અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 361380

"મૃષાવાદાતિગર્હ્યત્વાત્ સૌકર્યાદક્રિયાપ્તિતઃ ।"
[218।12]
મૃષાવાદપ્રસઙ્ગાચ્ચ સર્વશિક્ષાવ્યતિક્રમે ।
[218।13-218।15]
સર્વત્ર હિ શિક્ષાતિક્રમે સમનુયુજ્યમાનસ્યોપસ્થિતમિદં ભવતિ નાહમેવમહાર્ષમિતિ મૃષાવાદસ્ય પ્રસઙ્ગો ભવત્યતો મૃષાવાદાદ્વિરતિર્વિધીયતે કથં કૃતાતિક્રમો ઽપ્યાત્મનિ માવિષ્કુર્યાદિતિ ।
[218।15-218।16]
કિં પુનઃ કારણં પ્રતિક્ષેપણસાવદ્યાચ્છિક્ષાપદસ્ય ન વ્યવસ્થાપિતમ્ ।
[218।17]
પ્રતિક્ષેપણસાવદ્યાન્મદ્યાદેવ
[218।18]
કિં કારણં મદ્યાદેવ નાન્યસ્માત્ ।
[218।19]
અન્યગુપ્તયે
[218।20]
મદ્યં પિવતો ઽન્યાન્યપ્યઙ્ગાન્યગુપ્તાનિ સ્યુઃ ।
[218।20-218।21]
કથં પુનર્મદ્યપાનં પ્રતિક્ષેપણસાવદ્યં ગમ્યતે ।
[218।21]
પ્રકૃતિસાવદ્યલક્ષણાભાવાત્ ।
[218।21-218।22]
પ્રકૃતિસાવદ્યં હિ ક્લિષ્ટેનૈવ ચિત્તેનાધ્યાચર્યતે ।
[218।22]
શક્યં તુ મદ્યં પ્રતીકારબુદ્ધ્યૈવ પાતું યાવન્ન મદયેત્ ।
[218।22-218।23]
ક્લિષ્ટમેવ તચ્ચિત્તં યન્મદનીયં જ્ઞાત્વા પિબતિ ।
[218।23-218।24]
ન તત્ ક્લિષ્ટં યદમદનીયમાત્રાં વિદિત્વા પિબતિ ।
[218।24]
પ્રકૃતિસાવદ્યં મદ્યમિતિ વિનયધરાઃ ।
[218।24-218।25]
"કથં ભદન્ત ગ્લાન ઉપસ્થાતવ્યઃ ।
[218।25-218।26]
પ્રકૃતિસાવદ્યમુપાલિન્ સ્થાપયિત્વા" ઇત્યુક્તં ભગવતા ।
[218।26]
શાક્યેષુ ચ ગ્લાનેષુ મદ્યપાનં નાભ્યનુજ્ઞાતમ્ ।
[218।27-218।28]
ઇદં ચોક્તં માં ભિક્ષવઃ શાસ્તારમુદ્દિશદ્ભિઃ કુશાગ્રેણાપિ મદ્યં ન પાતવ્યમિ" ત્યતઃ પ્રકૃતિસાવદ્યમિતિ જ્ઞાયતે ।
[218।28]
આર્યૈશ્ચ જન્માન્તરગતૈરપ્યનધ્યાચારાત્ ।
[218।29]

પ્રાણિવધાદિવત્ ।
કાયદુશ્ચરિતવચનાદ્દુર્ગતિગમનાચ્ચેતિ ।
નેત્યાભિધાર્મિકાઃ ।
[219।01-219।02]
ઉત્સર્ગવિહિતસ્યાપિ ગ્લાનેષુ પ્રજ્ઞપ્તિસાવદ્યસ્ય પુનર્મદ્યસ્યાપવાદઃ પ્રસઙ્ગપરિહારાર્થં મદ્નીયમાત્રાનીયમનાત્।
[219।02]
અત એવ કુશાગ્રપાનપ્રતિષેધઃ ।
[219।03]
આર્યૈરનધ્યાચરણં હ્રીમત્ત્વાત્તેન ચ સ્મૃતિનાશાત્ ।
[219।03-219।04]
અલ્પકસ્યાપ્યપાનમનિયમાદ્વિષવત્ ।
[219।04]
દુશ્ચરિતવચનં પ્રમાદસ્થાનત્વાત્ ।
[219।04-219।05]
અત એવાત્ર પ્રમાદસ્થાનગ્રહણં નાન્યેષુ તેષાં પ્રકૃતિસાવદ્યત્વાત્ ।
[219।05]
અત્યાસેવિતેન દુર્ગતિગમનાભિધાનમ્ ।
[219।05-219।06]
તત્પ્રસઙ્ગેનાભીક્ષ્ણમકુશલસંતતિપ્રવૃત્તેરાપાયિકસ્ય કર્મણ આક્ષેપાદ્વૃત્તિલાભાદ્વા ।
[219।06-219।07]
સુરામૈરેયમદ્યપ્રમાદસ્થાનમિતિ કો ઽર્થઃ ।
[219।07]
સુરા અનાસવઃ ।
મૈરેયં દ્રવાસવઃ ।
[219।07-219।08]
તે ચ કદાચિદપ્રાપ્તચ્યુતમદ્યભાવે ભવતઃ ઇત્યતો મદ્યગ્રહણમ્ ।
[219।08-219।09]
પૂગફલકોદ્રવાદયો ઽપિ મદયન્તીતિ સુરામૈરેયગ્રહણમ્ ।
[219।09-219।10]
પ્રજ્ઞપ્તિસાવદ્યસ્યાપ્યાદરેણ પ્રહેયત્વે કારણજ્ઞાપનાર્થં પ્રમાદસ્થાનવચનમ્ ।
[219।10]
સર્વપ્રમાદાસ્પદત્વાદિતિ ।
[219।11-219।12]
ય ઇમે ત્રયઃ પ્રાતિમોક્ષધ્યાનાનાસ્રવસંવરાઃ કિમેષાં યત એકો લભ્યતે તતઃ શેષૌ ।
[219।12]
નેત્યાહ ।
કિં તર્હિ ।
[219।13]
સર્વોભયેભ્યઃ કામાપ્તો વર્તમાનેભ્ય આપ્યતે ।
[219।14]

વર્તમાનેભ્ય એવ સ્કન્ધાયતન ધાતુભ્યઃ કામાપ્ત ઇતિ પ્રાતિમોક્ષસંવરઃ ।
[219।15]
સર્વેભ્ય ઇતિ મૌલપ્રયોગપૃષ્ઠેભ્યઃ ।
[219।15-219।17]
ઉભયેભ્ય ઇતિ સત્ત્વાસત્ત્વાખ્યેભ્યઃ પ્રકૃતિપ્રતિક્ષેપણસાવદ્યેભ્યશ્ચ વર્તમાનેભ્ય એવ સ્કન્ધાયતનધાતુભ્યો લભ્યતે ।
[219।17]
સત્ત્વાધિષ્ટાનપ્રવૃત્તત્વાત્ નાતીતાનાગતેભ્યઃ ।
તેષામસત્ત્વસંખ્યાતત્વાત્ ।
[219।18]
મૌલેભ્યઃ સર્વકાલેભ્યો ધ્યાનાનાસ્રવસંવરૌ
[219।19-219।21]
મૌલેભ્ય એવ કર્મપથેભ્યો ધ્યાનાનાસ્રવસંવરૌ લભ્યેતે ન પ્રયોગપૃષ્ઠેભ્યઃ કુત એવ પ્રજ્ઞપ્તિસાવદ્યેભ્યઃ સર્વકાલેભ્યશ્ચ સ્કન્ધાયતનધાતુભ્યો લભ્યેતે અતીતાનાગતેભ્યો ઽપિ ।
[219।21]
અત એવ ચતુષ્કોટિકં ક્રિયતે ।
[219।21-219।22]
સન્તિ તાનિ સ્કન્ધ ધાત્વાયતનાતિ યેભ્યઃ પ્રાતિમોક્ષસંવરઃ એવ લભ્યતે ન ધ્યાનાનાસ્રવસંવરાવિતિ વિસ્તરઃ ।
[219।22-219।23]
પ્રથમા કોટિઃ પ્રત્યુત્પન્નેભ્યઃ સામન્તકપૃષ્ઠેભ્યઃ પ્રતિક્ષેપણસાવદ્યાચ્ચ ।
[219।23-219।24]
દ્વિતીયા ઽતીતાનાગતેભ્યો મૌલેભ્યઃ કર્મપથેભ્યઃ ।
[219।24]
તૃતીયા પ્રત્યુત્પન્નેભ્યો મૌલેભ્યઃ કર્મપથેભ્યઃ ।
[220।01]
ચતુર્થ્યતીતાનાગતેભ્યઃ સામન્તકપૃષ્ઠેમ્યઃ ઇતિ ।
[220।01-220।02]
નતુ સંવરકાલે વર્તમાનાઃ કર્મપથાઃ સન્તીતિ વર્તમાનાધિષ્ઠાનેભ્યઃ ઇતિ વક્તવ્યમ્ ।
[220।02-220।03]
અનાગતાનામેવ સંવરણં યુજ્યતે નાતીતવર્તમાનાનામ્ ।
[220।04-220।05]
અથ કિં સંવરાસંવરૌ સર્વસત્ત્વેભ્ય એવ લભ્યેતે સર્વાઙ્ગેભ્યઃ સર્વકારણૈશ્ચ આહોસ્વિદસ્તિ ભેદઃ ।
[220।05]
નિયતં તાવત્ લભ્યતે ।
[220।06]
સંવરઃ સર્વસત્ત્વેભ્યો વિભાષા ત્વઙ્ગકારણૈઃ ।
[220।07]
સર્વસત્ત્વેભ્ય એવ સંવરો લભ્યતે કેભ્યશ્ચિત્ અઙ્ગેભ્યસ્તુ વિભાષા ।
[220।07-220।08]
કશ્ચિત્ સર્વેભ્યો લભ્યતે ।
[220।08]
ભિક્ષુસંવરઃ ।

કશ્ચિચ્ચતુર્ભ્યઃ ।
તતો ઽન્યઃ ।
[220।08-220।09]
કર્મપથા હિ સંવરસ્યાઙ્ગાનિ ।
[220।09]
કારણૈરપિ કેનચિત્ પર્યાયેણ સર્વૈઃ કેનચિદેકેન ।
કેન તાવત્સર્વૈઃ ।
[220।10]
યદ્યલોભાદ્વેષામોહાઃ કારણાનીષ્યન્તે ।
કેનૈ કેન ।
[220।10-220।11]
યદિ મ્કૃદુમધ્યાધિમાત્રાણિ ચિત્તાનિ કારણાનીષ્યન્તે ।
[220।11-220।12]
પશ્ચિમં પર્યાયં નિયમય્યોચ્યતે અસ્તિ સંવરસ્થાયી સર્વસત્ત્વેષુ સંવૃતો ન સર્વાઙ્ગૈઃ ન સર્વકારણૈઃ ।
[220।12-220।13]
યો મૃદુના ચિત્તેન મધ્યેનાધિમાત્રેણ વા ઉપાસકોવાસ શ્રામણેરસંવરં સમાદત્તે ।
[220।13-220।14]
અસ્તિ સર્વસત્ત્વેષુ સંવૃતઃ સર્વઙ્ગૈશ્ચ ન તુ સરકારણૈઃ ।
[220।14]
યો મૃદુના ચિત્તેન મધ્યેનાધિમાત્રેણ વા ભિક્ષુસંવરં સમાદત્તે ।
[220।15]
અસ્તિ સર્વસત્ત્વેષુ સર્વઙ્ગૈઃ સર્વકારણૈશ્ચ ।
[220।15-220।16]
યસ્ત્રિવિધેન ચિત્તેન ત્રીન્ સંવરાન્ સમાદત્તે ।
[220।16]
અસ્તિ સર્વસત્ત્વેષુ સર્વકારણૈશ્ચ ન તુ સર્વાઙ્ગૈઃ ।
[220।16-220।17]
ય ઉપાસકોપવાસશ્રામણેરસંવરાન્મૃદુમધ્યાધિમાત્રૈઃ સમાદત્તે ।
[220।17-220।18]
યસ્તુ ન સર્વસત્ત્વેષુ સ્યાદીદૃશો નાસ્તિ ।
[220।18-220।19]
યસ્માત્સર્વસત્ત્વાનુગતે કલ્યાણાશયે સ્થિતઃ સંવરં પ્રતિલભતે નાન્યથા પાપાશયસ્યાનુપરતત્વાત્ ।
[220।19-220।20]
પઞ્ચ નિયમાન્ કુર્વન્ પ્રાતિમોક્ષસમ્વરં પ્રતિલભતે ।
[220।20]
સત્ત્વાઙ્ગદેશકાલસમયનિયમાત્ ।
[220।20-220।21]
અમુષ્માત્સત્ત્વાદ્વિરમામીતિ સત્ત્વનિયમઃ ।
[220।21]
અમુષ્માદઙ્ગાદિત્યઙનિયમઃ ।

અમુસ્મિન દેશ ઇતિ દેશનિયમઃ ।
[220।22]
માસાદ્યાવદિતિ કાલનિયમઃ ।
અન્યત્ર યુદ્ધાદિતિ સમયનિયમઃ ।
[220।22-220।23]
સુચરિતમાત્રં તુ સ્યાત્તથા ગૃહ્ણતઃ ।
[220।23]
કથમશક્યેભ્યઃ સંવરલાભઃ ।
[220।23-220।24]
સર્વસત્ત્વજીવિતાનુપઘાતાધ્યાશયેનાભ્યુપગમાત્ ।
[220।24-220।25]
યદિ પુનઃ શક્યેભ્ય એવ સંવરો લભ્યતે ચયાપચયયુક્તઃ સ્યાત્ ।
[220।25]
શક્યાશક્યાનામિતરેતરસંચારાત્ ।
[220।25-220।26]
એવં ચ સતિ વિનાપિ લાભત્યાગકારણાભ્યાં સંવરસ્ય લાભત્યાગૌ સ્યાતામિતિ વૈભાષિકાઃ ।
[220।26]
નૈવં ભવિસ્યતિ ।
[220।26-221।01]
યથા હ્યપૂર્વતૃણાદ્યુત્પત્તૌ શોષે વા સંવરસ્ય વૃદ્ધિહ્લાસૌ ન ભવતસ્તથા શક્યાશક્યસંચારે ઽપિ ન સ્યાતામ્ ।
[221।01]
ન સત્ત્વાનાં પૂર્વં પશ્ચાચ્ચ ભાવાત્તૃણાદીનાં ત્વભાવાત્ ।
[221।01-221।02]
કો ન્વત્ર વિશેષો ન વા ભવેદસત્સુ તૃણાદિષુ સંવરસ્તદ્વદશક્યો વા ભવેત્ ।
[221।02-221।04]
યદા ચ પરિનિર્વૃતા ન ભવન્ત્યેવ તદા કથં સંવરહ્લાસો ન સ્યાદિતિ નૈષ યુક્તઃ પરિહારઃ ।
[221।04]
તસ્માત્પૂર્વક એવ પરિહારઃ સાધુઃ ।
[221।04-221।06]
એવં તર્હિ પૂર્વબુદ્ધપરિનિર્વૃતેભ્ય ઉત્તરેષાં બુદ્ધાનાં પ્રતિમોક્ષસંવરસ્યા લાભાત્કથં શીલન્યૂનતા ન પ્રસજ્યેત ।
[221।06]
સર્વેષાં સત્ત્વેભ્યો લાભાત્ ।
[221।06-221।07]
યદિ હિ તે ઽપ્યભવિષ્યં સ્તેભ્યો ઽપિ તે ઽલપ્સ્યન્ત ।
[221।07]
ઉક્તં યતઃ સંવરો લભ્યતે ।
[221।08]
અસમ્વરસ્તુ સર્વેભ્યઃ સર્વાઙ્ગેભ્યો ન કારણૈઃ
[221।09]
અસંવરસ્તુ સર્વસત્ત્વેભ્યો લભ્યતે સર્વકર્મપથેભ્યશ્ચ ।

[221।09-221।10]
નાસ્તિ હિ વિકલેનાસંવરેણાસંવરિકઃ ।
[221।10]
ન તુ સર્વકારણૈર્યુગપત્ મૃદ્વાદિચિત્તાસંભવાત્ ।
[221।10-221।12]
યો મૃદુના ચિત્તેનાસંવરં પ્રતિલભતે સો ઽધિમાત્રેણાપિ ચિત્તેન પ્રાણિનં જીવિતાદ્વ્યપરોપયન્મૃદુનૈવા સંવરેણ સમન્વાગતો ભવત્યધિમાત્રયા તુ પ્રાણાતિપાતવિજ્ઞપ્ત્યા ।
[221।12-221।13]
એવં મધ્યાધિમાત્રેણ યોજ્યમ્ ।
[221।13-221।15]
તત્રેમે આસંવરિકાસ્તદ્યથા ઔરભ્રિકાઃ કૌક્કુટિકાઃ સૌકરિકાઃ શાકુનિકા માત્સિકા મૃગલુબ્ધકાશ્ચૌરા વધ્યઘાતકા બન્ધનપાલકા નાગબન્ધકાઃ શ્વપાકા વાગુરિકાશ્ચ ।
[221।15-221।16]
રાજાનો દણ્ડનેતારો વ્યાવહારિકાશ્ચાર્થત આસંવરિકાઃ અસંવરે ભવત્વાત્ તત્રસ્હતયા અસંવર એષામસ્તીતિ આસંવરિકા વા ।
[221।16-221।17]
ઉરભ્રાન્ ઘ્નન્તીતિ ઔરભ્રિકાઃ ।
[221।17]
એવમન્યે ઽપિ યોજ્યાઃ ।
[221।17-221।18]
યુક્તસ્તાવત્ સંવરસ્ય સર્વસત્ત્વેભ્યો લાભઃ ।
[221।18]
સર્વસત્ત્વહિતાધ્યાશયેન ગ્રહણાત્ ।
[221।18-221।20]
ઔરભ્રિકાદીનાં તુ માતાપિતૃપુત્રદારાદિષ્વવિપન્નાશયાનાં જીવિતહેતોરપ્યહન્તુકામાનાં કથમસંવરઃ સર્વસત્ત્વેભ્યો યુજ્યતે ।
[221।20]
માત્રાદીનપિ હિ ત ઉરભ્રીભૂતાન્ હન્યુઃ ।
[221।20-221।21]
ન હિ તાવત્તે ત એવ ઇતિ વિદ્વાંસો હન્યુઃ ।
[221।21-212।22]
આર્યીભૂતાનાં ચ પુનઃ પશુ ભવિતું નાસ્ત્યવકાશ ઇતિ તેભ્યઃ કથં સ્યાત્ ।
[221।22-221।23]
યદિ ચા નાગતાત્મભાવાપેક્ષયા વર્ત્તમાનાદસંવૃતઃ સ્યાદુરભ્રાદીનપિ તે પુત્રીભૂતાત્ સર્વથા ન હન્યુરિતિ ઇન સ્યાત્તેભ્ય્યો ઽસંવરઃ ।
[221।23-222।01]
કથં હિ નામ જિઘાંસતામેવ તેભ્યો ન સ્યાદસંવરઃ ।
[222।01]
એતન્માત્રાદિષુ સમાનમ્ ।
[222।01-222।02]
કથં હિ નામાજિઘાંસતામેવ તેભ્યઃ સ્યાદસંવર ઇતિ ।
[222।02]
યશ્ચૌરભ્રિકો જન્મનાપ્યાદત્તે સ્વદારપરિતુષ્ટો મૂકશ્ચ ।
[222।03]
કથમસ્ય પૂર્વઙ્ગેભ્યો ઽસંવરઃ સ્યાત્ ।

આશયસ્યાવિપન્નત્વાત્ ।
[222।03-222।04]
મૂકો ઽપિ ચ વાક્પ્રાપણીયમર્થં કાયેન પ્રાપયિતું શક્ત ઇતિ ।
[222।04-222।05]
યસ્તર્હિ દ્વે ત્રીણિ વા શિક્ષાપદાનિ સમાદત્તે ।
[222।05]
સર્વથા નાસ્તિ વિકલઃ પ્રાદેશિકશ્ચાસંવરિક ઇતિ વૈભાષિકાઃ ।
[222।05-222।07]
યથા ભ્યુપગમં વિકલો ઽપિ સ્યાત્ પ્રાદેશિકો ઽપ્યસંવરઃ સંવરશ્ચાન્યત્રાષ્ટવિધાદિતિ સૌત્રાન્તિકાઃ ।
[222।07]
તન્માત્રશીલ દૌઃશ્લીલ્યપ્રતિબન્ધાત્ ।
[222।08]
ઉક્તમિદમસંવરસ્ય યેભ્યો લાભઃ ।
કથં તુ લાભ ઇતિ નોક્તમ્ ।
તત ઇદમુચ્યતે ।
[222।09]
અસંવરસ્ય ક્રિયયા લાભો ઽભ્યુપગમેન વા ।
[222।10]
દ્વાભ્યાં કારણાભ્યામસંવરો લભ્યતે ।
[222।10-222।11]
વધપ્રયોગક્રિયયા તત્કુલીનૈઃ તત્કર્માભ્યુપગમાચ્ચાન્યત્ર કુલીનૈઃ ।
[222।11]
વયમપ્યનયા જીવિકયા જીવિષ્યામ ઇતિ ।
[222।12]
શેષાવિજ્ઞપ્તિલાભસ્તુ ક્ષેત્રાદાનાદરેહનાત્
[222।13]
ક્ષેત્રં વા તદ્રૂપં ભવતિ યત્રારામાદિપ્રદાનમાત્રેણાવિજ્ઞપ્તિરુત્પદ્યતે ।
[222।13-222।14]
યથૌપધિકેષુ પુણ્યક્રિયાવસ્તુષુ ।
[222।14-222।15]
અથવા સમાદાનમાદત્તે બુદ્ધમવન્દિત્વા ન ભોક્ષ્યે તિથિમાસાર્ધમાસભક્તાનિ વા નિત્યં કરિષ્યામીત્યાદિ ।
[222।15-222।16]
આદરેણ તદ્રૂપેણ ક્રિયામીહતે કુશલામકુશલાં વા યતો ઽસ્યાવિજ્ઞપ્તિરુત્પદ્યતે ।
[222।16-222।17]
ઉક્તમેતદ્યથા સંવરાસંવરેતરાણાં પ્રતિલમ્ભઃ ।
[222।18]
ત્યાગ ઇદાનીં વક્તવ્યઃ ।
તત્ર તાવત્
[222।19-222।20]
પ્રાતિમોક્ષદમત્યાગઃ શિક્ષાનિક્ષેપણાચ્ચ્યુતેઃ ।

ઉભયવ્યઞ્જનોત્પત્તેર્મૂલચ્છેદાન્નિશાત્યયાત્
[222।21]
દામ્યન્ત્યનેનેતિ દમઃ સંવરો ઽભિપ્રેતસ્તેનેન્દ્રિયદમનાત્ ।
[222।21-222।22]
ચતુર્ભિઃ કારણૈઃ પ્રાતિમોક્ષસંવરસ્ય ત્યાગઃ ।
[222।22]
સ્થાપયિત્વોપવાસમ્ ।
[222।22-222।24]
શિક્ષાપદાનાં વિજ્ઞપુરુષસ્યાન્તિકે પ્રત્યાખ્યાનદાશયતઃ નિકાયસભાગત્યાગાત્ યુગપદુ ભયવ્યઞ્જનપ્રાદુર્ભાવાત્ કુશલમૂલસમુચ્છેદાચ્ચ ।
[222।24]
ઉપવાસસંવરસ્ય ત્વેભિશ્ચતુર્ભિરારાત્રિક્ષયાચ્ચ ।
[222।24-222।25]
તાન્યેતાન્યભિસમસ્ય પઞ્ચ ત્યાગકારણાનિ ભવન્તિ ।
[222।25-222।26]
કિં પુનઃ કારણમેભિઃ કારણૈસ્ત્યાગો ભવતિ ।
[222।26-222।27]
સમાદાનવિરુદ્ધવિજ્ઞપ્ત્યુત્પાદાદાશ્રયત્યાગાદાશ્રયવિકોપનાન્નિદાનચ્છેદાત્તાવદેવાક્ષેપાચ્ચ ।
[223।01]
પતનીયેન ચેત્યેકે
[223।02]
અન્યે પુનરાહુશ્ચતુર્ણાં પતનીયાનામન્યતમેન ભિક્ષુશ્રામણેરસંવરત્યાગ ઇતિ ।
[223।03]
સદ્ધમન્તિર્ધિતો ઽપરે ।
[223।04]
સદ્ધર્મસ્યાન્તર્ધાનાદિત્યપરે ।
[223।04-223।05]
યસ્માદન્તર્હિતે સદ્ધર્મે સર્વશિક્ષાસીમાકર્માન્તાઃ પ્રતિપ્રસ્રભ્યન્ત ઇતિ ।
[223।06]
ધનર્ણવત્તુ કાદ્મીરૈરાપન્નસ્યેષ્યતે દ્વયમ્
[223।07]
કાશ્મીરાસ્તુ ખલુ વૈભાષિકાઃ એવમિચ્છન્તિ ।
[223।07-223।08]
ન મૌલીમધ્યાપત્તિમા પન્નસ્યાસ્તિ ભિક્ષુસંવરત્યાગઃ ।
[223।08]
કિં કારણમ્ ।
ન હ્યેકદેશક્ષોભાત્ કૃત્સ્ન સંવરત્યાગો યુક્ત ઇતિ ।
[223।09]
નૈવ ચાન્યામપ્યાપત્તિ માપન્નસ્યાસ્તિ શીલચ્છેદઃ ।
કિં તર્હિ ।
[223।09-223।10]

દ્વયમસ્ય ભવતિ શીલં દૌઃશીલ્યં ચ ।
[223।10]
યથા કસ્યચિદ્ધનં સ્યાદૃણં ચ ।
[223।10-223।11]
આવિષ્કૃતાયાં તુ તસ્યામાપત્તૌ શીલવાન્ભવતિ ન દુઃશીલો યથા ઋણં શોધયિત્વા ધનવાન્ભવતિ ન ત્વૃણવાનિતિ ।
[223।12]
યત્તર્હિ ભગવતોક્તમ્ "ભિક્ષુર્ભવત્યશ્રમણો ઽશાક્યપુત્રીયો ધ્વસ્યતે ભિક્ષુભાવાત્ ।"
[223।13]
કતમસ્ય ભવતિ શ્રામણ્યં ધ્વસ્તં પતિતં પરાજિતમિતિ ।
[223।13-223।14]
પરમાર્થભિક્ષુત્વં સંધાયૈતદુક્તમ્ ।
[223।14]
ઇદમભિસાહસં વર્તતે ।
કિમત્રાભિસાહસમ્ ।
[223।14-223।15]
યત્ ભગવતા નીતાર્થં પુનરન્યથા નીયતે ।
[223।15]
દૌઃશીલ્યાય ચ બહુક્લેશેભ્યઃ પ્રત્યયા દીયન્તે ।
[223।15-223।16]
કથમેત નીતાર્થમ્ ।
[223।16]
એષ હિ વિનયે નિર્દેષઃ ।
"ચતુર્વિધો ભિક્ષુઃ ।
[223।17]
સંજ્ઞાભિક્ષુઃ પ્રતિજ્ઞાભિક્ષુર્ભિક્ષત ઇતિ ભિક્ષુર્ભિન્નક્લેશત્વાત્ ભિક્ષુઃ ।
[223।17-223।18]
અસ્મિંસ્ત્વર્થે જ્ઞપ્તિચતુર્થકર્મોપસંપન્નો ભિક્ષુરિ"તિ ।
[223।18-223।21]
ન ચાસૌ પૂર્વં પરમાર્થભિક્ષુરાસીદ્યતઃ પશ્ચાદભિક્ષુર્ભવેત્ યચ્ચોક્તમેકદેશક્ષોભાદિતિ અત્ર શાસ્ત્રૈવ દત્તો ઽનુયોગ "સ્તદ્યથા તાલો મસ્તકાચ્છિન્નો ઽભવ્યો ઽઙ્કુરિતત્વાય અભવ્યો વિરુઢિં વૃદ્ધિં વિપુલતામાપ્તુ" મિત્યુપમાં કુર્વતા ।
[223।21]
કઃ પુનરૂપમાર્થઃ ।
[223।21-223।22]
એવમેકદેશ સ્યાપિ મૂલભૂતસ્ય ચ્છેદાદભવ્યઃ સંવરશેષો વિરોડુમિતિ ।
[223।22-223।24]
સ ચ ગુર્વીં ભિક્ષુભાવમર્યાદાભેદિનીં મૌલીમાપત્તિમાપદ્યમાનસ્તીવ્રાનપત્રાપ્યયોગાત્સંવરસ્ય મૂલં ચ્છિનત્તીતિ યુક્તઃ કૃત્સ્નસંવરત્યાગઃ ।
[223।23-224।02]
યસ્ય ચૈકગ્રાસપરિભોગો ઽપ્યેકપાદ પાર્ષ્ણિર્પ્રદેશપરિભોગો ઽપિ ચ નાભ્યનુજ્ઞાયતે સાંઘિકયોરાહારવિહારયોઃ સર્વભિક્ષુસંભોગબહિષ્કૃતશ્ચ શાસ્ત્રા યં ચાધિકૃત્યોક્તં ।
[224।03-224।04]
"નાશયત કારણ્ડવકં કશમ્બકમપકર્ષત ।
અથોત્પ્લાવિનં વાહયત અભિક્ષું ભિક્ષુવાદિનમ્"ઇતિ ॥

[224।05]
તસ્ય કીદૃશો ભિક્ષુભાવઃ ।
યાદૃશસ્તાદૃશો ઽસ્તુ ।
અસ્તિ તુ ભિક્ષુભાવઃ ।
[224।05-224।06]
તથાહિ "ચત્વારઃ શ્રમણા ન પઞ્ચમો ઽસ્તિ ચુન્દે"તિ
[224।07]
ભગવાનવોચત્
[224।08-224।09]
"માર્ગજિનો માર્ગદેશિકો માર્ગે જીવતિ યશ્ચ માર્ગદૂષી" અસ્ત્યેતદુક્તમ્ ।
[224।09-224।10]
સ ત્વેષ આકૃતિમાત્રાવશેષત્વાચ્છમણ ઉક્તો દગ્ધકાષ્ઠશુષ્કહ્લદશુકનાશા પૂતિવીજાલાતચક્રમૃતસત્ત્વવત્ ।
[224।10-224।11]
યદિ હિ દૌઃશીલ્યાદભિક્ષુઃ સ્યાત્ શિક્ષાદત્તકો ન સ્યાત્ ।
[224।11]
ન વયં બ્રૂમઃ સહાધ્યાપત્ત્યા સર્વઃ પારાજિકઃ ઇતિ ।
[224।11-224।12]
યસ્તુ પારાજિકઃ સો ઽવશ્યમભિક્ષુઃ ।
[224।12-224।13]
કશ્ચિત્તુ સંતાનવિશેષાન્ન પારાજિક એકચિત્તેનાપ્યપ્રતિચ્છાદનાદિતિ વ્યવસ્થાપિતં ધર્મસ્વામિના ।
[224।13-224।14]
યદિ તર્હિ પારાજિકો ન ભિક્ષુઃ કિં પુનર્ન પ્રવ્રાજ્યતે ।
[224।14-224।15]
તીવ્રાનપત્રાપ્યવિપાદિતત્વાત્ સંતતેઃ સંવરાભવ્યત્વાન્ન તુ ખલુ ભિક્ષુભાવાપેક્ષયા ।
[224।15]
તથા હ્યસૌ નિક્ષિપ્તશિક્ષો ઽપિ ન પ્રવ્રાજ્યતે ।
[224।15-224।16]
કશ્ચાયમનર્થે નિર્બન્ધો યદ્યસૌ તથાભૂતો ઽપિ ભિક્ષુર્નમો ઽસ્તુ તસ્મૈ તાદૃશાય ભિક્ષુત્વાય ।
[224।17]
સદ્ધર્માન્તર્ધાને બુ વિનયકર્માભાવાદપૂર્વસંવરલાભો નાસ્તિ ।
[224।17-224।18]
લબ્ધસ્ય તુ નાસ્તિ ત્યાગઃ ।
[224।19]
અથ ધ્યાનાનાસ્રવસંવરયોઃ કથં ત્યાગઃ ।
[224।20]
ભૂમિસંચારહાનિભ્યાં ધ્યાનાપ્તં ત્યજ્યતે શુભમ્ ।
[224।21]
સર્વમેવ ધ્યાનાપ્તં કુશલં દ્વાભ્યાં કારણાભ્યાં પરિત્યજ્યતે ।
[224।21-224।22]
ઉપપત્તિતો વા ભૂમિસંચારાદૂર્ધ્વં ચાવશ્યં પરિહાણિતો વા સમાપત્તેર્નિકાયસભાગત્વાચ્ચ કિઞ્ચિત્ ।

[224।23]
યથા ચ રૂપાપ્તં કુશલં ભૂમિસંચારહાનિભ્યાં ત્યજ્યતે
[224।24]
તથારૂપ્યાપ્તમાર્યં તુ ફલાપ્ત્યુત્તપ્તિહાનિભિઃ
[224।25]
અનાસ્રવં તુ કુશલં ત્રિભિઃ કારણૈઃ પરિત્યક્ષ્યતે ।
[224।25-225।01]
ફલપ્રાપ્તિતઃ પૂર્વકો માર્ગઃ પરિત્યક્ષ્યતે ।
[225।01]
ઇન્દ્રિયોત્તાપનેન મૃદ્ધિન્દ્રિયમાર્ગઃ ।
પરિહાણિત ઉત્તરો માર્ગઃ ।
[225।01-225।02]
ફલં ફલવિશિષ્ટો વા ।
[225।02]
એવં તાવત્ સંવરાસ્ત્યજ્યન્તે ।
[225।03]
અસંવરઃ સંવરાપ્તિમૃત્યુદ્વિવ્યઞ્જનોદયૈઃ ।
[225।04]
ત્રિભિઃ કારણૈરસંવરચ્છેદઃ ।
સંવરપ્રાપ્તિતઃ ।
[225।04-225।05]
યદિ સંવરં સમાદત્તે ધ્યાનસંવરં વા લભતે ।
[225।05]
હેતુપ્રત્યયબલેન સમાધિલાભાત્ ।
તેનાસંવશ્છિદ્યતે ।
[225।05-225।06]
પ્રતિદ્વન્દ્વબલીયસ્ત્વાત્ ।
[225।06]
મરણેનાશ્રયત્યાગાત્ ।
દ્વિવ્યઞ્જનોત્પાદેનાશ્રયવિકોપનાદિતિ ।
[225।06-225।07]
શસ્ત્રજાલત્યાગે ઽપ્યકરણાશયતઃ ।
[225।07]
સંવરમન્તરેણાસંવરચ્છેદો નાસ્તિ ।
[225।07-225।08]
નિદાનપરિવર્જને ઽપ્યૌષધમન્તરેણ પ્રવૃદ્ધરોગાવિનિવૃત્તિવત્ ।
[225।09-225।10]
ય આસંવરિક ઉપવાસં ગૃહ્ણાતિ કિમસૌ તસ્માત્સંવરાત્પુનરસંવરં ગચ્છત્યાહોસ્વિન્નૈવસંવરં નાસંવરમ્ ।
[225।10]
અસંવરમિત્યેકે ।

ત્યાગાશયસ્યાનાત્યન્તિકત્વાત્ ।
[225।10-225।11]
પ્રદીપ્તૈવાયઃપિણ્ડઃ પુનઃ શ્યામતાં નાપ્રયુજ્યમાનો ગચ્છતીત્યપરે ।
[225।11-225।12]
તલ્લાભસ્ય વિજ્ઞપ્ત્યધીનત્વાત્ ।
[225।13]
અથ સંવરાસંવરવિનિર્મુક્તા કથમવિજ્ઞપ્તિસ્ત્યજ્યતે ।
[225।14]
વેગાદાનક્રિયાર્થાયુર્મૂલચ્છેદૈસ્તુ મધ્યમા
[225।15-225।16]
યેન હ્યસૌ પ્રસાદક્લેશવેગેનાવિજ્ઞપ્તિરાક્ષિપ્તા ભવતિ તસ્ય ચ્છેદાત્સા ઽપિ ચ્છિદ્યતે ।
[225।16]
કુમ્ભકારચક્રેષુગતિવત્ ।
આદાનત્યાગાદપિ ચ્છિદ્યતે ।
[225।17]
યદિ સમાદાનં ત્યજત્યલં સમાદાનેનેતિ ।
[225।17-225।18]
ક્રિયાવિચ્છેદાદપિ વિચ્છિદ્યતે યથાસમાત્તમકુર્વતઃ ।
[225।18]
અર્થવિચ્છેદાદપિ વિચ્છિદ્યતે ।
કતમસ્યાર્થસ્ય ।
[225।18-225।19]
ચૈત્યારામવિહારશયનાસન યન્ત્રજાલાદિનો વસ્તુનઃ ।
[225।19-225।20]
આયુષો ઽપિ કુશલલ્મૂલાનામપિ ચ્છેદાદ્વિચ્છિદ્યતે ।
[225।20-225।21]
યદા કુશલમૂલાનિ સમુચ્છેત્તુમારભત ઇત્યેભિઃ ષદ્ભિઃ કારણૈરવિજ્ઞપ્તિર્મધ્યમા ત્યજ્યતે ।
[225।22]
કામાપ્તં કુશલારૂપં મૂલચ્છેદોર્ધ્વજન્મતઃ ।
[225।23]
કામાવચરં કુશલમરૂપસ્વભાવં દ્વાભ્યાં કારણાભ્યાં પરિત્યજ્યતે ।
[225।23-225।24]
કુશલમૂલસમુચ્છેદાદ્રૂપારૂપ્યધાતૂપપત્તિતો વા ।
[225।25]
પ્રતિપક્ષોદયાત્ ક્લિષ્ટમરૂપં તુ વિહીયતે
[226।01]
ક્લિષ્ટં ત્વરૂપસ્વભાવં સર્વમેવ પ્રતિપક્ષોદયાદ્વિહીયતે ।
[226।01-226।02]
યસ્યોપક્લેશપ્રકારસ્ય યઃ પ્રહાણમાર્ગસ્તેનાસૌ સપરિવારઃ પરિત્યજ્યતે નાન્યથા ।
[226।03]

અથ કેષાં સત્ત્વાનામસંવરો ભવતિ કેષાં સંવરઃ ।
[226।04]
નૃણામસંવરો હિત્વા શણ્ડપણ્ડદ્વિધાકૃતીન્ ।
[226।05]
કુરુંશ્ચ
[226।06]
મનુષ્યગતાવેવાસંવરો નાન્યત્ર ।
[226।06-226।07]
તત્રાપિ શણ્ઢપણ્ડકોભયવ્યઞ્જનાનુતરકૌરવાંશ્ચ હિત્વા ।
[226।08]
સંવરો ઽપ્યેવં દેવાનાં ચ
[226।09]
સંવરો હિ મનુષ્યાણામેવ યથોક્તં હિત્વા દેવાનાં ચેતિ ગતિદ્વયે સંવરઃ ।
[226।09-226।10]
શણ્ઢાદીનાં સંવરો નાસ્તીતિ કથં ગમ્યતે ।
[226।10]
સૂત્રાદ્વિનયાચ્ચ ।
[226।10-226।12]
સૂત્ર ઉક્તં યતશ્ચ મહાનામ ગૃહી અવદાતવસનઃ પુરુષઃ પુરુષેન્દ્રિયેણ સમન્વાગતો બુદ્ધં શરણં ગચ્છતિ યાવદ્વાચં ભાષતે ઉપાસકં માં ધારય ઇયતા ચોપાસકો ભવતી"તિ ।
[226।12-226।13]
વિનયે ઽપિ તદ્રૂપો નાશયિતવ્ય ઉક્તઃ ।
[226।13]
કિં પુનઃ કારણમેષાં સંવરો નાસ્તિ ।
[226।13-226।14]
ઉભયાશ્રયક્લેશાધિમાત્રતયા પ્રતિસંખ્યાનાક્ષમત્વાત્તીવ્રહ્રીવ્યપત્રાપ્યાભાવાચ્ચ ।
[226।14]
અસંવરસ્તર્હિ કસ્માન્નાસ્તિ ।
[226।14-226।15]
પાપે ઽપ્યસ્થિરાશયત્વાત્ ।
[226।15]
યત્રૈઅવ ચ સંવરસ્તત્રાસંવરો ઽપિ પ્રતિદ્વન્દ્વભાવાત્ ।
[226।15-226।16]
ઉત્તરકોરવાણાં સમાદાનસમાધ્યભાવાત્ પાપક્રિયાશયાભાવાચ્ચ સંવરાસંવરાભાવઃ ।
[226।16-226।17]
આપાયિકાનામપિ તીવ્રં હ્રીવ્યપત્રાપ્યં નાસ્તિ યદ્યોગાદ્ યદ્વિપાદનાચ્ચ સંવરાસંવરૌ સ્યાતામ્ ।
[226।18-226।20]
અપિ ખલ્વાશ્રય એવ સ તેષાં તાદૃશ ઊષરક્ષેત્રભૂતઃ શણ્ડપણ્ડકોભયવ્યઞ્જનોત્તરકૌરવાપાયિકાનાં યત્રાશ્રયે સંવરો પિ ન વિરોહત્યસંવરો ઽપ્યૂષર ઇવ ક્ષેત્રે સસ્યમપ્યતિમાત્રં કક્વમપીતિ ।
[226।20-226।21]
યત્તર્હિ સૂત્ર ઉક્તમ્ "અણ્ડજો ભિક્ષવો નાગો ઽષ્ટમ્યાં પક્ષસ્ય ભાવનાદભ્યુદ્ગમ્યાષ્ટાઙ્ગસમન્વાગતમુપવાસમુપવસતી"તિ ।
[226।22]

સુચરિતમાત્રં તત્તેષાં ન સંવરઃ ।
તસ્માદેવમનુષ્યાણામેવ સંવરઃ ।
તત્ર પુનઃ
[226।23]
નૃણાં ત્રયઃ
[226।24]
મનુષ્યાણાં સર્વે ત્રયઃ પ્રાતિમોક્ષાદિસંવરાઃ સંવિદ્યન્તે ।
[226।25]
કામરૂપજદેવાનાં ધ્યાનજઃ
[226।26]
ધ્યાનસંવરઃ કામરૂપધાતૂપપન્નાનાં દેવાનામુર્ધ્વં નાસ્તિ ।
[226।27]
અનાસ્રવઃ પુનઃ ।
[227।01]
ધ્યાનાન્તરાસંજ્ઞિસત્ત્વવર્જ્યાનામપ્યરૂપિણામ્
[227।02-227।03]
અનાસ્રવસંવરસ્તુ કામરૂપધાતૂપપન્નાનામપ્યસ્તિ ધ્યાનાન્તરિકાસંજ્ઞિસત્વોપપન્નાન્વર્જયિત્વા ।
[227।03]
આરૂપ્યોપપન્નાનામપિ તેષાં તુ સમન્વાગમતો ઽસ્તિ ન સંમુખીભાવતઃ ।
[227।04]
અતઃ પરમિદાનીં કર્મનિર્દેશાધિકારાત્સૂત્રીદ્દિષ્ટાનાં કર્મણાં નિર્દેષ આરપ્સ્યતે ।
[227।05]
ત્રીણિ કર્માણિ ।
કુશલં કર્માકુશલમવ્યાકૃતં કમેતિ ।
તત્ર
[227।06]
ક્ષેમાક્ષેમેતરત્કર્મ કુશલાકુશલેતરત્ ।
[227।07]
ઇદં કુશલાદીનાં લક્ષણમ્ ।
[227।07-227।08]
ક્ષેમં કર્મ કુશલં યદિષ્ટવિપાકં નિર્વાણપ્રાપકં ચ દુઃખપરિત્રાણાત્ ।
[227।08-227।09]
તત્કાલમત્યન્તં ચ અક્ષેમમકુશલં ક્ષેમપ્રતિદ્વન્દ્વભાવેન યસ્યાનિષ્ટો વિપાકઃ ।
[227।09-227।10]
તાભ્યામિતરત્કર્મ નૈવ ક્ષેમં નાક્ષેમં યત્તત્કુશલાકુશલાભ્યામિતરત્ વેદિતવ્યમ્ ।
[227।10]
અવ્યાકૃતમિત્યર્થઃ ।
પુનઃ
[227।11]
પુણ્યાપુણ્યમવિઞ્જં ચ સુખવેદ્યાદિ ચ ત્રયમ્

[227।12]
ત્રીણી કર્માણિ પુણ્યમપુણ્યમાનેઞ્જં ચ ।
પુનઃ ત્રીણિ ।
[227।12-227।13]
સુખવેદનીયં કર્મ દુઃખવેદનીયમદુઃખાસુખવેદનીયં ચ ।
[227।13]
તત્ર તાવત્
[227।14]
કામધાતૌ શુભં કર્મ પુણ્યમાનેઞ્જમૂર્ધ્વજમ્ ।
[227।15]
શુભમિતિ વર્તતે ।
રૂપારૂપ્યાવચરં કુશલં કર્માનેઞ્જમ્ ।
[227।15-227।16]
નનુ ચ ત્રીણિ ધ્યાનાનિ સેઞ્જિતાન્યુક્તાનિ ભગવતા ।
[227।16-227।17]
"યદત્ર વિતર્કિતં વિચારિતમિદમત્રાર્યા ઇઞ્જિતમિત્યાહુરિત્યેવમાદિ ।
[227।17]
સમાદૌ સાપક્ષાલતાં તેષામધિકૃત્યૈવમુક્તમ્ ।
[227।18]
આનિઞ્જાન્યપિ તુ તાન્યુક્તાન્યાનિઞ્જસૂત્રે ।
[227।18-227।19]
આનિઞ્જસંપ્રેયગામિનીં પ્રતિપદમારભ્ય ।
[227।19]
કિં પુનઃ કારણં સેઞ્જિતમેવાન્યત્રાનિઞ્જમુક્તમ્ ।
[227।20]
તદ્ભૂમિષુ યતઃ કર્મવિપાકં પ્રતિ નેઞ્જતિ
[227।21]
કામાવચરં હિ વિપાકં પ્રતિ કમ્પતે ।
કથં કમ્પતે ।
અવ્યવસ્થાનાત્ ।
[227।21-227।22]
અન્યગતિ કમપિ હ્યન્યસ્યાં ગતૌ વિપચ્યતે ।
[227।22]
અન્યદેવનૈકાયિકં ચાન્ય દેવનિકાયે ।
[227।22-227।24]
યદેવ હિ પ્રમાણબલવર્ણકર્માન્યભૂમિક સુખભોગાદિ સંવર્તનીયં કર્મ દેવેષુ વિપચ્યતે તદેવ કદાચિદન્યપ્રત્યયવશાન્મનુષ્યતિર્યકપ્રેતેષુ વિપચ્યતે ।
[227।24-227।25]
રૂપારૂપ્યાવચરં તુ કર્માન્યભૂમિકમન્યસ્યાં ભૂમૌ વિપક્તું ન જાતૂત્સહતે ।
[227।25-228।01]
તસ્માદ્વ્યવસ્થિતવિપાકત્વાદાનેઞ્જમિત્યુચ્યતે ।

[228।01]
અપુણ્યં તુ કર્માકુશલમિતિ પ્રસિદ્ધં લોકે ।
[228।02]
યશ્ચ લોકતો ઽર્થઃ પ્રસિદ્ધઃ કિં તત્ર યત્નેન ।
કૃતઃ પુણ્યાદીનાં કર્મણાં નિર્દેશઃ ।
[228।03]
સુખવેદનીયાદીનાં કર્તવ્યઃ ।
સ એષ ક્રિયતે ।
[228।04]
સુખવેદ્યં શુભં ધ્યાનાદાતૃતીયાત્
[228।05]
કુશલં કર્મ સુખવેદનીયં યાવત્ તૃતીયાદ્ધ્યાનાત્ ।
[228।05-228।06]
એષા હિ ભૂમિઃ સુખાયા વેદનાયા યદુત કામધાતુસ્ત્રીણિ ચ ધ્યાનાનિ ।
[228।07]
અતઃ પરમ્
[228।08]
અદુઃખાસુખવેદ્યં તુ
[228।09]
શુભમિતિ વર્તતે ।
[228।09-228।10]
તૃતીયધ્યાનાત્ પરેણ કુશલં કર્માદુઃખાસુખવેદનીયં સુખદુઃખવેદના ઽભાવાત્ ।
[228।11]
દુઃખવેદ્યમિહાશુભમ્
[228।12]
અકુશલં કર્મ દુઃખવેદનીયમ્ ।
ઇહગ્રહણં કામધાતાવેવ તદ્ભાવજ્ઞાપનાર્થમ્ ।
[228।12-228।13]
ન ચૈષાં વેદનૈવ ફલમ્ ।
[228।13]
કિં તર્હિ ।
સસંભારા ।
[228।14]
અધો ઽપિ મધ્યમસ્ત્યેકે ।
[228।15]
અન્યે પુનરાહુઃ તદેતન્મધ્યમદુઃખાસુખવેદનીયં કર્મોક્તમેતચ્ચતુર્થધ્યાનાદધો ઽપ્યસ્તિ ।
[228।16]
કિં કારણમ્ ।
[228।17]
ધ્યાનાન્તરવિપાકતઃ ।

[228।18]
ઇતરથા હિ ધ્યાનાન્તરકર્મણો વિપાકો ન સ્યાદ્ધ્યાનાન્તરં વા કસ્યચિત્કર્મણઃ ।
[228।18-228।19]
તત્ર સુખદુઃખયોરભાવાત્ ।
[228।19]
ધ્યાનાન્તરકર્મણો ધ્યાન એવ સુખેન્દ્રીયં વિપાક ઇત્યેકે ।
[228।19-228।20]
નૈવ તસ્ય વેદના વિપાક ઇત્યપરે ।
[228।20]
તદેતદુચ્છાસ્ત્રમ્ ।
[228।20-228।21]
શાસ્ત્રે હિ પઠિતં "સ્યાત્કર્મણશ્ચૈતસિક્યેવ વેદના વિપાકો વિપચ્યેત ।
[228।21]
સ્યાત્કુશલસ્યાવિતર્કસ્ય કર્મણ" ઇતિ ।
[228।22]
અપુર્વાચરમઃ પાકસ્ત્રયાણાં ચેષ્યતે યતઃ
[228।23]
યતશ્ચોક્તં સૂત્રે "સ્યાત્ત્રયાણાં કર્મણામપૂર્વાચરમો વિપાકો વિપચ્યેત ।
[228।23-228।24]
સ્યાત્સુખવેદનીયસ્ય રૂપં દુઃખવેદનીયસ્ય ચિત્તચૈત્તા ધર્માઃ ।
[228।24-228।25]
અદુઃખાસુખવેદનીયસ્ય ચિત્તવિપ્રયુક્તા" ઇત્યતો ઽપ્યસ્ત્યદુઃખાસુખવેદનીયં કર્માધસ્તાત્ ।
[228।25-229।01]
નહિ કામધાતોરન્યત્રાસ્તિ યુગપત્કર્મત્રયસ્ય વિપાકે સંયોગઃ ।
[229।01]
કિમિદાનીં તત્કુક્શલમાહોસ્વિદકુશલં ।
[229।01-229।02]
દુર્બલં તુ તત્ ।
[229।02-229।03]
એવં તર્હિ "સુખવેદ્યં શુભં ધ્યાનાદાતૃતીયા" "દિષ્ટ-વિપાકં ચ કુશલ" મિત્યસ્ય વિરોધઃ ।
[229।03]
બાહુલિક એષ નિર્દેશો દ્રષ્ટવ્યઃ ।
[229।03-229।04]
કથં પુનરવેદનાસ્વભાવં કર્મ સુખાદિવેદિનીયમિત્યુચ્યતે ।
[229।04-229।05]
સુખવેદનાયૈ હિતં સુખવેદનોયં સુખો ઽસ્ય વેદનીય ઇતિ વા ।
[229।05]
કશ્ચ વેદનીયઃ ।
યો વિપાકઃ ।
[229।05-229।06]

સ હ્યસૌ વિદ્યતે સુખસ્ય વા વેદનીયં યેન સુખં વેદયતે ।
[229।06]
સ્નાનીયકપાયવત્ ।
[229।06-229।07]
એવં દુઃખવેદનીયમદુઃખાસુખવેદનીયં ચ દ્રષ્ટવ્યમ્ ।
[229।07]
અપિ ચ ।
[229।08-229।09]
સ્વભાવસંપ્રયોગાભ્યામાલમ્બનવિપાકતઃ ।
સંમુખીભાવતશ્ચેતિ પઞ્ચધા વેદનીયતા
[229।10]
સ્વભાવવેદનીયતા વેદનાનામ્ ।
સ્વભાવેનૈવ વેદનીયત્વાત્ ।
[229।10-229।11]
સંપ્રયોગવેદનીયતા સ્પર્શસ્ય ।
[229।11]
"સુખવેદનીયઃ સ્પર્શઃ" ઇતિ ।
આલમ્બનવેદનીયતા વિષયાણામ્ ।
[229।11-229।13]
યથોક્તં "ચક્ષુષા રૂપાણિ દૃષ્ટ્વા રૂપપ્રતિસંવેદી ભવતિ નોતુ રૂપરાગપ્રતિસંવેદી"ત્યેવમાદિ ।
[229।13]
વેદનયા હિ તામાલમ્બમાનઃ પ્રતિસંવેદયતે ।
[229।13-229।14]
વિપાકવેદનીયતા કર્મણઃ ।
[229।14]
"દૃષ્ટધર્મવેદનીયં કર્મે"તિ વિસ્તરઃ ।
સંમુખીભાવવેદનીયતા ।
[229।15-229।16]
યથોક્તં "યસ્મિન્ સમયે સુખાં વેદનાં વેદયતે દ્વે અસ્ય વેદને તસ્મિન્સમયે નિરુદ્ધે ભવત" ઇતિ ।
[229।16-229।17]
નહિ યસ્મિન્સમયે સુખા વેદના વર્તતે તસ્મિન્પુનરન્યા વેદના ઽસ્તિ સ યાં તાં વેદયતે ।
[229।17]
સંમુખીકુર્વસ્તુ તાં વેદયત ઇત્યુચ્યતે ।
[229।17-229।18]
અતો વિપાકસ્ય વેદનીયત્વાત્ કર્માપ્યુચ્યતે સુખવેદનીયમિત્યેવમાદિ ।
[229।19]
નિયતાનિયતં તચ્ચ
[229।20]
તચ્ચૈતત્સુખવેદનીયાદિ ત્રિવિધં કર્મ નિયતં ચાનિયતં ચ વેદિતવ્યમ્ ।
[229।20-229।21]

નાવશ્યવેદનીયમનિયતમ્ ।
[229।22]
નિયતં ત્રિવિધં પુનઃ ।
[229।23]
દૃષ્ટધર્માદિવેદ્યત્વાત્
[229।24-229।25]
દૃષ્ટધર્મવેદનીયમુપપદ્યવેદનીયમપરપર્યાયવેદનીયં ચેત્યેતત્ત્રિવિધં કર્મ નિયતમિત્યેતચ્ચતુર્વિધં કર્મ ભવતિ સહાનિયતવેદનીયેન ।
[229।26]
પઞ્ચધા કર્મ કેચન
[229।27]
અપરે પુનઃ પઞ્ચવિધં કર્મેચ્છન્તિ ।
અનિયતવેદનીયં દ્વિધા કૃત્વા ।
[229।27-230।01]
વિપાકેન નિયતમનિયતં ચેતિ ।
[230।01]
તત્ર દૃષ્ટધર્મવેદનીયં યત્ર જન્મનિ કૃતં તત્રૈવ વિપચ્યતે ।
[230।01-230।02]
ઉપપદ્યવેદનીયં દ્વિતીયે જન્મનિ ।
[230।02]
અપરપર્યાયવેદનીયં તસ્માત્પરેણ ।
[230।02-230।04]
જન્માન્તરે ઽપ્યસ્તિ દૃષ્ટધર્મવેદનીયસ્ય કર્મણો વિપાક આરમ્ભવશાત્તન્નામવ્યવસ્થાનમિત્યપરે ।
[230।04]
મા ભૂદ્યદેવમિષ્ટકર્મ તસ્યાલ્પિષ્ઠો વિપાકઃ ઇતિ ।
[230।04-230।05]
તદેવં નેચ્છન્તિ વૈભાષિકાઃ ।
[230।05-230।06]
અસ્તિ હિ કર્મ સંનિકૃષ્ટફલં ન વિપ્રકૃષ્ટફલમસ્તિ વિપર્યયાદ્બાહ્યબીજવત્ ।
[230।06-230।07]
યથા ત્રિપક્ષા સુવર્ચલા ત્રિભિઃ પક્ષૈઃ ફલં દધાતિ યવગોધૂમાદયઃ ષડ્ભિર્માસૈરિતિ ।
[230।08]
ચતુષ્કોટિકમિત્યન્યે
[230।09]
દાર્ષ્ટાન્તિકાસ્તુ ચતુષ્કોટિકં કુર્વન્તિ ।
અસ્તિ કર્માવસ્થાનિયતં ન વિપાકે નિયતમ્ ।
[230।10]
યત્કર્મ દૃષ્ટધર્માદિવેદનીયં વિપાકે ઽનીયતમ્ ।
અસ્તિ વિપાકે નિયતં નાવસ્થાયામ્ ।
[230।11]
યત્કર્માનિયતવેદનીયં વિપાકે નિયતમ્ ।

[230।11-230।12]
અસ્ત્યુભયનિયતં યદૃષ્ટધર્માદિવેદનીયં વિપાકે નિયતમ્ ।
[230।12]
અસ્તિ નોભયનિયતં યત્કર્માનિયતવેદનીયં વિપાકે અનિયતમ્ ।
[230।13]
તેષાં તત્કર્માષ્ટવિધં દૃષ્ટધર્મવેદનીયં નિયતમનિયતં ચ ।
એવં યાવદનિયતવેદનીયમ્ ।
[230।14]
નિયતમેવ તુ દૃષ્ટધર્માદિવેદનીયમનિયતં ચતુર્થમિતિ વર્ણયન્તિ ।
[230।14-230।15]
સ્યાદેકસ્મિન્ ક્ષણે ચતુર્વિધં કર્માક્ષિપેત્ ।
[230।15-230।16]
સ્યાત્ત્રિષુ પરં પ્રયોજ્ય કામમિથ્યાચારે સ્વયં પ્રયુક્તસ્તેષાં યુગપત્સમાપ્તૌ ।
[230।16]
એષાં ચ પુનશ્ચતુર્ણાં કર્મણાં ।
[230।17]
નિકાયાક્ષેપણં ત્રિભિઃ ।
[230।18]
નહિ દૃષ્ટધર્મવેદનીયેન કર્મણા નિકાયસભાગ આક્ષિપ્યતે ।
[230।19]
કતમસ્મિન્ધાતૌ કતિવિધં કર્માક્ષિપ્યતે કસ્યાં વા ગતૌ ।
[230।20]
સર્વત્ર ચતુરાક્ષેપઃ ।
[230।21-230।22]
સર્વેષુ ત્રિષુ ધાતુષુ સર્વાસુ ચ ગતિષુ ચતુર્ણાં કર્મણામાક્ષેપઃ કુશલાનામકુશલાનાં ચ યથાસંભવમ્ ।
[230।22]
અસ્યોત્સર્ગસ્યાયમપવાદઃ ।
[230।23]
શુભસ્ય નરકે ત્રિધા
[230।24]
નરકેષુ કુશલસ્ય કર્મણસ્ત્રિવિધસ્યા ક્ષેપો ન દૃષ્ટધર્મવેદનીયસ્ય ।
[230।24-230।25]
તત્રેષ્ટવિપાકાભાવાત્ ।
[230।26]
યદ્વિરક્તઃ સ્થિરો બાલસ્તત્ર નોત્પદ્યવેદ્યકૃત્ ।
[230।27-230।28]
યતો ભૂમેઃ વીતરાગપૃથગ્જનો ભવત્યસૌ ચ સ્થિરો ભવત્યપરિહાણધર્મા સ તત્રોપપદ્યવેદનીયં કર્મ ન કરોતિ ।
[230।28]
કિમન્યત્કરોતિ ।
[231।01]