અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 481500

[299।17-299।18]
અધ્વનો ભાવાદનર્થાન્તરત્વાત્ ।
[299।18]
અથ સ્વાત્મન્યભૂત્વા ભવતિ ।
સિદ્ધમિદમનાગતં ચક્ષુર્નાસ્તીતિ ।
[299।18-299।19]
યદપ્યુક્તં "દ્વયં પ્રતીત્ય વિજ્ઞાનસ્યોત્પાદાદિતિ ઇદં તાવદિહ સંપ્રધાર્યમ્ ।
[299।20-299।21]
યન્મનઃ પ્રતીત્ય ધર્મશ્ચોત્પદ્યતે મનોવિજ્ઞાનં કિં તસ્ય યથા મનોજનકઃ પ્રત્યય એવં ધર્મા આહોસ્વિદાલમ્બનમાત્રં ધર્મા ઇતિ ।
[299।21-299।22]
યદિ તાવત્ જનકઃ પ્રત્યયો ધર્માઃ કથં યદનાગતં કલ્પસહસ્રેણ ભવિષ્યતિ વા ન વા તદિદાનીં વિજ્ઞાનં જનયિષ્યતિ ।
[299।23]
નિર્વાણં ચ સર્વપ્રવૃત્તિનિરોધાજ્જનકં નોપપદ્યતે ।
અથાલમ્બનમાત્રં ધર્મા ભવન્તિ ।
[299।24]
અતીતાનાગતમપ્યાલમ્બનં ભવતીતિ બ્રૂમઃ ।
યદિ નાસ્તિ કથમાલમ્બનમ્ ।
[299।24-299।25]
અત્રેદાનીં બ્રૂમઃ ।
[299।25]
યદા તદાલમ્બનં તથાસ્તિ કથં તદાલમ્બનમ્ અભૂત્ ભવિષ્યતિ ચેતિ ।
[299।25-299।26]
ન હિ કશ્ચિદતીતં રૂપં વેદનાં વા સ્મરન્નસ્તીતિ પશ્યતિ ।
[299।26]
કિં તર્હિ ।
અભૂદિતિ ।
[299।26-299।27]
યથા ખલ્વપિ વર્ત્તમાનં રૂપમનુભૂતં તથા તદતીતં સ્મર્યતે ।
[299।27-299।28]
યથા ચાનાગતં વર્ત્તમાનં ભવિષ્યતિ તથા બુદ્ધ્યા ગૃહ્યતે ।
[299।28]
યદિ ચ તત્તથૈવાસ્તિ વર્તમાનં પ્રાપ્નોતિ ।
[299।28-299।29]
અથ નાસ્તિ ।
[299।29]
અસદપ્યાલમ્બનં ભવતીતિ સિદ્ધમ્ ।
તદેવ તદ્વિકીર્ણમિતિ ચેત્ ।
ન ।
[300।01]
વિકીર્ણસ્યાગ્રહણાત્ ।

યદિ ચ તત્તદેવ રૂપં કેવલં પરમાણુશો વિભક્તમ્ ।
[300।01-300।02]
એવં સતિ પરમાણવો નિત્યાઃ પ્રાપ્નુવન્તિ ।
[300।02-300।03]
પરમાણુસંચર્યાવભાગમાત્રં ચૈવં સતિ પ્રાપ્નોતિ ।
[300।03-300।04]
ન તુ કિઞ્ચિદુત્પદ્યતે નાપિ નિરુધ્યત ઇત્યાજીવિકવાદ આલમ્બિતો ભવતિ ।
[300।04-300।05]
સૂત્રં ચાપવિદ્ધં ભવતિ "ચક્ષુરુત્પદ્યમાનં ન કુતશ્ચિદાગચ્છતી"તિ વિસ્તરઃ ।
[300।05]
અપરમાણુસંચિતાનાં વેદનાદીનાં કથં વિકીર્ણત્વમ્ ।
[300।05-300।06]
તે ઽપિ ચ યથોત્પન્નાનુભૂતાઃ સ્મર્યન્તે ।
[300।06]
યદિ ચ તે તથૈવ સન્તિ નિત્યાઃ પ્રાપ્નુવન્તિ ।
[300।06-300।07]
અથ ન સન્તિ ।
[300।07]
અસદપ્યાલમ્બનમિતિ સિદ્ધમ્ ।
[300।07-300।08]
યદ્યસદપ્યાલમ્બનં સ્યાત્ ત્રયોદશમપ્યાયતનં સ્યાત્ ।
[300।08]
અથ ત્રયોદશમાયતનં નાસ્તીત્યસ્ય વિજ્ઞાનસ્ય કિમાલમ્બનમ્ ।
[300।09]
એતદેવ નામલમ્બનમ્ ।
એવં તર્હિ નામ એવ નાસ્તીતિ પ્રતીયેત ।
[300।09-300।10]
યશ્ચ શબ્દસ્ય પ્રાગભાવમાલમ્બતે કિં તસ્યાલમ્બનમ્ ।
[300।10]
શબ્દ એવ ।
[300।10-300।11]
એવં તર્હિ યઃ શબ્દાભાવં પ્રાર્થયતે તસ્ય શબ્દ એવ કર્તવ્યઃ સ્યાત્ ।
[300।11]
અનાગતાવસ્ય ઇતિ ચેત્ ।
[300।11-300।12]
સતિ કથં નાસ્તિબુદ્ધિઃ ।
[300।12]
વર્તમાનો નાસ્તીતિ ચેત્ ।
ન ।
એકત્વાત્ ।

[300।12-300।13]
યાવતા તસ્ય વિશેષસ્તસ્યાભૂત્વાભાવસિદ્ધિઃ ।
[300।13]
તસ્માદુભયં વિજ્ઞાનસ્યાલમ્બનમ્ ભાવશ્ચાભાવશ્ચ ।
[300।14-300।15]
યત્તર્હિ બોધિસત્ત્વેનોક્તમ્ "યત્તત્ લોકે નાસ્તિતદહં જ્ઞાસ્યામિ વા દ્રક્ષ્યામિ વા નેદં સ્થાનં વિદ્યત" ઇતિ ।
[300।15-300।16]
અપરે આભિમાનિકા ભવન્ત્યસન્તમપ્યવભાસં સન્તં પશ્યન્તિ ।
[300।16]
અહં તુ સન્તમેવાર્સ્તીતિ પશ્યામીત્યયં તત્રાભિપ્રાયઃ ।
[300।16-300।18]
ઇતરથા હિ સર્વબુદ્ધીનાં સદાલમ્બનત્વે કુતો ઽસ્ય વિમર્શઃ સ્યાત્ કો વા વિશેષઃ ।
[300।18]
ઇત્થં ચૈતદેવમ્ ।
[300।18-300।19]
યદન્યત્ર ભગવતોક્તમ્ "એતત્ ભિક્ષુર્મમ શ્રાવકો યાવત્સ મયા કલ્પમવોદિતઃ સાયં વિશેષાય પરૈષ્યતિ ।
[300।19-300।20]
સાયમવોદિતઃ કલ્પં વિશેષાય પરૈષ્યતિ ।
[300।20-300।21]
સચ્ચ સતો જ્ઞાસ્યતિ અસચ્ચાસતઃ સોત્તરઞ્ચ સોત્તરતઃ અનુત્તરં ચાનુરત્તરત" ઇતિ ।
[300।21]
તસ્માદયમપ્યહેતુઃ ।
સદાલમ્બનત્વાદ્વિજ્ઞાનસ્યેતિ ।
[300।21-300।22]
યદષ્યુક્તં ફલાદિતિ ।
[300।22]
નૈવ હિ સૌત્રાન્તિકા અતીતાત્ કર્મણઃ ફલોત્પત્તિ વર્ણયન્તિ ।
[300।23]
કિં તર્હિ ।
તત્પૂર્વકાત્સંતાનવિશેષાદિત્યાત્મવાદપ્રતિષેધે સંપ્રવેદયિષ્યામઃ ।
[300।24-300।25]
યસ્ય ત્વતીતાનાગતં દ્રવ્યતો ઽસ્તિ તસ્ય ફલં નિત્યમેવાસ્તીતિ કિં તત્ર કર્મણઃ સામર્થ્યમ્ ।
[300।25]
ઉત્પાદને સામર્થ્યમ્ ।
ઉત્પાદસ્તર્હ્યભૂત્વા ભવતીતિ સિદ્ધમ્ ।
[301।01]
અથ સર્વમેવ ચાસ્તિ ।
કસ્યેદાનીં ક્વ સામર્થ્યમ્ ।
[301।01-301।02]
વાર્ષગણ્યવાદશ્ચૈવં દ્યોતિતો ભવતિ ।

[301।02]
"યદસ્ત્યસ્ત્યેવ તત્ ।
યન્નાસ્તિ નાસ્ત્યેવ તત્ ।
અસતો નાસ્તિ સંભવઃ ।
[301।03]
સતો નાસ્તિ વિનાશ" ઇતિ ।
વર્તમાનીકરણે તર્હિ સામર્થ્યમ્ ।
[301।03-301।04]
કિમિદં વર્ત્તમાનીકરણં નામ ।
[301।04]
દેશાન્તરાકર્ષણમ્ ચેત્ ।
નિત્યં પ્રસક્તમ્ ।
અરૂપિણાં ચ કથં તત્ ।
[301।04-301।05]
યચ્ચ તદાકર્ષણં તદભૂત્વા ભૂતમ્ ।
[301।05-301।06]
સ્વભાવવિશેષણં ચેત્ સિદ્ધમભૂત્વા ભવનમ્ ।
[301।06]
તસ્માન્નૈવં સર્વાસ્તિવાદઃ શાસને સાધુર્ભવતિ ।
[301।06-301।07]
યદતીતાનાગતં દ્રવ્યતો ઽસ્તીતિ વદતિ ।
[301।07]
એવં તુ સાધુર્ભવતિ ।
યથા સૂત્રે સર્વમસ્તીત્યુક્તં તથા વદતિ ।
[301।08]
કથં ચ સૂત્રે સર્વમસ્તીત્યુક્તમ્ ।
"સર્વમસ્તીતિ બ્રાહ્મણ યાવદેવ દ્વાદશાયતનાની"તિ ।
[301।09]
અધ્વત્રયં વા ।
[301।09-301।10]
યથા તુ તદસ્તિ તથોક્તં અથાસત્યતીતાતાનાગતે કથં તેન તસ્મિન્વા સંયુક્તો ભવતિ ।
[301।10-301।11]
તજ્જતદ્ધેત્વનુશયભાવાત્ ક્લેશેન તદાલમ્બને ક્લેશાનુશયભાવાદ્વસ્તુનિ સંયુક્તો ભવતિ ।
[301।11]
અસ્ત્યેવ ત્વતીતાનાગતમિતિ વૈભાષિકાઃ ।
[301।11-301।12]
યત્ર નેતુમ્ શક્યતે તત્રાત્મકાત્મનૈવં વેદિતવ્યમ્ ।
[301।13]
ગમ્ભીરા ખલુધર્મતા
[301।14]

નાવશ્યં તર્હ્યસાધ્યા ભવતીતિ ।
અસ્તિ પર્યાયો યદુત્પદ્યતે તન્નિરુધ્યતે ।
[301।15]
રૂપમુત્પદ્યતે રૂપં નિરુધ્યતે ।
અસ્તિ પર્યાયો ઽન્યદુત્પદ્યતે ઽન્યન્નિરુધ્યતે ।
[301।15-301।16]
અનાગતમુત્પદ્યતે વર્ત્તમાનં નિરુધ્યતે ।
[301।16]
અધ્વા ઽપ્યુત્પદ્યતે ।
ઉત્પદ્યમાનસ્યાધ્વસંગૃહીતત્વાત્ ।
[301।17]
અધ્વનો ઽપ્યુત્પદ્યતે ।
અનેકક્ષણિકત્વાદનાગતસ્યાધ્વનઃ ।
[301।17-301।18]
ગતમેતત્ યત્પ્રસઙ્ગેનાગતમ્ ।
[301।19]
ઇદાનીમિદં વિચાર્યતે ।
યદ્વસ્તુ પ્રહીણં વિસંયુક્તઃ સ તસ્મિન્વસ્તુનિ ।
[301।19-301।20]
યત્ર વા વિસં યુક્તઃ પ્રહીણં તસ્ય તદ્વસ્ત્વિતિ ।
[301।20-301।21]
યત્ર તાવદ્વિસંયુક્તઃ પ્રહીણં તસ્ય તદ્વસ્તુ ।
[301।21]
સ્યાતુ પ્રહીણં ન ચ તત્ર વિસંયુક્તસ્તદ્યથા
[301।22-301।23]
પ્રહીણે દુઃખદૃગ્ઘેયે સંયુક્તઃ શેષસર્વગૈઃ ।
પ્રાક્ પ્રહીણે પ્રકારે ચ શેષૈસ્તદ્વિષયૈર્મલૈઃ
[301।24-302।01]
દુઃખજ્ઞાને સમુત્પન્ને સમુદયજ્ઞાને ઽનુત્પન્ને દુઃખદર્શનપ્રહાતવ્યો નિકાયઃ પ્રહીણો ભવતિ ।
[302।01]
તસ્મિન્ પ્રહીણે તદાલમ્બનૈઃ સમુદયદર્શનપ્રહાતવ્યૈઃ સર્વત્રગૈઃ સંયુક્તઃ ।
[302।02-302।03]
ભાવનાપ્રહાતવ્યે ઽપિ નિકાયે નવાનાં પ્રકારાણાં યઃ પ્રકારઃ પ્રાક્ પ્રહીણસ્તસ્મિન્ પ્રહીણે ઽપિ શેષૈસ્તદાલમ્બનૈઃ ક્લેશૈઃ સંયુક્તો વેદિતવ્યઃ ।
[302।04-302।05]
કસ્મિન્વસ્તુનિ કત્યનુશયા અનુશેરત ઇતિ એતત્પ્રતિપદમભિધીયમાનં બહુતરં વક્તવ્યં જાયતે ।
[302।05]
તસ્માત્ પિણ્ડવિભાષાં કુર્વન્તિ ।
[302।05-302।06]
કથમલ્પેનાલ્પેન યત્નેન મહતો મહતઃ પ્રશ્નૌઘાન્ પ્રતિપાદ્યેમહીતિ ।
[302।06-302।07]

સમાસત ઇમે ષોડશ ધર્માઃ કામરૂપારુપ્યાવચરાઃ પઞ્ચપ્રકારાઃ અનાસ્રવાશ્ચ ।
[302।07]
ચિત્તાન્યપિ ષોડશ એતાન્યેવ ।
[302।07-302।09]
તત્ર કતમો ધર્મઃ કસ્ય ચિત્તસ્યાલમ્બનમિતિ જ્ઞાત્વા અમુષ્મિન્નિયન્તો ઽનુશયા અનુશેરત ઇત્યેતદભ્યૂહિતવ્યમ્ ।
[302।09]
તત્ર તાવત્
[302।10-302।11]
દુઃખહેતુદૃગભ્યાસપ્રહેયાઃ કામધાતુજાઃ ।
સ્વકત્રયૈકરૂપાપ્તામલવિજ્ઞાનગોચરાઃ
[302।12]
સ્વકં ચ તત્ત્રયં ચ સ્વકત્રયમ્ ।
[302।12-302।13]
એકં ચ તદ્રૂપ્રાપ્તં ચ એકરૂપાપ્તમ્ ।
[302।13]
એષા વિગ્રહજાતિઃ ।
[302।13-302।14]
કામાવચરાસ્તાવદ્ દુઃખસમુદયદર્શનહેયા ભાવનાહેયાશ્ચ ધર્માઃ પઞ્ચાનાં ચિત્તાનામાલમ્બનમ્ ।
[302।14-302।15]
સ્વધાતુકાનાં ત્રયાણાં તેષામેવ ઊર્ધ્વધાતુકસ્યૈકસ્ય ભાવનાહેયસ્યૈવ અનાસ્રવસ્ય ચેતિ ।
[302।16]
સ્વદાધરત્રયોર્ધ્વૈકામલાનાં રૂપધાતુજાઃ ।
[302।17]
રૂપાવચરાસ્ત એવ ત્રિપ્રકારા ધર્મા અષ્ટાનાં ચિત્તાનામાલમ્બનમ્ ।
[302।17-302।18]
સ્વધાતુકાનાં ત્રયાણાં તેષામેવ ।
[302।18]
અધરધાતુકાનાં ત્રયાણાં તેષામેવ ।
[302।18-302।19]
ઊર્ધ્વધાતુકસ્યૈકસ્ય ભાવનાહેયસ્યૈવ ।
[302।19]
અનાસ્રવસ્ય ચેતિ ।
[302।20]
આરુપ્યજાસ્ત્રિધાત્વાપ્તત્રયાનાસ્રવગોચરાઃ
[302।21]
આરૂપ્યાવચરાસ્ત એવ ત્રિપ્રકારા ધર્મા દશાનાં ચિત્તાનામાલમ્બનમ્ ।
[302।21-302।22]
ત્રૈધાતુકાનાં ત્રિપ્રકારાણાં તેષામેવ ।
[302।22]
અનાસ્રવસ્ય ચેતિ ।

[302।22-302।23]
ઉક્તાસ્ત્રૈધાતુકા દુઃખસમુદયદર્શનહેયા ભાવનાહેયાશ્ચ ધર્માઃ ।
[302।24]
નિરોધમાર્ગદૃગ્ઘેયાઃ સર્વે સ્વાધિકગોચરાઃ ।
[303।01]
નિરોધમાર્ગદર્શનહેયાનાં સ્વં ચિત્તં નિરોધમાર્ગદર્શનહેયમેવ ।
[303।01-303।02]
તસ્યાધિકસ્ય તે ધર્મા આલમ્બનં જ્ઞેયાઃ ।
[303।02]
કથં કૃત્વા ।
[303।02-303।03]
કામાવચરા હિ નિરોધદર્શનહેયા ધર્માઃ ષણ્ણાં વિજ્ઞાનાનામાલમ્બનમ્ ।
[303।03-303।04]
પૂર્વોક્તાનાં પઞ્ચાનાં તસ્યૈવ ચ નિરોધદર્શનપ્રહાતવ્યસ્યાધિકસ્ય ।
[303।04]
માર્ગદર્શનહેયા અપ્યેવમ્ ।
[303।04-303।05]
પઞ્ચાનાં પૂર્વોક્તાનાં તસ્યૈવ ચ માર્ગદર્શનપ્રહાતવ્યસ્યાધિકસ્ય ।
[303।05]
એવં રૂપારૂપ્યાવચરાણિ ।
[303।05-303।07]
નિરોધમાર્ગદર્શનપ્રહાતવ્યાસ્તસ્યૈવ નિરોધમાર્ગદર્શનપ્રહાતવ્યસ્યાધિકસ્ય ચિત્તસ્યાલમ્બનમિતિ નવાનામેકાદશાનાં ચ ચિત્તાનામાલમ્બનં ભવન્તિ ।
[303।07-303।08]
ઉક્તાસ્ત્રૈધાતુકાઃ પઞ્ચપ્રકારાઃ ધર્માઃ ।
[303।09]
અનાસ્રવાસ્ત્રિધાત્વન્ત્યત્રયાનાસ્રવગોચરાઃ
[303।10]
અનાસ્રવા ધર્મા દશાનાં ચિત્તાનામાલમ્બનમ્ ।
[303।10-303।11]
ત્રૈધાતુકાનામન્ત્યાનાં ત્રિપ્રકારાણાં નિરોધમાર્ગદર્શનભાવનાહેયાનામનાસ્રવસ્યેતિ ।
[303।11-303।12]
પુનરસ્યૈવાર્થસ્યાધ્યર્ધેન શ્લોકેન સંગ્રહો ભવતિ ।
[303।13-303।15]
"દુઃખહેતુદૃગભ્યાસહેયા ધાતુત્રયે ઽમલાઃ
પઞ્ચાષ્ટદશવિજ્ઞાનદશવિજ્ઞાનગોચરાઃ
નિરોધમાર્ગદૃગ્ઘેયાઃ સર્વે સ્વાધિકગોચરાઃ" । ઇતિ ।
[303।16-303।17]
એવમેષાં ષોડશાનાં ચિત્તાનાં ષોડશધર્માલમ્બનવ્યવસ્થાં વિદિત્વા કથમનુશયકાર્યાં યોજયિતવ્યમ્ ।
[303।17]
દિઙમાત્રં દર્શયિષ્યામઃ ।

[303।18-303।19]
સુખેન્દ્રિયાલમ્બને વિજ્ઞાને કત્યનુશયાઃ અનુશેરત ઇતિ પ્રશ્ન આગતે વિચારયિતવ્યમ્ ।
[303।19-303।20]
સુખેન્દ્રિયં સપ્તવિધં કામાવચરં ભાવનાપ્રહાતવ્યં રૂપાવચરં ચ પઞ્ચપ્રકારમનાસ્રવં ચેતિ ।
[303।20-303।21]
તદેતત્સમાસતો દ્વાદશધર્મસ્ય વિજ્ઞાનસ્યાલમ્બનં ભવતિ ।
[303।21]
કામાવચરસ્ય ચતુષ્પ્રકારસ્યાન્યત્ર નિરોધદર્શનહેયાત્ ।
[303।22-303।23]
રૂપાવચરસ્ય પઞ્ચપ્રકારસ્યારૂપ્યાવચરસ્ય દ્વિપ્રકારસ્ય માર્ગદર્શનભાવનાહેયસ્યાનાસ્રવસ્ય ચ ।
[303।23]
ઇદં દ્વાદશવિધં સુખેન્દ્રિયાલમ્બનં વિજ્ઞાનમ્ ।
[303।23-303।25]
તત્ર યથાસંભવં કામાવચરાશ્ચત્વારો નિકાયા રૂપાવચરાશ્ચ સંસ્કૃતાલમ્બના આરૂપ્યાવચરૌ ચ દ્વૌ નિકાયૌ સર્વત્રગાશ્ચાનુશયા અનુશેરત ઇતિ જ્ઞાતવ્યમ્ ।
[303।25-303।26]
સુખેન્દ્રિયાલમ્બનાલમ્બને વિજ્ઞાને કત્યનુશયા અનુશેરતે ।
[303।26-304।01]
તત્ પુનઃ સુખેન્દ્રિયાલમ્બનાલમ્બનં દ્વાદશવિધં વિજ્ઞાનં કતમસ્ય વિજ્ઞાનસ્યાલમ્બનમ્ ।
[304।01-304।02]
તસ્યૈવ દ્વાદશવિધાસ્યારૂપ્યાવચરસ્ય ચ ભૂયો દ્વિપ્રકારસ્ય દુઃખસમુદયદર્શનપ્રહાતવ્યસ્ય ।
[304।02-304।05]
ઇદં ચતુર્દશવિધં સુખેન્દ્રિયાલમ્બનાલમ્બનં વિજ્ઞાનં તત્રારૂપ્યાવચરૌ દ્વૌ દુઃખસમુદયદર્શનહેયૌ વર્ધયિત્વા કામાવચરા આરૂપ્યાવચરાશ્ચત્વારો નિકાયા રૂપાવચરાઃ સંસ્કૃતાલમ્બના અનુશયા અનુશેરત ઇતિ જ્ઞાતવ્યમ્ ।
[304।05]
અનયા વર્તન્યા ઽન્યદપ્યનુગન્તવ્યમ્ ।
[304।05-304।06]
યૈરનુશયૈર્યચ્ચિત્તં સાનુશયં તે ઽનુશયાસ્તસ્મિશ્ચિત્તે ઽનુશેરતે ।
[304।06]
સ્યુરનુશેરતે ।
[304।06-304।07]
યે ઽનુશયાસ્તેન ચિત્તેન સંપ્રયુક્તા અપ્રહીણાસ્તદાલમ્બનાશ્ચાપ્રહીણાં ।
[304।07]
સ્યુર્નાનુશેરતે ।
[304।07-304।08]
યે ઽનુશયાસ્તેન ચિત્તેન સંપ્રયુક્તાઃ પ્રહીણાસ્તદાલમ્બનાશ્ચ ।
[304।08]
તદેવં કૃત્વા ભવતિ ।
[304।09]
દ્વિધા સાનુશયં ક્લિષ્ટમક્લિષ્ટમનુશાયકૈઃ ।
[304।10-304।11]
ક્લિષ્ટં ચિત્તમનુશયાનૈશ્ચાનુશયૈઃ સાનુશયં તત્સંપ્રયુક્તતદાલમ્બનૈરપ્રહીણૈરનનુશયાનૈશ્ચ તત્સંપ્રયુક્તૈઃ પ્રહીણૈસ્તત્સહિતત્વાત્ ।

[304।11-304।12]
અક્લિષ્ટં તુ ચિત્તમનુશયાનૈરેવ તદાલમ્બનૈરપ્રહીણૈરિતિ ।
[304।13]
અથૈષાં દશાનામનુશયાનાં કથં પ્રવૃત્તિરિતિ ।
[304।13-304।14]
આદિત એવ તાવદવિદ્યાય્યોગાત્સત્યેષુ સ મુહ્યતિ ।
[304।14]
દુઃખમસ્મૈ ન રોચતે યાવત્ માર્ગસ્તતઃ
[304।15]
મોહાકાઙ્ક્ષા
[304।16]
મૂઢસ્ય પક્ષદ્વયં શ્રુત્વા વિચિકિત્સોત્પદ્યતે ।
દુઃખં ન્વિદં નત્વિદં દુઃખમિત્યેવમાદિ ।
[304।17]
તતો મિથ્યાદૃષ્ટિઃ
[304।18]
વિચિકિત્સાયા મિથ્યાદૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે ।
[304।18-304।19]
સંશયિતસ્ય મિથ્યાશ્રમણચિત્તાનાં મિથ્યાનિશ્ચયોત્પત્તેઃ ।
[304।19]
નાસ્તિ દુઃખમિત્યેવ્માદિ ।
[304।20]
સત્કાયદૃક્તતઃ
[304।21]
મિથ્યાદૃષ્ટેઃ કિલ સત્કાયદૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે ।
દુઃખતઃ સ્કન્ધાનપોહ્યાત્મતો ઽભિનિવેશાત્ ।
[304।22]
તતો ઽન્તગ્રહણં
[305।01]
સત્કાયદૃષ્ટેરન્તગ્રાહદૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે ।
આત્મનઃ શાશ્વતોચ્છેદાન્તગ્રહણાત્ ।
[305।02]
તસ્માચ્છ્હીલામર્શઃ
[305।03]
અન્તગ્રહાચ્છીલવ્રતપરામર્શઃ ।
[305।03-305।04]
યમેવાન્તં ગૃહ્ણાતિ તેન શુદ્ધિપ્રત્યાગમનાત્ ।
[305।05]
તતો દૃશઃ ।
[305।06]

આમર્શ ઇતિ વર્તતે ।
શીલવ્રતપરામર્શાદ્દૃષ્ટિપરામર્શઃ પ્રવર્તતે ।
[305।06-305।07]
યેન શુદ્ધિં પ્રત્યેતિ તસ્યાગ્રતો ગ્રહણાત્ ।
[305।07]
તતો ।
[305।08]
રાગઃ સ્વદૃષ્ટૌ માનશ્ચ
[305।09]
તસ્યામભિષ્વઙ્ગાત્ તયા ચોન્નતિગમનાત્ ।
[305।10]
દ્વેષો ઽન્યત્ર
[305।11]
સ્વદૃષ્ટ્યધ્યવસિતસ્ય તત્પ્રત્યનીકભૂતાયાં પરદૃષ્ટૌ દ્વેષઃ પ્રવર્તતે ।
[305।11-305।13]
અપરે સ્વદૃષ્ટાવેવાન્યત્ર ગૃહીતે ત્યક્તાયાં દ્વેષમિચ્છન્તિ દર્શનહેયાનાં રાગાદીનાં સ્વાસાન્તાનિકદૃષ્ટ્યાલમ્બનત્વાત્ ।
[305।14]
ઇત્યનુક્રમઃ
[305।15]
એષ એષાં દશાનાં ક્લેશાનાં પ્રવૃત્તિક્રમઃ ।
[305।16]
ઉત્પદ્યમાનસ્તુ ત્રિભિઃ કારણૈરુત્પદ્યતે ।
[305।17-305।18]
અપ્રહીણાદનુશયાદ્વિષયાત્ પ્રત્યુપસ્થિતાત્
અયોનિશો મનસ્કારાત્ ક્લેશઃ
[305।19-305।20]
તદ્યથા રાગાનુશયો ઽપ્રહીણો ભવત્યપરિજ્ઞાતઃ કામરાગપર્યવસ્થાનીયાશ્ચ ધર્મા આભાસગતા ભવન્તિ તત્ર ચાયોનિશો મનસ્કાર એવં કામરાગ ઉત્પદ્યતે ।
[305।20-305।21]
તાન્યેતાનિ યથાક્રમં હેતુવિષયપ્રયોગબલાનિ ।
[305।21]
એવમન્યો ઽપિ ક્લેશ ઉત્પદ્યત ઇતિ વેદિતવ્યો યઃ
[305।22]
સંપૂર્ણકારણઃ
[306।01]
કદાચિત્કિઅલ્ વિષયબલેનૈવોત્પદ્યન્તે ।
ન હેતુબલેન ।
[306।01-306।02]
યથા પરિહાણધર્મકસ્યાર્હત ઇતિ ।
[306।02-306।03]
એત એવાનુશયાઃ સૂત્રે ભગવતા ત્રય આસ્રવા ઉક્તાઃ કામસ્રવો ભવાસ્રવો ઽવિદ્યાસ્રવ ઇતિ ।

[306।03-306।04]
ચત્વાર ઓઘાઃ કામૌઘો ભવૌઘો દૃષ્ટ્યોભો ઽવિદ્યૌઘશ્ચ ।
[306।04]
ચત્વારો યોગા એત એવ ।
[306।04-306।05]
ચત્વાર્યુપાદાનાનિ કામોપાદાનં દૃષ્ટ્યુપાદાનં શીલવૃતોપાદાનમાત્મવાદોપાદાનમિતિ ।
[306।05]
તત્ર તાવત્
[306।06]
કામે સપર્યવસ્થાનાઃ ક્લેશાઃ કામાસ્રવો વિના ।
[306।07]
મોહેન
[306।08-306।09]
અવિદ્યાં વર્જયિત્વા ઽન્યે કામાવચરાઃ ક્લેશાઃ સહ પર્યવસ્થાનૈઃ કામાસ્રવો વેદિતવ્ય એકચત્વારિંશદ્દ્રવ્યાણિ ।
[306।09-306।10]
એકત્રિંશદનુશયાઃ પઞ્ચપ્રકારામવિદ્યાં હિત્વા દશ પર્યવસ્થાનાનિ ।
[306।11]
અનુશયા એવ રૂપારૂપ્યે ભવાસ્રવઃ
[306।12]
વિના મોહેનેતિ વર્તતે ।
[306।12-306।13]
રૂપારૂપ્યાવચરા અવિદ્યાવર્જ્યા અનુશયા ભવાસ્રવો દ્વાપઞ્ચાશદ્દ્રવ્યાણિ ।
[306।13]
રૂપાવચરાઃ ષડ્વિંશતિરનુશયાઃ પઞ્ચપ્રકારામવિદ્યાં હિત્વા ।
[306।14]
આરૂપ્યાવચરાઃ ષડ્વિંશતિઃ ।
નનુ ચ તત્રાપ્યસ્તિ પર્યવસ્થાનદ્વયં સ્ત્યાનમૌદ્ધત્યં ચ ।
[306।15]
પ્રકરણેષુ ચોક્તં "ભવાસ્રવઃ કતમઃ ।
[306।15-306।16]
અવિદ્યાં સ્થાપયિત્વા યાનિ તદન્યાનિ રૂપારૂપ્યપ્રતિસંયુક્તાનિ ।
[306।16]
સંયોજનબન્ધનાનુશયોપક્લેશપર્યવસ્થાનાની"તિ ।
[306।16-306।17]
કસ્મા દિહ તસ્યાગ્રહણમ્ ।
[306।17]
અસ્વાતન્ત્ર્યાદિતિ કાશ્મીરાઃ ।
[306।18]
કિં પુનઃ કારણં રૂપારૂપ્યાવચરા અનુશયાઃ સમસ્યૈકો ભવાગ્ર ઉક્તઃ ।
[306।19]

અવ્યાકૃતાન્તર્મુખા હિ તે સમાહિતભૂમિકાઃ ।
[306।20]
અત એકીકૃતાઃ ।
[306।21-306।22]
તે હ્યૂભયે ઽપ્યવ્યાકૃતા અન્તર્મુખપ્રવૃત્તાઃ સમાહિતભૂમિકાશ્ચેતિ ત્રિવિધેન સાધમ્યેર્ણૈકતાઃ ।
[306।22-306।23]
યેનૈવ ચ કારણેન ભવરાગ ઉક્તસ્તેનૈવ ભવાસ્રવઃ ઇત્યવિદ્યેદાનીં ત્રૈધાતુક્યવિદ્યાસ્રવ ઇતિ સિદ્ધમ્ ।
[306।23]
તાનિ પઞ્ચદશ દ્રવ્યાણિ ।
[306।23-306।24]
કિં કારણમસૌ પૃથગ્વ્યવસ્થાપ્યતે ।
[306।24]
સર્વેષાં હિ તેષાં
[307।01]
મૂલમવિદ્યેત્યાસ્રવઃ પૃથક્
[307।02]
યથા ચૈતે આસ્રવા ઉક્તા વેદિતવ્યાઃ
[307।03]
તથૌઘયોગા દૃષ્ટીનાં પૃથગ્ભાવસ્તુ પાટવાત્ ।
[307।04]
કામાસ્રવ એવ કામૌઘઃ કામયોગશ્ચ ।
[307।04-307।05]
એવં ભવાસ્રવ એવ ભવૌઘો ભવયોગશ્ચાન્યત્ર દૃષ્ટિભ્યઃ ।
[307।05]
તાઃ કિલ પટુત્વાદોઘયોગેષુ પૃથક્ સ્થાપિતાઃ ।
[307।06]
નાસ્રવેષ્વસહાયાનાં ન કિલાસ્યાનુકૂલતા
[307।07]
આસયન્તીત્યાસ્રવાણાં નિર્વચનં પશ્ચાદ્વક્ષ્યતે ।
[307।07-307।08]
ન ચ કિલ કેવલા દૃષ્ટ્ય આસ્યાનુકૂલાઃ પટુત્વાત્ ।
[307।08]
અત આસ્રવેષુ ન પૃઠક્ સ્થાપિતાઃ ।
[307।08-307।09]
મિશ્રીકૃત્ય સ્થાપિતા ઇતિ તદેવં કામૌઘ એકાન્નત્રિંશદ્દ્રવ્યાણિ ।
[307।09-307।10]
રાગપ્રતિઘમાનાઃ પઞ્ચદશ વિચિકિત્સાશ્ચતસ્રો દશ પર્યવસ્થાનાનીતિ ।
[307।10]
ભવૌઘો ઽષ્ટાવિંસતિદ્રવ્યાણિ ।
[307।10-307।11]

રાગમાના વિંશતિર્વિચિકિત્સા ઽષ્ટૌ ।
[307।11]
દૃષ્ટ્યોઘઃ ષટ્ત્રિંશદ્દ્રવ્યાણિ ।
[307।11-307।12]
અવિદ્યૌઘઃ પઞ્ચદશ દ્રવ્યાણિ ।
[307।12]
ઓઘવદ્ યોગા વેદિતવ્યાઃ ।
[307।13]
યથોક્તા એવ સા ઽવિદ્યા દ્વિધા દૃષ્ટિવિવેચનાત્ ।
[307।14]
ઉપાદાનાનિ
[307।15]
કામયોગ એવસહાવિદ્યયા કામોપાદાનં ચતુસ્ત્રિંશદ્દ્રવ્યાણિ ।
[307।15-307।16]
રાગપ્રતિઘમાના ઽવિદ્યાવિંશતિર્વિચિકિત્સાશ્ચતસ્રો દશ પર્યવસ્થાનાનિ ।
[307।16-307।17]
ભવયોગ એવ સહાવિદ્યયા આત્મવાદોપાદાનમષ્ટત્રિંશદ્દ્રવ્યાણિ ।
[307।17]
રાગમાનાવિદ્યાસ્ત્રિંશદ્વિચિકિત્સા અષ્ટૌ ।
[307।18]
દૃષ્ટિયોગાચ્છીલવ્રતં નિષ્કૃષ્ય દૃષ્ટ્યુ પાદાનં ત્રિંશદ્દ્રવ્યાણિ ।
[307।18-307।19]
શીલવ્રતોપાદાનં ષડ્દ્રવ્યાણિ કર્મદૃષ્ટિભ્યો નિષ્કૃષ્ટમ્ ।
[307।19]
માર્ગપ્રતિદ્વન્દ્વિત્વા દુભયપક્ષવિપ્રલમ્ભનાચ્ચ ।
[307।20-307।21]
ગૃહિણો ઽપ્યનેન વિપ્રલબ્ધા અનશનાદિભિઃ સ્વર્ગમાર્ગસંજ્ઞયા પ્રવ્રજિતા અપીષ્ટવિષયપરિવર્જનેન શુદ્ધિપ્રત્યાગમનાદિતિ ।
[307।21-307।22]
કિં કારણમવિદ્યાં મિશ્રયિત્વોપાદાનમુક્તં ન પૃથક્ ।
[307।22]
ભવગ્રહણાદુપાદાનાનિ ।
[307।23]
અવિદ્યા તુ ગ્રાહિકા નેતિ મિશ્રિતા
[308।01]
અસંપ્રખ્યાનલક્ષણતયા ઽપટુત્વાદવિદ્યા ન ગ્રાહિકા ભવત્યતઃ કિલ મિશ્રિતા ।
[308।01-308।02]
સૂત્રે તુ ભગવતોક્તં "કામયોગઃ કતમઃ ।
[308।02-308।04]
વિસ્તરેણ યાવદ્યો ઽસ્ય ભવતિ કામેષુ કામરાગઃ કામચ્છન્દઃ કામસ્નેહઃ કામપ્રેમ કામેચ્છા કામમૂર્ચ્છા કામગૃદ્ધઃ કામપરિગર્દ્ધઃ કામનન્દી કામનિયન્તિઃ કામાધ્યવસાનં તદન્યચિત્તમ્ પર્યાદાય તિષ્ઠતિ ।
[308।04-308।05]

અયમુચ્યતે કામયોગઃ ।
[308।05]
એવં યાવદ્ભવયોગઃ" ।
[308।05-308।06]
ચ્છન્દરાગશ્ચોપાદાનમુક્તં સુત્રાન્તરેષ્વતો વિજ્ઞાયતે કામ હ્યુપાદાનમપિ કામાદિષુ ચ્છન્દરાગ ઇતિ ।
[308।07]
ઉક્તમિદમનુશયા એવાસ્રવૌઘયોગોપાદાનસંશબ્દિતાઃ સૂત્રેષ્વિતિ ।
[308।08]
અથ કો ઽયમનુશયાર્થઃ કશ્ચ યાવદુપાદાનાર્થઃ ।
[308।09-308।10]
અણવો ઽનુગતાશ્ચૈતે દ્વિધા ચાપ્યનુશેરતે ।
અનુબધ્નન્તિ યસ્માચ્ચ તસ્માદનુશયાઃ સ્મૃતાઃ
[308।11]
તત્રાણવઃ સૂક્ષ્મપ્રચારત્વાત્ દુર્વિજ્ઞાનતયા ।
અનુગતાઃ પ્રાપ્ત્યનુષઙ્ગતઃ ।
[308।11-308।12]
અનુશેરતે દ્વાભ્યાં પ્રકારાભ્યામાલમ્બનતઃ સંપ્રયોગતશ્ચ ।
[308।12-308।13]
અનુબધ્નન્ત્યપ્રયોગેણ પ્રતિવારયતો ઽપિ પુનઃ પુનઃ સંમુખીભાવાત્ ।
[308।13]
એભિઃ કારણૈરનુશયા ઉચ્યન્તે ।
[308।14-308।15]
આસયન્ત્યાસ્રવન્ત્યેતે હરન્તિ શ્લેષયન્ત્યથ ।
ઉપગૃહ્ણન્તિ ચેત્યેષામાસ્રવાદિનિરુક્તયઃ
[308।16]
આસયન્તિ સંસારે આસ્રવન્તિ ભવાગ્રાદ્યાવદવીચિં ષઙ્ભિરાયતનવ્રણૈર્ ઇત્યાસ્રવાઃ ।
[308।17]
હરન્તીત્યોઘાઃ ।
શ્લેષયન્તીતિ યોગાઃ ।
ઉપગૃહ્ણન્તીતિ ઉપદાનાનિ ।
[308।17-308।18]
એવં તુ સાધીયઃ સ્યાદ્ ।
[308।18]
આસ્રવત્યેભિઃ સંતતિર્વિષયેષ્વિત્યાસ્રવાઃ ।
[308।18-308।19]
"તદ્યથા આયુષ્મન્તો નૌર્મહદ્ભિરભિસંસ્કારૈઃ પ્રતિસ્રોતો નીયતે ।
[308।19-308।20]
સા તેષામેવ સંસ્કારાણાં ગ્રતિપ્રસ્રવ્ધ્યા ઽલ્પકૃચ્છ્રેણાનુસ્રોત ઉહ્યતઽઽ; ઇતિ સૂત્રવાદાનુસારાત્ ।
[308।21]
અધિમાત્રવેગત્વાદોઘાઃ ।

તર્હિ તદ્વાનુહ્યતે તદનુવિધાનાત્ ।
[308।21-308।22]
નાતિમાત્રસમુદાચારિણો ઽપિ યોગા વિવિધદુઃખસંયોજનાત્ ।
[308।22-308।23]
આભીક્ષ્ણ્યાનુષઙ્ગતો વા કામાદ્યુપાદાનાદુપાદાનાનીતિ ।
[308।24]
સંયોજનાદિભેદેન પુનસ્તે પઞ્ચધોદિતાઃ ।
[309।01-309।02]
ત એવાનુશયાઃ પુનઃ સંયોજનબન્ધનાનુશયોપક્લેશપર્યવસ્થાનભેદેન પઞ્ચધા ભિત્ત્વોક્તાઃ ।
[309।02-309।03]
તત્ર નવ સંયોજનાન્યનુન્વયપ્રતિઘમાનાવિદ્યાદૃષ્ટિપરામર્શવિચિકિત્સેર્ષ્યા માત્સર્યસંયોજનાનિ ।
[309।03]
તત્રાનુનયસંયોજનં ત્રૈધાતુકો રાગઃ ।
[309।03-309।04]
એવમન્યાનિ યથાસંભવમ્ યોજ્યાનિ ।
[309।04]
દૃષ્ટિસંયોજનં તિસ્રો દૃષ્ટયઃ ।
પરામર્શસંયોજનં દ્વે દૃષ્ટી ।
[309।05-309।06]
અત એવોચ્યતે સ્યાત્ દ્ષ્ટિસંપ્રયુક્તેષુ ધર્મેષ્વનુનયસંયોજનેન સંયુક્તો ન દૃષ્ટિસંયોજનેન ન ચ તત્ર દૃષ્ટ્યનુશયો નાનુશયીત ।
[309।06-309।07]
આહ સ્યાત્ સમુદયજ્ઞાને ઉત્પન્ને નિરોધજ્ઞાને ઽનુત્પન્ને નિરોધમાર્ગદર્શાનપ્રહાતવ્યેષુ દૃષ્ટિશીલવ્રતપરામર્શસંપ્રયુક્તેષુ ધર્મેષુ ।
[309।08]
તેષ્વનુનયસંયોજનેન સંયુક્તસ્તદાલમ્બનેન દૃષ્ટિસંયોજનેનાસંયુક્તઃ ।
[309।09-309।10]
સર્વત્રગસ્ય પ્રહીણત્વાદસર્વત્રગસ્ય ચ તદાલમ્બનસંપ્રયોગિણો દૃષ્ટિસંયોજનસ્યાભાવાત્ ।
[309।10]
દૃષ્ટ્યનુશયશ્ચ તેષ્વનુશેતે ।
[309।10-309।11]
તે એવ પરામર્શડૃષ્ટી સંપ્રયોગતઃ ।
[309।12-309।13]
કિં પુનઃ કારણં સંયોજનેષુ તિસ્રો દૃષ્ટયો દૃષ્ટિસંપ્રયોજનં પૃથગુક્તં દ્વે પુનર્દૃષ્ટી પરામર્શાસંયોજનં પૃથક્ ।
[309।14]
દ્રવ્યામર્શન સામાન્યાદ્દૃષ્ટી સંયોજનાન્તરમ્
[309।15]
અષ્ટાદશ દ્રવ્યાણિ તિસ્રો દૃષ્ટયઃ ।
અષ્ટાદશૈવ દ્વે પરામર્શદૃષ્ટી ।
[309।15-309।16]
અતઃ કિલ દ્રવ્ય સામાન્યાદેતે સંયોજનાન્તરમ્ કૃતે ।
[309।16-309।17]

એતે ચ દ્વે પરામર્શસ્વભાવેન શેષાઇતિ પરામર્શનસામાન્યાદપ્યેતે પૃથગ્વિહિતે ગ્રાહ્યગ્રાહકભેદાત્ ।
[309।18-309।19]
અથ કસ્માદીષ્ર્યામાત્સર્યે સંયોજને પૃથક્સંયોજનદ્વયમુક્તં નાન્યત્ પર્યવસ્થાનમ્ ।
[309।20-309।21]
એકાન્તાકુશલં યસ્માત્ સ્વતન્ત્રં ચોભયં યતઃ ।
ઈષ્ર્યામાત્સર્યમેષૂક્તં પૃથક્ સંયોજનદ્વયમ્
[309।22-309।23]
નહ્યન્યત્પર્યવસ્થાનમેવઞ્જાતીયકમસ્તિ યત્રૈતદુભયં સ્યાદેકાન્તાકુશલત્વં સ્વતન્ત્રત્વં ચેતિ ।
[309।23]
યસ્યાષ્ટૌ પર્યવસ્થાનાનિ તસ્યેવં સ્યાત્ ।
[309।23-309।24]
યસ્ય પુનર્દશ તસ્ય ક્રોધમ્રક્ષાવપ્યુભયપ્રકારૌ ।
[309।24]
તસ્માન્ન ભવત્યયં પરિહાર ઇત્યપરે ।
[309।24-309।25]
પુનરન્યત્ર ભગવતા સંયોજનમુક્તમ્
[310।01]
પઞ્ચધા ઽવરભાગીયં
[310।02]
તદ્યથા સત્કાયદૃષ્ટિઃ શીલવ્રતપરામર્શો વિચિકિત્સા કામચ્છન્દો વ્યાપાદ ઇતિ ।
[310।03]
કસ્માદેતાન્વવરભાગીયાન્યુચ્યન્તે ।
અવરભાગહિતત્વાત્ ।
[310।03-310।04]
અવરો હિ ભાગઃ કામધાતુરેતાનિ ચ તસ્યાનુગુણાનિ ।
[310।04]
યસ્માત્ ।
[310।05]
દ્વાભ્યાં કામાનતિક્રમઃ ।
[310।06]
ત્રિભિસ્તુ પુનરાવૃત્તિઃ
[310।07]
કામચ્છન્દવ્યાપાદાભ્યાં કામધાતું નાતિક્રામતિ ।
[310।07-310।08]
સત્કાયદૃષ્ટ્યાદિભિરતિક્રાન્તો ઽપિ પુનરાવર્ત્યતે દૌવારિકાનુચરસાધર્મ્યાત્ ।
[310।08-310।09]
ત્રિભિઃ સત્ત્વાવરતાં નાતિક્રામતિ પૃથગ્જનત્વં દ્વાભ્યાં ધાત્વવરતાં કામધાતુમ્ ।
[310।09-310।10]
અત એવ તાન્યવરભાગીયાનીત્યપરે ।
[310।10-310।12]

યદા સ્રોત આપન્નસ્ય પર્યાદાય ત્રિસંયોજનપ્રહાણાત્ ષટ્ક્લેશાઃ પ્રહીણાઃ કિમર્થં તિસ્રો દૃષ્ટીરપહાય ત્રયમેવાહ સત્કાયદૃષ્ટિં શીલવ્રતપરામર્શં વિચિકિત્સાં ચ ।
[310।12]
સર્વમેતદ્વક્તવ્યં સ્યાત્ ।
કિં તૂક્તં
[310।13]
મુખમૂલગ્રહાત્ત્રયમ્
[310।14]
ત્રિપ્રકારાઃ કિલ ક્લેશા એકપ્રકારા દ્વિપ્રકારાક્શ્ચતુપ્રકારાક્શ્ચ ।
[310।14-310।15]
તેષામેભિસ્ત્રિભિર્મુખં ગૃહીતમિતિ ।
[310।15]
અપિચાન્તગ્રાહદૃષ્ટિઃ સત્કાયદૃષ્ટિપ્રવર્તિતા ।
[310।15-310।16]
દૃષ્ટિપરામર્શઃ શીલવ્રતપરામર્શપ્રવર્તિતઃ મિથ્યાદૃષ્ટિર્વિચિકિત્સાપ્રવતિતા ।
[310।16]
મૂલં ગૃહીતમિતિ ।
[310।17]
અપરે પુનરાહુઃ ।
[310।18-310।19]
અગન્તુકામતામાર્ગવિભ્રમો માર્ગસંશયઃ ।
ઇત્યન્તરાયા મોક્ષસ્ય ગમને ઽતસ્ત્રિદેશના
[311।01]
ત્રયો ઽન્તરાયા દેશાન્તરગમને ભવન્તિ ।
[311।01-311।02]
અગન્તુકામતા માર્ગવિભ્રમો ઽન્યમાર્ગસંશ્રયણાત્ માર્ગસંશયશ્ચ ।
[311।02]
એવં મોક્ષગમને ઽપ્યેત એવ ત્રયોન્તરાયાઃ ।
[311।02-311।03]
તત્ર સત્કાયદૃષ્ટ્યા મોક્ષાદુત્રાસમાપન્નસ્યાગન્તુકામતા ભવતિ ।
[311।03-311।04]
શીલવ્રતપરામર્શેનાન્યમાર્ગસંશ્રયણાન્મોક્ષવિભ્રમઃ ।
[311।04]
વિચિકિત્સયા માર્ગસંશયઃ ।
[311।04-311।06]
એષાં મોક્ષગમનાન્તરાયાણાં પ્રહાણં દ્યોતયન્ ભગવાન્ ક્લેશત્રયસ્યૈવ પ્રહાણં દેશિતવાન્ ।
[311।06]
યથા ભગવતા પઞ્ચવિધમવરભાગીયં સંયોજનમુક્તમ્ ।
એવં પુનઃ
[311।07]
પઞ્ચધૈવોર્ધ્વભાગીયં

[311।08]
કથમિત્યાહ
[311।09]
દ્વૌ રાગૌ રૂપ્યરૂપિજૌ
[311।10]
તૌ
[311।11]
ઔદ્ધત્યમાનમોહાશ્ચ
[311।12]
ઇત્યેતાનિ પઞ્ચોર્ધ્વભાગીયાનિ સંયોજનાનિ ।
[311।12-311।13]
તદ્યથા રૂપરાગ આરૂપ્યરાગ ઔદ્ધત્યં માનો ઽવિદ્યા ચ ।
[311।13]
એષામપ્રહાણેનોર્ધ્વધાત્વનતિક્રમાત્ ।
સમાપ્તઃ સંયોજનપ્રસઙ્ગઃ ।
[311।14]
બન્ધનાનિ કતમાનિ ।
ત્રીણિ બન્ધનાનિ ।
[311।14-311।15]
રાગો બન્ધનં સર્વઃ દ્વેષો બન્ધનં સર્વઃ મોહો બન્ધનં સર્વઃ ।
[311।15]
કસ્માદેતદેવ ત્રયં બન્ધનમુક્તં ભગવતા ।
[311।16]
વિદ્વશાદ્ બન્ધનત્રયમ્
[312।01]
ત્રિવેદનાવશાર્ત્તીણિ બન્ધનાનિ ।
[312।01-312।02]
સુખાયાં હિ વેદનાયાં રાગો ઽનુશેતે આલમ્બનસંપ્રયોગાભ્યામ્ ।
[312।02]
દુઃખાયાં દ્વેષઃ ।
અદુઃખાસુખાયાં મોહો ન તથા રાગદ્વેષૌ ।
[312।02-312।03]
સ્વાસાંતનિકાલમ્બનતો વા નિયમઃ ।
[312।03]
અનુશયાઃ પૂર્વમેવોક્તાઃ ।
[312।04]
ઉપક્લેશાઃ વક્તવ્યાઃ ।
તત્ર યે યાવત્ ક્લેશા ઉપક્લેશા અપિ તે ।
[312।04-312।05]
ચિત્તોપક્લેશનાત્ ।

[312।06-312।07]
યે ઽપ્યન્યે ચૈતસાઃ ક્લિષ્ટાઃ સંસ્કારસ્કન્ધસંજ્ઞિતાઃ ।
ક્લેશેભ્યસ્તે ઽપ્યુપક્લેશાસ્તે તુ ન ક્લેશસંજ્ઞિતાઃ
[312।08-312।09]
યે ઽપ્યન્યે ક્લેશેભ્યઃ ક્લિષ્ટા ધર્માઃ સંસ્કારસ્કન્ધસંગૃહીતાશ્ચૈતસિકાસ્ત ઉપક્લેશાસ્તે પુનર્યે ક્ષુદ્રવસ્તુકે પઠિતાઃ ।
[312।09-312।10]
ઇહ તુ પર્યસ્થાનક્લેશમલસંગૃહીતાનેવ નિર્દેક્ષ્યામઃ ।
[312।10]
કાનિ પુનઃ પર્યવસ્થાનાનીત્યાહ ।
[312।10-312।11]
ક્લેશા અપીહિપર્યવસ્થાનં કામરાગપર્યવસ્થાનપ્રત્યયદુઃખમિતિ સૂત્રે વચનાત્ ।
[312।11]
પ્રકરણશાસ્ત્રે તુ
[312।12-312।13]
આહ્લીક્યમનપત્રાપ્યમીર્ષ્યામાત્સર્યમુદ્ધવઃ ।
કૌકૃત્યં સ્ત્યાનમિદ્ધં ચ પર્યવસ્થાનમષ્ટધા
[312।14]
વૈભાષિકન્યાયેન પુનર્દશ પર્યવસ્થાનાન્યેતાનિ ચાષ્ટૌ
[312।15]
ક્રોધભ્રક્ષૌ ચ
[312।16]
તત્રાહ્લીક્યાનપત્રાપ્યે વ્યાખ્યાતે ।
પરસંપત્તૌ ચેતસો વ્યારોષ ઈર્ષ્યા ।
[312।16-312।17]
ધર્મામિષકૌશલપ્રદાનવિરોધી ચિત્તાગ્રહો માત્સર્યમ્ ।
[312।17]
ઔદ્ધત્યં ચેતસો ઽવ્યુપશમઃ ।
[312।17-312।18]
કૌકૃત્યં સ્ત્યાનં ચ વ્યાખ્યાતે ।
[312।18]
કાયસંધારણાસમર્થશ્ચિત્તાભિસંક્ષેપો મિદ્ધમ્ ।
[312।18-312।19]
તત્તુ ક્લિષ્ટમેવ પર્યવસ્થાનમ્ ।
[312।19]
કૌકૃત્યં ચ વ્યાપાદ વિહિંસાવર્જિતઃ સત્ત્વાસત્ત્વયોરાઘાતઃ ક્રોધઃ ।
[312।20]
અવદ્યપ્રચ્છાદનં ભ્રક્ષઃ ।
એષાં ચ દશાનાં પર્યવસ્થાનાનાં
[312।21]
રાગોત્થા આહ્લીક્યૌદ્ધત્યમત્સરાઃ ।

[312।22]
એતે ત્રય ઉપક્લેશા રાગનિઃષ્યન્દાઃ ।
[313।01]
ભ્રક્ષે વિવાદઃ
[313।02]
તૃષ્ણાનિઃષ્યનદ ઇત્યેકે ।
અવિદ્યાનિઃષ્યન્દ ઇત્યપરે ।
ઉભયોરિત્યન્યે ।
[313।02-313।03]
યથા ક્રમં જ્ઞાતાજ્ઞાતાનામિતિ ।
[313।04]
અવિદ્યાતઃ સ્ત્યાનમિદ્ધાનપત્રપાઃ
[313।05]
એતે ત્રયો ઽવિદ્યાનિઃષ્યન્દાઃ ।
[313।06-313।07]
કૌકૃત્યં વિચિકિત્સાતઃ કોધેર્ષ્યે પ્રતિઘાન્વયે ।
[313।08]
પ્રતિઘસમુત્થે ઇત્યેતે ચ દશ ક્લેશનિઃષ્યન્દા ઉપક્લેશાઃ ।
[313।09]
અન્યે ચ ષટ્ક્લેશમલાઃ
[313।10]
તદ્યથા
[313।11]
માયા શાઠ્યં મદસ્તથા
[313।12]
પ્રદાશ ઉપનાહશ્ચ વિહિંસા ચેતિ
[313।13]
તત્ર પરવઞ્ચના માયા ।
[313।13-313।14]
ચિત્તકૌટિલ્યં શાઠ્યં યેન યથાભૂતં નાવિષ્કરોતિ વિક્ષિપત્ય પરિસ્ફુટં વા પ્રતિપદ્યતે ।
[313।14]
મદઃ પૂર્વોક્તઃ ।
[313।14-313।15]
સાવદ્યવસ્તુદૃઢગ્રાહિતા પ્રદાશો યેન ન્યાયસંજ્ઞપ્તિં ન ગૃહ્ણાતિ ।
[313।15]
આઘાતવસ્તુવહુલીકાર ઉપનાહઃ ।
[313।16]
વિહેઠ્નં વિહિંસા યેન પ્રહારપારુષ્યાદિભિઃ પરાન્ વિહેઠ્યતે ।
[313।16-313।17]
એષાં પુનઃ ષણ્ણાં ક્લેશમલાનાં