર્યતે ।
[362।12]
આકીર્યતે ચતુર્થં પ્રાક્
[362।13]
સ હિ સર્વકર્મણ્યઃ સમાધિઃ સુખપ્રતિપદામગ્રચ્યત્વાત્ ।
[362।13-362।14]
એવં ચ પુનઃ વ્યવકીર્યતે ।
[362।14]
અર્હન્નનાગામી વા પ્રવાહયુક્તમનાસ્રવં ચતુર્થં ધ્યાનં સમાપદ્યતે ।
[362।15]
તસ્માદ્વચ્યુત્થાય પ્રવાહયુક્તં તદેવ સાસ્રવં સમાપદ્યતે પુનશ્ચાનાસ્રવમ્ ।
[362।15-362।17]
એવં પ્રવાહાપ્રહાસેન યદા કિલ દ્વૌ ક્ષણાવનાસ્રવૌ સમાપદ્યતે દ્વૌ સાસ્રવૌ પુનશ્ચાનાસ્રવાવયં વ્યવકિરણસ્ય પ્રયોગઃ ।
[362।18]
નિષ્પત્તિ ક્ષણમિશ્રણાત્ ।
[362।19]

યદા ત્વનાસ્રવસ્ય ક્ષયસ્યાનન્તરં સાસ્રવં સંમુખીકરોતિ સાસ્રવસ્યાનાસ્રવમ્ ।
[362।20-362।21]
એવં સાસ્રવસ્ય ક્ષણસ્યાનાસ્રવાભ્યાં મિશ્રણાત્ વ્યવકિરણં નિષ્પન્નં ભવતીતિ વૈભાષિકાઃ ।
[362।21-362।22]
દ્વૌ હિ ક્ષણાવાનન્તર્યમાર્ગસદૃશૌ તૃતી યો વિમુક્તિમાર્ગસદૃશ ઇતિ ।
[362।22]
એવં ચતુર્થં ધ્યાનં વ્યવકીર્ય તદ્વલેલ્નાન્યાન્યપિ વ્યવકીર્યન્તે ।
[362।22-362।23]
કામધાતૌ ત્રિષુ દ્વીપેષુ પ્રથમં વ્યવકીર્યતે ।
[362।23]
પશ્ચાત્ પરિહીણેન રૂપધાતૌ ।
[362।23-362।24]
અશક્યં તુ ક્ષણવ્યવકિરણમન્યત્ર બુદ્ધાત્ ।
[362।24-362।25]
અત ઇચ્છાતઃ પ્રવાહત્રયસમાપત્તિતો નિષ્પન્નં ભવતીતિ પશ્યામઃ ।
[362।26]
કિમર્થં પોઉનર્ધ્યાનં વ્યવકીર્યતે ।
[363।01]
ઉપપત્તિવિહારાર્થં ક્લેશભીરુતયા ઽપિ ચ
[363।02]
ત્રિભિઃ કારણૈર્ધ્યાનં વ્યવકિરન્તિ ।
[363।02-362।03]
તીક્ષ્ણેન્દ્રિયા અનાગામિનઃ શુદ્ધાવાસોપપત્ત્યર્થં દૃષ્ટધર્મસુખવિહારાર્થં ચ ।
[363।03-363।04]
મૃદ્વિન્દ્રિયાઃ ક્લેશભિરુતયા ચાસ્વાદનાસંપ્રયુક્તસમાધિદૂરીકરણાદપરિહીણાર્થમ્ ।
[363।04]
અર્હન્તસ્તુ તીક્ષણેન્દ્રિયા દૃષ્ટધર્મસુખવિહારાર્થમ્ ।
[363।05]
મૃદ્વિન્દ્રિયાઃ ક્લેશભીરુત્વાચ્ચાપરિહીણાર્થમ્ ।
[363।06]
અથ કસ્માત્ પઞ્ચૈવ શુદ્ધાવાસોપપત્તયઃ ।
[363।06-363।07]
યદેતદ્વચ્યવકીર્ણભાવિતં ચતુર્થં ધ્યાનમુક્તમ્
[363।08]
તત્પાઞ્ચવિધ્યાત્પઞ્ચૈવ શુદ્ધાવાસોપપત્તયઃ ।
[363।09]
સા હિ વ્યવકીર્ણભાવના પઞ્ચપ્રકારા મ્ર્દુમધ્યાધિમાત્રતરતમભેદાત્ ।
[363।09-363।10]
પ્રથમાયાં ત્રીણિ ચિત્તાનિ સંમુખીદ્રિયન્તે ।
[363।10]

અનાસ્રવં સાસ્રવમનાસ્રવં ચ ।
દ્વિતીયાયાં ષટ્ ।
[363।11]
તૃતીયાયાં નવ ।
ચતુર્થ્યાં દ્વાદશ ।
પઞ્ચમ્યાં પઞ્ચદશ ।
[363।11-363।12]
તાસાં યથાસંખ્યં પઞ્ચ શુદ્ધાવાસાઃ ફલમ્ ।
[363।12]
યત્તત્ર સાસ્રવં તદ્વશાત્તેષૂપપત્તિઃ ।
[363।12-363।13]
શ્રદ્ધાદીન્દ્રિયાધિક્યાત્ પઞ્ચેત્યપરે ।
[363।14]
નિરોધલાભ્યનાગામી કાયસાક્ષી પુનર્મતઃ
[363।15]
નિરોધલાભો ઽસ્યાસ્તીતિ નિરોધલાભી ।
[363।15-363।16]
યો હિ કશ્ચિદનાગામી નિરોધસમાપત્તિલાભી સ કાયસાક્ષીત્યુચ્યતે ।
[363।16-363।17]
નિર્વાણસદૃશસ્ય ધર્મસ્ય કાયેન સાક્ષાત્કરણાત્ ।
[363।17]
કથં પુનઃ કાયેન સાક્ષાત્કરોતિ ।
ચિત્તાભાવાત્ કાયાશ્રયોત્પત્તેઃ ।
[363।18]
એવં તુ ભવિતવ્યમ્ ।
[363।18-363।19]
સ હિ તસ્માદ્વ્યુત્થાયાપ્રતિલબ્ધપૂર્વા સવિજ્ઞાનકાં કાયશાન્તિં પ્રતિલભતે ।
[363।19-363।20]
યતો ઽસ્યૈવં ભવતિ શાન્તા વત નિરોધસમાપત્તિર્નિર્વાણસદૃશી વત નિરોધસમાપત્તિરિતિ ।
[363।20]
એવમનેન તસ્યાઃ શાન્તત્વં કાયેન સાક્ષત્કૃતં ભવતિ ।
[363।21]
પ્રાપ્તિજ્ઞાનસાક્ષાત્ક્રિયાભ્યાં પ્રત્યક્ષીકારો હિ સાક્ષાત્ક્રિયા ।
[363।21-363।22]
અષ્ટાદશ શૈક્ષા" ઇત્યત્ર સૂત્રે કિ કારણં કાયસાક્ષી નોક્તઃ ।
[363।22]
કારણાભાવાત્ ।
કિ પુનઃ કારણમ્ ।
[363।23]
અનાસ્રવાસ્તિસ્રઃ શૈક્ષાસ્તત્ફાં ચ ।

તદ્વિશેષેણ હિ શૈક્ષાણાં વ્યવસ્થાનમ્ ।
[363।23-363।24]
નિરોધસમાપત્તિશ્ચ નૈવશૈક્ષાનાશિક્ષા ફલમ્ ।
[363।24]
અતો ન તદ્યોગાચ્ધૈક્ષવિશેષ ઉક્તઃ ।
[363।24-363।25]
એષ તાવદનાગામિનાં યથાસ્થૂલં ભેદઃ ।
[363।25]
સૂક્ષ્મં તુ ભિદ્યમાનાઃ સહસ્રશો ભિદ્યન્તે ।
[363।26]
અન્તરાપરિનિર્વાયિણસ્ત્રયો મૃદુમધ્યાધિમાત્રેન્દ્રિયભેદાત્ ।
ભૂમિભેદાચ્ચત્વારઃ ।
[364।01]
પરિહાણધર્માદિગોત્રભેદાત્ ષટ્ ।
[364।01-364।02]
સ્થાનાન્તરભેદાત્ ષોડશ ભૂમિવૈરાગ્યભેદાત્ ષટ્ત્રિંશત્ ।
[364।02-364।03]
રૂપધતૌ સકલાબન્ધનો યાવચ્ચતુર્થધ્યાનાષ્ટપ્રકારવીતરાગઃ ।
[364।03]
સ્થાનાન્તરગોત્રવૈરાગ્યેન્દ્રિયભેદાદ્વાનવતાનિ પઞ્ચવિંશતિઃ શતાનિ ।
[364।04]
કથં કૃત્વા ।
એકસ્મિન્ સ્થાને ષટ્ ગોત્રાણિ ।
[364।04-364।06]
ગોત્રે ગોત્રે નવ પુદ્ગલાઃ સકલબન્ધનો યાવદષ્ટપ્રકારવીતરાગઃ સ્વસ્માત્સ્થાનાત્ ષણ્ણ્ણવકાનિ ચતુષ્પઞ્ચાશત્ ષોડશ ચતુષ્પઞ્ચાશત્કાનિ ચતુઃષષ્ટાન્યષ્ટૌ શતાનિ ।
[364।06-364।07]
ઇન્દ્રિયભેદાત્ પુનસ્ત્રિગુણા ઇત્યેવં કૃત્વા યો ઽધરધ્યાને નવપ્રકારવીતરાગઃ સ ઉત્તરે સકલબન્ધન ઉક્તઃ ।
[364।07-364।08]
સમગણનાર્થમ્ ।
[364।08-364।09]
યથાન્તરાપરિનિર્વાયિણ એવં યવદૂર્ધ્વસ્રોતસ ઇત્યભિસમસ્ય સર્વે ચત્વારિંશદૂનાનિ ત્રયોદશસહસ્રાપ્યનાગામિનાં ભવન્તિ ।
[364।10]
આભવાગ્રાષ્ટભાગક્ષિદર્હત્ત્વે પ્રતિપક્ષકઃ ।
[364।11]
અનાગામીત્યધિકૃતમ્ ।
[364।11-364।12]
સ ખલ્વયમનાગામી પ્રથમધ્યાનૈકપ્રકારવૈરાગ્યાત્ પ્રબૃતિ યાવત્ ભવાગ્રાષ્ટપ્રકારપ્રહાણાદર્હત્ત્વપ્રતિપન્નકો ભવન્તિ ।
[364।13]
નવમસ્યાપ્યાનન્તર્યપથે
[364।14-364।15]

નવમસ્યાપિ ભાવાગ્રિકસ્ય પ્રકારસ્ય પ્રહાણાયાનન્તર્યમાર્ગે સો ઽર્હત્ત્વપ્રતિપન્નક એવ ।
[364।16]
વજ્રોપમશ્ચ સઃ
[364।17]
સ ચાનન્તર્યમાર્ગો વજ્રોપમઃ સમાધિરિત્યુચ્યેત ।
[364।18]
સર્વાનુશયભેદિત્વાત્ ।
ભિન્નત્વાદસૌ ન પુનઃ સર્વાન્ ભિનત્તિ ।
[364।18-364।19]
સર્વાસ્તુ ભેત્તું સમર્થઃ ।
[364।19]
સર્વાનન્તર્યમાર્ગાણામધિમાત્રતમત્વાત્ ।
[364।19-364।20]
વજ્રોપમાનાં તુ બહુભેદં વર્ણયન્તિ ।
[364।20-364।21]
અનાગામ્યસંગૃહીતા ભાવાગ્રિકદુઃખસમુદાયાલમ્બનૈર્દુઃખસમુદયાન્વયજ્ઞાનાકારૈઃ સંપ્રયુક્તા અષ્ટૌ ।
[364।21]
નિરોધમાર્ગધર્મજ્ઞાનાકારૈઃ સંપ્રયુક્તા અષ્ટૌ ।
[364।22]
નિરોધાન્વયજ્ઞાનાકારૈઃ સંપ્રયુક્તાઃ પ્રથમધ્યાનનિરોધાલમ્બનાશ્ચત્વારઃ ।
[364।22-364।23]
એવં યાવત્ ભવાગ્રનિરોધાલમ્બનાશ્ચત્વારઃ ।
[364।23]
માર્ગાન્વયજ્ઞાનાકારૈઃ સંપ્રયુક્તાશ્ચત્વારઃ ।
[365।01]
કૃત્સ્નસ્યાન્વયજ્ઞાનપક્ષસ્યાલમ્બનાત્ ।
[365।01-365।02]
ત ઇમે જ્ઞાનાકારાલમ્બનભેદભિન્ના દ્વાપઞ્ચાશદ્વજ્રોપમા ભવન્તિ ।
[365।02]
યથા ઽનાગામ્યસંગૃહીતા એવં યાવચ્ચતુર્થધ્યાનસંગૃહીતાઃ ।
[365।03-365।04]
આકાશવિજ્ઞાનાનન્ત્યાકિઞ્ચન્યાયતનસંગૃહીતા યથાસંખ્યમષ્ટાવિંશતિશ્ચતુર્વિંશતિવિંશતિશ્ચ ભવન્તિ ।
[365।04-365।05]
તેષુ ધર્મજ્ઞાનસ્યાધોભૂમિનિરોધાલમ્બનસ્ય ચાન્વયજ્ઞાનસ્યાભાવાત્ ।
[365।05]
અધોભૂમિપ્રતિપક્ષાલમ્બનં તુ ભવતિ ।
તસ્યાન્યો ઽન્યહેતુત્વાદિતિ ।
[365।05-365।07]
યેષાં તુ માર્ગાન્વયજ્ઞાનમપ્યેકૈકભૂમિપ્રતિપક્ષાલમ્બનમિષ્ટં તેષામષ્ટાવિંશતિમધિકાન્ પ્રક્ષીપ્યાનાગમ્યસંગૃહીતા અશીતિર્વજ્રોપમા ભવન્તિ ।
[365।07-365।08]

એવં યાવચ્ચતુર્થધ્યાન સંગૃહીતાઃ ।
[365।08-365।09]
આકાશાનન્ત્યાયતનાદિષુ યથાક્રમં ચત્વારિંશત્ દ્વાત્રિંશચ્ચતુર્વિશતિશ્ચ ભવન્તિ ।
[365।09]
પુનર્ગોત્રેન્દ્રિયભેદાત્ ભૂયાંસો ભવન્તિ ।
[365।10]
યસ્ત્વસૌ ભાવાગ્રિકો નવમઃ પ્રકાર ઉક્તો યસ્ય વજ્રોપમેન પ્રહાણં
[365।11]
તત્ક્ષયાપ્ત્યા ક્ષયજ્ઞાનં
[365।12]
તસ્ય પુનર્નવમસ્ય પ્રકારસ્ય સહ ક્ષયપ્રાપ્ત્યા ક્ષયજ્ઞાનમુત્પદ્યતે ।
[365।12-365।13]
વજ્રોપમસમાધેરનન્તરં પશ્ચિમો વિમુક્તિમાર્ગઃ ।
[365।13-365।14]
અત એવ તત્ક્ષયજ્ઞાનં સર્વાસ્રવક્ષયપ્રાપ્તિસહજત્વાત્પ્રથમતઃ ।
[365।15]
અશૈક્ષો ઽર્હન્નસૌ તદા ।
[365।16-365।17]
ઉત્પન્ને ચ પુનઃ ક્ષયજ્ઞાને સો ઽર્હત્ત્વપ્રતિપન્નકઃ અશૈક્ષો ભવત્યર્હશ્ચાર્હત્ત્વફલપ્રાપ્તઃ ।
[365।17]
ફલાન્તરં પ્રતિ પુનઃ શિક્ષિતવ્યાભાવાદશૈક્ષઃ ।
[365।17-365।19]
અત એવ સ પરમાર્તં કરણાર્થત્વાત્ સર્વસરાગપૂજાર્હત્ત્વાચ્ચાર્હન્નિતિ સિદ્ધં ભવત્યન્યે સપ્ત પૂર્વોક્તાઃ પુદ્ગલાઃ શૈક્ષા ઇતિ ।
[365।19]
કેન તે શૈક્ષાઃ ।
[365।19-365।20]
આસ્રવક્ષયાય નિત્યં શિક્ષણશીલત્વાચ્છિક્ષાત્રયે અધિશીલમધિચિત્તમધિપ્રજ્ઞં ચ ।
[365।20]
તાઃ પુનઃ શીલસમાધિપ્રજ્ઞાસ્વભાવાઃ ।
[365।21]
પૃથગ્જનો ઽપિ શૈક્ષઃ પ્રાપ્નોતિ ।
ન ।
યથાભૂતં સત્યાપ્રજ્ઞાનાત્ પુનશ્ચાપશિક્ષણાત્ ।
[365।22-365।23]
અત એવ દ્વિરભિધાનં સૂત્રે "શિક્ષાયાં શિક્ષતે શિક્ષાયાં શિક્ષત ઇતિ શિવકતસ્માચ્છૈક્ષ ઇત્યુચ્યત" ઇતિ ।
[365।23-365।24]
યઃ શિક્ષત એવ નાપશિક્ષતે સ શૈક્ષ ઇત્યવધારણં યથા વિજ્ઞાયેત ।
[365।24]
પ્રકૃતિસ્થ આર્યઃ કથં શિક્ષણશીલઃ ।
[365।25]

આશયતઃ ।
સ્થિતાધ્વગવત્ પ્રાપ્ત્યનુષઙ્ગતશ્ચ ષિક્ષાત્રયસ્ય ।
[365।25-365।26]
અથ શૈક્ષા ધર્માઃ કતમે ।
[365।26]
શૈક્ષસ્યાનાસ્રવાઃ ।
અશૈક્ષાઃ કતમે ।
અશૈક્ષસ્યાનાસ્રવાઃ ।
[365।26-365।27]
નિર્વાણં કસ્માન્ન શૈક્ષમ્ ।
[365।27]
અશૈક્ષપૃથગ્જનયોરપિ તદ્યોગાત્ ।
કસ્માન્નાશૈક્ષમ્ ।
[365।27-366।01]
શૈક્ષપૃથગ્જનયોરપિ તદ્યોગાત્ ।
[366।01]
ત એતે સર્વ એવાષ્ટાવાર્યપુદ્ગલા ભવન્તિ ।
[366।01-366।02]
પ્રતિપન્નકાશ્ચત્વારશ્ચ ફલે સ્થિતાઃ ।
[366।02]
તદ્યથા સ્રોત આપત્તિફલસાક્ષાત્ક્રિયાયૈ પ્રતિપન્નકઃ સ્રોત આપન્નઃ ।
[366।03]
એવં યાવદર્હત્ત્વફલસાક્ષાત્ક્રિયાયૈ પ્રતિંપન્નકો ઽર્હન્નિતિ ।
નામત એતે ઽષ્ટૌ ભવન્તિ ।
[366।04]
દ્રવ્યતસ્તુ પઞ્ચ ।
પ્રથમઃ પ્રતિપન્નકશ્ચત્વારશ્ચ ફલસ્થાઃ ।
[366।04-366।05]
શેષાણાં પ્રતિપન્નકાનાં ત્રિફલસ્થાવ્યતિરેકાત્ ।
[366।05]
અનુપૂર્વાધિગમં પ્રત્યેવમુચ્યતે ।
[366।05-366।07]
ભૂયઃકામવીતરાગૌ તુ સ્યાતાં દર્શનમાર્ગે સકુદાગામ્યનાગામિફલપ્રતિપન્નકૌ ન ચ સ્રોત આપન્ન સકૃદાગામિનાવિતિ ।
[366।08]
દ્વિવિધો હિ ભાવનામાર્ગ ઉક્તો લૌકિકો લોકોત્તરશ્ચેતિ ।
[366।08-366।09]
કેનાયં શૈક્ષંઃ કુતો વૈરાગ્યં પ્રાપ્નોતિ ।
[366।10]
લોકોત્તરેણ વૈરાગ્યં ભવાગ્રાત્
[366।11]

ન લૌકિકેન ।
કિ કારણમ્ ।
[366।11-366।12]
તત ઊર્ધ્વ લૌકિકાભાવાત્ સ્વભૂમિકસ્ય વા પ્રતિપક્ષત્વાત્ ।
[366।12]
કસ્માન્ન પ્રતિપક્ષઃ ।
[366।12-366।13]
તત્ક્લેશાનુશયિતત્વાત્ ।
[366।13-366।14]
યો હિ ક્લેશો યત્ર વસ્તુન્યનુશેતે ન તસ્ય તદ્વસ્તુ ઓપ્રહાણાય સંવર્તતે યસ્ય ચ યઃ પ્રતિપક્ષો ન તત્ર સ ક્લેશો ઽનુશેતે ઇતિ ।
[366।15]
અન્યતો દ્વિધા
[366।16]
ભવાગ્રાદન્યતઃ સર્વતો ભૂમેલૌકિકેનાઓપિ વૈરાગ્યં લોકોત્તરેણાપિ ।
તત્ર પુનઃ
[366।17]
લૌકિકેનાર્યવૈરાગ્યે વિસંયોગાપ્તયો દ્વિધા ।
[366।18-366।19]
લૌકિકેન માર્ગેણાર્યવૈરાગ્યં ગચ્છતો દ્વિવિધા વિસંયોગપ્રાપ્તય ઉત્પદ્યન્તે લૌકિક્યો લોકોત્તરાશ્ચ ।
[366।20]
લોકોત્તરેણ ચેત્યેકે
[366।21]
લોકોત્તરેણાપ્યેવમિત્યપરે ।
કિં કારણમ્ ।
[366।22]
ત્યવતે ક્લેશાસમન્વયાત્
[367।01-367।03]
યદિ હ્યાર્યમાર્ગેણ વૈરાગ્યં પ્રાપ્નુવતો લૌકિકી વિસંયોગપ્રાપોતિર્નોત્પદ્યતે એવં સતિ ય આર્યમાર્ગેણાકિઞ્ચન્યાયતનાદ્વીતરાગો ધ્યાનં નિશ્રિત્યેન્દ્રિયાણિ સંચરતિ સકૃત્સ્નપૂર્વમાર્ગત્યાગાત્કેવલફલમાર્ગલાભાચ્ચોર્ધ્વભૂમિક્લેશવિસંયોગેનાસમન્વાગતઃ સ્યાત્ ।
[367।04]
ત્યક્તે ચ તસ્મિન્ તૈઃ ક્લેશૈઃ સમન્વાગતઃ સ્યાદિતિ ।
[367।05]
ભવાગ્રાધવિમુક્તોર્ધ્વજાતવત્ત્વસમન્વયઃ ।
[367।06-367।07]
અસત્યામપિ તુ તસ્યાં લૌકિક્યાં વિસંયોગપ્રાપ્તૌ ન તૈઃ સમન્વાગમઃ સ્યાત્ ।
[367।07-367।09]
તદ્યથા ભવાગ્રાદર્ધ પ્રકારવિમુક્તસ્યાસત્યામપિ તુ લૌકિક્યાં તદ્વિસંયોગપ્રાપ્તૌ ત્યક્તાયામપિ ચેન્દ્રિયસંચારેણ લોકોત્તરાયાં ન પુનસ્તૈઃ ક્લેશૈઃ સમન્વાગમો ભવતિ ।
[367।09-367।10]
યથા ચ પૃથગ્જનસ્ય પ્રથમધ્યાનભૂમેરુર્ધ્વં જાતસ્ય કામાવચરક્લેશવિસંયોગપ્રાપ્તિત્યાગાન્ન પુનસ્તૈઃ સમન્વાગમો ભવતીત્યજ્ઞાપકમેતત્ ।
[367।11]
કતપયા પુનર્ભૂમ્યા કુતો વૈરાગ્યં ભવતિ ।

[367।12]
અનાસ્રવેણ વૈરાગ્યમનાગામ્યેન સર્વતઃ
[367।13]
આભવાગ્રાત્ ।
[367।13-367।14]
અથ યઃ સામન્તકં નિશ્રિત્યાધરભૂમિવૈરાગ્યં પ્રાપ્નોતિ કિમસ્યાનન્તર્યમાગવત્સર્વે વિમુક્તિમાર્ગાઃ સામન્તકાદ્ભવન્તિ ।
[367।14]
નેત્યાહ ।
કિં તર્હિ ।
[367।15]
ધ્યાનાત્સામન્તકાદ્વા ઽન્ત્યો મુક્તિ માર્ગસ્ત્રિભૂજયે ।
[367।16]
નવ હ્યપપત્તિભૂમયઃ ।
સર્વકામધાતુરષ્ટૌ ચ ધ્યાનારુપ્યાઃ ।
[367।16-367।17]
તત્ર યાવત્ દ્વિતીયધ્યાનવૈરાગ્યં ત્રિભૂમિજયઃ ।
[367।17-367।18]
તસ્મિન્ પશ્ચિમો વિમુક્તિમાર્ગઃ સામન્તકાદ્ભવતિ ધ્યાનાદ્વા મૌલાત્ ।
[367।19]
નોર્ધ્વં સામન્તકાત્
[367।20]
ત્રિભૂમિજયાદૂર્ધ્વં મૌલાદેવ ન પુનઃ સામન્તકાદુપેક્ષેન્દ્રિયસામાન્યાત્ ।
[367।20-367।21]
ત્રિષુ હિ ધ્યાનેષુ સામન્તકમૌલયોરિન્દ્રિયભેદાત્ કશ્ચિન્ન શક્નોતિ મૌલં ધ્યાનં પ્રવેષ્ટુમ્ ।
[368।01]
ઇન્દ્રિયસંચારસ્ય દુષ્કરત્વાત્ ।
[368।01-368।02]
અતસ્ત્રિભૂમિવૈરાગ્યે ધ્યાનસામન્તકાદપ્યન્યો વિમુક્તિમાર્ગો ભવતિ ।
[368।03]
"અનાસ્રવેણ વૈરાગ્યમનાગમ્યેન સર્વત" ઇત્યુક્તમન્યૈસ્તુ નોક્તમ્ ।
અત ઉચ્યતે
[368।04]
આર્યૈરષ્ટાભિઃ સ્વોર્ધ્વભૂજયઃ
[368।05-368।06]
અનાસ્રવૈરષ્ટાભિર્ધ્યાનધ્યાનાન્તરારુપ્યૈઃ સ્વસ્યા ઊર્ધ્વાયાશ્ચ ભૂમેર્વૈરાગ્યં નાધરાયા વીતરાગત્વાત્ ।
[368।06-368।07]
તત્ર લોકોત્તરા આનન્તર્યવિમુક્તિમાર્ગાઃ સત્યાલમ્બનત્વાત્સત્યાકારપ્રવૃત્તા ઇતિ સિદ્ધમ્ ।
[368।08]
વિમુક્ત્યાનન્તર્યપથા લૌકિકાસ્તુ યથાક્રમમ્ ।
[368।09]

શાન્તાદ્યુદારાદ્યાકારાઃ
[368।10]
વિમુક્તિમાર્ગાઃ શાન્તાદ્યાકારા આનન્તર્યમાર્ગા ઔદારિકાદ્યાકારાઃ ।
[368।10-368।11]
તે પુનર્યથાક્રમમ્
[368।12]
ઉક્તરાધરગોચરાઃ
[368।13]
વિમુક્તિમાર્ગા ઉત્તરાં ભૂમિં શાન્તતઃ પ્રણીતતો નિઃસર્ણતશ્ચાકારયન્તિ સંભવતઃ ।
[368।14]
આનન્તર્યમાર્ગા અધરાં ભૂમિમૌદારિકતો દુઃખિલતઃ સ્થૂલભિત્તિકતશ્ચ ।
[368।14-368।15]
અશાન્તત્વાદૌદરિકતો મહાભિસંસ્કારતરત્વાત્ ।
[368।15-368।16]
અપ્રણીતત્વાત્ દુઃખિલતો બહુદૌષ્ઠુલ્યતરત્વેન પ્રતિકૂલભાવાત્ ।
[368।16-368।17]
સ્થૂલભિત્તિકતસ્તયૈવ તદ્ભૂમ્યનિઃસરણાત્ ભિત્ત્યનિઃસરણવત્ ।
[368।17]
એષાં વિપર્યયેણ શાન્તપ્રણીતનિઃસરણાકારાઃ ।
ગત માનુષઙ્ગિકમ્ ।
[368।18]
ઇદં તુ વક્તવ્યમ્ ।
[368।19]
અથ ક્ષયજ્ઞાનાકનન્તરં કિમુત્પદ્યતે
[368।20]
યદ્યકોપ્યઃ ક્ષયજ્ઞાનાદનુત્પાદમતિઃ
[368।21]
અકોપ્યધર્મા ચેદર્હન્ભવતિ ક્ષયજ્ઞાનાત્સમનન્તરમનુત્પાદજ્ઞાનમસ્યોત્પદ્યતે ।
[368।22]
ન ચેત્ ।
[369।01]
ક્ષયજ્ઞાનમશૈક્ષી વા દૃષ્ટિઃ
[369।02-369।03]
ન ચેદકોપ્યધર્મા ભવતિ ક્ષયજ્ઞાનાત્ ક્ષવજ્ઞાનમેવોત્પદ્યતે અશૈક્ષી વા સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ ।
[369।03]
ન ત્વનુત્પાદજ્ઞાનં પરિહાણિસંભવાત્ ।
[369।03-369।04]
કિં પુનરકોપોયધર્મણઃ સા નૈવોત્પદ્યતે ।
[369।05]
સર્વસ્ય સા ઽર્હતઃ

[369।06-369।07]
અકોપ્યધર્મણો ઽપ્યનુત્પાદજ્ઞાનાત્કદાચિદનુત્પાદજ્ઞાનમેવોત્પદ્યતે કદાચિદશૈક્ષી સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ ।
[369।08]
યાન્યેતાનિ ચત્વારિ ફલાન્યુક્તાનિ કસ્યૈતાનિ ફલાનિ ।
શ્રમણ્યફલાનિ ।
[369।09]
કિમિદં શ્રામણ્યં નામ ।
[369।10]
શ્રાવણ્યમમલો માર્ગંઃ
[369।11]
અનાસ્રવો માર્ગઃ શ્રમણ્યમ્ ।
તેન હ્હિ શ્રમણો ભવતિ ।
ક્લેશસંશમનાત્ ।
[369।12-369।13]
"શમિતા અનેન ભવન્તિ અનેકવિધાઃ ષાપકા અકુશલા ધર્મા વિસ્તરેણ યાવજ્જરામરણીયાસ્તસ્માચ્છ્રમણ ઇત્યુચ્યત" ઇતિ સૂત્રે વચનાત્ ।
[369।13-369।14]
અનત્યન્તશમનાન્ન પૃથગ્જનઃ પરમાર્થશ્રમણઃ ।
[369।14]
તસ્ય પુનઃ શ્રામણ્યસ્ય ।
[369।15]
સંસ્કૃતાસંસ્કૃતં ફલમ્ ।
[369।16]
સંસ્કૃતાસંસ્કૃતાનિ હિ શ્રામણ્યફલાનિ પુનશ્ચત્વાર્યુક્તાનિ સૂત્રે ।
અપિ તુ
[369।17]
એકાન્નનવતિસ્તાનિ
[369।18]
કાનિ પુનસ્તાનિ
[369।19]
મુક્તિમાર્ગાઃ સહ ક્ષયૈઃ
[369।20-369।22]
દર્શનહેયપ્રહાણાયાષ્ટાવાનન્ત્ર્યમાર્ગા અષ્ટૌ વિમુક્તિમાર્ગા ભાવનાહેયપ્રહાણાય નવસુ ભૂમિષુ પ્રત્યેકં નવ પ્રકારાણાં ક્લેશાનાં પ્રહાણાય તાવન્ત એવાનન્તર્યમાર્ગા વિમુક્તિમાર્ગાશ્ચ ।
[369।22-370।01]
તત્રાનન્તર્યમાર્ગાઃ શ્રામણ્યં વિમુક્તિમાર્ગાઃ સંસ્કૃતાનિ શ્રામણ્યફલાનિ ।
[370।01]
તન્નિષ્યન્દપુરુષકારફલત્વાત્ ।
[370।01-370।02]
તેષાં ક્લેશાનાં પ્રહાણાન્યસંસ્કૃતાનિ શ્રામણ્યફલાનિ ।
[370।02]
એવમેકાન્નનવતિર્ભવન્તિ ।

[370।02-370।03]
એવં તર્હિ બુદ્ધસ્યોપસંખ્યાનં કર્તવ્યં જાયતે ।
[370।03]
ન કર્તવ્યમ્ ।
યદ્યપિ ભૂયાંસિ ફલાનિ
[370।04]
ચતુષ્ફલવ્યવસ્થા તુ પઞકારણસંભવાત્ ।
[370।05-370।06]
યસ્યાં હિ પ્રહાણમાર્ગાવસ્થાયાં પઞ્ચ કારણાનિ સંભવન્તિ તસ્યાં કિઅ ભગવતા ફલં વ્યવસ્થાપિતમ્ ।
[370।06]
કતમાનિ પઞ્ચ ।
[370।07]
પૂર્વત્યાગો ઽન્યમાર્ગાપ્તિઃ ક્ષયસંકલનં ફલે
[370।08]
જ્ઞાનાષ્ટકસ્ય લાભો ઽથ ષોડશાકારભાવના ।
[370।09]
પૂર્વમાર્ગત્યાગો ઽપૂર્વમાર્ગાપ્તિઃ પ્રતિપન્નકફલમાર્ગત્યાગલાભાત્ ।
[370।09-370।10]
પ્રહાણસંકલનં સર્વસ્યૈકપ્રાપ્તિલાભાત્ ।
[370।10]
યુગપદષ્ટજ્ઞાનલાભશ્ચતુર્વિધનાં ધર્માન્વયજ્ઞાનાનામ્ ।
[370।11]
ષોડશાકારભાવના અનિત્યાદ્યાકારાણામ્ ।
[370।11-370।12]
ઇમાનિ હિ પઞ્ચ કારણાનિ ફલે ફલે ભવન્તિ ।
[370।13-370।14]
યદ્યનાસ્રવો માર્ગઃ શ્રામણ્યં કથં લૌકિકમાર્ગપ્રાપ્તં ફલદ્વયં શ્રામણ્યફલં યુજ્યતે ।
[370।15]
લૌકિકાઓપ્તં તુ મિશ્રત્વાનાસ્રવાપ્તિઃ ધૃતેઃ ફલલ્મ્
[370।16-370।17]
ન હિ તત્ર લૌકિકમાર્ગફલમેવ્ પ્રહાણં સકૃદાગામિફલં વા ભવત્યનાગામિફલં વા ।
[370।17]
કિં તર્હિ ।
[370।17-370।18]
દર્શનમાર્ગફલમપિ પ્રહાણં તત્ર મિશ્રીક્રિયતે ।
[370।18]
સર્વસ્ય તત્ફલસંગૃહીતૈકવિસંયોગપ્રાપ્તિલાભાત્ ।
[370।18-370।19]
અત એવ હિ સૂત્ર ઉક્તં "સકૃદાગામિફલં કતમત્ ।
[370।19-370।20]