અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 501520

[313।18]
રાગજૌ
[313।19]
માયામદૌ પ્રતિઘજે ઉપનાહવિહિંસને
[314।01]
દૃષ્ટ્યામર્શાત્ પ્રદાશસ્તુ શાઠ્યં દૃષ્ટિસમુત્થિતમ્ ।
[314।02]
"કિં કુટિલં પાપિકા દૃષ્ટિરિતિ" ગાથાવચનાદ્ યુજ્યતે ।
[314।02-314।03]
શાઠ્યં દૃષ્ટિનિઃષ્યન્દઃ ।
[314।04]
ક એષાં કિંપ્રહાતવ્યઃ ।
યાનિ તાવત્ દશ પર્યવસ્થાનાન્યુક્તાનિ
[314।05]
તત્રાહ્લીક્યાનપત્રાપ્યસ્ત્યાનમિદ્ધોદ્ધવા દ્વિધા
[314।06]
એતે પઞ્ચ ધર્મા દ્વિવિધા દર્શનભાવનાપ્રહાતવ્યા ઉભયપ્રકારક્લેશસંપ્રયોગાત્ ।
[314।06-314।07]
યશ્ચ યદ્દર્શનહેયસંપ્રયુક્તઃ સ તદ્દર્શનપ્રહાતવ્યઃ ।
[314।08]
તદન્યે ભાવનાહેયાઃ
[314।09]
તેભ્યો ઽન્યે પર્યવસ્થાનસંગૃહીતા ઉપક્લેશા ભાવનાહેયા એવ ।
[314।09-314।10]
ઇર્ષ્યામાત્સર્યકૌકૃત્યક્રોધભ્રક્ષાઃ સ્વતન્ત્રાશ્ચ ।
[314।10-314।11]
સ્વતન્ત્રાશ્ચૈતે પઞ્ચોપક્લેશા અધિમાત્રસંપ્રયોગિત્વાત્ ।
[314।11]
યથૈતે ઈર્ષ્યાદયઃ પઞ્ચોપક્લેશા ભાવનાહેયાઃ
[314।12]
સ્વતન્ત્રાશ્ચ તથા મલાઃ ।
[314।13]
ષટ્ક્લેશમલાસ્તથૈવ ।
એતે પુનર્યથોક્તા ઉપક્લેશાઃ
[314।14]
કામે ઽશુભાઃ
[314।15]
કામધાતાવકુશલાઃ ।
તત્રાપિ
[314।16]

ત્રયો દ્વિધા
[314।17]
સ્ત્યાનૌદ્ધત્યમિદ્ધાન્યકુશલાવ્યાકૃતાનિ ।
[314।18]
પરેણાવ્યાકૃતાસ્તતઃ
[314।19]
કામધાતોરુર્ધ્વમવ્યાકૃતાઃ ઉપક્લેશા યથાસંભવમ્ ।
[315।01]
કતિ પુનરેષાં કુતસ્ત્યા વેદિતવ્યાઃ ।
[315।02]
માયા શાઠ્યં ચ કામાદ્યધ્યાનયોઃ
[315।03]
એતૌ દ્વૌ કામધાતૌ પ્રથમે ચ ધ્યાને ।
કથં બ્રહ્મલોકે માયાઃ ।
[315।04]
બ્રહ્મવઞ્ચનાત્ ।
[315।05-315।06]
સ હિ તત્ર મહાબ્રહ્મા વિતથાત્મસંદર્શનતયા આયુષ્મન્તમશ્વજિતં વઞ્ચયિતું પ્રવૃત્તઃ ।
[315।06]
ઉક્તમપિ શાઠ્યં પ્રસઙ્ગાગતં પુનરેવોક્તમ્ ।
[315।07]
સ્ત્યાનૌદ્ધત્યમદા ધાતુત્રયે
[315।08]
એતે ત્રયસ્ત્રૈધાતુકાઃ ।
[315।09]
અન્યે કામધાતુજાઃ
[315।10]
ષોડશભ્યઃ પઞ્ચાપનીયાન્ય એકાદશોપક્લેશાઃ કામાવચરા એવ ।
[315।10-315।11]
ઉક્તા ક્લેશાઃ ઉપક્લેશાશ્ચ ।
[315।12]
અથૈષામનુશયાનાં કતિ મનોભૂમિકાઃ કતિ ષડ્વિજ્ઞાનકાયિકાઃ ।
સંક્ષેપતઃ
[315।13]
સમાનસિદ્ધા દૃગ્ઘેયા મનોવિજ્ઞાનભૂમિકાઃ ।
[315।14-315।15]
દર્શનપ્રહાતવ્યાઃ સર્વે મનોભૂમિકાઃ સહ માનસિદ્ધાભ્યાં ભાવનાહેયાભ્યામપિ ।
[315।15]
તે હિ સકલે મનોભૂમિકે ।
[315।16]

ઉપક્લેશાઃ સ્વતન્ત્રાશ્ચ
[315।17-315।18]
યે ચ કેચિદુપક્લેશાઃ સ્વતન્ત્રાસ્તે ભાવનાહેયા અપિ સન્તો મનોભૂમિકા એવ દ્રષ્ટવ્યાઃ ।
[315।19]
ષડ્વિજ્ઞાનાશ્રયાઃ પરે
[315।20]
અન્યે ક્લેશોપક્લેશાઃ ષડ્વિજ્ઞાનભૂમિકાઃ વેદિતવ્યાઃ ।
કે પુનરન્યે ।
[316।01]
ભાવનાપ્રહાતવ્યા રાગપ્રતિઘાવિદ્યા ઉપક્લેશાશ્ચ તત્સંપ્રયુક્તાઃ ।
[316।01-316।02]
આહ્લીક્યાનપત્રાપ્યસ્ત્યાનૌદ્ધત્યાનિ ।
[316।02]
યે ચ ક્લેશમહાભૂમિકેષૂક્તાઃ ।
[316।03-316।04]
યાનીમાનિ સુખાદીનિ પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ એષાં કતમેનેન્દ્રિયેણ કતમઃ ક્લેશ ઉપક્લેશો વા સંપ્રયુક્તઃ ।
[316।05]
સુખભ્યાં સંપ્રયુક્તો હિ રાગઃ
[316।06]
સુખસૌમનસ્યાભ્યાં રાગઃ સંપ્રયુક્તઃ ।
[316।07]
દ્વેષો વિપર્યયાત્ ।
[316।08]
દુઃખાભ્યામિત્યર્થઃ ।
દુઃખેન દૌર્મનસ્યેન ચ ।
[316।08-316।09]
હર્ષદૈન્યાકારવર્તિત્વાત્ ષઙ્વિજ્ઞાનભૂમિકત્વાચ્ચ રાગદ્વેષયોઃ ।
[316।10]
મોહઃ સર્વૈઃ
[316।11]
અવિદ્યાયાઃ સર્વક્લેશસંપ્રયોગિત્વાત્ પઞ્ચભિરપીન્દ્રિયૈઃ સંપ્રયોગઃ ।
[316।12]
અસદ્દૃષ્ટિર્મનોદુઃખસુખેન તુ
[316।13]
મનોદુઃખં દૌર્મનસ્યં મનઃસુખં સૌમનસ્યં ચ ।
[316।13-316।14]
તાભ્યં મિથ્યાદૃષ્ટિઃ સંપ્રયુક્તા પુણ્યકર્મણાં પાપકર્મણાં ચ યથાક્રમમ્ ।
[316।15]
દૌર્મનસ્યેન કાઙ્ક્ષા
[316।16]

સંશયિતો હિ નિશ્ચયેનાર્થી દુર્મનાયતે ।
[316।17]
અન્યે સૌમનસ્યેન
[316।18]
અન્યે ઽનુશયાઃ સૌમનસ્યેનૈવ સંપ્રયુક્તાઃ ।
કે પુનરન્યે ।
ચતસ્રો દૃષ્ટનો માનશ્ચ ।
[316।19]
હર્ષાકારવર્તિત્વાત્ ।
કિંપ્રતિસંયુક્તા ઇમે ઽનુશયા નિર્દિષ્ટાઃ ।
આહ ।
[316।20]
કામજાઃ ।
[317।01]
એવં પ્રતિનિયતં સંપ્રયોગમુક્ત્વા સામાન્યેનાહ
[317।02]
સર્વે ઽપ્યુપેક્ષયા
[317।03]
સર્વે ઽપ્યેતે ઽનુશયા ઉપેક્ષેન્દ્રિયેણ સંપ્રયુક્તાઃ ।
[317।03-317।04]
પ્રવાહચ્છેદકાલે કિલ ક્લેશાનામવશ્યમુપેક્ષા સંતિષ્ઠતે ।
[317।04]
અધોભૂમિકાઃ કથમિત્યાહ
[317।05]
સ્વૈઃ સ્વૈર્યથાભુમ્યૂર્ધ્વભૂમિકાઃ
[317।06]
સ્વૈઃ સ્વૈરિન્દ્રિયૈરુર્ધ્વભૂમિકા અનુશયાઃ સંપ્રયુજ્યન્તે ।
યસ્યાં ભૂમૌ યાવન્તીન્દ્રિયાણિ ।
[317।07-317।08]
તત્રાપિ ચાતુર્વિજ્ઞાનકાયિકાશ્ચાતુર્વિજ્ઞાનકાયિકૈર્મનોભૂમિકા મનોભૂમિકૈરેવ યથાસંભવમ્ ।
[317।08]
ઉક્તઃ ક્લેશાનામિન્દ્રિયસંપ્રયોગઃ ।
[317।09]
ઉપક્લેશાનાં પુનઃ
[317।10]
દૌર્મનસ્યેન કૌકૃત્યમીર્ષ્યા ક્રોધો વિહિંસનમ્ ।
[317।11]
ઉપનાહં પ્રદાશશ્ચ
[317।12]
સંપ્રયુક્તાનીતિ વર્તતે ।

દૈન્યાકારવર્તિત્વાદેષાં મનોભૂમિકત્વાચ્ચ ।
[317।13]
માત્સર્યં તુ વિપર્યયાત્
[317।14]
સૌમનસ્યેનેત્યર્થઃ ।
લોભાન્વયત્વેન હર્ષાકારવર્તિત્વાત્ ।
[317।15]
માયા શાઠ્યમથી ભ્રક્ષો મિદ્ધં ચોભયથા
[317।16]
સૌમનસ્યદૌર્મનસ્યાભ્યાં સંપ્રયુજ્યન્તે ।
કદાચિદ્ધિ સુમનાઃ પરં વઞ્ચયતે ।
[317।16-317।17]
કદાચિદ્દુર્મનાઃ ।
[317।17]
એવં યાવત્ સ્વપિતિ ।
[317।18]
મદઃ ।
[317।19]
સુખાભ્યામ્
[318।01]
તૃતીયે ધ્યાને સુખેનાધસ્તાત્સૌમનસ્યેન ઊર્ધ્વમુપેક્ષયા ।
યસ્માત્
[318।02]
સર્વગોપેક્ષા
[318।03]
અતસ્તયા સર્વે ઽનુશયાઃ સંપ્રયુજ્યન્તે ।
[318।03-318।04]
ન હિ તસ્યાઃ ક્વચિત્ પ્રતિષેધો યથા ઽવિદ્યાયાઃ ।
[318।05]
ચાત્વાર્યન્યાનિ પઞ્ચભિઃ
[318।06-318।07]
આહ્લીક્યમનપત્રાપ્યં સ્ત્યાનમૌદ્ધત્યં ચૈતાનિચત્વારિ પર્યવસ્થાનાનિ પઞ્ચભિરપીન્દ્રિયૈઃ સંપ્રયુજ્યન્તે ।
[318।07]
અકુશલમહાભૂમિકત્વાત્ ક્લેશમહાભૂમિકત્વાચ્ચ ।
[318।08-318।09]
યાનિ સૂત્રે પઞ્ચ નિવરણાનિ ઉક્તાનિ કામચ્છન્દો વ્યાપાદઃ સ્ત્યાનમિદ્ધમૌદ્ધત્યકૌકૃત્યં વિચિકિત્સા ચ ।
[318।09-318।10]
તત્ર કિં ત્રૈધાતુક્યઃ સ્ત્યાનૌદ્ધત્યવિચિકિત્સા ગૃહ્યન્તે ।
[318।10]
અથ કામપ્રતિસંયુક્તા એવ ।

[318।10-318।11]
"કેવલો ઽયં પરિપૂર્ણોઽકુશલ રાશિર્યદુત પઞ્ચ નિવરણાની"ત્યેકાન્તાકુશલત્વવચનાત્સૂત્રે ।
[318।12]
કામે નિવરણાનિ
[318।13]
નાન્યત્ર ધાતૌ ।
[318।13-318।14]
કિં પુનઃ કારણં દ્વે સ્ત્યાનમિદ્ધે એકં નિવરણમુક્તં દ્વે ચૌદ્ધત્યકૌકૃત્યે એકમ્ ।
[318।15]
એકવિપક્ષાહારકૃત્યતઃ ।
[318।16]
દ્વ્યેકતા
[318।17]
દ્વયોરેકતા દ્વ્યેકતા ।
વિપક્ષઃ પ્રતિપક્ષો ઽનાહાર ઇત્યેકો ઽર્થઃ ।
[318।17-318।18]
સ્ત્યાનમિદ્ધયોરેક આહારઃ સૂત્રે ઽનાહારશ્ચ ।
[318।18]
કઃ સ્ત્યાનમિદ્ધનિવરણસ્યાહારઃ ।
પઞ્ચ ધર્માઃ ।
[318।19]
તન્દ્રા અરતિર્વિજૃમ્ભિકા ભક્તે ઽસમતા ચેતસો લીનત્વમિતિ ।
[318।19-318।20]
અથ સ્ત્યાનમિદ્ધનિવરણસ્યાનાહારઃ આલોકસંજ્ઞેતિ ।
[318।20]
કૃત્યમનયોરપ્યેકમ્ ।
[318।20-319।01]
ઉભે અપિ હ્યેતે ચિત્તં લયં ચોદયતઃ ।
[319।01]
ઔદ્ધત્યકૌકૃત્યયોરપ્યેક આહાર ઉક્તઃ એકોનાહારઃ ।
[319।02]
કશ્ચૌદ્ધત્યકૌકૃત્યનિવરણસ્યાહારઃ ।
ચત્વારો ધર્માઃ ।
[319।02-319।03]
જ્ઞાતિવિતર્કો જનપદવિતર્કો ઽમરવિતર્કઃ પૌરાણસ્ય ચ હસિતક્રિડિતરમિતપરિભાવિતસ્યાનુસ્મર્તા ભવતીતિ ।
[319।04]
કશ્ચૌદ્ધત્યકૌકૃત્યનિવરણસ્યાનાહારઃ ।
શમથ ઇતિ ।
કૃત્યમપ્યનયોરેકમ્ ।
[319।04-319।05]

ઉભે અપિ હ્યેતે ચિત્તમવ્યુપશાન્તં વર્તયતઃ ।
[319।05-319।06]
અત એકવિપક્ષાહારકૃત્યત્વાત્ દ્વયોરપ્યેકત્વમુક્તમ્ ।
[319।06]
યદિ સર્વક્લેશા નિવરણં કસ્માત્ પઞ્ચૈવોક્તાનિ ।
[319।07]
પઞ્ચતા સ્કન્ધવિધાતવિચિકિત્સનાત્
[319।08]
કામચ્છન્દવ્યાપાદાભ્યાં શીલસ્કન્ધવિધાતઃ ।
[319।08-319।10]
સ્ત્યાનમિદ્ધેન પ્રજ્ઞાસ્કન્ધસ્યૌદ્ધત્યકૌકૃત્યેન સમાધિસ્કન્ધસ્ય સમાધિપ્રજ્ઞયોરભાવે સત્યેષુ વિચિકિત્સકો ભવતીત્યતઃ પઞ્ચોક્તાનિ ।
[319।10-319।11]
એતસ્યાં તુ કલ્પનાયાં સમાધિસ્કન્ધવિરોધિન ઔદ્ધત્યકૌકૃત્યનિવરણસ્ય પૂર્વ ગ્રહણં પ્રાપ્નોતિ ।
[319।11]
અતો યથાસંખ્યમેતાભ્યાં સમાધિપ્રજ્ઞાસ્કન્ધોપઘાત ઇત્યપરે ।
[319।12]
સમાધિપ્રયુક્તસ્ય હિ સ્ત્યાનમિદ્ધાદ્ભયમ્ ।
ધર્મપ્રવિચયપ્રયુક્તસ્યૌદ્ધત્યકૌકૃત્યાદિતિ ।
[319।13]
અન્યે ત્વન્યથા વર્ણયન્તિ ।
કથં વર્ણયન્તિ ।
[319।13-319।15]
ચારગતસ્ય પ્રિયાપ્રિયરૂપેષુ વિષયેષુ નિમિત્તગ્રાહાદ્વિહારગતસ્ય તત્પૂર્વકૌ કામચ્છન્દવ્યાપાદૌ સમાધિપ્રવેશસ્યાદિતો ઽન્તરાયં કુરુતઃ ।
[319।15-319।17]
તતઃ સમાધિપ્રવિષ્ટસ્યાપ્રયોગેણ શમથવિપશ્યના સેવનાત્ સ્ત્યાનમિદ્ધમૌદ્ધત્યકૌકૃત્યં વિચિકિત્સા ચ યથાક્રમં શમથવિપશ્યનયોરન્તરાયં કુરુતઃ ।
[319।17]
વ્યુત્થિતસ્યાપિ ધર્મનિધ્યાનકાલે વિચિકિત્સાન્તરાયં કરોતિ ।
[319।18]
અતઃ પઞ્ચ નિવરણાન્યુક્તાનિ ।
[319।19]
ઇદં વિચાર્યતે ।
[319।19-319।20]
વિસભાગધાતુસર્વત્રગાણાં નિરોધમાર્ગદર્શનપ્રહાતવ્યાનાં ચ સાસ્રવાલમ્બનાનાં યદાલમ્બનં પરિજ્ઞાયતે તદા ન પ્રહીયન્તે ।
[319।20-319।21]
યદા પ્રહીયન્તે તદાલમ્બનં ન પરિજ્ઞાયતે ઇતિ કથમેષાં પ્રહાણમ્ ।
[319।21-319।22]
નાવશ્યમાલમ્બનપરિજ્ઞાનાત્ ક્લેશાનાં ક્ષયો ભવતિ ।
[319।22]
કિમ્ તર્હિ ।
ચતુર્ભિઃ પ્રકારૈઃ ।

કતમૈશ્ચતુર્ભિઃ ।
[319।22-319।23]
દર્શનહેયાનાં તાવત્
[319।24]
આલમ્બનપરિજ્ઞાનાત્તદાલમ્બનસંક્ષયાત્ ।
[319।25]
આલમ્બનગ્રહાણાચ્ચ
[319।26-319।27]
તત્રાલમ્બનપરિજ્ઞાનાદ્ દુઃખસમુદયદર્શનહેયાનાં સ્વભૂમ્યાલમ્બનાનામનાસ્રવાલમ્બનાનાં ચ ।
[319।27]
તદાલમ્બનસંક્ષયાદ્ વિસભાગધાતુસર્વત્રગાણામ્ ।
[319।27-320।01]
તદાલમ્બના હિ સભાગધાતુસર્વત્રગાઃ ।
[320।01]
તેષુ પ્રહીણેષુ તે ઽપિ પ્રહીણા ભવન્તિ ।
[320।01-320।02]
આલમ્બનપ્રહાણાન્નિરોધમાર્ગહેયાનાં સાસ્રવાલમ્બનાનામ્ ।
[320।02-320।03]
તે હ્યનાસ્રવાલમ્બનાસ્તેષામાલમ્બનમ્ ।
[320।03]
અતસ્તેષુ પ્રહીણેષુ તે ઽપિપ્રહીણા ભવન્તિ ।
ભાવનાહેયાનાં પુનઃ
[320।04]
પ્રતિપક્ષોદયાત્ ક્ષયઃ
[320।05]
યસ્ય હિ ક્લેશપ્રકારસ્ય પ્રતિપક્ષો માર્ગ ઉત્પદ્યતે સ પ્રહીયતે ।
[320।05-320।06]
કસ્ય પુનઃ કઃ પ્રતિપક્ષઃ ।
[320।06]
અધિમાત્રાધિમાત્રસ્ય મૃદુમૃદુરિતિ વિસ્તારેણ પશ્ચાત્ પ્રવેદયિષ્યામઃ ।
[320।07]
કતિવિધશ્ચ પ્રતિપક્ષ ઇત્યાહ
[320।08]
પ્રહાણાધારભૂતત્વદૂષણારુયશ્ચતુર્વિધઃ ।
[320।09]
પ્રતિપક્ષઃ
[320।10]
પ્રહાણપ્રતિપક્ષઃ આનન્તર્યમાર્ગઃ ।
[320।10-320।11]
આધારપ્રતિપક્ષસ્તસ્માત્પરેણાર્યો માર્ગો યેન તત્પ્રાપિતં પ્રહાણમાધાર્યતે ।

[320।11-320।12]
દૂરીભાવપ્રતિપક્ષો વિમુક્તિમાર્ગાત્પરેણ યો માર્ગશ્છિન્નપ્રાપ્તિદૂરીકરણાત્ ।
[320।12]
વિમુક્તિમાર્ગો ઽપીત્યપરે ।
સો ઽપિ હિ તાં પ્રાપ્તિ દૂરીકરોતિ ।
[320।13]
વિદૂષણાપ્રતિપક્ષો યેન માર્ગેણ તં ધાતુમ્ દોષતો દર્શનાદ્વિદૂષયતિ ।
[320।13-320।14]
અપિ ત્વેષામિયમાતુપૂર્વીં સાધ્વી ભવેત્ ।
[320।14]
વિદૂષણાપ્રતિપક્ષો દુઃખસમુદયાલમ્બનઃ પ્રયોગમાર્ગઃ ।
[320।15]
પ્રહાણપ્રતિપક્ષઃ સર્વ આનન્તર્યમાર્ગઃ ।
આધારપ્રતિપક્ષો વિમુક્તિમાર્ગઃ ।
[320।15-320।16]
દૂરીભાવપ્રતિપક્ષો વિશેષમાર્ગ ઇતિ ।
[320।17]
પ્રહીયમાણઃ ક્લેશઃ કુતઃ પ્રહાતવ્યઃ ।
[320।18]
પ્રહાતવ્યઃ ક્લેશ આલમ્બનાત્ મતઃ
[320।19]
ન હિ સંપ્રયોગાત્ ક્લેશો વિવેચયિતું શક્યતે આલમ્બનાચ્ચ શક્યતે ।
[320।19-320।20]
યસ્માન્ન પુનસ્તદાલમ્બ્યોત્પદ્યતે ।
[320।20-320।21]
અનાગતસ્તાવચ્છક્યેતાલમ્બનાદ્વિવેચયિતુમ્ ।
[320।21]
અતીતસ્તુ કથમ્ ।
અથાલમ્બન પરિજ્ઞાનાત્પ્રહાતવ્ય ઇત્યયમસ્યાર્થઃ ।
[321।01]
એષો ઽપિ નૈકાન્તઃ ।
તસ્માદ્વક્તવ્યમેતત્ ।
કિયતા ક્લેશઃ પ્રહીણો વક્તવ્યઃ ।
[321।01-321।02]
સ્વાસંતાનિકઃ પ્રાપ્તિચ્છેદાત્ ।
[321।02-321।03]
પારસાંતાનિકસ્તુ ક્લેશઃ સર્વં ચ રૂપમક્લિષ્ટશ્ચ ધર્મસ્તદાલમ્બનસ્વાસાંતાનિકક્લેશપ્રહાણાત્ ।
[321।04]
દૂરીભાવ ઇત્યુચ્યતે ।
કતિવિધ્હો દૂરીભાવઃ ।

ચતુર્વિધા કિલ દૂરતા ।
[321।05-321।06]
વૈલક્ષણ્યાદ્વિપક્ષત્વાદ્દેશવિચ્છેદકાલતઃ ।
ભૂતશીલપ્રદેશાધ્વદ્વયાનામિવ દૂરતા
[321।07]
વિલક્ષણદૂરતા યથા મહાભૂતાનામ્ ।
વૈલક્ષણ્યાત્સહજાનામપિ દૂરતા ।
[321।07-321।08]
વિપક્ષદૂરતા યથા શીલસ્ય દૌઃશીલ્યમ્ ।
[321।08-321।09]
દેશવિચ્છેદદૂરતા યથા વિપ્રકૃષ્ટદેશાનાં દેશવિચ્છેદાત્ પૂર્વપશ્ચિમસમુદ્રવત્ ।
[321।09]
કાલદૂરતા યથા અતીતાનાગતદૂરમુચ્યતે ।
દુતસ્તદ્દૂરમ્ ।
[321।10]
વર્તમાનાત્ ।
યદનન્તરાતમુત્પદ્યમાનં વા તત્ કથં દૂરમ્ ।
[321।10-321।11]
અધ્વનાનાત્વેન તદ્દૂરં ન ચિરભૂતભાવિત્વેન ।
[321।11]
વર્તમાનમપ્યેવં દૂરં પ્રાપ્નોતિ ।
અકારિત્રા ત્તર્હિ તદ્દૂરમ્ ।
[321।12]
અસંસ્કૃતસ્ય કથમન્તિકત્વં સિધ્યતિ ।
સર્વત્ર તત્પ્રાપ્તેઃ ।
[321।12-321।13]
અતીતાનાગતે ઽપિ તત્પ્રસઙ્ગઃ ।
[321।13]
આકાશં ચ કથમ્ ।
[321।13-321।14]
એવં તર્હ્યતીતાનાગતમન્યો ઽન્યં વર્ત્તમાનવ્યવહિતત્વાદ્ દૂરમ્ ।
[321।14]
વર્ત્તમાનમુભયો રાસન્નત્વાદન્તિકમ્ ।
[321।14-321।15]
અસંસ્કૃતં ચાપ્યવ્યવહિતત્વાદિતિ ।
[321।15]
એવમપ્યતીતાનાગતં વર્ત્તમાનસ્યાન્તિકત્વાદુભયં પ્રાપ્નોતિ ।
[321।15-321।16]
એવં તુ યુક્તં સ્યાત્ ।
[321।16]

ધર્મસ્વલક્ષણાદનાગતં દૂરમસંપ્રાપ્તત્વાત્ ।
અતીતં ચ પ્રચ્યુતત્વાદિતિ ।
[321।17]
કિમ્ માર્ગવિશેષગમનાત્ ક્લેશાનાં પુનઃ પ્રહાણવિશેષો ભવતિ ।
નૈતદસ્તિ ।
[321।18]
સર્વેષાં હિ ક્લેશાનાં
[321।19]
સકૃત્ ક્ષયઃ
[321।20]
યસ્ય યઃ પ્રહાણમાર્ગસ્તેનૈવ તસ્ય ક્ષયઃ ।
[321।21]
વિસંયોગલાભસ્તેષાં પુનઃ પુનઃ ।
[322।01]
કતિષુ કાલેષ્વિત્યાહ ષટ્સુ કાલેષુ ।
[322।02]
પ્રતિપક્ષોદયફલપ્રાપ્તીન્દ્રિયવિવૃદ્ધિષુ
[322।03]
પ્રતિપક્ષો વિમુક્તિમાર્ગ એતસ્મિન્નભિપ્રેતઃ ।
ફલાનિ ચત્વારિ શ્રામણ્યફલાનિ ।
[322।04]
ઇન્દ્રિયવિવૃદ્ધિરિન્દ્રિયસંચારઃ ।
એતેષુ કાલેષુ ક્લેશસ્ય વિસંયોગલાભઃ ।
[322।04-322।05]
સ પુનરેષ યથાયોગં દ્રષ્ટવ્યઃ ।
[322।05]
કેષાઞ્ચિત્ ષટ્સુ કાલેષુ કેષાઞ્ચિદ્ યાવદ્દ્વયોઃ ।
[322।06]
સ એવ વિસંયોગસ્તાસુ તાસ્વવસ્થાસુ પરિજ્ઞાસંજ્ઞાં લભતે ।
[322।06-322।07]
દ્વે હિ પરિજ્ઞે જ્ઞાનપરિજ્ઞા પ્રહાણપરિજ્ઞા ચ ।
[322।07]
તત્ર જ્ઞાનપરિજ્ઞા સાસ્રવં જ્ઞાનમ્ ।
[322।07-322।08]
પ્રહાણપરિજ્ઞા તુ પ્રહાણમેવ ।
[322।08]
ફલે હેતૂપચારાત્ ।
કિમેકૈવ પરિજ્ઞા સર્વપ્રહાણમ્ ।
નેત્યાહ ।
કિં તર્હિ ।

[322।09]
પરિજ્ઞા નવ
[322।10]
તત્ર તાવત્
[322।11]
કામાદ્યપ્રકારદ્વયસંક્ષયઃ ।
[322।12]
એકા
[322।13-322।14]
કામધાતાવાદ્યસ્ય પ્રકારદ્વયસ્ય દુઃખસમુદયદર્શનહેયસ્ય પ્રહાણમેકા પરિજ્ઞા ।
[322।15]
દ્વયોઃ ક્ષયે દ્વે તે
[322।16]
કામધાતાવેવ નિરોધદર્શનહેયસ્ય પ્રકારસ્યપ્રહાણમેકા પરિજ્ઞા ।
[322।16-322।17]
માર્ગદર્શનહેયસ્યૈકા ।
[322।17]
યથા કામાવચરાણાં દર્શનપ્રહાતવ્યાનાં પ્રહાણં તિસ્રઃ પરિજ્ઞાઃ
[322।18]
તથોર્ધ્વં નિસ્ર એવ તાઃ
[322।19]
રૂપારૂપ્યાવચરાણાં દર્શનપ્રહાતવ્યાનાં પ્રહાણં તથૈવ તિસ્રઃ પરિજ્ઞા ભવન્તિ ।
[322।19-322।21]
દુઃખસમુદયદર્શનપ્રહાતવ્યાનાં પ્રહાણમેકા નિરોધદર્શનહેયાનાં પ્રહાણં દ્વિતીયા માર્ગદર્શનહેયાનાં પ્રહાણં તૃતીયેતિ ત્રૈધાતુકાનાં દર્શનહેયાનાં પ્રહાણં ષટ્ પરિજ્ઞા ભવન્તિ ।
[323।01]
અન્યા અવરભાગીયરૂપસર્વાસ્રવક્ષયાઃ ।
[323।02]
તિસ્રઃ પરિજ્ઞાઃ
[323।03]
અવરભાગીયપ્રહાણમેકા પરિજ્ઞા ।
રૂપાસ્રવપ્રહાણમેકા રૂપરાગક્ષયપરિજ્ઞા ।
[323।04]
આરૂપ્યાપ્તાનાં સર્વાસ્રવપ્રહાણમેકા સર્વસંયોજનપર્યાદાન પરિજ્ઞા ।
[323।04-323।05]
કસ્માદ્રૂપારૂપ્યાવચરાણાં ભાવનાહેયાનાં પ્રહાણં પૃથક્ પરિજ્ઞા ન દર્શનહેયાનામ્ ।
[323।05-323।06]
ભાવનાહેયાનામતુલ્યપ્રતિપક્ષત્વાત્ ।
[323।06]
ઇત્યેતા નવ પરિજ્ઞાઃ ।
આસાં પૂર્વિકાઃ

[323।07]
ષટ્ ક્ષાન્તિફલં
[323।08]
યા એવ દર્શનહેયપ્રહાણસ્વભાવાઃ ।
[323।09]
જ્ઞાનસ્ય શેષિતાઃ
[323।10]
અવરભાગીયપ્રહાણાદિપરિજ્ઞા ભાવનામાર્ગફલત્વાત્ ।
[323।11]
કથં ક્ષાન્તિફલં પરિજ્ઞા ભવન્તિ ।
ક્ષાન્તીનાં જ્ઞાનપરિવારત્વાત્ ।
[323।11-323।12]
રાજપરિવારે રાજોપચારવત્ ।
[323।12]
જ્ઞાનૈકફલત્વાચ્ચ ।
[323।13]
અનાગમ્યફલં સર્વા ધ્યાનાનાં પઞ્ચ વાથવા ।
[323।14]
અષ્ટૌ
[323।15-323।16]
વૈભાષિકમતેન મૌલધ્યાનફલં પઞ્ચ પરિજ્ઞા યા રૂપારૂપ્યાવચરક્લેશપ્રહાણ સ્વભાવાઃ ।
[323।16]
કામાવચરક્લેશપ્રહાણસ્યાનાગમ્યફલત્વાત્ ભદન્તઘોષકસ્ય મતેનાષ્ટૌ ।
[323।17]
સ હિ વીતરાગસ્યાપિ કામાવચરાણાં દર્શનહેયાનાં પ્રહાણં દર્શનમાર્ગફલમિચ્છન્તિ ।
[323।18]
અનાસ્રવવિસંયોગપ્રાપ્તિલાભાત્ ।
અવરભાગીયપ્રહાણપરિજ્ઞા ત્વનાગમ્યફલમેવ ।
[323।19]
ધ્યાનાન્તરં ધ્યાનવદ્દ્રષ્ટવ્યમ્ ।
આરુપ્યાણાં તુ
[323।20]
સામન્તકસ્યૈકા
[323।21]
આકાશાનન્ત્યાયતનસામન્તકસ્યૈકા રૂપરાગક્ષયપરિજ્ઞા ફલમ્ ।
[324।01]
મૌલારૂપ્યત્રયસ્ય ચ
[324।02]
મૌલાનાં ચ ત્રયાણામારૂપ્યાણામેકૈવ સર્વસંયોજનપર્યાદાનપરિજ્ઞા ફલમ્ ।
[324।03]

આર્યમાર્ગસ્ય સર્વાઃ
[324।04]
નવ પરિજ્ઞાઃ ફલમ્ ।
[324।05]
દ્વે લૌકિકસ્ય
[324।06]
લૌકિસ્ય માર્ગસ્ય દ્વે અવરભાગીયરૂપરાગક્ષયપરિજ્ઞે ફલમ્ ।
[324।07]
અન્વયસ્ય ચ ।
[324।08]
અન્વયજ્ઞાનસ્યાપિ દ્વેપરિજ્ઞે ફલં પશ્ચિમે ।
[324।09]
ધર્મજ્ઞાનસ્ય તિસ્રસ્તુ
[324।10]
પશ્ચિમા એવ ત્રિધાતુકભાવનાહેય પ્રતિપક્ષત્વાત્ ।
[324।11]
ષટ્ તત્પક્ષસ્ય પઞ્ચ ચ
[324।12]
ધર્મજ્ઞાનપક્ષસ્ય ષટ્ પરિજ્ઞાઃ ફલં યા એવ ધર્મજ્ઞાન ક્ષન્તિજ્ઞાનાનામ્ ।
[324।12-324।13]
અન્વયજ્ઞાનપક્ષસ્ય પઞ્ચ યા એવાન્વયક્ષાન્તિજ્ઞાનાનામ્ ।
[324।13]
પક્ષગ્રહણેન હિ ક્ષાન્તિજ્ઞાનાનિ ગૃહ્યન્તે ।
[324।14]
કસ્માન્નૈકૈકં પ્રહાણં પરિજ્ઞા વ્યવસ્થાપ્યતે ।
[324।14-324।15]
યસ્માત્ ક્ષાન્તિફલં તાવત્ પ્રહાણં વ્યવસ્થાપ્યતે ।
[324।16]
અનાસ્રવવિયોગાપ્તેર્ભવાગ્રવિકલીકૃતેઃ ।
[324।17]
હેતુદ્વયસમુદ્ઘાતાત્ પરિજ્ઞા
[324।18]
યત્રૈતાનિ ત્રીણિ કારણાનિ ભવન્તિ તત્ પ્રહાણં પરિજ્ઞોચ્યતે ।
[324।18-325।01]
પૃથગ્જનસ્ય તાવદનાસ્રવા વિસંયોગપ્રાપ્તિર્નાસ્તિ ભવાગ્રવિકલીકરણં ચેતિ નાસ્ય પ્રહાણં પરિજ્ઞાખ્યાં લભતે ।
[325।01]
આર્યસ્યાપિ યત્ ક્ષાન્તિફલં તાવત્ પ્રહાણમ્ ।
[325।01-325।02]
તત્ર યાવત્ દુઃખે ઽન્વયજ્ઞાનક્ષાન્તાવનાસ્રવા વિસંયોગપ્રાપ્તિરસ્તિ ન તુ ભવાગ્રવિકલીકૃટમ્ ।
[325।02-325।03]

દુઃખે ઽન્વયજ્ઞાને ઉભયમસ્તિ ન તુ હેતુદ્વયસમુદ્ઘાતઃ ।
[325।03-325।04]
સમુદયદર્શનપ્રહાતવ્યસ્ય સર્વત્રગહેતોરપ્રહીણત્વાત્ ।
[325।04]
અન્યેષુ ધર્માન્વયજ્ઞાનેષુ સર્વં ત્રયમસ્તિ ।
[325।04-325।05]
અતસ્તાસ્વવસ્થાસુ પ્રહાણં પરિજ્ઞાખ્યાં લભતે ।
[325।05]
જ્ઞાનફલં તુ પ્રહાણમ્ ।
અતશ્ચ કારણત્રયાત્ પરિજ્ઞાખ્યાં લભતે ।
[325।06]
ચતુર્થાચ્ચ
[325।07]
ધાત્વતિક્રમાત્
[325।08]
યદા ધાતું સમતિક્રામતિ ।
[325।08-325।09]
કૃત્સ્નધાતુવેરાગ્યાત્ ઉભયસંયોગવિયોગં પઞ્ચમં કારણમાહુરપરે ।
[325।09-325।10]
યઃ પ્રકારઃ પ્રહીણો યદિ તત્રાન્યેન તદાલમ્બનેન ક્લેશેન વિસંયુક્તો ભવતીતિ ।
[325।10-325।11]
સ તુ નાસ્ય ઉભયહેતુસમુદ્ઘાતાત્ ધાતુસમતિક્રમાચ્ચેતિ ન બ્રૂમઃ ।
[325।12]
કઃ કતિભિઃ પરિજ્ઞાભિઃ સમન્વાગતઃ ।
[325।13]
નૈકયા પઞ્ચભિર્યાવદ્દર્શનસ્થઃ સમન્વિતઃ ।
[325।14]
પૃથગ્જનસ્તાવન્નૈવ સમન્વાગતઃ ।
[325।14-325।15]
આર્યો ઽપિ દર્શનમાર્ગસ્થો યાવત્સમુદયધર્મજ્ઞાનક્ષાન્તિં નૈવ સમન્વાગતઃ ।
[325।15]
સમુદયે ધર્મજ્ઞાન એકયા સમન્વાગતઃ ।
[325।15-325।16]
સમુદયે ઽન્વયજ્ઞાને દ્વાભ્યામ્ ।
[325।16-325।17]
નિરોધે ધર્મજ્ઞાને તિસૃભ્હિર્નિરોધાન્વયજ્ઞાને ચતસૃભિર્માર્ગધર્મજ્ઞાને પઞ્ચભિઃ ।
[325।18]
ભવનાસ્થઃ પુનઃ ષઙ્ભિરેકયા વા દ્વયેન વા
[325।19-325।20]
ભાવનામાર્ગસ્થઃ પુનરાર્યપુદ્ગલો માર્ગાન્વયજ્ઞાને ષડિભિઃ પરિજ્ઞાભિઃ સમન્વાગતો યાવત્ કામવૈરાગ્યં ન પ્રાપ્તઃ ।

[325।20-325।21]
પરિહીણો વા તતઃ કામવૈરાગ્યં પ્રાપ્તઃ પૂર્વં પશ્ચાદ્ વા એકયા ઽવરભાગીયપ્રહાણપરિજ્ઞયા ।
[325।21-325।22]
અર્હત્ત્વં પ્રાપ્ત એકયૈવ સર્વસંયોજનપર્યાદાનપરિજ્ઞયા ।
[325।22-325।23]
પરિહીણો ઽપિ રૂપાવચરેણ પર્યવસ્થાનેનૈકયા ઽવરભાગીયપ્રહાણપરિજ્ઞયા ।
[325।23-325।24]
રૂપવૈરાગ્યં પ્રાપ્તો દ્વભ્યામવરભાગીયપ્રહાણરૂપરાગક્ષયપરિજ્ઞાભ્યામ્ ।
[325।24]
પ્રહીણો ઽપ્યારૂપ્યાવચરેણ પર્યવસ્થાનેનાભ્યામેવ ।
[325।24-325।25]
કિં પુનઃ કારણમનાગામ્યર્હતોરેકૈવ પરિજ્ઞા વ્યવસ્થાપ્યતે ન ભૂયસ્યઃ ।
[325।25-325।01]
યસ્માત્
[326।01]
તાસાં સંકલનં ધાતુવૈરાગ્યફલલાભતઃ ।
[326।02-326।03]
દ્વાભ્યાં કારણાભ્યાં પરિજ્ઞાનાં સંકલનં ભવત્યેકત્વેન વ્યવસ્થાપનં ધાતુવૈરાગ્યાત્ ફલપ્રાપ્તિતશ્ચ ।
[326।03]
તયોશ્ચાવસ્થયોરેતદુભયં ભવતિ ।
[326।03-326।04]
અતઃ સર્વં પ્રહાણં સંકલય્યૈકા પરિજ્ઞોચ્યતે ।
[326।05]
અથ કઃ કતિ પરિજ્ઞાસ્ત્યજતિ લભતે વા ।
[326।06]
એકાં દ્વે પઞ્ચ ષટ્ કશ્ચિજ્જહાત્યાપ્નોતિ પઞ્ચ ન
[326।07]
એકાં ત્યજતિ અર્હત્ત્વાત્ કામવૈરાગ્યાદ્ વા પરિહીયમાણઃ ।
[326।07-326।08]
દ્વે પરિજ્ઞે ત્યજત્યનાગામી રૂપવીતરાગઃ કામવૈરાગ્યાત્ પરિહીયમાણઃ ।
[326।08-326।09]
પઞ્ચ ત્યજતિ વીતરાગપૂર્વી માર્ગાન્વયજ્ઞાને ।
[326।09-326।10]
સ હ્યવરભાગીયપ્રહાણપરિજ્ઞાલાભે પૂર્વિકાઃ પઞ્ચ પરિજ્ઞાસ્ત્યજતિ ।
[326।10]
ષટ્ પરિજ્ઞાસ્ત્યજત્યાનુપોઊર્વિકઃ કામવૈરાગ્યાત્ ।
લાભે ઽપ્યેવમેવ ।
[326।10-326।11]
કશ્ચિદેકાં પરિજ્ઞાં લભતે ।
[326।11]

યઃ કશ્ચિદપૂર્વા લભતે ।
[326।11-326।12]
કશ્ચિદ્ દ્વે યઃ કેવલાદારૂપ્યધાતુવૈરાગ્યાત્ પરિહીયતે ।
[326।12]
કશ્ચિત્ ષટ્ યો ઽનાગામિફલાત્ પરિહીયતે ।
[326।12-326।13]
પઞ્ચ તુ નૈ કશ્ચિલ્લભતે ।
[326।14]
સમાપ્તઃ પરિજ્ઞાપ્રસઙ્ગઃ ॥
=====================================================================
[326।15-326।16]
અભિધર્મકોશભાષ્યે ઽનુશયનિર્દ્દેશો નામ
પઞ્ચમં કોશસ્થાનં સમાપ્ત્મિતિ ॥
[326।17]
શ્રીલામાવાકસ્ય યદત્ર પુણ્યમ્ ।
ષષ્ઠં કોશસ્થાનમ્
=====================================================================
નમો બુદ્ધાય
=====================================================================
[327।03]
ઉક્તં યથા પ્રહાણં પરિજ્ઞાખ્યાં લભતે ।
તદપિ ચ
[327।04]
ક્લેશપ્રહાણમાખ્યાતં સત્યદર્શનભાવનાત્ ।
[327।05]
દર્શનહેયા ભાવનાહેયાશ્ચ ક્લેશા ઇતિ વિસ્તરેણાખ્યાતમ્ ।
[327।05-327।06]
તાવિદાનીં દર્શનભાવનામાર્ગૌ કિમનાસ્રવૌ સાસ્રવાવિતિ વક્તવ્યમ્ ।
[327।06]
અત ઇદમુચ્યતે
[327।07]
દ્વિવિધો ભાવનામાર્ગો દર્શનખ્યસ્ત્વનાસ્રવઃ
[327।08]
દ્વિધો ભવનામાર્ગો લૌકિકોક્ લોકોત્તરશ્ચ ।
[327।08-327।09]
દર્શનમાર્ગસ્તુ લોકોત્તર એવ ત્રૈધાતુકપ્રતિપક્ષત્વાત્ ।
[327।09]
નવપ્રકારાણાં દર્શન હેયાનાં સકૃત્પ્રહાણાચ્ચ ।
[327।09-327।10]
ન હિ લૌકિકસ્ય એષા શક્તિરસ્તિ ।

[327।11]
સત્યદર્શનાદિત્યુક્તમ્ ।
કાનીમાનિ સત્યાનિ કતિ ચ ।
[327।12]
સત્યાન્યુક્તાનિ ચત્વારિ
[327।13]
વવોક્તાનિ ।
સાસ્રવાનાસ્રવધર્મનિર્દેશે ।
[327।13-327।15]
"અનાસ્રવા માર્ગસત્યમિ"તિ સ્વશબ્દેન "પ્રતિસંખ્યાનિરોધો યો વિસંયોગ" ઇતિ નિરોધસત્યં "દુઃખં સમુદયો લોક" ઇત્યત્ર દુઃખસમુદયસત્યે ।
[327।15]
કિમેષ એવૈષામનુક્રમઃ ।
નેત્યાહ ।
કિં તર્હિ ।
[327।16]
દુઃખં સમુદયસ્તથા ।
[327।17]
નિરોધમાર્ગ ઇતિ
[327।18]
એષ એષામનુક્રમઃ ।
સ્વભાવસ્તુ યથા પૂર્વમુક્તસ્તયૈવેતિપ્રદર્શનાર્થસ્તથાશબ્દઃ ।
[327।18-327।19]
સ પુનરયમ્
[327।20]
એષાં યથા ઽભિસમયં ક્રમઃ
[328।01]
યસ્ય હિ સત્યસ્યાભિસમયઃ પૂર્વસ્ય પૂર્વનિર્દેશઃ ।
[328।01-328।02]
ઇતરથા હિ પૂર્વં હેતુનિર્દેશો ઽભવિષ્યત્ પશ્ચાત્ ફલનિર્દેશઃ ।
[328।02]
કેષાઞ્ચિદુત્પત્ત્યનુકૂલા દેશનાઃ ।
[328।03]
યથા સ્મૃત્યુપસ્થાનધ્યાનાદીનામ્ ।
[328।03-328।04]
દેષાઞ્ચિત્પ્રરૂપણાનુકૂલા દેશના યથા સમ્યક્ પ્રહાણાનામ્ ।
[328।04]
ન હ્યેષ નિયમો યત્ પૂર્વમુત્પન્નાનાં પ્રહાણાય ચ્છન્દં જનયતિ ।
[328।04-328।05]
પશ્ચાદનુત્પન્નાનામનુત્પાદાયેતિ ।
[328।05]

સત્યાનાં ત્વભિસમયાનુકૂલા દેશના ।
[328।05-328।06]
કિં પુનઃ કારણમેવમેષાં સત્યાનામભિસમયઃ ।
[328।06-328।07]
યત્ર હિ સત્તો યેન ચ વાધ્યતે યતશ્ચ મોક્ષં પ્રર્થયતે તદેવાદૌ વ્યવચારણાવસ્થાયાં દુઃખસત્યં પરીક્ષ્યતે ।
[328।07-328।08]
પશ્ચાત્કો ઽસ્ય હેતુરિતિ સમુદયસત્યં કો ઽસ્ય નિરોધ ઇતિ નિરોધસત્યં કો ઽસ્ય માર્ગ ઇતિ માર્ગસત્યમ્ ।
[328।08-328।09]
વ્યાધિં દૃષ્ટ્વા તન્નિદાનક્ષયમેષજાન્વેષાણવત્ ।
[328।09]
સૂત્રે ઽપ્યેષ એવ સત્યાનાં દૃષ્ટાન્તો દર્શિતઃ ।
[328।10]
કતમસ્મિન્ સૂત્રે ।
"ચતુર્ભિરઙ્ગૈઃ સમન્વાગતો ભિષક્તલ્પસર્ત્તે"ત્યત્ર ।
[328।10-328।11]
યથા ચ વ્યવચારણાવસ્થાયાં સત્યપરીક્ષા તથાભિસમયાવસ્થાયાં સત્યાભિસમયઃ ।
[328।11-328।12]
પૂર્વવેધાત્ ।
[328।12]
દૃષ્ટભૂમિનિઃસંગાશ્વધાવનવત્ ।
અભિસમય ઇતિ કો ઽર્થઃ ।
[328।12-328।13]
અભિસંબોધ ઇણો બોધનાર્થત્વાત્ ।
[328।13]
કરમાદનાસ્રવ એવ ન સાસ્રવઃ ।
સ હિ નિર્વાણાભિમુખઃ સમ્યક્બોધઃ ।
[328।14]
સમ્યગિતિ તત્ત્વેન ।
તત્ર ફલભૂતા ઉપાદાનસ્કન્ધા દુઃખસત્યમ્ ।
[328।15]
હેતુભૂતાઃ સમુદયસત્યમ્ ।
સમુદેત્યસ્માદિતિ કૃત્વા ।
[328।15-328।16]
અત એવ તયોઃ ફલહેતુભાવાન્નામતો ભેદો ન દ્રવ્યતઃ ।
[328।16]
નિરોધમાર્ગયોસ્તુ દ્રવ્યતો ઽપિ ।
[328।16-328।17]
આર્યસત્યાનીતિ સૂત્ર ઉચ્યન્તે ।
[328।17]
કો ઽસ્યાર્થઃ ।

[328।17-328।18]
આર્યાણામેતાનિસત્યાનિ તસ્માદાર્યસત્યાનીતિ સૂત્ર એવોક્તમ્ ।
[328।18]
કિમન્યેષામેતાનિ મૃષા ।
સર્વેષામેતાનિ સત્યાન્યવિપરીતત્વાત્ ।
[328।18-328।19]
આર્યૈસ્તુ યથૈતાનિ તથા દૃષ્ટાનિ નાન્યૈઃ ।
[328।19-328।20]
અત આર્યાણામેતાનિ સત્યાન્યુચ્યન્તે ન ત્વનાર્યાણાં વીપરીતદર્શનાત્ ।
[328।21-328।22]
"યદાર્યાઃ સુખતઃ પ્રાહુસ્તત્ પરે દુઃખતો બિદુઃ ।
યત્પરે સુખત્ઃ પ્રાહુસ્તદાર્યા દુઃખતો બિદુઃ ॥"
[328।23]
ઇતિ ગાથા ।
દ્વે આર્યાણાં સત્યે દ્વે આર્યે ચાર્યાણાં ચ સત્યે ઇત્યપરે ।
[328।23-328।24]
યથા વેદનૈકદેશો દુઃખસ્વભાવઃ ।
[328।24]
કથં સર્વે સાસ્રવાઃ સંસ્કારા દુઃખમિત્યુચ્યન્તે ।
[328।25-328।26]
દુઃખાસ્ત્રિદુઃખતાયોગાદ્યથાયોગમશેષતઃ ।
મનાષા અમનાપાશ્ચ તદન્યે ચૈવ સાસ્રવાઃ
[329।01]
તિસ્રો હિ દુઃખતા દુઃખદુઃખતા સંસ્કારદુઃખતા વિપરિણામદુઃખતા ચ ।
[329।01-329।02]
તાભિર્યથાયોગમશેષતઃ સર્વ સાસ્રવાઃ સંસ્કારા દુઃખાઃ ।
[329।02]
તત્ર મનાષા વિપરિણામદુઃખતયા ।
[329।03]
અમનાષા દુઃખદુઃખતયા ।
તેભ્યો ઽન્યે સંસ્કારદુઃખતયા ।
[329।03-329।04]
કે પુનર્મનાપાઃ કે ઽમનાષાઃ કે ક્નોભયથા ।
[329।04-329।05]
તિસ્રો વેદના યથાક્રમં તદ્વશેન સુખવેદનીયાદયો ઽપિ સંસ્કારા મનાપાદિસંજ્ઞાં લભન્તે ।
[329।05-329।06]
સુખાયા હિ વેદનાયા વિપરિણામેન દુઃખતા ।
[329।06-329।07]
સૂત્ર ઉક્તં "સુખા વેદના ઉત્પાદમુખા સ્થિતિસુખા વિપરિણામદુઃખ્"તિ ।
[329।07]