અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 401420

[244।18-244।19]
યદિ સ્વસંજ્ઞી પરસ્ત્રિયં યાયાત્ ન સ્યાત્ કર્મપથઃ ।
[244।19-244।20]
યદ્યન્યઃ પરસ્ત્રીસંજ્ઞયા ઽન્યામભિગચ્છેત્ પરદારપ્રયોગાદ્વસ્તુપરિભોગાચ્ચ સ્યાદિત્યેકે ।
[244।20-244।21]
અન્યત્ર પ્રયોગાન્ન સ્યાત્ પ્રાણાતિ પાતવદિત્યપરે ।
[244।21]
ભિક્ષુણીં ગચ્છતઃ કસ્યાન્તિકાત્ કામમિથ્યાચારઃ ।
[244।21-244।22]
વિષયસ્વામિનઃ ।
[244।22]
તસ્ય હિ તન્ન મર્ષણીયમ્ ।
તસ્યાપિ સનિયમા સ્વભાર્યેવ તુ સા ન ગમ્યા ।
[244।23]
કુમારીં ગચ્છતો યસ્ય નિસૃષ્ટા નો ચેદ્યસ્ય રક્ષા ઽન્તતો રાજ્ઞઃ ।
[244।24]
અન્યથાસંજ્ઞિનો વાક્યમર્થાભિજ્ઞે મૃષાવચઃ
[244।25-245।01]
યદિ યમર્થં બ્રવીતિ તસ્મિન્નન્યથાસમ્જ્ઞી ભવતિ યં ચાધિકૃત્ય બ્રવીતિ સ તસ્ય વાક્યસ્યાર્થાભિજ્ઞો ભવતિ તદ્વાક્યં મૃષાવાદઃ ।
[245।01]
અનભિજ્ઞે કિં સ્યાત્ ।
[245।01-245।02]
સંભિન્નપ્રલાપઃ સ્યાત્ ।
[245।02]
વાક્યમિત્યુચ્યતે ।
[245।02-245।03]
કદાચિચ્ચ બહવો વર્ણા વાક્યં ભવન્તીતિ કતમઃ તત્ર કર્મપથઃ ।
[245।03]
પશ્ચિમઃ સહાવિજ્ઞપ્ત્યા યત્ર ચાર્થાભિજ્ઞો ભવતિ ।
પૂર્વે તુ વર્ણાઃ પ્રયોગઃ ।
[245।04]
અર્થાભિજ્ઞ ઇત્યુચ્યતે ।
[245।04-245।05]
કિ તાવદભિજ્ઞાતાર્થે શ્રોતરિ આહોસ્વિત્ અભિજ્ઞાતું સમર્થે ।
[245।05]
કિં ચાતઃ ।
[245।05-245।06]
યદ્યભિજ્ઞાતાર્થે મનોવિજ્ઞાનવિષયત્વાદ્વાક્યાર્થસ્ય શ્રોત્રવિજ્ઞાનેન સહ નિરોધાચ્ચ વાગ્વિજ્ઞપ્તેરવિજ્ઞપ્તિરેવ સ્યાત્ કર્મપથઃ ।
[245।06-245।07]
અથાભિજ્ઞાતું સમર્થે ।

[245।07]
એવં દોષો ન ભવતિ ।
[245।07-245।08]
કથં ચાભિજ્ઞાતું સમર્થો ઽપ્યુત્પન્નભાવ ઉત્પન્ને શ્રોત્રવિજ્ઞાને ।
[245।08]
યથા ન દોષસ્તથા ઽસ્તુ ।
[245।09]
ષોદશ વ્યવહારાઃ સૂત્ર ઉક્તાઃ ।
[245।09-245।11]
"અદૃષ્ટે દૃષ્ટવાદિતા અશ્રુતે ઽમતે ઽવિજ્ઞાતે વિજ્ઞાતવાદિતા દૃષ્ટે અદૃષ્ટવાદિતા યાવદ્ વિજ્ઞાતે ઽવિજ્ઞાતવાદિતા ઇતીમે ઽનાર્યા અષ્ટૌ વ્યવહારાઃ ।
[245।11-245।12]
દૃષ્ટે દૃષ્ટવાદિતા યાવદ્વિજ્ઞાતે વિજ્ઞાતવાદિતા અદૃષ્ટ્ ઽદૃષ્ટવાદિતા યાવદવિજ્ઞાતે અવિજ્ઞાતવાદિતા ઇતીમે આર્યા અષ્ટૌ વ્યવહારાઃ ।
[245।12-245।13]
તત્રૈષાં દૃષ્ટશ્રુતમતવિજ્ઞાતાનાં કિં લક્ષણમ્ ।
[245।14-245।15]
ચક્ષુઃ શ્રોત્રમનશ્ચિત્તૈરનુભૂતં ત્રિભિશ્ચ યત્ ।
તદ્દૃષ્ટશ્રુતવિજ્ઞાતં મતં ચોક્તં યથાક્રમમ્
[245।16]
યચ્ચક્ષુર્વિજ્ઞાનેનાનુભૂતં તદ્દૃષ્ટમિત્યુક્તમ્ ।
યચ્છ્રોત્રવિજ્ઞાનેન તચ્છ્રુતમ્ ।
[245।16-245।17]
યન્મનો વિજ્ઞાનેન તત્ વિજ્ઞાતમ્ ।
[245।17]
યત્ ઘ્રાણજિહ્વાકાયવિજ્ઞાનૈસ્તન્મતમ્ ।
કિં કારણમ્ ।
[245।18]
ગન્ધરસસ્પ્રષ્ટવ્યાન્યવ્યાકૃતત્વાન્મૃતકલ્પાનિ ।
અત એતેષુ મતાખ્યેતિ વૈભાષિકાઃ ।
[245।19]
કિમત્ર જ્ઞાપકમ્ ।
સૂત્રં યુક્તિશ્ચ ।
[245।19-245।21]
સૂત્રં તાવત્ "તત્કિં મન્યસે માહકીમાતઃ યાનિ ત્વયા ચક્ષુષા રૂપાણિ ન દૃષ્ટાનિ ન દૃષ્ટપૂર્વાણિ ન પશ્યસિ નાપિ તે એવં ભવતિ પશ્યેયમિતિ ।
[245।21-245।22]
અપિ નુ તે તન્નિદાનમુત્પન્નશ્છન્દો વા રાગો વા સ્નેહો વા યેન વા આલયો વા નીયતિરધ્યવસાનં વા ।
[245।22]
નો ભદન્ત ।
[245।22-245।24]
યે ત્વયા શ્રોત્રેણ શબ્દા ન શ્રુતા ન શ્રુતપૂર્વા વિસ્તરેણ યાવન્મનસા ધર્મા ન વિજ્ઞાતા વિસ્તરેણ યાવન્નો ભદન્ત ।
[245।24-245।25]

અત્ર ચ તે માહકીમાતર્દૃષ્ટે દૃષ્ટમાત્રં ભવિષ્યતિ શ્રુતે મતે વિજ્ઞાતે વિજ્ઞાતપાત્રમિત્યુ"ક્તમ્ ।
[245।25-245।26]
અતસ્ત્રિષુ વિષયેષુ દૃષ્ટશ્રુતવિજ્ઞાતશબ્દાપદેશાદ્ગન્ધાદિષુ મતાખ્યા અમ્યતે ।
[245।26-245।27]
અત એવં ચાનિષ્યમાણે દૃષ્ટાદિભાવબાહ્યત્વાત્ ગન્ધાદિષુ વ્યવહારો ન સ્યાદિત્યેષા યુક્તિઃ ।
[245।27]
સૂત્રં તાવજ્જ્ઞાપકમન્યાર્થત્વાત્ ।
[245।27-245।28]
ન હ્યત્ર સૂત્રે ભગવાન્ વ્યવહારાનાં લક્ષાણં શાસ્તિ સ્મ ।
[245।28]
કિં તર્હિ ।
[245।28-246।01]
અત્ર ચ તે ષડ્વિધે વિષયે ચતુર્ષુ વ્યવહારેષુ દૃષ્ટાદિવ્યવહારમાત્રં ભવિષ્યતિ ન પ્રિયાપ્રિયનિમિત્તાધ્યારોપ ઇત્યયમત્ર સૂત્રાર્થો દૃશ્યતે ।
[246।01]
કિં પુનર્ડૃષ્ટં કિં ચ યાવદ્વિજ્ઞાતમ્ ।
કેચિત્તાવદાહુઃ ।
[246।01-246।02]
"યત્ પઞ્ચભિરિન્દ્રિયૈઃ પ્રત્યક્ષં તદ્દૃષ્ટમ્ ।
[246।02]
યત્ પરત આગમિતં તચ્છ્રુતમ્ ।
[246।02-246।03]
યત્ સ્વયં યુક્ત્યનુમાનતો રુચિતં તન્મતમ્ ।
[246।03-246।04]
યન્મનઃપ્રત્યક્ષભાવેનાધિષ્ટિતં પ્રત્યાત્મવેદ્યં તદ્વિજ્ઞાતમિ"તિ ।
[246।04]
એતે ચ પઞ્ચ વિષયાઃ પ્રત્યેકં દૃષ્ટા ઇતિ વા કૃત્વા વ્યવહ્રિલ્યન્તે ।
[246।05]
શ્રુતા મતા વિજ્ઞાતા ઇતિ વા ।
[246।05-246।06]
ષષ્ઠો ઽન્યત્ર દૃષ્ટાદિતિ નાસ્તિ ગન્ધાદિષુ વ્યવહારાભાવપ્રસઙ્ગઃ ।
[246।06]
તસ્માદ્યુક્તિંરપ્યેષા યુક્તિર્ન ભવતિ ।
[246।06-246।07]
પૂર્વાચાર્યા એવમાહુઃ ।
[246।07]
યદ્ દૃષ્ટં યત્ પ્રત્યક્ષીકૃતં ચક્ષુષા ।
શ્રુતં યચ્ છ્રોત્રેણ પરતશ્ચાખરિતમ્ ।
[246।08]
મતં યત્ સ્વયં ચિન્તિતમ્ ।
વિજ્ઞાતં યત્ પ્રત્યાત્મપ્રતિસંવેદિતમધિગતં ચોત્પન્નમ્ ।

[246।09]
પ્રસઙ્ગેન શાસ્ત્રં પ્રવર્તયતામ્ ।
યઃ કાયેનાન્યથાત્વં પ્રાપ્યેત્સ્યાન્મૃષાવાદઃ ।
[246।10]
સ્યાત્ ।
અત એવોચ્યતે ।
"સ્યિઆન્ન કાયેન પરાક્રમેત પ્રાણાતિપાતાવદ્યેન ચ સ્પૃશ્યેત ।
[246।11]
સ્યાદ્વાચા પરાક્રમેત સ્યાન્ન વાચા પરાક્રમેત મૃષાવાદાવદ્યેન ચ સ્પૃશ્યેત ।
[246।11-246।12]
સ્યાત્ કાયેન પરાક્રમેત સ્યાન્ન કાયેન ન વાચા પરાક્રક્મેત ઉભયાવદ્યેન ચ સ્પૃશ્યેત ।
[246।13]
સ્યાત્ ઋશીણાં મનઃપ્રદોષેણ પોષધનિદર્શનં ચાત્રે"તિ ।
[246।13-246।14]
યદ્યુભયથા ઽપિ ન પરાક્રમેત ન ચાવિજ્ઞપ્તિકાસ્ત્યવિજ્ઞપ્તિઃ કામાવચરી કથં તયોઃ કર્મપથઃ સિદ્ધ્યતિ ।
[246।15]
કર્તવ્યો ઽત્ર યત્નઃ ।
ગતો મૃષાવાદઃ ।
[246।16]
પૈશુન્યં ક્લિષ્ટચિત્તસ્ય વચનં પરભેદને ।
[246।17]
યત્ ક્લિષ્ટચિત્તસ્ય પરેષાં ભેદાય વચનમપ્રીતયે તત્ પૈશુન્યમ્ ।
[246।17-246।18]
અર્થભિજ્ઞ ઇતિ વર્તતે અભ્રાન્ત્યેતિ ચ ।
[246।19]
પારુષ્યમપ્રિયં
[246।20]
વચનત્ ।
ક્લિષ્ટચિત્તસ્યેતિ વર્તતે ।
અર્થાભિજ્ઞે અભ્રાન્ત્યેતિ ચ ।
[246।20-246।22]
યત્ ક્લિષ્ટચિત્તસ્ય પરેષામપ્રિયવચનમર્થાભિજ્ઞે તત્રૈવ ચ યત્ વિવક્ષિતં તત્ પારુષ્યમ્ ।
[246।23]
સર્વં ક્લિષ્ટં ભિન્ન પ્રલાપિતા
[246।24]
વાક્યમિત્યધિકારો વર્તતે ।
સર્વં ક્લિષ્ટં વચનં સંભિન્નપ્રલાપઃ ।
[246।24-246।25]
સૈવ સંભિન્નપ્રલાપિતા ।
[246।25]

તદ્યોગેન હિ સંભિન્નપ્રલાપી ભવતિ ।
[247।01]
અતો ઽન્યત્ ક્લિષ્ટમિત્યન્યે
[247।02]
અતો મૃષાવાદાદિકાદ્વાક્કર્મણો યદન્યત્ ક્લિષ્ટં વચનં તત્સંભિન્નપ્રલાપ ઇત્યપરે ।
[247।03]
લપનાગીતનાટ્યવત્ ।
[247।04]
કુશાસ્ત્રવચ્ચ
[247।05-247।06]
તદ્યથા ભિક્ષુર્મિથ્યાજીવી લપનાં કરોતિ રક્તાશ્ચ કેચિત્ ગાયન્તિ નાટચ્યે ચ નટાઃ પરેષાં રઞ્જનાર્થં પ્રલપન્તિ ।
[247।06]
કુક્શાસ્ત્રાણિ ચ તદ્દૃષ્ટયો ઽપિ ગદન્તિ ।
[247।06-247।07]
એવં પરિદેવસંગણિકાદિકમપિ યદન્યન્મૃષાવાદાદિભ્યઃ ક્લિષ્ટં વાક્કર્મ તત્સંભિન્નપ્રલાપઃ ।
[247।07-247।08]
કથં ચક્રવર્તિકાલે ગીતં ચાસ્તિ ન ચ સંભિન્નપ્રલાપઃ ।
[247।08-247।09]
નૈષ્ક્રમ્યોપસંહિતાનિ હિ તદાનીં ગિયન્તે સ્મ ન ગ્રામ્યરસોપસંહિતાનિ ।
[247।09-247।10]
તદાપ્યાવાહવિવાહદ્યભિલાપસદ્ભાવાદસ્તિ સંભિન્નપ્રલાપો ન કર્મપથ ઇત્યપરે ।
[247।11]
અભિધ્યા તુ પરસ્વવિષમસ્પૃહા
[247।12-247।13]
અહો વત યત્ પરેષાં તન્મમ સ્યાદિતિ પરસ્વેભ્યો યા વિષમેણાન્યાયેન સ્પૃહા સ્વીકરનેચ્છા બલાદ્વા ચોપાયાદ્વા સા ઽભિધ્યા કર્મપથઃ ।
[247।13-247।14]
સર્વૈવ કામાવચરી તૃષ્ણાભિધ્યેત્યપરે ।
[247।14-247।15]
તથા હિ નિવરણાધિકારે કામચ્છન્દમધિકૃત્યોક્તં સૂત્રે "સો ઽભિધ્યાં લોકે પ્રહાયે" ત્યેવમાદિ ।
[247।15-247।16]
યદ્યપિ સર્વાભિધ્યા નતુ સર્વા કર્મપથ ઔદારિકદુષ્ચરિતસંગ્રહાદિત્યપરે ।
[247।16-247।17
મા ભૂચ્ચક્રવર્તિનામપ્યુત્તરકૌરવાનાં પાભિધ્યા કર્મપથ ઇતિ ।
[247।18]
વ્યાપાદઃ સત્ત્વવિદ્વેષઃ
[247।19]
સત્ત્વેષુ વિદ્વેષો વ્યાપાદઃ પરપીડાકારપ્રવૃત્તઃ ।
[247।20]
નાસ્તિદૃષ્ટિઃ શુભાશુભે ।
[247।21]

મિથ્યાદૃષ્ટિઃ
[247।22]
શુભે ચાશુભે ચ કર્મણિ યા નાસ્તીતિ દૃષ્ટિઃ સા મિથ્યાદૃષ્ટિઃ ।
[247।22-247।24]
તદ્યથા "નાસ્તિ દત્તં નાસ્તીષ્ટં નાસ્તિ હુતં નાસ્તિ સુચરિતં નાસ્તિ દુશ્ચરિતમિત્યેવમાદિ યાવન્ન સન્તિ લોકે ઽહન્ત" ઇતિ ।
[247।24-247।25]
સૈષા સાકલ્યેન કર્મફલાર્યાપવાદિકા મિથ્યાદૃષ્ટિર્ભવતિ ।
[247।25]
આદિમાત્રં તુ શ્લોકે દર્શિતમ્ ।
એવંલક્ષણા એતે દશ કર્મપથાઃ ।
[248।01]
કર્મપથા ઇતિ કોઽર્થઃ ।
[248।02]
ત્રયો હ્યત્ર પન્થાનઃ સપ્ત કર્મ ચ
[248।03]
અભિધ્યાદયો હિ ત્રયઃ કર્મણઃ પન્થાન ઇતિ કર્મપથાઃ ।
[248।03-248।04]
તત્સંપ્રયોગિણી હિ ચેતના તેષાં વાહેન વહતિ તેષાં ગત્યા ગચ્છતિ ।
[248।04]
તદ્વશેન તથાભિસંસ્કરણાત્ ।
[248।04-248।06]
સપ્ત તુ પ્રાણાતિપાતાદયઃ કર્મ ચ કાયવાક્કર્મત્વાત્ કર્મણશ્ચ પન્થાન ઇતિ કર્મપથાસ્તત્સમુત્થાનચેતનાયાસ્તાનધિષ્ઠાય પ્રવૃત્તેરિતિ ।
[248।06]
કર્મપથાશ્ચકર્મ ચ કર્મપથાશ્ચેતિ કર્મપથાઃ ।
[248।07]
અસરૂપાણામપ્યેકશેષસિદ્ધેઃ ।
[248।07-248।08]
એવમનભિધ્યાદયઃ પ્રાણાતિપાતવિરત્યાદયશ્ચ જ્ઞેયાઃ ।
[248।08-248।09]
પ્રયોગપૃષ્ટાનિ કર્માણિ કર્મપથાઃ યસ્માત્તદર્થં તન્મૂલિકા ચ તેષાં પ્રવૃત્તિઃ ।
[248।09-248।09-]
યથૌદારિકં ચ ગ્રહણાદિત્યુક્તં પ્રાક્ ।
[248।09-248।10]
યેષાં ચોત્કર્ષાપકર્ષેણાધ્યાત્મિકબાહ્યાનાં ભાવાનામુત્કર્ષાપકર્ષૌ લોકે ભવતઃ ।
[248।10-248।11]
યે તર્હિ દાર્ષ્ટાન્તિકા અભિધ્યાદીનેવ મનસ્કર્મેચ્છન્તિ તેષાં તે કથં કર્મપથાઃ ।
[248।11]
ત એવ હિ પ્રષ્ટવ્યાઃ ।
[248।12]
અપિ તુ શક્યં વક્તું કર્મ ચ તે પન્થાનશ્ચ સુગતિદુર્ગતીનામિતિ કર્મપથાઃ ।

[248।12-248।13]
ઇતરેતરાવાહનાદ્વા ।
[248।13-248।14]
ય એતે દશાકુશલાઃ કર્મપથાઃ સર્વે એતે કુશલાનાં કર્મણાં સમુદાચારવિરોધિનઃ ।
[248।15]
મૂલચ્છેદસ્ત્વસદ્દૃષ્ટ્યા
[248।16]
કુશલમૂલચ્છેદસ્તુ મિથ્યાદૃષ્ટ્યા ભવત્યધિમાત્રપરિપૂર્ણયા ।
[248।16-248।17]
યત્તર્હિ શાસ્ત્ર ઉક્તં "કતમાન્યધિમાત્રાણ્યકુશલમૂલાનિ ।
[248।17-248।18]
યૈરકુશલમૂલૈઃ કુશલમૂલાનિ સમુચ્છિનત્તિ કામવૈરાગ્યં ચાનુપ્રાપ્નુવન્ યાનિ તત્પ્રથમત ઉપલિખતી"તિ ।
[248।18-248।20]
અકુશલમૂલાધ્યાહૃતત્વાત્ મિથ્યાદૃષ્ટેસ્તેષ્વેવ તત્કર્માપદેશ એષ ક્રિયતે તદ્યથાગ્નિરેવ ગ્રામં દહનિ ચૌરાસ્તુ તસ્યાધ્યાહારકા ઇતિ ચૌરૈર્ગ્રામો દગ્ધ ઇત્યુચ્યતે ।
[248।21]
કતમેષાં કુશલમૂલાનાં સમુચ્છેદો ભવતિ ।
[248।22]
કામાપ્તોત્પત્તિલાભિનામ્ ।
[248।23]
કામાવચરાણિ કુશલમૂલાનિ સમુછિદ્યન્તે ।
[248।23-248।24]
રૂપારૂપ્યાવચરૈરસમન્વાગતત્વાત્ ।
[248।24]
પ્રજ્ઞપ્તિભાષ્યં તર્હિ કથં નીયતે ।
[248।24-248।25]
"ઇયતા ઽનેન પુદ્ગલેન ત્રૈધાતુકાનિ કુશલમૂલાલિ સમુચ્છિન્નાનિ ભવન્તી"તિ ।
[248।25-249।01]
તત્પ્રાપ્તિદૂરીકરણમભિસંધાયૈતદુક્તમ્ ।
[249।01]
સંતતેસ્તદભાજનત્વાપાદનાત્ ।
[249।01-249।02]
ઉપપત્તિપ્રતિલાભિકાન્યેવ ચ સમુચ્છિદ્યન્તે ।
[249।02]
પ્રાયોગિકેભ્યઃ પૂર્વં પરિહીણત્વાત્ ।
[249।02-249।03]
કિમાલમ્બનયા મિથ્યાદૃષ્ટ્યા સમુચ્છિદ્યન્તે
[249।04]
ફલહેત્વપવાદિન્યા
[249।05-249।06]
યા ચ હેતુમપવદતે નાસ્તિ સુચરિતં નાસ્તિ દુશ્ચરિતમિતિ યા ચ ફલં નાસ્તિ સુચરિતદુશ્ચરિતાનાં કર્મણાં ફલવિપાક ઇતિ ।

[249।06-249।07]
આનન્તર્યવિમુક્તિમાર્ગસ્થાનીયે એતે ઇત્યપરે ।
[249।07-249।08]
સાસ્રવાલમ્બનયૈવ નાનાસ્રવાલમ્બનયા સભાગધાત્વાલમ્બનયૈવ ચ ન વિસભાગધાત્વાલમ્બનયા ।
[249।08]
સંપ્રયોગમાત્રાનુશાયિત્વેન દુર્બલત્વાદિત્યેકે ।
[249।08-249।09]
એવં તુ વર્ણયન્તિ ।
[249।10]
સર્વથા
[249।11]
નવપ્રકારાણ્યપિ કુશલમૂલાનિ સકૃત્સમુચ્છિદ્યન્તે ।
દર્શનપ્રહાતવ્યવદિત્યેકે ।
[249।11-249।12]
એવં તુ વર્ણયન્તિ ।
[249।13]
ક્રમશઃ
[249।14]
નવપ્રકારયા મિથ્યાદૃષ્ટ્યા નવપ્રકારાણિ કુશલમૂલાનિ સમુચ્છિદ્યન્તે ।
[249।14-249।15]
ભાવના હેયક્લેશવત્ યાવદધિમાત્રાધિમાત્રયા મૃદુમૃદૂનીતિ ।
[249।15-249।16]
એવમયં ગ્રન્થઃ પાલિતો ભવતિ ।
[249।16]
"કતમાન્યણુસહગતાનિ કુશલમૂલાનિ ।
આહ ।
[249।16-249।18]
યૈરકુશલમૂલૈઃ કુશલાનિ સમુચ્છિન્નાનિ સર્વપશ્ચાત્ વિજહાતિ યૈઃ વિકીર્ણૈઃ સમુચ્છિન્ન કુશલમૂલ ઇતિ સંખ્યાં ગચ્છતી"તિ ।
[249।18]
અસ્ય તર્હિ ગ્રન્થસ્ય કો નયઃ ।
[249।18-249।19]
"કતમાન્યધિંમાત્રાધિમાત્રાણ્યકુશલમૂલાનિ ।
[249।19-249।20]
યૈરકુક્શલમૂલૈઃ કુશલમૂલાનિ સમુચ્છિનત્તી"તિ ।
[249।20]
સમાપ્તિમેતત્ સંધાયોક્તમ્ ।
તૈનિરવશેષચ્છેદાત્ ।
[249।20-249।21]
એકો ઽપિ હિ પ્રકાર સ્તેષામસમુચ્છિન્નઃ સર્વેષાં પુનરુત્પત્તૌ હેતુઃ સ્યાદિતિ ।
[249।21-249।22]

દર્શનમાર્ગવદભ્યુત્થાનેન ચ્છિનત્તીત્યેકે ।
[249।22]
એવં તુ વર્ણયન્ત્યુભયથેતિ ।
[249।22-249।23]
પૂર્વં સંવરં વિજહાતિ પશ્ચાત્ કુશલમૂલાનિ સમુચ્છિનત્તીત્યેકે ।
[249।23]
એવં તુ વર્ણયન્તિ ।
[249।23-249।24]
યસ્ય ચિત્તસ્ય ફલસંવરસ્તત્ત્યાગાત્તસ્ય ત્યાગ ઇતિ ।
[249।24]
અથ કુશલમૂલાનિ સમુચ્છિદ્યન્તે
[249।25]
નૃષુ
[249।26]
મનુષ્યેષ્વેવ નાપાયેષુ ।
ક્લિષ્ટાક્લિષ્ટયોઃ પ્રજ્ઞયોરદૃઢત્વાત્ ।
[249।26-249।27]
ન દેવેષુ કર્મફલ પ્રત્યક્ષત્વાત્ ।
[249।27]
ત્રિષુ દ્વીપેષુ નોત્તરકુરૌ ।
અપાપાશયત્વાત્ જમ્બૂદ્વીપ એવેત્યપરે ।
[249।28]
તેષામયં ગ્રન્થો વિરુધ્યતે ।
"જામ્બૂદ્વીપકઃ સર્વાલ્પૈરષ્ટાભિરિન્દ્રિયૈઃ સમન્વાગતઃ ।
[250।01]
એવં પૂર્વવિદેહકો ગોદાનીયક" ઇતિ ।
તાનિ પુનઃ
[250।02]
છિનત્તિ સ્ત્રી પુમાન્
[250।03]
સ્ત્રિ ચ સમુચ્છિનત્તિ પુરુષશ્ચ મન્દચ્છન્દવીર્યપ્રજ્ઞત્વાત્
ન સ્ત્રીત્યપરે
[250।03-250।04]
અયં ગ્રન્થો વિરુધ્યેત
[250।04-250।05]
"યઃ સ્ત્રીન્દ્રિયેણ સમન્વાગતો નિયતમસાવષ્ટાભિરિન્દ્રિયૈઃ સમન્વાગત" ઇતિ
[250।05]
તેષામપિ તૃષ્ણાચરિતો ન સમુચ્છિનત્તિ
[250।05-250।06]
ચલાશયત્વાત્

[250।06]
કસ્તર્હિ
[250।07]
દૃષ્ટિચરિતઃ
[250।08]
દૃઢગૂઢપાપાશયત્વાત્
અત એવ ન શણ્ડાદયસ્તૃષ્ણાચરિતે પક્ષ્યત્વાત્
[250।08-250।09]
આપાયિકવચ્ચ
[250।09]
કિંસ્વભાવઃ કુશલમૂલસમુચ્છેદઃ
[250।10]
સો ઽસમન્વયઃ
[250।11]
યદા હિ કુશલમૂલાનાં પ્રાપ્તિર્ન પુનરુત્પદ્યતે અપ્રાપ્તિરપ્યુત્પદ્યતે ।
[250।11-250।12]
તસ્મિન્નસમન્વાગમ ઉત્પન્ને સમુચ્છિન્નાનિ કુશલમૂલાન્યુચ્યન્તે ।
[250।12-250।13]
તેષાં સમુચ્છિન્નાનાં કથં પુનઃ પ્રતિસંધિઃ
[250।14]
સંધિઃ કાઙ્ક્ષાસ્તિદૃષ્ટિભ્યાં ।
[250।15]
યદા ઽસ્ય હેતુફલે વિચિકિત્સા ચોત્પદ્યતે ।
અષ્ટિદૃષ્ટિર્વા સમ્યક્ દૃષ્ટિરિત્યર્થઃ ।
[250।16]
તદા પુનઃ તત્પ્રાપ્તિસમુત્પાદાત્ પ્રતિસંધિતાનિ કુશલમૂલાન્યુચ્યન્તે ।
[250।16-250।17]
નવપ્રકારાણાં યુગપત્ પ્રતિસંધાનં ક્રમેણ તુ સંમુખીભાવ આરોગ્યબલલાભવત્ ।
[250।17-250।18]
સ પુનસ્તેષાં પ્રતિસંધિઃ
[250।19]
નેહાનન્તર્યકારિણઃ
[250।20]
અન્યસ્યૈવેહ સ્યાદાનન્તર્યકારિણસ્તુ નેહ સ્યાત્ ।
[250।20-250।22]
તમેવ સંધાયોક્તમ્ "અભવ્યોઽયં પુદ્ગલો દૃષ્ટ એવ ધર્મે કુશલમૂલાનિ પ્રતિસંધાતું નિયતમયં નવકેભ્યશ્ચ્યવમાનો વા ઉપપદ્યમાનો વા કુશલમૂલાનિ પ્રતિસંધાસ્યતિ" ઇતિ ।
[250।22-250।24]
ઉપપદ્યમાનો ઽન્તરાભવસ્થશ્ચ્યવમાનશ્ચ્યુત્યભિમુખસ્તત્ર પુનર્યો હેતુબલેન સમુચ્છિનત્તિ સ ચ્યવમાનઃ પ્રતિસંદધાતિ યઃ પ્રત્યયબલેન સ ઉપપદ્યમાનઃ ।
[250।24-250।25]
એવં યઃ સ્વબલેન પરબલેન ।

[250।25]
પુનરાહ ।
[250।25-250।26]
ય આશયવિપન્નઃ સમુચ્છિનત્તિ સ દૃષ્ટે ધર્મે પ્રતિસંદધાતિ ।
[250।26]
ય આશયપ્રયોગવિપન્નઃ સ ભેદાત્કાયસ્યેતિ ।
[250।26-251।01]
એવં યો દૃષ્ટિવિપન્નો દૃષ્ટિ શીલવિપન્ન ઇતિ ।
[251।01]
સ્યાત્સમુચ્છિન્ન કુશલમૂલો ન મિથ્યાત્વનિયત ઇતિ ।
[251।02]
ચતુષ્કોટિકમ્ ।
પ્રથમા કોટિઃ પૂરણાદયઃ ।
દ્વિતીયા ઽજાતશત્રુઃ ।
તૃતીયા દેવદત્તઃ ।
[251।03]
ચતુર્થ્યેતાનાકારાન્ સ્થાપયિત્વા ।
[251।03-251।04]
કુશલમૂલસમુચ્છેદિકાયા મિથ્યાદૃષ્ટેરવીચૌ વિપાકઃ ।
[251।04]
આનન્તર્યકારિણાં તુ તત્ર વા ઽન્યત્ર વા નરકે ।
[251।05]
કર્મપથપ્રસઙ્ગ એવાયં વર્તતે ।
[251।05-251।06]
તત્ર વક્તવ્યં કતિભિઃ કર્મપથૈઃ સહ ચેતના યુગપદુત્પન્ના વર્તત ઇતિ ।
[251।07]
યુગપદ્યાવદષ્ટાભિરશુભૈઃ સહ વર્તતે ।
[251।08]
ચેતના
[251।09]
એકેન તાવત્સહ વર્તતે ।
[251।09-251।10]
વિના ઽન્યેનાભિધ્યાદિસંમુખીભાવે અક્લિષ્ટચેતસો વા તત્પ્રયોગેણ રૂપિણામન્યતમનિષ્ઠાગમને ।
[251।10]
દ્વભ્યાં સહ વર્તતે ।
[251।10-251।11]
વ્યાપન્નચિત્તસ્ય પ્રાણિવધે અભિધ્યાવિષ્ટસ્ય વા ઽદત્તાદાને કામમિથ્યાચારે સંભિન્નપ્રલાપે વા ।
[251।12]
ત્રિભિઃ સહ વર્તતે ।
વ્યાપન્નચિત્તસ્ય પરકીય પ્રાણિમારણાપહરણે યુગપત્ ।

[251।12-251।13]
ન તર્હીદાનીમદત્તાદાનસ્ય લોભેનૈવ નિષ્ટા સિધ્યતિ ।
[251।13-251।14]
અનન્યચિત્તસ્ય તત્સમાપ્તૌ સ નિયમો જ્ઞેયઃ ।
[251।14-251।15]
અભિધ્યાદ્યાવિષ્ટસ્ય ચ તત્પ્રયોગેણ રૂપિદ્વયનિષ્ઠાગમને ત્રિભિરેવ ।
[251।15]
ચતુર્ભિઃ સહ વર્તતે ।
[251।15-251।16]
ભેદાભિપ્રાયસ્યાનૃત વચને પરુષવચને વા ।
[251।16]
તત્ર હિમાનસ એકો ભવતિ વાચિકાસ્ત્રયઃ ।
[251।16-251।17]
અભિધ્યાદિગતસ્ય વા તત્પ્રયોગેણા ન્યરૂપિત્રય નિષ્ઠાગમને ।
[251।17]
એવં પણ્ચષટ્સપ્તભિર્યો જયિતવ્યા ।
[251।17-251।18]
અષ્ટાભિઃ સહ વર્તતે ।
[251।18]
ષટ્સુ પ્રયોગ્ગં કૃત્વા સ્વયં કામભિથ્યાચારં કુર્વતઃ સમં નિષ્ઠાગમને ।
[251।19]
એવં તાવદકુશલૈઃ ।
[251।20]
દશભિર્યાવચ્છુભૈઃ
[251।21]
કુશલૈઃ પુનઃ કર્મપથર્યાવત્ દશભિઃ સહ ચેતના વર્તત ઇત્યુત્સર્ગં કૃત્વા ઽપવાદં કરોતિ
[251।22]
નૈકાષ્ટપઞ્ચભિઃ
[251।23]
એકેનાષ્ટાભિ પઞ્ચભિશ્ચ કર્મપથૈઃ સહ ન વર્તતે ।
તત્ર દ્વાભ્યાં સહ વર્તતે ।
[251।23-252।01]
કુશલેષુ પઞ્ચસુ વિજ્ઞાનેષુ ।
[252।01]
આરૂપ્યસમાપત્તૌ ચ ક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનયોઃ ।
[252।01-252।02]
ત્રિભિઃ સમ્યગ્દૃષ્ટિસંપ્રયુક્તે મનોવિજ્ઞાને ।
[252।02-252।03]
ચતુર્ભિરકુશલાવ્યાકૃતચિત્તસ્યો પાસકશ્રામણેરસંવરસમાદાને ।
[252।03]

ષડ્ભિઃ કુશલેષુ પઞ્ચષુ વિજ્ઞાનકાયેષુ તત્સમાદાને ।
[252।03-252।04]
સપ્તભિઃ કુશલે મનોવિજ્ઞાને તત્સમાદાન એવ અકુશલાવ્યાકૃતચિત્તસ્ય ચ ભિક્ષુસંવરસમાદાને ।
[252।05]
નવભિઃ કુશલેષુ પઞ્ચષુ વિજ્ઞાનેષુ ।
[252।05-252।06]
તત્સમાદાને ક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનસંપ્રયુક્તે ચ મનોવિજ્ઞાને તસ્મિન્નેવ ચ ધ્યાનસંગૃહીતે ।
[252।06-252।07]
દશભિસ્તતો ઽન્યત્ર કુશલે મનોવિજ્ઞાને ભિક્ષુસંવરસમાદાન એવ ।
[252।07-252।09]
સર્વા ચ ધ્યાનાનાસ્રવ સંવરસહવર્તિની ચેતના ઽન્યત્ર ક્ષયાનુત્પાદજ્ઞાનાભ્યામ્ સંવરનિર્મુક્તેન ત્વેકેનાપિ સહ સ્યાદન્ય ચિત્તસ્યૈકાઙ્ગવિરતિસમાદાને ।
[252।09-252।10]
પઞ્ચાષ્ટાભિરપિ સ્યાત્કુશલે મનોવિજ્ઞાને દ્વિપઞ્ચાઙ્ગસમાદાને યુગપત્ ।
[252।11-252।12]
કસ્યાં ગતૌ કતિ કર્મપથા અકુશલા કુશલા વા સંમુખીભાવતઃ સમન્વાગમતો વા ।
[252।13]
ભિન્નપ્રલાપપારુષ્યવ્યાપાદા નરકે દ્વિધા ।
[252।14]
ઇત્યેતે ત્રયઃ કર્મપથા નરકે દ્વાભ્યાં સપ્રકારાભ્યાં સન્તિ ।
[252।14-252।15]
સંમુખીભાવતઃ સમન્વાગમભાવતશ્ચ ।
[252।15]
પરિદેવનાત્સંભિન્નપ્રલાપઃ ।
પરસ્પરપરિતાપનાત્પારુષ્યં રુક્ષસંતાનતયા ।
[252।16]
પરસ્પરદ્વેષાદ્વ્યાપાદઃ ।
[252।17]
સમન્વાગમતો ઽભિધ્યામિથ્યાદૃષ્ટી ।
[252।18]
ન સંમુખીભાવતઃ ।
રઞ્જનીયવસ્ત્વભાવાત્કર્મફલપ્રત્યક્ષત્વાચ્ચ ।
[252।18-252।19]
કર્મક્ષયેણ મરણાન્ન પ્રાણાતિપાતઃ ।
[252।19-252।20]
દ્રવ્યસ્ત્રીપરિગ્રહાભાવાન્નદત્તાદાનકામમિથ્યાચારૌ પ્રયોજનાભાવાન્ન મૃષાવાદઃ ।
[252।20]
અત એવ ન પૈશુન્યં નિત્યભિન્નત્વાચ્ચ ।
[252।21]
કુરૌ ત્રયઃ
[252।22]

સમન્વાગમત ઇતિ વર્તતે ।
અભિધ્યાવ્યાપાદમિથ્યાદૃષ્ટયો ન સંમુખીભાવતઃ ।
[252।23-252।24]
અમમાપરિગ્રહત્વાત્ સ્નિગ્ધ સંતાનત્વાદાઘાતવસ્ત્વભાવાદપાપાશયત્વાચ્ચ ।
[252।25]
સપ્તમઃ સ્વયમપ્યત્ર
[252।26]
અસંભિન્નપ્રલાપઃ સંમુખીભાવતો ઽપ્યસ્તિ ।
તે હિ ક્લિષ્ટચિત્તાઃ કદાચિત્ ગાયન્તિ ।
[253।01]
અપાપાશયત્વાત્ ન પ્રાણતિપાતાદયઃ ।
[253।01-253।02]
નિયતાયુષ્કત્વાદ્દ્રવ્યસ્ત્રીપરિગ્રહાભાવાત્ પ્રયોજનાભાવાચ્ચ ।
[253।02]
કથમેષામબ્રહ્મચર્યમ્ ।
[253।02-253।03]
તે ખલુ યયા સ્ત્રિયા સાર્ધં રન્તુકામા ભવન્તિ તાં બાહૌ ગૃહીત્વા વૃક્ષમૂલમુપસર્પન્તિ ।
[253।03-253।04]
ગમ્યા ચેત્ વૃક્ષશ્છાદયતિ તાં તે ગચ્છન્તિ ।
[253।04]
અગમ્યા ચેન્ન છાદયતિ તાં તે ન ગચ્છન્તિ ।
[253।05]
કામે ઽન્યત્ર દશાશુભાઃ ।
[253।06]
સ્વયમપીતિ વર્તતે ।
[253।06-253।07]
નરકોત્તરકુરુભ્યામન્યત્ર કામધાતૌ દશાકુશલાઃ કર્મપથાઃ સંમુખીભાવતો ઽપિ વિદ્યન્તે ।
[253।07]
તિર્યક્પ્રેતદેવેષ્વસંવરનિર્મુક્તાઃ ।
[253।07-253।08]
મનુષ્યેષ્વસંવરસંગૃહીતા અપિ ।
[253।08]
યદ્યપિ દેવો દેવં ન મારયતિ અન્યગતિસ્થં તુ મારયતિ ।
[253।08-253।09]
દેવા અપિ શિરોમધ્યચ્છેદાત્ ભ્રિયન્ત ઇત્યપરે ।
[253।09]
ઉક્તા અશુભાઃ ।
[253।10]
શુભાસ્ત્રયસ્તુ સર્વત્ર સંમુખીભાવ લાભતઃ
[253।11-253।12]

પઞ્ચસુ ગતિષુ ત્રૈધાતુકે સર્વત્રાનભિધ્યા ઽવ્યાપાદસમ્યગ્દૃષ્ટ્યઃ સંમુખીભાવતઃ સમન્વાગમતશ્ચ વિદ્યન્તે ।
[253।13]
આરુપ્યાસંજ્ઞિસત્ત્વેષુ લાભતઃ સપ્ત
[253।14]
કાયિકવાચિકાઃ સપ્ત કુશલા આરૂપ્યેષ્વસંજ્ઞિસત્ત્વેષુ સમન્વાગમત એવ ।
[253।14-253।16]
આરૂપ્યોઓપપન્નાનામાર્યાણામતીતાનાગતાનાસ્રવસંવરસમન્વાગમાત્ ।
[253।16]
અસંજ્ઞિસત્ત્વાનાં ચ ધ્યાનસંવરસમન્વાગમાત્ ।
[253।16-253।17]
યદ્ભૂમ્યા શ્રયમાર્યેણાનાસ્રવં શીલમુત્પાદિતં નિરોધિતં ભવતિ તેનારૂપ્યેષ્વતીતેન સમન્વાગતો ભવતિ ।
[253।18]
પઞ્ચ ભૂમ્યાશ્રયેણ ત્વનાગતેન ।
[253।19]
શેષિતે ।
[253।20]
સંમુખીભાવતશ્ચાપિ હિત્વા સનરકાન્ કુરુન્
[253।21]
શેસઃ કૃતઃ શેષિતઃ ।
યો ઽન્યો ધાતુઃ શેષિતો ગતિર્વા ।
[253।21-253।22]
તત્રૈતે સપ્ત કુશલાઃ કર્મપથાઃ સંમુખીભાવતો ઽપિ સંવિદ્યન્તે ઽન્યત્ર નરકોત્તરકુરુભ્યઃ ।
[253।22-253।23]
તે પુનસ્તિર્યક્પ્રેતેષુ સંવરનિર્મુક્તા રૂપધાતૌ તુ સંવરસંગૃહીતા અન્યત્રોભયથા ।
[253।23-253।24]
ત એતે દશાકુશલાઃ કર્મપથાઃ કુશલાશ્ચ
[253।25]
સર્વે ઽધિપતિનિષ્યન્દવિપાકફલદા મતાઃ ।
[253।26]
અકુશલૈસ્તાવત્સર્વૈરેવાસેવિતભાવિતબહુલીકૃતૈઃ નરકેષ્રપપદ્યતે ।
તદેષાં વિપાકફલમ્ ।
[254।01-254।05]
સ ચેદિત્થં ત્વમાગચ્છતિ મનુષ્યાણાં સભાગતાં પ્રણાતિપાતેનાલ્પાયુર્ભવતિ અદત્તાદાનેન ભોગવ્યસની ભવતિકામમિથ્યાચારેન સ સંપન્નદારઃ મૃષાવાદેનાભ્યાખ્યાનબહુલઃ પૈશુન્યેન મિત્રભેદો ઽસ્ય ભવતિ પારુષ્યેણામનોજ્ઞશબ્દશ્રવણં સંભિન્નપ્રલાપેનાનાદેયવાક્યઃ અભિધ્યયા તીવ્રરાગઃ વ્યાપાદેન તીવ્રદ્વેષઃ મિથ્યાદૃષ્ટ્યા તીવ્રમોહઃ ।
[254।05]
તસ્યા મોહભૂયસ્ત્વાત્ ।
ઇદમેષાં નિઃષ્યન્દફલમ્ ।
[254।05-254।06]
અલ્પમપ્યાયુર્મનુષ્યેષુ કુશલફલમ્ ।
[254।06]
તત્ કથં પ્રાણાતિપાતસ્ય નિઃષ્યન્દફલં ભવતિ ।

[254।06-254।07]
નોચ્યતે તદેવાયુસ્તસ્ય ફલમ્
[254।07]
કિં તર્હિ ।
તેનાલ્પાયુર્ભવતીતિ ।
[254।07-254।08]
અતો ઽન્તરાયહેતુઃ પ્રાણાતિ પાતસ્તસ્યાયુષો ભવતીતિ વેદિતવ્યમ્ ।
[254।08-254।09]
પ્રાણાતીપાતેનાત્યાસેવિતેન બાહ્યા ભાવા અલ્પૌજસો ભવન્તીતિ ।
[254।09-254।12]
અદત્તાદાનેનાશનિરજોબહુલાઃ કામમિથ્યાચારેણ રજો ઽવકીર્ણાઃ મૃષાવાદેન દુર્ગન્ધાઃ પૈશુન્યેનોત્કૂલનિકૂલાઃ પારુષ્યેણોપરજાઙ્ગલા પ્રતિકુષ્ટાઃ પાપભૂમયઃ સંભિન્નપ્રલાપેન વિષમર્તુપરિણામાઃ અભિધ્યયા શુષ્કફલાઃ વ્યાપાદેન કટુકફલા મિથ્યાદૃષ્ટ્યા ઽલ્પફલા અફલા વા ।
[254।12]
ઇદમેષામધિપતિફલમ્ ।
[254।13]
કિં તેનૈવ કર્મણા ઽયમિહાલ્પાયુર્ભવત્યથાન્યેન ।
તેનેવેત્યેકે ।
[254।13-254।14]
તદ્વિપાકફલમિદં નિષ્યન્દફલમિતિ ।
[254।14]
તત્ર પ્રયોગેણેહ મૌલેલ્નેત્યેકે ।
[254।14-254।15]
પરે સપરિવારગ્રહણાત્તુ પ્રાણાતિપાતેનેત્યુક્તમિતિ ।
[254।15]
યદપ્યેતન્નિઃષ્યન્દફલમુક્તં નૈતદ્દ્વયમતિવર્તતે વિપાકફલમધિપતિફલં ચ ।
[254।16]
સાદૃશ્યવિશેષાત્તુ તથોક્તમ્ ।
[254।16-254।17]
કિં પુનઃ કારણમેષાં કર્મપથાનામેતત્ત્રિવિધફલમભિનિવર્તતે ।
[254।17-254।18]
પ્રાણાતિપાતં હિ તાવત્કુર્વતા માર્યમાણસ્ય દુઃખમુત્પાદિતં મારિતમોજો નાશિમતો ઽસ્ય
[254।19]
દુઃખનાન્મારણાદોજોનાશનાત્ત્રિવિધં ફલમ્
[254।20]
પરસ્ય દુઃખનાદ્વિપાકફલેન નરકે દુઃખિતો ભવતિ ।
[254।20-254।21]
મારણન્નિઃષ્યન્દફલેનાલ્પાયુર્ભવતિ ।
[254।21]
ઓજોનાશનાદધિપતિ ફલેનાલ્પૌજસો બાહ્યા ઔષધયો ભવન્તિ ।
[254।23]
એવમન્યેષ્વપિ યોજ્યમ્ ।

[254।23-254।24]
એવં કુશલાનામપિ કર્મપથાનાં ફલત્રયં વેદિતવ્યમ્ પ્રાણાતિપાતવિરત્યા આસેવિતયા ભાવિતયા બહુલીકૃતયા દેવેષુપપદ્યતે ।
[254।24-254।25]
સ ચેદિત્થન્ત્વમાગચ્છતિ મનુષ્યાણાં સભાગતાં દીર્ઘાયુર્ભવતીત્યકુશલવિપર્યયેણ સર્વં યોજયિતવ્યમ્ ।
[254।25-254।26]
યદ્ભગવતા "મિથ્યાવાંઇમથ્યાકર્માન્તો મિથ્યાજીવ" ઇત્યુક્તં કો ઽયમન્યસ્તાભ્યાં મિથ્યાજીવઃ ।
[254।26]
નાયમન્યો ઽસ્તિ ।
તદેવ તુ
[255।01]
લોભજં કાયવાક્કર્મ મિથ્યાજીવઃ
[255।02]
દ્વેષમોહજૌ તુ કાયવાક્કર્માન્તૌ ।
સ ચૈષ તાભ્યાં
[255।03]
પૃથક્ કૃતઃ ।
[255।04]
દુઃશોધત્વાત્
[255।05]
હારી હિ લોભધર્મઃ ।
તત્સમુત્થાત્ કર્મણશ્ચિત્તં ન સુરક્ષ્યમ્ ।
[255।05-255।06]
અત આજીવો દુઃખશોધ ઇત્યાદરોત્પાદનાર્થં તત્રાસૌ પૃથગ્નિર્દિષ્ટઃ ।
[255।06]
આહ ચાત્ર
[255।07-255।08]
"દુઃશોધા ગૃહિણાં દૃષ્ટિર્નિત્યં વિવિધદૃષ્ટિના ।
આજીવો ભિક્ષુણા ચૈવ પરેષ્વાયત્તદૃષ્ટિને"તિ ॥
[255।09]
પરિષ્કારલોભોત્થં ચેત્
[255।10]
યો મન્યતે જીવિત્પરિષ્કારલોભોત્થમેવ કાયવાક્કર્મ મિથ્યાજીવોનાન્યત્ ।
[255।10-255।11]
નહ્યાત્મરતિનિમિત્તં નૃત્તગીતાદિ આજીવયોગ ઇતિ તત્
[255।12]
ન સૂત્રતઃ
[255।13]
શીલસ્કન્ધિકાયાં હિ ભગવતા હસ્તિયુદ્ધ દર્શનાદીન્યપિ મિથ્યાજીવે ન્યસ્તાનિ ।
[255।14]
કિં કારણમ્ ।

મિથ્યવિષયપરિભોગાત્ ।
ગતમેતત્ ।
[254।15]
યાનિ પૂર્વં પઞ્ચ ફલાન્યુક્તાનિ તેષાં કતમત્ કર્મ કતિભિઃ ફલૈઃ પ્રહાણમ્ ।
[255।16]
પ્રહાણમાર્ગે સમલે સફલં કર્મ પઞ્ચભિઃ ।
[255।17]
પ્રહાણાર્થં માર્ગઃ પ્રહીયન્તે વા ઽનેન ક્લેશા ઇતિ પ્રહાણમાર્ગઃ આનન્તર્યમાર્ગઃ ।
[255।18]
તસ્મિન્સાસ્રવે યત્ કર્મ તત્ પઞ્ચભિઃ ફલૈઃ સફલમ્ ।
[255।18-255।19]
તસ્ય હિ વિપાકફલં સ્વભૂમાવિષ્ટો વિપાકઃ ।
[255।19]
નિઃષ્યન્દફલં સમાધિજા ઉત્તરે સદૃશા ધર્માઃ ।
[255।19-255।20]
વિસંયોગફલં વિસંયોગ એવ ।
[255।20]
યત્તત્ પ્રહાણમ્ ।
[255।20-255।21]
પુરુષકારફલં તદાકૃષ્ટા ધર્મસ્તદ્યથા ઽધિમુક્તિમાર્ગસ્તત્સહભુવશ્ચ ।
[255।21]
યચ્ચાનાગતં ભાવ્યતે તચ્ચ પ્રહાણમ્ ।
[255।21-255।22]
અધિપતિફલં સ્વભાવાદન્યે સર્વસંસ્કારાઃ પૂર્વોત્પન્નવર્જ્યાઃ ।
[255।23]
ચતુર્ભિરમલે
[255।24]
અનાસ્રવે પ્રહાણમાર્ગે યત્કર્મ તચ્ચતુર્ભિઃ ફલૈઃ સફલં વિપાકફલં હિત્વા ।
[255।25]
અન્યચ્ચ સાસ્રવં યચ્છુભાશુભમ્
[256।01-256।02]
યચ્ચાન્યત્ પ્રહાણમાર્ગાત્સાસ્રવં કુશલં કર્મં યચ્ચાકુશલં તદપિ ચતુર્ભિર્વિસંયોગફલં હિત્વા ।
[256।03]
અનાસ્રવં પુનઃ શેષાં ત્રિભિરવ્યાકૃતં ચ યત્ ।
[256।04]
પ્રહાણમાર્ગાદન્યદનાસ્રવં કર્મ અવ્યાકૃતં ચ કર્મ ત્રિભિર્વિપાકવિસંયોગફલે હિત્વા ।
[256।05]
ચત્વારિ દ્વે તથા ત્રીણિ કુશલસ્ય શુભાદયઃ
[256।06]
અનુક્રમમિતિ પશ્ચાદ્વક્ષ્યતિ ।

[256।06-256।07]
કુશલ્સ્ય કર્મણઃ કુશલા ધર્માશ્ચત્વારિ ફલાનિ વિપાકફલં હિત્વા ।
[256।07]
અકુશલા દ્વે પુરુષકારાધિપતિફલે ।
[256।07-256।08]
અવ્યાકૃતા સ્ત્રીણિ નિઃષ્યન્દવિસંયોગફલે હિત્વા ।
[256।08]
અશુભસ્ય શુભાદ્યા દ્વે ત્રીણિ ચત્વાર્યનુક્રમમ્ ।
[256।10]
યથાક્રમમિત્યર્થઃ ।
અકુશલસ્ય કર્મણઃ કુશલા ધર્મા દ્વે પુરુષકારાધિપતિફલે ।
[256।11]
અકુશલાસ્ત્રીણિ વિપાકવિસંયોગફલે હિત્વા ।
[256।11-256।12]
અવ્યાકૃતાશ્ચત્વારિ વિસંયોગફલં હિત્વા ।
[256।12-256।13]
અવ્યાકૃતે હિ સત્કાયાન્તગ્રાહદૃષ્ટી અકુશલાનાં સર્વત્રગાણાં દુઃખદર્શન હેયાનાં ચ નિઃષ્યન્દફલમ્ ।
[256।14]
અવ્યાકૃતસ્ય દ્વે ત્રીણિ ત્રીણિ ચૈતે શુભાદયઃ
[256।15]
અવ્યાકૃતસ્ય કર્મણઃ કુશલા ધર્મા દ્વે પુરુષકારાધિપતિફલેલ્ ।
[256।15-256।16]
અકુશલાઃ ત્રીણિ વિપાકવિસંયોગફલે હિત્વા ।
[256।16-256।17]
અકુશલા હિ દુઃખદર્શનાદિહેયા અવ્યાકૃતયોર્દૃષ્ટ્યોનિઃર્ષ્યન્દફલમ્ ।
[256।17]
અવ્યાકૃતા ધર્મા એતાન્યેવ ત્રીણિ ।
[256।18]
સર્વે ઽતીતસ્ય ચત્વારિ
[256।19]
સર્વ ઇતિ ત્રૈયધ્વિકાઃ ।
[256।19-256।20]
અતીતસ્ય કર્મણસ્ત્રૈયદ્વિકાઃ ધર્માશ્ચત્વારિ ફલાનિ ।
[256।20]
વિસંયોગફલલ્ં હિત્વા ।
[256।21]
મધ્યમસ્યાપ્યનાગતાઃ ।
[256।22]
પ્રત્યુત્પન્નસ્યાપિ કર્મણો ઽનાગતા ધર્માશ્ચત્વાતિ ફલાન્યેતાન્યેવ ।
[256।23]

મધ્યમા દ્વે
[256।24]
પ્રત્યુત્પન્ના ધર્માઃ પ્રત્યુપન્નસ્ય દ્વે પુરુષકારાધિપતિફલે ।
[256।25]
અજાતસ્ય ફલાનિ ત્રિણ્યનાગતાઃ
[257।01]
અનાગતસ્યાનાગતાનિ ત્રીણિ ફલાનિ ।
નિઃષ્યન્દવિસંયોગફલે હિત્વા ।
[257।02]
સ્વભૂમિધર્માશ્ચત્વારિ
[257।03]
સ્વભૂમિકસ્ય કર્મણઃ સ્વભૂમિકા ધર્માશ્ચત્વારિ ફલાનિ વિસંયોગફલં હિત્વા ।
[257।04]
ત્રીણિ દ્વે વા ઽન્યભૂમિકાઃ ।
[257।05]
અન્યભૂમિકા ધર્મા અનાસ્રવાશ્ચેત્ ત્રીણિ ફલાનિ ।
વિપાકવિસંયોગફલે હિત્વા ।
[257।06]
ધાત્વપતિતત્વાત્ ।
સાસ્રવાશ્ચેત્ દ્વે પુરુષકારાધિપતિફલે ।
[257।07]
શૈક્ષસ્ય ત્રીણિ શૈક્ષાદ્યાઃ
[257।08]
શૈક્ષસ્ય કર્મણઃ શૈક્ષા ધર્માસ્ત્રીણિ ફલાનિ વિપાકવિસંયોગફલે હિત્વા ।
[257।08-257।09]
અશૈક્ષા અપ્યેવમ્ ।
[257।09]
નૈવશૈક્ષાનાશૈક્ષા અપિ વિપાકનિઃષ્યન્દફલે હિત્વા ।
[257।10]
અશૈક્ષસ્ય તુ કર્મણઃ
[257।11]
ધર્માઃ શૈક્ષાદિકા એકં ફલં ત્રીણ્યપિ ચ દ્વયમ્ ।
[257।12]
અશૈક્ષસ્ય કર્મણઃ શૈક્ષા ધર્માઃ એકમધિપતિફલમ્ ।
[257।12-257।13]
અશૈક્ષાસ્ત્રીણિ વિપાકવિસંયોગફલે હિત્વા ।
[257।13]
નૈવશૈક્ષાનાશૈક્ષા દ્વે પુરુષકારાધિપતિફલે ।
[257।14]
તાભ્યામન્યસ્ય શૈક્ષાદ્યા દ્વે દ્વે પઞ્ચ ફલાનિ ચ