અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 341360

[205।06-205।07]
યથાનુવર્તકં ચેત્ અકુક્શલાવ્યાકૃતચિત્તસ્ય પ્રાતિમોક્ષવિજ્ઞપ્તિઃ કુશલા ન પ્રાપ્નોતિ ।
[205।07]
યથા પ્રવર્તકં તથા વિજ્ઞપ્તિર્નતુ યથા દર્શનપ્રહાતવ્યમ્ ।
[205।07-205।08]
ભાવના હેયાન્તરિતત્વાત્ ।
[205।08]
યદિ નાનુવર્તકવશાદ્વિજ્ઞપ્તેઃ કુશલાદિત્વં ન તર્હીદં વક્તવ્યમ્ ।
[205।09]
હેતુસમુત્થાનં સંધાયોક્તં સૂત્રે ન તત્ક્ષણસમુત્થાનમ્ ।
[205।09-205।10]
અતો નાસ્તીહ નિવૃતાવ્યાકૃતા વિજ્ઞપ્તિરિતિ ।
[205।10]
એવં વક્તવ્યમ્ ।
અન્યવ્યવહિતં હેતુસમુત્થાનં સંધાયોક્તમિતિ ।
[205।11]
અવસિતઃ પ્રસઙ્ગઃ ।
[205।12]
સા તુ પૂર્વોક્તા ।
[205।13]
અવિજ્ઞપ્તિસ્ત્રિધા જ્ઞેયા સંવરાસંવરેતરા ।
[205।14]
સંવરશ્ચાસંવરશ્ચ ।
તાભ્યાં ચેતરો નૈવસંવરો નાસંવરઃ ।
[205।14-205।15]
દૌઃશીલ્યપ્રસરસ્ય સંવરણં સંરોધઃ સંવરઃ ।
[205।15]
તત્ર પુનઃ
[205।16]
સંવરઃ પ્રાતિમોક્ષાખ્યો ધ્યાનજો ઽનાસ્રવસ્તથા
[205।17]
ત્રિવિધઃ સંવરઃ ।
પ્રાતિમોક્ષસંવર ઇહત્યાનાં કામાવચરં શીલમ્ ।
[205।17-205।18]
ધ્યાનસંવરો રૂપાવચરં શીલમ્ ।
[205।18]
અનાસ્રવસંવરો ઽનાસ્રવં શીલમ્ ।
તત્ર પુનઃ
[205।19]
અષ્ટધા પ્રાતિમોક્ષાખ્યઃ

[205।20-205।21]
ભિક્ષુસંવરો ભિક્ષુણીસંવરઃ શિક્ષમાણાસંવર શ્રામણેરસંવરઃ શ્રામણેરીસંવરઃ ઉપાસકસંવર ઉપાસિકાસંવર ઉપવાસસંવરશ્ચ ।
[205।21-205।22]
એષો ઽષ્ટવિધસંવરઃ પ્રાતિમોક્ષસંવર ઇત્યાખ્યાયતે ।
[205।22]
નામત એષો ઽષ્ટવિધઃ ।
[205।23]
દ્રવ્યતસ્તુ ચતુર્વિધઃ ।
[205।24]
ભિક્ષુસંવરઃ શ્રમણેરસંવર ઉપાસકસંવર ઉપવાસસંવરશ્ચ ।
[205।24-205।25]
ઇત્યેષ ચતુર્વિધઃ પ્રાતિમોક્ષસંવરસ્તુ દ્રવ્યતઃ ।
[205।25]
પ્રતિનિયતલક્ષણત્વાત્ ।
[205।25-205।26]
ભિક્ષુસંવરાદ્ભિક્ષુણીસંવરો નાન્યઃ શ્રામણેરસંવરાચ્ચ શિક્ષમાણાશ્રામણેરીસંવરૌ ।
[205।26-205।27]
ઉપાસકસંવરાદુપાસિકાસંવરો નાન્યઃ ।
[205।27]
કથં જ્ઞાયતે ।
[206।01]
લિઙ્ગતો નામસંચારાત્
[206।02]
લિઙ્ગમિતિ વ્યઞ્જનસ્યાખ્યા યેન સ્ત્રીપુરુષૌ લિઙ્ગ્યેતે ।
[206।02-206।03]
લિઙ્ગતો હિ ભિક્ષુભિક્ષુણ્યાદીનાં નામસંચારો ભવતિ ।
[206।03]
કથં કૃત્વા ।
[206।03-206।04]
પરિવૃત્તે હિ વ્યઞ્જને ભિક્ષુર્ભિક્ષુણીત્યુચ્યતે ભિક્ષુણી ચ પુનર્ભિક્ષુઃ ।
[206।04-206।05]
શ્રામણેરીત્યુચ્યતે શ્રામણેરી ચ પુનઃ શિક્ષમાણા ચ શ્રામણેરઃ ।
[206।05]
ઉપાસક ઉપાસિકેત્યુચ્યતે ઉપાસિકા ચ પુનરૂપાસક ઇતિ ।
[206।05-206।06]
ન ચ વ્યઞ્જનપરિવૃત્તૌ પૂર્વસંવરત્યાગે કારણમસ્તિ નાપ્યપૂર્વસંવરપ્રતિલમ્ભે ।
[206।06-206।07]
તસ્માદભિન્ન એષાં ચતુર્ણા સંવરાણાં ત્રિભ્યઃ સ્વભાવઃ ।
[206।08-206।10]
ય ઉપાસકસંવરાચ્છ્રામણેરસંવરં સમાદત્તે તસ્માચ્ચ પુનર્ભિક્ષુસંવરં કિં તે સંવરા વિરતિવૃદ્ધિયોગાદન્યો ઽન્ય ઉચ્યન્તે પઞ્ચદશ વિંશતિવત્ દીનારશતેરવચ્ચ આહોસ્વિત્ પૃથગેવ તે સકલા જાયન્તે ।

[206।10]
આહ ।
[206।11]
પૃથક્
[206।12]
અવ્યામિશ્રા એવ તે પૃથગ્લક્ષણા ઉપજાયન્તે ।
[206।12-206।13]
ત્રિષુ સંવરેષુ તિસ્રઃ પ્રાણાતિપાતવિરતયો યાવન્મદ્યપાનવિરતયઃ ।
[206।13]
એવં શેષાઃ ।
કો નુ તાસાં વિશેષઃ ।
[206।13-206।14]
નિદાનવિશેષાદ્વિશેષઃ ।
[206।14]
કથં કૃત્વા ।
[206।14-206।17]
યથા યથા હિ વહુતરાણિ શિક્ષાપદાનિ સમાદિત્સતે તથા તથા બહુતરેભ્યો મદ્દપ્રમાદપદેભ્યો નિવર્તમાનો બહુતરેભ્યઃ પ્રાણાતિપાતાદીનાં નિદાનેભ્યો નિવર્તતે વિરતીનાં ચ નિદાનેષુ પ્રવર્તત ઇતિ નિદાનવિશેષાદ્વિરતીનાં વિશેષઃ ।
[206।17-206।18]
એવં ચાસતિ ભિક્ષુસંવરં પ્રત્યાચક્ષાણસ્ત્રીનપિ સંવરાન્વિજહ્યાદ્દયોરપિ તત્રાન્તર્ભાવાત્ ।
[206।18]
ન ચૈતદિષ્ટમ્ ।
તસ્માત્ પૃથગેવ તે સંવરાઃ ।
[206।19]
તે ચાવિરોધિનઃ
[206।20]
તે ચ ત્રયો ઽપિ સહ વર્તન્તે ।
નોત્તરસંવરસમાદાનાત્ પુર્વકસ્ય ત્યાગઃ ।
[206।20-206।21]
મા ભૂત્ ભિક્ષુસંવરપરિત્યાગાદનુપાસક એવેતિ ।
[206।22]
કથં ચાયમુપાસકો ભવતિ કથમુપવાસસ્થો યાવત્ ભિક્ષુઃ ।
[206।23-206।24]
પઞ્ચાષ્ટદશસર્વેભ્યો વર્જ્યેભ્યો વિરતિગ્રહાત્ ।
ઉપાસકોપવાસસ્થશ્રમણોદ્દેશભિક્ષુતા
[206।25]
યથાસંખ્યમનુદેશો વેદિતવ્યઃ ।
[206।25-207।01]
પઞ્ચ્ચભ્યો વર્જનીયેભ્યો ધર્મેભ્યો વિરતિસમાદાનાદુપાસકસંવરસ્થો ભવતિ ।
[207।01-207।02]
પ્રાણાતિપાતાદદત્તાદાનાત્કામમિથ્યાચારાત્ મૃષાવાદાત્સુરામૈરેયમદ્યપાનાચ્ચ ।

[207।02-207।03]
અષ્ટાભ્યો વિરતિસમાદાનાદુપવાસસ્થઃ ।
[207।03-207।04]
પ્રાણાતિપાતાદત્તાદાનાબ્રહ્મચર્યમૃષાવાદમદ્યપાનેભ્યો ગન્ધમાલ્યવિલેપનનૃત્યગીતવાદિત્રાદુચ્ચશયનમહાશયનાદકાલભોજનાચ્ચ ।
[207।04-207।05]
દશભ્યો વિરતિસમાદાનાચ્છ્રામણેરો ભવતિ ।
[207।05]
એભ્ય એવ જાતરૂપરજતપ્રતિગ્રહાચ્ચ ।
[207।05-207।06]
નૃત્યગિતવાદિત્રગન્ધમાલ્યવિલેપનં ચાત્ર દ્વયીકૃત્ય દશ ભવન્તિ ।
[207।06-207।07]
સર્વેભ્ય એવ વર્જનીયેભ્યઃ કાયવાક્કર્મભ્યઃ વિરતિસમાદાનાત્ ભિક્ષુરિત્યુચ્યતે ।
[207।07]
સ એષ પ્રાતિમોક્ષસંવરઃ ।
[207।08]
શીલં સુચરિતં કર્મ સંવરશ્ચોચ્યતે
[207।09]
વિષમકર્મણાં વિરતિસમાદાનાચ્છીલમ્ ।
શીતલત્વાદિતિ નિરુક્તિઃ ।
[207।10]
"સુખશીલસમાદાનં કાયો ન પરિદહ્યત" ઇતિ
[207।11]
ગાથાવચનાત્ ।
વિદ્વત્પ્રશસ્તત્વાત્સુચરિતમ્ ।
ક્રિયાસ્વભાવત્વાત્કર્મ ।
[207।11-207।12]
નનુ ચાવિજ્ઞપ્તિરક્રિયેત્યુચ્યતે ।
[207।12]
સા કથં ક્રિયા ભાતિ ।
[207।12-207।13]
ન કુર્વન્તિ તયા સમાત્તયા લજ્જિનઃ પાપમિત્યક્રિયેત્યુચ્યતે ।
[207।13]
સાપિ તુ વિજ્ઞપ્તિચિત્તાભ્યાં ક્રિયત ઇતિ ક્રિયા ભવતિ ।
[207।14]
ક્રિયાહેતુત્વાત્ ક્રિયાફલત્વાચ્ચેત્યપરે ।
સંવર ઇતિ કાયવાચોઃ સંવરણાત્ ।
[207।14-207।15]
એવં તાવદવિશેષેણ પ્રાતિમોક્ષસંવરઃ સંશબ્દ્યતે ।
[207।16]
પુનઃ ।

[207।17]
આદ્યે વિજ્ઞપ્ત્યવિજ્ઞપ્તી પ્રાતિમોક્ષકિયાપથઃ
[207।18]
સંવરસમાદાનસ્ય પ્રથમે વિજ્ઞપ્ત્યવિજ્ઞપ્તી પ્રાતિમોક્ષ ઇત્યુચ્યતે ।
[207।18-207।19]
પાપસ્ય તેન પ્રાતિમોક્ષણાદુત્સર્જનાદિત્યર્થઃ ।
[207।19]
સ્વાર્થે વૃદ્ધિવિધાનાદ્વૈકૃતવૈશસવત્ ।
[207।19-207।20]
પ્રાતિમોક્ષસંવર ઇત્યપિ કાયવાક્સંવરણાત્ કર્મપથ ઇત્યુચ્યતે ।
[207।20]
મૌલસંગૃહીતત્વાત્ ।
[207।20-207।21]
દ્વિતીયાદિષુ ક્ષણેષુઇ પ્રાતિમોક્ષસંવર એવ ન પ્રાતિમોક્ષઃ ।
[207।21]
પૃષ્ઠં ચ ન મૌલઃ કર્મપથઃ ।
[207।22]
અથૈષાં સંવરાણાં કેન કઃ સમન્વાગતઃ ।
[207।23]
પ્રાતિમોક્ષાન્વિતા અષ્ટૌ
[207।24]
પ્રાતિમોક્ષસંવરેણાષ્ટૌ નિકાયાઃ સમન્વાગતા ભિક્ષુર્ભિક્ષુણી યાવદુપવાસસ્થો ઽષ્ટમઃ ।
[208।01]
કિં ખલુ બાહ્યકાનાં સમાદાનશીલં નાસ્તિ ।
અસ્તિ નતુ પ્રાતિમોક્ષસંવરઃ ।
[208।01-208।02]
કિં કારણમ્ ।
[208।02]
નહિ તદત્યન્તં પાપસ્ય પ્રતિમોક્ષણાય સંવર્તતે ।
ભવસંનિશ્રિતત્વાત્ ।
[208।03]
ધ્યાનજેન તદન્વિતઃ ।
[208।04]
ધ્યાનાદ્ધ્યાને વા જાતો ધ્યાનજઃ ।
યો ધ્યાનેન સમન્વાગતઃ સો ઽવશ્યં ધ્યાનસંવરેણ ।
[208।05]
સામન્તકમપ્યત્ર ધ્યાનં કૃત્વોચ્યતે ।
યથા ગ્રામસામન્તકમપિ ગ્રામ ઇત્યુચ્યતે ।
[208।06]
અસ્ત્યસ્મિન્ ગ્રામે શાલેયં ક્ષેત્રમસ્તિ વ્રૈહેયમિતિ ।

[208।07]
અનાસ્રવેણાર્યસત્ત્વાઃ
[208।08]
આર્યપુદ્ગલા અનાસ્રવેણ સંવરેણ સમન્વાગતાઃ ।
તે પુનઃ શૈક્ષાશૈક્ષાઃ ।
[208।08-208।09]
યદુક્તં "સહભૂહેતાવુચ્યમાને દ્વૌ સંવરૌ ચિત્તાનુવર્તિનાવિ"તિ ।
[208।10]
કતમો તૌ ।
એષામેવ ત્રયાણામ્
[208।11]
અન્ત્યૌ ચિત્તાનુવર્તિનૌ
[208।12]
ધ્યાનસંવરો ઽનાસ્રવસંવરશ્ચ ।
ન પ્રાતિમોક્ષસંવરઃ ।
કિં કારણમ્ ।
[208।12-208।13]
અન્યચિત્તાચિત્તકસ્યાપ્યનુવૃત્તેઃ ।
[208।13]
પુનસ્તાવેવ ધ્યાનાનાસ્રવસંવરૌ પ્રહાણસંવરાખ્યાં લભેતે ।
[208।14]
કસ્યામવસ્થાયામિત્યાહ
[208।15]
અનાગમ્યે પ્રહાણાખ્યૌ તાવાનન્તર્યમાર્ગજૌ ।
[208।16]
અનાગમ્યે તૌ ધ્યાનાનાસ્રવસંવરૌ નવસ્વાનન્તર્યમાર્ગેષુ પ્રહાણસંવરાવિત્યુચ્યેતે ।
[208।17]
તાભ્યાં દૌઃશીલ્યસ્ય તત્સમુત્થાપકાનાં ચ ક્લેશાનાં પ્રહાણાત્ ।
[208।17-208।18]
અત એવ સ્યાદ્ધ્યાનસંવરો ન પ્રહાણસંવર ઇતિ ચતુષ્કોટિકં ક્રિયતે ॥
[208।18-208।19]
પ્રથમા કોટિરનાગમ્યાનન્તર્યમાર્ગવર્જ્યઃ સાસ્રવો ધ્યાનસંવરઃ ।
[208।19]
દ્વિતીયા અનાગમ્યાનન્તર્યમાર્ગેષ્વનાસ્રવઃ ।
[208।20]
તૃતીયા અનાગમ્યાનન્તર્યમાર્ગેષુ સાસ્રવઃ ।
[208।20-208।21]
ચતુર્થી અનાગમ્યાનન્તર્યમાર્ગવર્જ્યો ઽનાસ્રવસંવરઃ ।
[208।21-208।22]
એવં સ્યાદનાસ્રવસંવરો ન પ્રહાણસંવર ઇતિ ચતુષ્કોટિકં યથાયોગં વેદિતવ્યમ્ ।

[208।22]
યત્તર્હિ ભગવતોક્તં
[208।23-208।24]
"કાયેન સંવરઃ સાધુ સાધુ વાચા ઽથ સંવરઃ ।
મનસા સંવરઃ સાધુ સાધુ સર્વત્ર સંવરઃ । ઇતિ ।
[208।25]
યચ્ચોક્તં "ચક્ષુરિન્દ્રિયેણ સંવરસંવૃતો વિહરતી"તિ ।
[208।25-208।26]
એતૌ મનૈન્દ્રિયસંવરૌ કિંસ્વભાવૌ ।
[208।26]
નૈતાવવિજ્ઞપ્તિશીલસ્વભાવૌ ।
કિં તર્હિ ।
[209।01]
સંપ્રજ્ઞાનસ્મૃતી દ્વે તુ મનૈન્દ્રિયસંવરૌ
[209।02-209।03]
પ્રત્યેકં દ્વિસ્વભાવજ્ઞપનાર્થં પુનર્દ્વિગ્રહણં મા યથાસંખ્યં વિજ્ઞાયીતિ મનઃસંવરો ઽપિ સ્મૃતિસંપ્રજ્ઞાનસ્વભાવ ઇતિ ।
[209।03]
ઇન્દ્રિયસંવરો ઽપિ ।
[209।04]
ઇદં વિચાર્યતે ।
[209।04-209।05]
કઃ કતમયા વિજ્ઞપ્ત્યા ઽવિજ્ઞપ્ત્યા વા કિયન્તં કાલં સમન્વાગત ઇતિ ।
[209।05]
તત્ર
[209।06]
પ્રાતિમ્મોક્ષસ્થિતો નિત્યમત્યાગાદ્વર્તમાનયા ।
[209।07]
અવિજ્ઞપ્ત્યા ઽન્વિતઃ
[209।08-209।09]
યઃ પ્રાતિમોક્ષાસંવરસ્થઃ પુદ્ગલ ઉક્તઃ સ યાવત્તામવિજ્ઞપ્તિર્ ન ત્યજતિ તાવત્તયા વર્તમાનયા નિત્યં સમન્વાગતઃ ।
[209।10]
પૂર્વાત્ ક્ષણાદૂર્ધ્વમતીતયા
[209।11][
પ્રથમાત્ ક્ષણાદૂર્ધ્વમતીતયા ઽપિ સમન્વાગતઃ ।
[209।11-209।12]
અત્યાગાદિતિ સર્વત્રાધિકૃતં વેદિતવ્યમ્ ।
[209।12]
યથા પ્રાતિમોક્ષસંવરસ્થ ઉક્તઃ
[209।13]
તથૈવાસંવરસ્થો ઽપિ

[209।14-209।15]
અસંવરસ્થો ઽપિ યાવદસંવરં ન ત્યજતિ તાવન્નિત્યમવિજ્ઞપ્ત્યા વર્તમાનયા સમન્વાગતઃ ।
[209।15]
ક્ષણાદૂર્ધ્વમતીતયા ઽપિ ।
[209।16]
ધ્યાનસંવરવાન્ સદા ।
[209।17]
અતીતાજાતયા
[209।18-209।19]
ધ્યાનસંવરસ્ય લાભી નિત્યમતીતાનાગતાભ્યામવિજ્ઞપ્તિભ્યાં સમન્વાગતઃ આત્યાગાત્ ।
[209।19]
પ્રથમે હિ ક્ષણે સ જન્માન્તરત્યક્તં ધ્યાનસંવરમતીતં લભતે ।
[209।20]
આર્યસ્તુ પ્રથમે નાભ્યતીતયા
[209।21]
આર્યસ્તુ પુદ્ગલો ઽપ્યેવમનાસ્રવ્યા ।
અયં તુ વિશેષઃ ।
[209।21-209।22]
સ પ્રથમે ક્ષણે નાતીતયા સમન્વાગતો માર્ગસ્ય પૂર્વમનુત્પાદિતત્વાત્ ।
[210।01]
સમાહિતાર્યમાર્ગસ્થૌ તૌ યુક્તૌ વર્તમાનયા ।
[210।02-210।03]
તૌ ધ્યાનાનાસ્રવસંવરાન્વિતૌ સમાહિતર્યમાર્ગસમાપન્નૌ વર્તમાનયા અવિજ્ઞપ્ત્યા સમન્વાગતૌ યથાક્રમં ન તુ વ્યુત્થિતૌ ।
[210।03-210।04]
સંવરાસંવરસ્થાનાં તાવદેષ વૃત્તાન્તઃ ।
[210।05]
અથેદાનીં મધ્યસ્થસ્ય ।
[210।06]
મધ્યસ્થસ્યાસ્તિ ચેદાદૌ મધ્યયા
[210।07]
યો નૈવ સંવરે નાસંવરે સ્થિતઃ સ મધ્યસ્થઃ ।
[210।07-210।08]
તસ્ય નાવશ્યમવિજ્ઞપ્તિરસ્તિ ।
[210।08]
યસ્ય ત્વસ્તિ દૌઃશીલ્યશીલાઙ્ગાદિસંગૃહીતા સ આદૌ મધ્યયા સમન્વાગતઃ ।
[210।09]
વર્તમાના હ્યવિજ્ઞપ્તિરતીતાનાગતયોર્મધ્યાદ્
[210।10]
ઊર્ધ્વં દ્વિકાલયા
[210।11]

પ્રથમાત્ ક્ષણાદૂર્ધ્વમતીતયા વર્તમાનયા ચ ।
આત્યાગાદિતિ વર્તતે ।
[210।11-210।12]
કિમસંવરસ્થઃ કદાચિત્કુશલયા વિજ્ઞપ્ત્યા સમન્વાગતો ભવતિ સંવરસ્થો વા પુનરકુશલયા ભવતિ ।
[210।13]
ભવન્ કદા કિયન્તં વા કાલમિત્યાહ
[210।14-210।15]
અસંવરસ્થઃ શુભયા ઽશુભયા સંવરે સ્થિતઃ ।
અવિજ્ઞપ્ત્યાન્વિતો યાવત્ પ્રસાદક્લેશવેગવાન્
[210।16-210।18]
યેન પ્રસાદવેગેનાસંવરસ્થસ્ય કુશલા ઽવિજ્ઞપ્તિરુત્પદ્યતે સ્તવવન્દનાદિક્રિયાં કુર્વતઃ યેન ચ ક્લેશવેગેન સંવરસ્થસ્યાકુશલા ઽવિજ્ઞપ્તિરુત્પદ્યતે વધબન્ધનતાડનાદિક્રિયાં કુર્વતઃ તૌ યાવદનુવર્તેતે તાવત્તે અપ્યવિજ્ઞપ્તી ।
[210।18-210।19]
સ આદ્યે ક્ષણે વર્તમાનયૈવાવિજ્ઞપ્ત્યા સમન્વાગતો ભવત્યન્યેષ્વતીતયા ઽપિ ।
[210।19]
અવિજ્ઞપ્ત્યધિકારઃ સમાપ્તઃ ।
[210।20]
વિજ્ઞપ્ત્યા તુ પુનઃ સર્વે કુર્વન્તો મધ્યયાન્વિતાઃ ।
[210।21]
સર્વે સંવરાસંવરમધ્યસ્થા યાવદિજ્ઞપ્તિં કુર્વન્તિ તાવત્તયા વર્તમાનયા સમન્વાગતાઃ ।
[210।22]
અતીતયા ક્ષણાદૂર્ધ્વમાત્યાગાત્
[210।23]
પ્રથમાત્ ક્ષણાદૂર્ધ્વમાત્યાગાદતીતયા વિજ્ઞપ્ત્યા સમન્વાગતો ભવતિ ।
[210।24]
નાસ્ત્યજાતયા
[211।01]
અનાગતયા તુ વિજ્ઞપ્ત્યા ન કશ્ચિત્ સમન્વાગતઃ ।
[211।02]
નિવૃતાનિવૃતાભ્યાં ચ નાતીતાભ્યાં સમન્વિતઃ ।
[211।03]
અતીતાભ્યામપિ નિવૃતાનિવૃતાવ્યાકૃતાભ્યાં વિજ્ઞપ્તિભ્યાં ન કશ્ચિત્સમન્વાગતઃ ।
[211।04]
દુર્બલસ્ય હિ ધર્મસ્ય પ્રાપ્તિરપિ દુર્બલા નાનુબન્ધીભવતિ ।
કિઙ્કૃતં તસ્યા દૌર્બલ્યમ્ ।
[211।05]
ચિત્તકૃતમ્ ।
ચિત્તસ્યાપિ તર્હિ નિવૃતાવ્યાકૃતસ્ય મા ભૂત્ ।
નૈતદેવમ્ ।
[211।05-211।06]
જડા હિ વિજ્ઞપ્તિઃ પરતન્ત્રા ચ ।

[211।06]
ન ચૈવં ચિત્તમ્ ।
[211।06-211।07]
સા હિ વિજ્ઞપ્તિર્દુર્બલેનોત્થાપિતા દુર્બલતરા ભવતિ ।
[211।08]
અસંવરસ્થ ઇત્યુક્તમ્ ।
કો ઽયમસંવરો નામ ।
[211।09]
અસંવરો દુશ્ચરિતં દૌઃશીલ્યં કર્મં તત્પથઃ
[211।10]
અસંવરસ્યેમે પર્યાયશબ્દાઃ ।
તત્ર કાયવાચોરસંવરણાદસંવરઃ ।
[211।10-211।11]
સદ્ભિઃ કુત્સિતત્વાદનિષ્ટફલત્વાદ્ દુશ્ચરિતમ્ ।
[211।11]
શીલવિપક્ષાદ્દૌઃશીલ્યમ્ ।
કાયવાક્કર્મત્વાત્કર્મ ।
[211।12]
મૌલસંગૃહીતત્વાત્કર્મપથઃ ।
સ્યાદ્વિજ્ઞપ્ત્યા સમન્વાગતો નાવિજ્ઞપ્ત્યેતિ ચતુષ્કોટિકમ્ ।
[211।13]
તત્ર તાવત્ ।
[211।14]
વિજ્ઞપ્ત્યૈવાન્વિતઃ કુર્વન્મધ્યસ્થો મૃદુચેતનઃ ।
[211।15-211।17]
મૃદ્વ્યા ચેતનયા કુશલમકુક્શલં વા કુર્વન્નૈવસંવરનાસંવરસ્થિતો વિજ્ઞપ્ત્યૈવ સમન્વાગતો ભવતિ નાવિજ્ઞપ્ત્યા પ્રાગેવાવ્યાકૃતે અન્યત્રૌપધિકપુણ્યક્રિયાવસ્તુકર્મપથેભ્યઃ ।
[211।18]
ત્યક્તાનુત્પન્નવિજ્ઞપ્તિરવિજ્ઞપ્ત્યાર્યપુદ્ગલઃ
[211।19-211।20]
અવિજ્ઞપ્ત્યૈવ સમન્વાગતો ન વિજ્ઞપ્ત્યા યેનાર્યપુદ્ગલેન જન્માન્તરપરિવૃત્તૌ ન તાવદ્વિજ્ઞપ્તં વા પુનર્વિહીનમ્ ।
[211।20-211।21]
ઉક્તં સંવરાસંવરમધ્યસ્થાનાં વિજ્ઞપ્ત્યવિજ્ઞપ્તિસમન્વાગમનવ્યવસ્થાનમ્ ।
[211।22]
અથૈતે સંવરાઃ કથં લભ્યન્તે ।
[211।23]
ધ્યાનજો ધ્યનભૂમ્યૈવ લભ્યતે
[211।24-211।25]
યદા ધ્યાનભૂમિકં ચિત્તં પ્રતિલભ્યતે મૌલીયં સામન્તકીયં વા સાસ્રવં તદા ધ્યાનસંવરો ઽપિ સહભૂતત્વાત્ ।
[211।26]
અનાસ્રવસ્તયા ।

[211।27]
આર્યયા
[211।28]
તયૈવ ધ્યાનભૂમ્યા ઽનાસ્રવયા લભ્યમાનયા ઽનાસ્રવઃ સંવરો લભ્યતે ।
[211।28-211।30]
તત્ર ષટ્ ધ્યાનભૂમયો ઽનાસ્રવા ભવન્તિ ચત્વારિ ધ્યાનાનિ અનાગમ્યસ્યાનન્તરં ચેતિ પશ્ચાત્પ્રવેદયિષ્યામઃ ।
[212।01]
પ્રાતિમોક્ષાખ્યઃ પરવિજ્ઞપનાદિભિઃ
[212।02]
પ્રાતિમોક્ષસંવરસ્તુ પરવિજ્ઞપ્તિતો લભ્યતે ।
યદ્યેનં પરો વિજ્ઞપયતિ અસૌ ચ પરમ્ ।
[212।03]
સ પુનઃ સંઘાદ્વા પુદ્ગલાદ્વા ।
સંધાદ્ભીક્ષુભિક્ષુણીશિક્ષમાણાસંવરાઃ પુદ્ગલાદ્દન્યે ।
[212।04]
દશવિધા ઉપસંપદિતિ વિનયવિભાષિકાઃ ।
તસ્ય ઊપસંગ્રહણાર્થમાદિશબ્દઃ ।
[212।04-212।09]
સ્વયંભૂત્વેન બુદ્ધાનાં પ્રત્યેકબુદ્ધાનાં ચ નિયામાવક્રાન્ત્યા પઞ્ચકાનામ્ એહિભિક્ષુકયા યશઃપ્રભૃતીનામ્ શાસ્તુરભ્યુપગમાન્મહાકાશ્યપસ્ય પ્રશ્નારાધનેન સોદાયિનઃ ગુરુધર્માભ્યુપગમેન મહાપ્રજાપત્યાઃ દૂતેન ધર્મદિન્નાયાઃ વિનયદ્ધરપઞ્ચમેન પ્રત્યન્તિમેષુ જનપદેષુ દશવર્ગેણ મધ્યેષુ જનપદેષુ શરણગમનં ત્રૈવાચિકેન ષષ્ટિભદ્રવર્ગપૂગોપસંપાદિતાનામિતિ તેષાં નાવશ્યં વિજ્ઞપ્ત્યધીનઃ પ્રાતિમોક્ષસંવરઃ ।
[212।09-212।10]
સ પુનરેષ પ્રાતિમોક્ષાસંવરઃ સમાદીયમાનઃ કિયન્તં કાલં સમાદાતવ્યઃ ।
[212।11]
યાવજ્જીવં સમાદાનમહોરાત્રં ચ સંવૃતેઃ ।
[212।12-212।13]
સપ્તનૈકાયિકસ્ય પ્રાતિમોક્ષસંવરસ્ય યાવજ્જીવં સમાદાનમ્ ઉપવાસસંવરસ્યાહોરાત્રમિત્યેષ નિયમઃ ।
[212।13]
કિં કારણમ્ ।
દ્વૌ હિ કાલપર્યન્તૌ ।
[212।13-212।14]
અહોરાત્રપર્યન્તો જીવિતપર્યન્તશ્ચ ।
[212।14]
અહારોત્રાણાં પૌનરુક્ત્યેન પક્ષાદયઃ ।
કાલો નામ ક એષ ધર્મઃ ।
[212।15]
સંસ્કારપરિદીપનાધિવચનમેતત્ ।
આલોકાવસ્થા હિ દ્વીપેષુ દિવસ ઇત્યુચ્યતે ।
[212।16]
તમો ઽવસ્થા રાત્રિઃ ।
યુક્તં તાવજ્જીવિતાદૂર્ધ્વં સત્યપિ સમાદાને સંવરસ્યાનુત્પત્તિઃ ।
[212।17]

વિસભાગત્વાદાશ્રયસ્ય તેન ચ તત્રાપ્રયોગાદસ્મરણાચ્ચ ।
[212।17-212।19]
અથાહોરાત્રાદૂર્ધ્વં પઞ્ચરાત્રં દશરાત્રં વા ઉપવાસસમાદાનસ્ય કઃ પ્રતિબન્ધો બહૂનામુપવાસસંવરાણામુત્પત્તૌ ।
[212।19-212।20]
ઇત્થમસ્તિ પ્રતિબન્ધો યદ્ભગવાનહોરાત્રિકમેવોપવાસં સૂત્રે શાસ્તિસ્મ ।
[212।20]
ઇદમિદાનીં સંપ્રધાર્યમ્ ।
[212।20-212।22]
કિં તાવદહોરાત્રાદૂર્ધ્વં સંવરસ્યાનુત્પર્ત્તિ પશ્યતા તથાગતેનાહોરાત્રિક ઉપવાસો દેશિત ઉતાહો દુર્બલેન્દ્રિયાણામહોરાત્રકે ઽપિ સંવરસમાદાનેન સંનિયોજનાર્થમિતિ ।
[212।22]
કુતસ્ત્વેતદેવં તર્ક્યતે ।
[212।22-212।23]
અહોરાત્રાત્ પરેણાપિ સંવરોત્પત્તૌ યુક્ત્યવિરોધાત્ ।
[212।23-212।24]
તદેતત્કસ્યચિદપ્યહોરાત્રાદૂર્ધ્વમદેશનાં નેચ્છન્તિ વૈભાષિકાઃ ।
[212।24]
અસંવરસ્યેદાનીં કઃ કાલનિયમઃ ।
[212।25]
નાસંવરો ઽસ્ત્યહોરાત્રં
[212।26]
યાવજ્જીવં પાપકર્માભ્યુપગમાદસંવર ઉપજાયતે નાહોરાત્રં યથોપવાસઃ ।
કિં કારણમ્ ।
[213।01]
ન કિલૈવં પ્રગૃહ્યતે
[213।02-213।03]
ન કિલ કશ્ચિદેવમસંવરં સમાદત્તે યથોપવાસં કચ્ચિદહમહોરાત્રમસંવૃતઃ સ્યામિતિ ।
[213।03]
કુત્સિતત્વાત્કર્મણઃ ।
[213।03-213।04]
એવં ચૈવ ન કશ્ચિદાદત્તે કચ્ચિદહં યાવજીવમસંવૃતઃ સ્યામિતિ ।
[213।04]
યાવજ્જીવમપ્યસ્ય લાભો ન સ્યાત્ ।
[213।04-213।06]
યદ્યપિ નૈવમાદત્તે તથાપ્યત્યન્તવિપન્નેનાશયેન તાં ક્રિયાં પ્રકુર્વન્નસંવરં પ્રતિલભતે ન કાલાન્તરવિપન્નેન ।
[213।06]
ઉપવાસસંવરસ્તુ સમાદાનબલાધાનાદનાત્યન્તિકે ઽપ્યાશયે લભ્યત એવ ।
[213।07]
સંવરાર્થિત્વાત્ ।
[213।07-213।08]
યદિ પુનઃ કશ્ચિદસંવરેણાપ્યર્થી કાલાન્તરમસંવરં સમાદદીત સો ઽવશ્યં લભેત ।

[213।08]
ન ત્વેદદૃષ્ટમિતિ નૈવં વ્યવસ્થાપ્યતે ।
[213।09]
અવિજ્ઞપ્તિવદસંવરો ઽપિ નાસ્તિ દ્રવ્યત ઇતિ સૌત્રાન્તિકાઃ ।
[213।09-213।10]
સ એવ તુ પાપક્રિયાભિસંધિરસંવરઃ ।
[213।10]
સાનુબન્ધો યતઃ કુશલચિત્તો ઽપિ તદ્વાનુચ્યતે ।
[213।10-213।11]
તસ્યાનિરાકૃતત્વાત્ ।
[213।12]
અથાહોરાત્રં ગૃહ્યમાણ ઉપવાસઃ કથં ગ્રહીતવ્યઃ ।
[213।13-213।14]
કાલ્યં ગ્રાહ્યો ઽન્યતો નીચૈઃ સ્થિતેનોક્તાનુવાદિતા ।
ઉપવાસઃ સમગ્રાઙ્ગો નિર્ભુષેણાનિશાક્ષયાત્
[213।15]
કાલ્યં તાવત્સૂર્યોદયકાલે અહોરાત્રિકત્વાત્સંવરસ્ય ।
[213।15-213।16]
યસ્તુ પૂર્વકૃતસમાદાનો નિત્યમષ્ટભ્યામુપચેષ્યામીતિ સ ભુક્ત્વાપિ ગૃહ્ણીયાત્ ।
[213।16-213।17]
અન્યતશ્ચ ગ્રહીતવ્યો ન સ્વયમેવાપરાપેક્ષયા સત્સ્વપિ પ્રત્યયેષ્વનતિક્રમાર્થમ્ ।
[213।17-213।18]
નીચૈઃ સ્થિતેનોત્કુટ્ટકેન વા જાનુપાતેન વા કપોતકમઞ્જલિં કૃત્વા ઽન્યત્ર સ્થાસ્યાત્ ।
[213।18-213।19]
અગૌરવસ્ય હિ સંવરો નોત્પદ્યતે ।
[213।19]
દાતુશ્ચ વચનમનુબ્રુવીત ।
ન પૂર્વં ન યુગપત્ ।
[213।19-213।20]
એવં હ્યસૌ પરસ્માત્ ગૃહીતો ભવતિ ।
[213।20]
અન્યથા હિ દાનગ્રહણં ન સિધ્યેત્ ।
[213।20-213।21]
સમગ્રાઙ્ગશ્ચાષ્ટાઙ્ગ એવ ગ્રહીતવ્યો ન વિકલાઙ્ગઃ ।
[213।21]
નિર્ભૂષેણ ચ ।
આજસ્રિકમભ્યલઙ્કારં મુક્ત્વા ।
[213।22]
આજસ્રિકો હ્યલઙ્કારો નાત્યર્થં મદમાદધાતિ ।
[213।22-213।23]

આરાત્રિપરિક્ષયાચ્ચ ગ્રહીતવ્યો યાવત્ પુનઃ સૂર્યોદયાત્ ।
[213।23-213।24]
અતો ઽન્યથા ગૃહ્ણતઃ સુચરિતમાત્રં સ્યાન્નતૂપવાસસંવરઃ ।
[213।24-213।25]
એવં ચ કૃત્વા ઔરભ્રિકપારદારિકયો રાત્રિદિવસોપવાસકયોઃ સાફલ્યં પ્રયુજ્યતે ।
[213।25]
અર્હતાં સમીપે વસન્ત્યનેનેત્યુપવાસસ્તેષામનુશિક્ષણાત્ ।
[213।25-213।26]
યાવજ્જીવિકસંવરસમીપે વસન્ત્યનેને ત્યપરે ।
[213।26-213।27]
અલ્પકુશલમૂલાનાં કુશલમૂલપોષણાત્ પોષધ ઇતિ વા ।
[214।01-214।02]
"પોષં દધાતિ મનસઃ કુશલસ્ય યસ્માદુક્તસ્તતો ભગવતા કિલ પોષધો ઽયમિ"તિ ।
[214।03]
કિમર્થં પુનરષ્ટાઙ્ગન્યુપાદીયન્તે ।
યસ્માત્
[214।04]
શીલાઙ્ગાન્યપ્રમાદાઙ્ગં વ્રતાઙ્ગાનિ યથાક્રમમ્ ।
[214।05]
ચત્વાર્યેકં તથા ત્રીણિ
[214।06]
ચત્વારિ તાવચ્છીલાઙ્ગાનિ યાવન્મૃષાવાદવિરતિઃ ।
પ્રકૃતિસાવદ્યવિરતિત્વાત્ ।
[214।07]
એકમપ્રમાદાઙ્ગ મદ્યપાનાદ્વિરતિઃ ।
સમાત્તશીલો ઽપિ મદ્યપઃ પ્રમાદ્યેત ।
[214।07-214।08]
ત્રીણિ વૃતાઙ્ગાનિ યાવદકાલભોજનાદ્વિરતિઃ ।
[214।08]
સંવેગાનુગુણત્વાત્ ।
[214।08-214।09]
કિં પુનરેભિરપ્રમાદાઙ્ગવૃતાઙ્ગૈરનુપાત્તૈઃ સ્યાત્ ।
[214।10]
સ્મૃતિનાશો મદશ્ચ તૈઃ
[214।11]
મદ્યં હિ પિવતઃ કાર્યા કાર્યસ્મૃતિરેવ નશ્યેત્ ।
[214।11-214।12]
ઉચ્ચશયનમહાશયનનૃત્તગીતાદિકં પ્રતિસેવમાનસ્ય મદઃ સંભવેત્ ।
[214।12]
મત્તસ્ય ચ દૌઃશીલ્યમદૂરં ભવેત્ ।

[214।12-214।14]
કાલે પુનર્ભુઞ્જાનસ્યોચિતભક્તકાલપરિહારાદુપવાસસ્મૃતિઃ સંવેગશ્ચોપતિષ્ઠેત્ ।
[214।14]
તદભાવાદુભયં ન સ્યાદિતિ ।
[214।14-214।15]
કેચિત્તુ ખલ્વકાલભોજનાત્ પ્રતિવિરતિમેવોપવાસં મન્યન્તે ।
[214।15]
તસ્ય શેષાણ્યષ્ટાઙ્ગાનીતિ ।
[214।15-214।16]
નૃત્યગોતવાદિત્રં ગન્ધમાલ્યવિલેપનં ચ દ્વયં કૃત્વા ।
[214।16]
એવં તુ સતિ સૂત્રપાઠો ન યુજ્યેત ।
[214।16-214।18]
અકાલભોજનાદ્વિરતિ મુક્ત્વા "અનેનાહમષ્ટમાઙ્ગેન તેષામાર્યાણામર્હતાં શિક્ષાયામનુશિક્ષે અનુવિધીય" ઇતિ ।
[214।18]
કસ્તર્હિ સો ઽન્ય ઉપવાસો યસ્યેમાન્યઙ્ગાનિ ।
સમુદાયસ્યાવયવા અઙ્ગાનિ ।
[214।19-214।20]
યથા સ્થસ્યાઙ્ગાનિ ચતુરઙ્ગો બલકાયઃ પઞ્ચાઙ્ગં તૂર્યં તથા ઽષ્ટાઙ્ગ ઉપવાસો દ્રષ્ટવ્યઃ ।
[214।20-214।21]
અકાલભોજનાત્ પ્રતિવિરતિરૂપવાસ ઉપવાસાઙ્ગં ચ યથા સમ્યગ્દૃષ્ટિર્માર્ગો માર્ગાઙ્ગં ચ ।
[214।21-214।22]
ધર્મપ્રવિચયસંબોધ્યઙ્ગં બોધિર્વોધ્યઙ્ગં સમાધિર્ધ્યાનં ધ્યાનાઙ્ગં ચેતિ વૈભાષિકાઃ ।
[214।22-214।23]
નતુ તેષામેવ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાદીનાં ત એવાઙ્ગત્વાય કલ્પન્ત ઇતિ ।
[214।23-214।24]
પૂર્વકાઃ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાદય ઉત્તરેષામઙ્ગં યદિ સ્યુઃ પ્રથમક્ષણોત્પન્ન આર્યમાર્ગો નાષ્ટાઙ્ગઃ સ્યાત્ ।
[214।25]
કિં ખલ્વયમુપવાસકસ્યૈવોપવાસ આહોસ્વિદન્યસ્યાપિ ।
[214।26]
અન્યસ્યાપ્યુપવાસો ઽસ્તિ શરણં ત્વગતસ્ય ન ।
[214।27-215।01]
અનુપવાસકો ઽપિ યસ્તમહોરાત્રં બુદ્ધધર્મસંઘાન્ શરણં ગત્વોપવાસં ગૃહ્ણાતિ તસ્યોત્પદ્યતે ઉપવાસસંવરો નાન્યથા ।
[215।01]
અન્યત્રાજ્ઞાનાત્ ।
[215।01-215।04]
સૂત્ર ઉક્તં "યતશ્ચ મહાનામન્ ગૃહી અવદાતવસનઃ પુરુષઃ પુરુષેન્દ્રિયેણ સમન્વાગતો બુદ્ધં શરણં ગચ્છતિ ધર્મં સંઘં શરણં ગચ્છતિ વાચં ચ ભાષતે ઉપવાસકં ચ માં ધરય ।
[215।04]
ઇયતા ઉપાવાસકો ભવતી"તિ ।
તત્ કિં શરણગમનાદેવોપવાસકો ભવતિ ।

[215।05]
ભવતીતિ બહિર્દેશકાઃ ।
ન વિના સંવરેણેતિ કાશ્મીરાઃ ।
યત્તર્હિ સૂત્ર ઉક્તમ્ ।
[215।06]
નાસ્ત્યત્ર વિરોધઃ ।
યસ્માદસ્યોત્પદ્યતે તત એવ
[215।07]
ઉપાસકત્વોપગમાત્સંવૃત્
[215।08]
ઉપાસકત્વાભ્યુપગમાદેવાસ્યોપાસકસંવરો જાયતે ।
[215।08-215।09]
"યદેવાભ્યુપગચ્છત્યુપાસકં માં ધારયેત્યાદ્યગ્રેણ યાવજ્જીવં પ્રાણાપેતમિ"તિ ।
[215।09-215।10]
પ્રાણાતિપાતાદ્યપેતમિત્યર્થો મધ્યપદલોપાત્ ।
[215।10]
લઘુસંવરસ્યાપિ વ્યુત્પાદનાર્થં શિક્ષાપદાનામ્
[215।11]
ઉક્તિસ્તુ ભિક્ષુવત્
[215।12-215।13]
યથૈવં ભિક્ષુર્લબ્ધસંવરો ઽપિ પુનઃ શિક્ષાપદાનિ ગ્રાહ્યતે શ્રામણેરશ્ચ વ્યુત્પાદનાર્થમિત શ્ચામુતશ્ચ તે સંવર ઇતિ તથોપવાસકો ઽપિ ન તુ વિના સંવરેણોપાસકો ઽસ્તિ ।
[215।14]
સર્વે ચેત્ સંવૃતા એકદેશકાર્યાદયઃ કથમ્ ।
[215।15-215।16]
યદિ સર્વ એવોપાસકા ઉપાસકસંવરસ્થાઃ કથં ભગવતા એકદેશકારી પ્રદેશકારી યદ્ભૂયઃકારી પૂરિપૂર્ણકારી ચોપાસક ઉક્તઃ ।
[215।17]
તત્પાલનાત્ કિલ પ્રોક્તાઃ
[215।18]
યો હિ યચ્છિક્ષાપદં પાલયતિ સ તત્કારીત્યુક્તઃ ।
સર્વે તુ સમં સંવરસ્થાઃ ।
[215।19]
ઇદમુત્સૂત્રં વર્તતે ।
કિમત્રોત્સૂત્રમ્ ।
[215।19-215।20]
ઉપાસકત્વાભ્યુપગમાદેવ સંવરલાભો યસ્માત્ પ્રાણતિપાતમિત્યાહેતિ ।
[215।20]
ન હ્યેવં સૂત્રપાઠઃ ઉક્તો યથા મહાનામસૂત્રે પાઠઃ ।
[215।21]
તત્રૈવ ચોપાસકલક્ષણોપદેશો નાન્યત્ર ।
[215।21-215।22]

યત્ર ત્વેષ પાઠો "યાવજ્જીવં પ્રાણાપેતં શરણગતમભિપ્રસન્નમિ"તિ ।
[215।22-215।23]
તત્ર તે દૃષ્ટસત્યા "અવેત્યપ્રસાદાન્વયં પ્રાણૈરપિ સદ્ધર્મોપગમનં દર્શયન્તિ સ્મ ।
[215।23]
જીવિતહેતો રપ્યભવ્યા વયમેનં ધર્મં પરિત્યક્તુ"મિતિ ।
[215।23-215।24]
ન ત્વેષ લક્ષણોપદેશઃ સંવરસ્ય ।
[215।24]
પ્રાણાપેતં તુ ન ક્વચિત્ પઠ્યતે ।
[215।24-216।01]
કશ્ચૈતદપરિસ્ફુટાર્થં પઠેત્ ।
[216।01]
એકદેશકાર્યાદીંસ્તુ ખણ્ડિતશિક્ષાનધિકૃત્ય પ્રશ્ન એવ ન યુજ્યતે ।
[216।02]
કુતો વિસર્જનમાવેણિકધર્માણામ્ ।
[216।02-216।03]
કો હ્યપાસકસંવરં જાનન્ એતન્ન જ્ઞાસ્યતે યો હિ યચ્છિક્ષાપદં ન ખણ્ડયતિ સ તત્કારી ભવતીતિ ।
[216।03-216।04]
ઉપાસકસંવરસ્ય તુ પરિમાણાનભિજ્ઞાંસ્તન્માત્રશિક્ષાક્ષમાન્ પ્રત્યેષ પ્રશ્નો યુજ્યતે ।
[216।04-216।05]
"કિયતા ભદન્તોપાસક એકદેશકારી ભવતિ યાવત્ પરિપૂર્ણકારી ભવતિ ।"
[216।05-216।06]
યદિ તર્હિ વિના સંવરેણોપાસકઃ સ્યાદ્વિકલેન વા ભિક્ષુશ્રામણેરાવપિ સ્યાતામ્ ।
[216।06-216।07]
કથં તાવદેષામુપાસકસંવરાદીનામઙ્ગપ્રતિનિયમો ભવતિ ।
[216।07]
શાસ્તૃપ્રજ્ઞપ્તિવશાત્ ।
[216।08]
ઉપાસકત્વાદિપ્રતિનિયમો ઽપિ શાસ્તૃપ્રજ્ઞપ્તિવશાદિષ્યતામ્ ।
[216।08-216।09]
વિનાપિ હિ સંવરેણોપાસકઃ પ્રજ્ઞપ્તિતો ન તુ ભિક્ષુશ્રામણેરાવિતિ તે ત્વેતન્નેચ્છન્તિ કાશ્મીરાઃ ।
[216।09-216।10]
સર્વેષાં તુ સંવરાણામ્ ।
[216।11]
મૃદ્વાદિત્વં યથા મનઃ
[216।12]
મૃદુમધ્યાધિમાત્રત્વં સસંતાનચિત્તવશાત્ ।
[216।12-216।13]
એવં ચ કૃત્વા ઽર્હતો ઽપિ મૃદુઃ પ્રાતિમોક્ષસંવરઃ સ્યાત્ પૃથગ્જનસ્યાધિમાત્રઃ ।
[216।13-216।14]

કિં પુનઃ સંવરગ્રહણાદેવોપાસકઃ સ્યાદ્વિના શરણગમનૈઃ ।
[216।14]
ન સ્યાદન્યત્રાજ્ઞાનાત્ ।
[216।15]
યો બુદ્ધધર્મસંઘાઞ્છરણં ગચ્છતિ કિમસૌ શરણં ગચ્છતિ ।
[216।16-216।17]
બુદ્ધસંઘકરાન્ધર્માનશૈક્ષાનુભયાંશ્ચ સઃ ।
નિર્વાણં ચેતિ શરણં યો યાતિ શારણત્રયમ્
[216।18-216।20]
યો બુદ્ધં શરણં ગચ્છતિ અશૈક્ષાનસૌ બુધકરકાન્ધર્માઞ્છરણં ગચ્છતિ યેષાં પ્રાધાન્યેન સ આત્મભાવો બુધા ઇત્યુચ્યતે યેષાં વા લાભેન સર્વાવબોધસામર્થ્યાદ્બુદ્ધો ભવતિ ।
[216।20]
કે પુનસ્તે ।
ક્ષયજ્ઞાનાદયઃ સપરિવારાઃ ।
[216।20-216।21]
રૂપકાયસ્ય પૂર્વં પશ્ચાચ્ચાવિશેષાત્ ।
[216।21]
કિં સર્વબુદ્ધાનથૈકમ્ ।
લક્ષણતઃ સર્વબુધાન્ ।
[216।21-216।22]
માર્ગસ્યાવિલક્ષાણત્વાત્ ।
[216।22-216।23]
યઃ સંઘં શરણં ગચ્છતિ શૈક્ષાશૈક્ષાનસૌસંઘકરકાન્હર્માન્ ગચ્છતિ યેષાં લાભેનાષ્ટૌ પુદ્ગલાઃ સંઘીભવન્તિ ।
[216।23]
અભેદત્વાત્ ।
[216।24]
કિં સર્વસંઘાનથૈકમ્ ।
લક્ષણતઃ સર્વસંઘાન્માર્ગસ્યાવિલક્ષણત્વાત્ ।
[216।24-216।26]
યત્તુ સૂત્ર ઉક્તં "યો ઽપ્યસૌ ભવિષ્યત્યનાગતે ઽધ્વનિ સંઘો નામ તમપિ શરણં ગચ્છતમિ "તિ ।
[216।26]
તત્પ્રત્યક્ષભાવિનઃ સંવરત્વસ્યોદ્ભાવનાર્થમ્ ।
[216।26-216।27]
યો ધર્મં શરણં ગચ્છતિ અસૌ નિર્વાણં શરણં ગચ્છતિ પ્રતિસંખ્યાનિરોધમ્ ।
[216।27-216।28]
સ્વપરસંતાનક્લેલ્શાનાં દુઃખસ્ય ચ શાન્ત્યેકલક્ષણાત્વાત્ ।
[216।28-216।29]
યદ્યશૈક્ષા ધર્મા એવ બુદ્ધઃ કથં તથાગતસ્યાન્તિકે દુક્ષ્ટચિત્તરુધિરોત્પાદનાદાનન્તર્યં ભવતિ ।
[216।29-217।01]
આશ્રયવિપાદનાત્તે ઽપિ વિપાદિતા ભવન્તીતિ વૈભાષિકાઃ ।
[217।01]

શાસ્ત્રં તુ નૈવં વાચકમશૈક્ષા ધર્મા એવ બુદ્ધ ઇતિ ।
[217।01-217।02]
કિં તર્હિ ।
[217।02]
બુદ્ધકરકા ઇતિ ।
અત આશ્રયસ્ય બુદ્ધત્વાપ્રતિષેધાદચોદ્યમેવૈતત્ ।
[217।02-217।03]
અન્યથા હિ લૌકિકચિત્તસ્થો ન બુદ્ધઃ સ્યાન્ન સંઘઃ શીલમેવ ચ ભિક્ષુકરકં ભિક્ષુઃ સ્યાત્ ।
[217।04]
યથા તુ યો ભિક્ષૂન્ પૂજયતિ ભિક્ષુકરકમસૌ શીલં પૂજયતિ ।
[217।04-217।05]
એવં યો બુદ્ધં શરણં ગચ્છત્યશૈક્ષાનસૌ બુદ્ધકરકાન્ધર્માન્ શરણં ગચ્છતિ ।
[217।05-217।06]
યો બુદ્ધં શરણં ગચ્છતિ સો ઽષ્ટાદશાવેણિકાન્બુદ્ધર્માનિત્યપરે ।
[217।06-217।07]
કિંસ્વભાવાનિ શરણગમનાનિ ।
[217।07]
વાગ્વિજ્ઞપ્તિસ્વભાવાનિ ।
કઃ પુનઃ શરણાર્થઃ ।
[217।07-217।08]
ત્રાણાર્થઃ શરણાર્થઃ ।
[217।08]
તદાશ્રયેણ સર્વદુઃખાત્યન્તનિર્મોક્ષાત્ ।
ઉક્તં હિ ભગવતા
[217।09-217।10]
"બહવઃ શરણં યાન્તિ પર્વતાંશ્ચ વનાનિ ચ
આરામાન્વૃક્ષાંશ્ચૈત્યાંશ્ચ મનુષ્યા ભયવર્જિતાઃ ॥
[217।11-217।12]
ન ત્વેતચ્છરણં શ્રેષ્ઠં નૈતચ્છરણમુત્તમમ્ ।
નૈતચ્છરણમાગમ્ય સર્વદુઃખાત્પ્રમુચ્યતે ॥
[217।13-217।14]
યસ્તુ બુદ્ધં ચ ધર્મં ચ સંઘં ચ શરણં ગતઃ ।
ચત્વારિ ચાર્યસત્યાનિ પશ્યતિ પ્રજ્ઞયા યદા ॥
[217।15-217।16]
દુઃખં દુઃખસમુત્પાદં દુઃખસ્ય સમતિક્રમમ્ ।
આર્યં ચાષ્ટાઙ્ગિકં માર્ગં ક્ષેમં નિર્વાણગામિનમ્ ॥
[217।17-217।18]
એતદ્ધિ શરણં શ્રેષ્ઠમેતચ્છરણમુત્તમમ્ ।
એતચ્છરણમાગમ્ય સર્વદુઃખાત્ પ્રમુચ્યતે ॥"ઇતિ ।
[217।19]

એત એવ શરણગમનાનિ સર્વસંવરસમાદાનેષુ દ્વારભૂતાનિ ।
[217।20-217।21]
કિં પુનઃ કારણમન્યેષુ સંવરેષ્વબ્રહ્મચર્યાદ્વિરતિઃ શિક્ષાપદં વ્યવસ્થાપિતમ્ ઉપાસકસ્ય તુ કામમિથ્યાચારાત્ ।
[217।22]
મિથ્યાચારાતિગર્હ્યત્વાત્સૌકર્યાદક્રિયાપ્તિતઃ ।
[217।23]
કામમિથ્યાચારો હિ લોકે ઽત્યન્તં ગર્હિતઃ ।
પરેષાં દારોપઘાતાદાપાયિકત્વાચ્ચ ।
[217।24]
ન તથા ઽબ્રહ્મચર્યમ્ ।
[217।24-217।25]
સુકરા ચ કામમિથ્યાચારાદ્વિરતિર્ગૃહાનધ્યાવસતાં દુષ્કરાત્વબ્રહ્મચર્યાદિતિ દુષ્કરં કર્ત્તું નોત્સહેરન્ ।
[217।25-217।26]
આર્યાશ્ચાકરણસંવરં કામમિથ્યાચારાત્ પ્રતિલભન્તે ।
[217।26-218।01]
જન્માન્તરેષ્વપ્યનધ્યાચરણાન્નત્વબ્રહ્મચ્ર્યાદિત્યુપાસકસ્યાપિ તસ્માદેવ વિરતિઃ શિક્ષાપદં વ્યવસ્થાપિતં મા ભૂત્ પરિવૃત્તજન્માન્તરઃ શૈક્ષ ઉપાસકસંવરાઙ્ગેષ્વસંવૃત ઇતિ ।
[218।01-218।02]
અક્રિયાનિયમો હ્યકરણસંવરઃ ।
[218।02-218।03]
ય ઉપાસકાઃ સન્તો ભાર્યાઃ પરિણયન્તિ કિં તૈસ્તાભ્યો ઽપિ સંવરઃ પ્રતિલબ્ધો ઽથ ન ।
[218।03]
પ્રતિલબ્ધો મા ભૂત્ પ્રાદેશિકસંવરલાભ ઇતિ ।
[218।03-218।04]
કથં સંવરક્ષોભો ન ભવતિ ।
[218।04]
યસ્માત્
[218।05]
યથાભ્યુપગમં લાભઃ સંવરસ્ય ન સંતતેઃ
[218।06]
યથા હ્યેષામભ્યુપગમસ્તથા સંવરલાભઃ ।
કથં ચૈષામભ્યુપગમઃ ।
[218।06-218।07]
કામમિથ્યાચારાદ્વિરમામીતિ ।
[218।07-218।08]
ન ત્વત્ર સંતાને મયા બ્રહ્મચર્યં ન કર્તવ્યમિત્યત એવૈષાં તદધિષ્ઠાત્કામમિથ્યાચારાઙ્ગાદેવ સંવરલાભો નાબ્રહ્મચર્યાદિતિ નાસ્તિ ભાર્યીભૂતાયાં સંવરક્ષોભઃ ।
[218।09-218।10]
અથ કસ્માત્ મૃષાવાદાદ્ વિરતિરેવોપાસકસંવરશિક્ષાપદં ન પૈશુન્યાદિવિરતિઃ ।
[218।10]
એભિરેવ ચ ત્રિભિઃ કારણૈઃ ।
[218।11]