અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 281300

શુક્લપક્ષસ્યાદૌ ચન્દ્રમસો વિકલં મણ્ડલં દૃશ્યતે ।
કિં તત્ર કારણમ્ ।
[166।14]
સ્વચ્છાયયા ઽર્કસામીપ્યાદ્વિકલેન્દુસમીક્ષણમ્
[166।15-166।16]
યદા હિ સૌરસ્ય વિમાનસ્યાસન્ને ચાન્દ્રમસં વિમાનં વહતિ તદા કિલ સૌર્યો ભાસસ્તસ્મિન્ વિમાને પતન્તિ ।
[166।16-166।17]
તતો ઽપરપાર્શ્વે છાયા પતન્તી વિકલં મણ્ડલં દર્શયતીતિ પ્રાજ્ઞપ્તિકો નિર્દેશઃ ।
[166।17-166।18]
વાહયોગઃ સ તાદૃશો ભવતિ યત્કદાચિદ્વિમાનસ્યાર્ધં દૃશ્યત ઇતિ પૂર્વાચાર્યાઃ ।
[166।18-166।19]
અથૈતાનિ સૂર્યાદિવિમાનાનિ કતમે સત્ત્વા અધ્યાવસન્તિ ।
[166।19]
દેવાશ્ચાતુર્મહારાજકાયિકાઃ ।
કિમેતાન્યેવ તેષાં સ્થાનાનિ ।
[166।20]
વિમાનવાસિનામેતાનિ ।
ભૂમિનિવાસિનાં પુનઃ સુમેરૂપરિષણ્ડાદીનિ ।
[166।20-166।21]
કતિ ચાસ્ય પરિષણ્ડાઃ કિયત્યો વા ।
[166।22]
પરિષણ્ડાશ્ચતસ્રો ઽસ્ય દશસાહસ્રિકાન્તરાઃ ।
[166।23]।
દશયોજનસહસ્રાણ્યુદ્ગમ્યૈકા ।
એવં યાવચ્ચતુર્થી ।
તાભિઃ સુમેરોરર્ધમાક્ષિપ્તમ્ ।
[166।24]
તાશ્ચ તતો યથાસંખ્યં
[167।01]
ષોડશાષ્ટૌ સહસ્રાણિ ચત્વારિ દ્વે ચ નિર્ગતાઃ
[167।02]
પ્રથમા પરિષણ્ડા ષોડશ સહસ્રાણિ યોજનાનાં સુમેરોર્નિર્ગતા ।
[167।03]
દ્વિતીયા ઽષ્ટૌ તૃતીયા ચત્વારિ ચતુર્થી દ્વે ।
[167।04]
કરોટપાણયસ્તાસુ માલાધારાસ્સદામદાઃ ।
[167।05]
મહારાજિકદેવાશ્ચ
[167।06]
પ્રથમાયાં પરિષણ્ડાયાં કરોટપાણયો નામ યક્ષાઃ પ્રતિવસન્તિ ।

[167।06-167।07]
દ્વિતીયાયાં માલાધારાસ્તૃતીયાયાં સદામદાઃ સદામત્તાઃ ।
[167।07]
સર્વ એતે ચતુર્મહારાજકાયિકાઃ ।
[167।07-167।08]
ચતુર્થ્યાં તુ ચત્વારો મહારાજાઃ સ્વયં પ્રતિવસન્તિ તત્પરિચારાશ્ચ ।
[167।08-167।09]
અતસ્તસ્યાં મહારાજકાયિકા દેવા ઇત્યુક્તમ્ ।
[167।09]
યથા પરિષણ્ડાસુ ચતુર્મહારાજકાયિકા દેવા એવં
[167।10]
પર્વતેષ્વપિ સપ્તસુ
[167।11]
યુગન્ધરાદિષુ પર્વતેષુ તેષાં ગ્રામનિગમાઃ ।
અત એવૈષ દેવનિકાયઃ સર્વેષાં મહિષ્ઠઃ ।
[167।12]
મેરુમૂર્ધ્નિ ત્રયસ્ત્રિંશાઃ
[167।13]
અથ કિયાન્મેરુમૂર્ધા ।
[167।14]
સ ચાશીતિસહસ્રદિક્ ।
[165।15]
એકૈકપાર્શ્વમશીતિસહસ્રાણિ યથૈવાધસ્તાત્ ।
[167।15]
અન્યે પુનરાહુઃ ।
[167।15-167।16]
સ વિંશતિસહસ્રદિક્ ।
[167।16]
ચત્વારિ પાર્શ્વન્યસ્ય ચતસ્રો દિશઃ ।
[167।16-167।17]
એકૈકં પાર્શ્વં વિંશતિર્યોજનસહસ્રાણિ સમન્તાત્ પરિક્ષેપેણાશીતિરિતિ ॥
[167।17]
તસ્ય ચ
[167।18]
વિદિક્ષુ કૂટાશ્ચત્વાર ઉષિતા વજ્રપાણિભિઃ
[167।19]
સૂમેરુમૂર્ધ્નો વિદિશઃ કોણાઃ ।
[167।19-167।20]
તાસુ પઞ્ચયોજનશતપ્રમાણાશ્ચત્વારઃ કૂટા અભ્યુદ્ગતા યેષુ વજ્રપાણયો નામ યક્ષાઃ પ્રતિવસન્તિ ।
[167।20]

તસ્ય ચ મેરુમૂર્ધ્નઃ
[167।21-167।22]
મધ્યે સાર્ધદ્વિસાહસ્રપાર્શ્વમધ્યર્ધયોજનમ્ ।
પુરં સુદર્શનં નામ હૈમં ચિત્રતલં મૃદુ
[167।23-167।24]
સુમેરુતલસ્ય મધ્યે સુદર્શનં નામ નગરમ્ દૈર્ધ્યે સાર્ધતૃતીયયોજનસહસ્રે એકૈકં પર્શ્વમુચ્છ્રાયેણાધ્યર્ધયોજનમ્ ।
[167।24-167।25]
પ્રાકારઃ સૌવર્ણ એકોત્તરેણ ધાતુશતેનાસ્ય ભુમિશ્ચિત્રિતા ।
[167।25-167।26]
તચ્ચ ભૂમિતલં તૂલપિચુવત્ મૃદુસંસ્પર્શં પાદક્ષેપોત્ક્ષેપાભ્યાં નતોન્નતં શક્રસ્ય દેવાનામિન્દ્રસ્ય રાજધાની ।
[168।01]
સાર્ધદ્વિશતપાશ્ર્વો ઽત્ર વૈજયન્તઃ
[168।02-168।04]
શક્રસ્ય દેવાનામિન્દ્રસ્ય વૈજયન્તો નામ પ્રાસાદો નગરસ્ય મધ્યે નાનારત્નસ્થાનવિધાનસંપદા સર્વાન્યભવનશ્રીમહિમ્ના હ્રેપણો દૈર્ધ્યેણાર્ધતૃતીયે યોજનશતે પાર્શ્વં પાર્શ્વમ્ ।
[168।04]
ઇયં તાવન્નગરસ્યાભિરામતા ।
[168।05]
બહિઃ પુનઃ ।
[168।06]
તચ્ચૈત્રરથપારુષ્યમિશ્રનન્દનભૂષિતમ્
[168।07]
તસ્ય હિ નગરસ્ય બહિશ્ચતુર્ષુ પાર્શ્વેષુ ચત્વાર્યુદ્યાનાદીનિ દેવાનાં ક્રિડાભૂમયઃ ।
[168।08]
ચૈત્રરથમુદ્યાનં પારુષ્યકં મિશ્રકાવણં નન્દનવનં ચ ।
તૈસ્તન્નગરં બહિરલઙ્કૃતમ્ ।
[168।09]
વિંશત્યન્તરિતાન્યેષાં સુભૂમીનિ ચતુર્દિશમ્ ।
[168।10-168।11]
એષાં ચોદ્યાનાનાં ચતુર્દિશં ચત્વારિ સુમૂમીનિ વિંશતિયોજનાન્તરિતાનિ ક્રીડાસ્થાનાન્યેવ દેવાનાં પરસ્પરસ્પર્ધયૈવ શોભાં વિતન્વન્તિ ।
[168।12]
વહિરેવ નગરસ્ય પાર્શ્વે
[168।13]
પૂર્વોત્તરે પારિજાતઃ સુધર્મા દક્ષિણાવરે
[168।14]
પારિજાતો નામ કોવિદારસ્ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં દેવાનાં કામરતિપ્રકર્ષાશ્રયઃ ।
[168।14-168।15]
તસ્ય પઞ્ચ યોજનાનિ મૂલાહિનિવેશો યોજનશતમુચ્છ્રાયઃ।
[168।15-168।16]
પઞ્ચાશત્ યોજનાનિ શાખાપત્રપલાશં સ્કરિત્વા તિષ્ઠતિ ।
[168।16-168।17]

તસ્ય ખલુ સર્વપરિફુલ્લસ્ય યોજનશતમનુવાતં ગન્ધો વાતિ પઞ્ચાશદ્યોજન યોજનાનિ પ્રતિવાતમ્ ।
[168।17]
યુક્તં તાવદનુવાતમ્ ।
[168।17-168।18]
પ્રતિવાતં તુ કથમ્ ।
[168।18]
વૃક્ષાનતિક્રમં સંધાયોક્તમિત્યેકે ।
[168।18-168।19]
નહિ નામ સ્પ્રતિવાતં વાતો વાતિ ।
[168।19-168।20]
તસ્યૈવ તુ સા ગન્ધસ્ય તાદૃશો પ્રભાવસંપદેષ્ટવ્યા યાત્ પ્રતિબધ્યમાનોઽપિ દિવ્યૈર્મૃદુમારુતૈર્ગન્ધાન્તરં સંતનોતિ ।
[168।20-168।21]
મન્દતરતમસમારમ્ભાત્તુ સંતાન આશ્વેવ સમુચ્છિદ્યતે યતો ન તથા વિપ્રકૃષ્ટમધ્વાનં પ્રસર્પતિ ।
[168।21-168।22]
કિં પુનઃ સ્વભૂતાશ્રિત એવમપુષ્પગન્ધસંતાનો વર્તતે ઉતાહો વાયુરધિવાસિતો જાયતે ।
[168।22]
નાત્ર નિયમઃ ।
[168।23]
ઉભયથાપિ હ્યાચાર્યેષ્ટિઃ ।
યત્તર્હિ ભગવતોક્તં
[168।24-168।25]
"ન પુષ્પગન્ધઃ પ્રતિવાતમેતિ ન મૌલિકસ્તાગરશ્ચાન્દનો વા ।
સતાં તુ ગન્ધઃ પ્રતિવાતમેતિ સર્વા દિશઃ સત્પુરુષઃ પ્રવાતી"તિ ।
[169।01]
માનુષ્યકં પુષ્પગન્ધં સંધાયોક્તમ્ ।
તદ્ધિ પ્રતીતં લોકે ।
[169।01-169।03]
ન ચ તસ્ય તાદૃશી શક્તિઃ મહીસાસકાસ્તુ પથન્તિ "યોજનશતમનુવાતં ગન્ધો વાતિ પઞ્ચાશદ્યોજનાનિ પ્રતિવાતમિતિ ।
[169।03-169।04]
સુધર્મા નામ દેવસભા દક્ષિણપશ્ચિમે દિગ્ભાગે યસ્યાં નિષદ્ય દેવાઃ કૃત્યાકૃત્યં સમર્થયન્તિ ।
[169।04]
એષ તાવત્ત્રિદશાનાં ભાજનસંનિવેશઃ ।
[169।05]
તતઊર્ધ્વં વિમાનેષુ દેવાઃ
[169।06]
ત્રિદશેભ્ય ઊર્ધ્વં દેવા વિમાનેષુ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
[169।06-169।07]
તે પુનર્યામાસ્તુષિતા નિર્માણરતયઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનશ્ચ બ્રહ્મકાયિકાદયશ્ચ પૂર્વોક્તાઃ ષોડશસ્થાનાન્તરગતાઃ ।
[169।08]
ઇત્યેતે દ્વાવિંશતિદેવનિકાયાઃ સમાસેન યેષાં ભાજનં પ્રજ્ઞાયતે ।

[169।09]
કામભુજસ્તુ ષટ્ ।
[169।10]
તેષાં તુ ષટ્ કામાવચરા દેવનિકાયાઃ કામાન્ પરિભુઞ્જતે ન શેષાઃ ।
[169।10-169।11]
તદ્યથા ચતુર્મહારાજકાયિકા યાવત્ પરનિર્મિતવશવર્તિનઃ ।
[169।11]
તે પુનઃ
[169।12]
દ્વન્દ્વાલિઙ્ગનપાણ્યાપ્તિહસિતેક્ષિતમૈથુનાઃ
[169।13]
દ્વન્દ્વેન મૈથુનં ભૂમિસમ્બદ્ધવાસિનામ્ ।
[169।13-169।14]
ચાતુર્મહારાજકાયિકાનાં ત્રાયસ્ત્રિઙ્ક્શાનાં યથા મનુષ્યાણામ્ ।
[169।14]
તેષાં તુ વાયુનિર્મોક્ષાત્ દાહવિગમઃ શુક્રાભાવાત્ ।
[169।14-169।15]
આલિઙ્ગનેન મૈથુનં યામાનામાલિઙ્ગનમાત્રેણ દાહવિગમાત્ ।
[169।15-169।16]
પાણિસંપ્રાપ્ત્યા તુષિતાનાં હસિતેન નિર્માણરતીનાં પ્રેક્ષિતેન પરનિર્મિતવશવર્તિનામ્ ।
[169।16-169।17]
સ્વવર્તિનાં સર્વેષાં દ્વન્દ્વસમાપત્ત્યા ।
[169।17]
કાલપરિમાનં તુ પ્રજ્ઞપ્તાવુક્તમિતિ વૈભાષિકાઃ ।
[169।17-169।18]
યાવદ્યાવદ્વિષયાણાં તીવ્રતરતા તાવત્તાવદ્રાગોઽપિ તીવ્રતરઃ ।
[169।18-169।19]
યસ્ય દેવસ્ય દેવ્યા વા ઉત્સઙ્ગે દેવકુમારો દેવકન્યા વા જાયતે સ તયોઃ પુત્રો ભવતિ સા ચ દુહિતા ।
[169।19-169।20]
કિયત્પ્રમાણો જાયતે ।
[169।21]
પઞ્ચવર્ષોપમો યાવત્ દશવર્ષોપમઃ શિશુઃ ।
[169।22]
સંભવત્યેષુ
[169।23]
યથાસંખ્યં ષટ્સુ દેવનિકાયેષુ ।
તે તુ ક્ષિપ્રમેવાભિવર્ધન્તે ।
[169।24]
સંપૂર્ણાઃ સવસ્ત્રાશ્ચૈવ રૂપિણઃ
[170।01]

રૂપાવચરા દેવાઃ સંપૂર્ણકાયાઃ વસ્ત્રેણ સંવીતા ઉપપદ્યન્તે ।
[170।01-170।02]
સર્વે દેવા આર્યભાષાભાષિણઃ ।
[170।02]
તદત્ર કામધાતૌ વેદિતવ્યાઃ
[170।03]
કામોપપત્તયસ્તિસ્રઃ કામદેવાઃ સમાનુષાઃ ।
[170।04]
કથં કૃત્વા ।
[170।04-170।05]
સન્તિ સત્ત્વાઃ પ્રત્યુપસ્થિતકામાઃ પ્રત્યુપસ્થિતેષુ કામેષ્વૈશ્વર્યં વશે વર્તયન્તિ ।
[170।05]
તદ્યથા મનુષ્યાસ્તદેકત્યાશ્ચ દેવાઃ ।
તે પુનશ્ચત્વારો દેવનિકાયાઃ ।
[170।06]
સન્તિ સત્ત્વા નિર્મિતકામા નિર્માય કામાનૈશ્વર્ય વશે વર્તયન્તિ ।
[170।06-170।07]
તદ્યથા દેવા નિર્માણરતયઃ ।
[170।07-170।08]
સન્તિ સત્ત્વાઃ પરનિર્મિતકામાઃ પરનિર્મિતેષુ કામેષ્વૈશ્વર્ય વશે વર્ત્તયન્તિ ।
[170।08]
તદ્યથા દેવાઃ પરનિર્મિતવશવર્ત્તિનઃ ।
[170।08-170।10]
તા એતા યથોત્ પન્નપરિભોગિત્વાત્ યથેચ્છાત્મનિર્મિતપરિભોગિત્વાદ્યથેચ્છાત્મપર નિર્મિતપરિભોગિત્વાચ્ચ તિસ્રઃ કામોપપત્તય ઇત્યુચ્યન્તે ।
[170।10]
રૂપધાતૌ તુ
[170।11]
સુખોપપત્તયસ્ત્રિસો નવત્રિધ્યાનભૂમયઃ
[170।12]
ત્રિષુ ધ્યાનેષુ યા નવ ભૂમયઃ તાસ્તિસ્રઃ સુખોપપત્તયઃ ।
[170।12-170।14]
તે હિ દેવા વિવેકજેન સમાધિજેન ચ પ્રીતિસુખેન ચ નિષ્પ્રીતિકેન ચ સુખેન સુખં વિહરન્તો દીર્ઘમધ્વાનં તિષ્ઠન્તિ ।
[170।14]
અત એતા નિર્દુઃખદીર્ઘસુખત્વાત્સુખા ઉપપત્તયઃ સુખોપપત્તયઃ ।
[170।14-170।15]
ધ્યાનાન્તરોત્પત્તૌ તુ પ્રીતિસુખાભાવાત્સુખોપપત્તિત્વં વિચાર્યમ્ ।
[170।16-170।17]
યાન્યેતાનિ દેવાનાં દ્વાવિંશતિસ્થાનાન્યુક્તાનિ તેષામધરાદુત્તરં કિયદ્વિપ્રકૃષ્ટમ્ ।
[170।17]
નૈતત્ સર્વં યોજનપરિસંખ્યયા સુકરં પરિસંખ્યાતુમ્ ।

અપિ તુ
[170।18]
સ્થાનાત્ સ્થાનાદધો યાવત્તાવદૂર્ધ્વં તતસ્તતઃ ।
[170।19-170।20]
જમ્બૂદ્વીપાત્ પ્રભૃતિ યદુત્તરં સ્થાનં તસ્માદ્યાવદધો જમ્બૂદ્વીપસ્તાવત્ પુનસ્તસ્માદૂર્ધ્વં સ્થાનાન્તરમ્ ।
[170।20-170।21]
તદ્યથા ચતુર્થી પરિષણ્ડા ચતુર્ણાં મહારાજાનાં મૂલસ્થાનમિતશ્ચત્વારિંશદ્યોજનસહસ્રાણિ ।
[170।21-170।22]
તસ્માદ્યાવદધોજમ્બૂદ્વીપસ્તાવદૂર્ધ્વં ત્રિદશાનાં સ્થાનમ્ તસ્માદપિ યાવદધો જમ્બૂદ્વીપસ્તાવદૂર્ધ્વં યામાનાં સ્થાનમ્ ।
[170।23]
તતોઽપિ યાવદધો જમ્બૂદ્વીપસ્તાવદૂર્ધ્વં તુષિતાનાં સ્થાનમિતિ ।
[170।23-170।24]
એવં વિસ્તરેણ સર્વમનુક્રમ્ય સુદર્શનેભ્યો યાવદધો જમ્બૂદ્વીપસ્તાવદૂર્ધ્વંમકનિષ્ઠાનાં સ્થાનમ્ ।
[170।25]
તસ્માદૂર્ધ્વં ન પુનઃ સ્થાનમસ્તિ ।
અત એવ જ્યેષ્ઠભૂત્વાદકનિષ્ઠા ઉચ્યન્તે ।
[170।25-170।26]
અઘનિષ્ઠા ઇત્યપરે ।
[170।26]
અઘં કિલ ચિત્તસ્થં રૂપં તન્માત્રનિષ્ઠેતિ ।
[170।27]
કિં પુનરધરસ્થાનોપપન્ના ઉર્ધ્વાનિ વિમાનાનિ ગત્વા પશ્યન્તિ
[171।01]
નોર્ધ્વં દર્શનમસ્ત્યેષામન્યત્રર્દ્ધિપરાશ્રયાત્
[171।02]
ઋદ્ધ્યા વા ત્રાયસ્ત્રિંશા યામાન્ ।
ગચ્છેયુઃ ।
[171।02-171।03]
પરાશ્રયેણ વા યદ્વૃદ્ધિમતા નીયેરન્ દેવેન વા તત્રત્યેન ।
[171।03]
એવં શેષાઃ ।
[171।03-171।04]
આગતં તૂર્ધ્વોપપન્નં પશ્યેન્નતૂર્ધ્વધાતુકં નોર્ધ્વભૂમિકમ્ ।
[171।04]
યિઅથા સ્પ્રષ્ટવ્યં ન સ્પૃશેદવિષયત્વાત્ ।
[171।04-171।05]
અત એવ તેનાસ્વેન કાયેનાગચ્છન્તિ ।
[171।05-171।06]
કિં તર્હિ નિર્મિતેનાધરભૂમિકેન તદિચ્છયા પશ્યેદિહત્યમિવેતિ નિકાયાન્તરીયાઃ ।
[171।07]

અથૈષાં યામાદિવિમાનાનાં કિયત્ પ્રમાણમ્ ।
[171।07-171।08]
ચતુર્ણાં તાવદ્યાવત્સુમેરુમૂર્ધ્નઃ ઇત્યેકે ।
[171।08]
દ્વિગુણોત્તરમિત્યપરે ।
પ્રથમં તુ ધ્યાનં યાવાંશ્ચાતુર્દ્વીપકઃ ।
[171।08-171।09]
દ્વિતીયં યાવાન્ સાહસ્રશ્ચૂડિકો લોકધાતુઃ ।
[171।09]
તૃતીયં યાવાન્ દ્વિસાહસ્રઃ ।
[171।09-171।10]
ચતુર્થં યાવાંસ્રિસાહસ્ર ઇત્યેકે ।
[171।10]
પ્રથમાદીનિ સાહસ્રાદિપરિમાણાનિ ।
[171।10-171।11]
ચતુર્થં ત્વપરિમાણમિત્યપરે ।
[171।12]
અથ કોઽયં સાહસ્રશ્ચૂડિકો લોકધાતુઃ કો દ્વિસાહસ્રસ્ત્રિસાહસ્રો વા ।
[171।13-171।14]
ચતુર્દ્વીપકચન્દ્રાર્કમેરુકામદિવૌકસામ્ ।
બ્રહ્મલોકસહસ્રં ચ સાહસ્રશ્ચૂડિકો મતઃ
[171।15-171।17]
સહસ્રઞ્જંબૂદ્વીપાનાં પૂર્વવિદેહાનામપરગોદાનીયાનામુત્તરકુરુણાં સહસ્રં સૂર્યાણાં ચન્દ્રાણાં સુમેરૂણાં સહસ્રં ચાતુર્મહારાજકાયિકાનાં દેવાનાં યાવત્ પરનિર્મિતવશવર્તિનાં સહસ્રં બ્રહ્મલોકાનામયમુચ્યતે સાહસ્રશ્ચૂડિકો લોકધાતુઃ ।
[171।18]
તત્સહસ્રં દ્વિસાહસ્રો લોકધાતુસ્તુ મધ્યમઃ ।
[171।19]
તેષાં ચૂડિકાનાં લોકધાતૂનાં સહસ્રં દ્વિસાહસ્રો મધ્યમો લોકધાતુઃ ।
[171।20]
તત્સહસ્રં ત્રિસાહસ્રઃ
[171।21]
તેષાં દ્વિસાહસ્રાણાં લોકધાતૂનાં સહસ્રં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ ।
[171।21-171।22]
એષ હિ કૃત્સ્નઃ
[171।23]
સમસંવર્તસંભવઃ
[171।24]
સમં સંવર્તતે સમં વિવર્તતે ।
સંભવો હિ વિવર્તઃ ઇત્યુત્તરત્ર વ્યાખ્યાસ્યતે ।
[171।25-171।26]
કિં ખલુ યથા ભાજનાનાં પ્રમાણભેદ એવં તદ્વાસિનામપિ સત્ત્વાનાં પ્રમાણભેદોઽસ્તિ ।

[171।26]
અસ્તીત્યાહ ।
તત્ર તાવત્
[171।27]
જામ્બૂદ્વીપાઃ પ્રમાણેન ચતુઃસાર્ધત્રિહસ્તકાઃ ।
[171।28]
જમ્બૂદ્વીપકા મનુષ્યાઃ પ્રમાણાર્ધચતુર્હસ્તકાઃ કેચિત્તુ ચતુર્હસ્તકાઃ
[172।01]
દ્વિગુણોત્તરવૃદ્ધ્યા તુ પૂર્વગોદોત્તરાહ્વયાઃ
[172।02-172।03]
પૂર્વવિદેહકા ગોદાનીકા ઉત્તરકૌરવાશ્ચ મનુષ્યા અષ્ટષોડશદ્વાત્રિંશદ્ધસ્તકા યથાક્રમમ્ ।
[172।04]
પાદવૃદ્ધ્યા તનુર્યાવત્સાર્ધક્રોશો દિવૌકસામ્ ।
[172।05]
કામિનાં
[172।06]
પાદઃ ક્રોશસ્ય ચતુર્થો ભગઃ ।
[172।06-172।08]
તન્માત્રં શરીરં ચાતુર્મહારાજકાયિકાનાં દ્વૌ પાદૌ ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં ત્રયો યામાનાં ચત્વારસ્તુષિતાનાં પઞ્ચ નિર્માણરતીનાં અધ્યર્ધઃ ક્રોશઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનામ્ ।
[172।09]
રુપિણાં ત્વાદૌ યોજનાર્ધં
[172।10]
રૂપિણાં દેવાનાં પ્રથમે સ્થાને બ્રહ્મકાયિકાનામર્ધયોજનમાત્રં શરીરમ્ ।
[172।11]
તતઃ પરમ્
[172।12]
અર્ધાર્ધવૃદ્ધિઃ
[172।13]
ત્રિષુ સ્થાનેસુ બ્રહ્મપુરોહિતાનાં યોજનં મહાબ્રહ્મણો ઽધ્યર્ધં પરીત્તાભાનાં દ્વે યોજને ।
[172।14-172।15]
ઉર્ધ્વં તુ પરીત્તાભેભ્ય આશ્રયઃ ।
દ્વિગુણદ્વિગુણા હિત્વા ઽનભ્રકેભ્યઽસ્ત્રિયોજનમ્
[172।16]
અપ્રમાણાભાનાં ચત્વારિ યોજનાનિ ।
આભાસ્વરાણામષ્ટૌ ।
[172।16-172।17]
એવં દ્વિગુણવૃદ્ધ્યા યાવચ્છુભકૃત્સ્નાનાં ચતુઃષષ્ટિઃ ।
[172।17-172।18]
અનભ્રકાણાં તતો યોજનત્રયેણ હીનં દ્વિગુણં પઞ્ચવિંશતિયોજન શતમ્ ।
[172।18-172।19]

તસ્માત્ પરેણ પુનઃ પુણ્યપ્રસવાનાં દ્વિગુણં દ્વિગુણં યાવદકનિષ્ઠાનાં ષોડશયોજનસહસ્રાણિ શરીરમ્ ।
[172।20]
એવં પ્રમાણભિન્નાનાં કિમાયુષોઽપ્યસ્તિ ભેદઃ ।
અસ્તીત્યાહ ।
[172।21]
સહસ્રમાયુઃ કુરુષુ
[172।22]
વર્ષાણામ્ ।
[172।23]
દ્વયોરર્ધાર્ધવર્જિતમ્ ।
[172।24]
દ્વયોર્દ્વિપયોરર્ધાર્ધં વર્જયિત્વા પઞ્ચ વર્ષશતાનિ ગોદાનીયાનામ્ ।
[172।24-172।25]
અર્ધતૃતીયે વર્ષશતે પૂર્વવિદેહાનામ્ ।
[173।01]
ઇહાનિયતમ્
[173।02]
જમ્બૂદ્વીપે નાસ્ત્યાયુષો નિયમઃ કદાચિત્ ભૂયો ભવતિ કદાચિદલ્પીયઃ ।
[173।03]
અન્તે તુ દશાબ્દાઃ
[173।04]
અબ્દઃ સંવત્સરઃ ।
અન્તે હીયમાનં દશ વર્ષાણ્યાયુર્ભવતિ ।
[173।05]
આદિતોઽમિતમ્
[173।06]
આદિતઃ પ્રાથમકલ્પિકાનં મનુષ્યાણામપરિમાણમાયુર્ભવતિ ।
[173।06-173।07]
સહસ્રાદિસંખ્યયા પરિમાતું ન શક્યતે ।
[173।08]
ઉક્તં મનુષ્યાણાં દેવાનાં વક્તવ્યમ્ ।
[173।08-173।09]
તચ્ચાહોરાત્રં વ્યવસ્થાપ્ય શક્યં વક્તુમિતિ સ એવ ચૈષાં વ્યવસ્થાપ્યતે ।
[173।10-173।11]
નૃણાં વર્ષાણિ પઞ્ચાશદહોરાત્રો દિવૌકસામ્ ।
કામેઽધરાણાં
[173।12-173।13]
યાનિ મનુષ્યાણાં પઞ્ચાશદ્વર્ષાણિ તાનિ કામધાતાવધરાણાં દેવાનાં ચાતુર્મહારાજકાયિકાનામેકં રાત્રિન્દિવમ્ ।
[173।14]
તેનાયુઃ પઞ્ચવર્ષશતાનિ તુ

[173।15-173।16]
તેન તતસ્તેનાહોરાત્રેણ તેષાં ત્રિંશદ્રાત્રકેણ માસેન દ્વાદશમાસકેન સંવત્સરેણ દિવ્યાનિ પઞ્ચવર્ષશતાન્યાયુઃ પ્રમાણમ્ ।
[173।17]
દ્વિગુણોત્તરમૂર્ધ્વાનામુભયં
[173।18]
ઊર્ધ્વાનાં દેવાનામુભય દ્વિગુણોત્તરમહોરાત્રશ્ચાયુશ્ચ ।
કથં કૃત્વા ।
[173।18-173।19]
યન્મનુષ્યાણાં વર્ષશતં તત્ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં દેવાનામેકં રાત્રિન્દિવમ્ ।
[173।19-173।20]
તેન રાત્રિન્દિવેન દિવ્યં વર્ષસહસ્રમાયુઃ ।
[173।20]
એવં યામાદીનાં યથાક્રમમ્ ।
[173।20-173।21]
માનુષ્યકાણિ દ્વે ચત્વાર્યષ્ટૌ ષોડશ વર્ષશતાન્યેકં રાત્રિન્દિવમ્ ।
[173।21-173।22]
તેન રાત્રિન્દેવેન દ્વે ચત્વાર્યષ્ટૌ ષોડશ દિવ્યાનિ વર્ષસહસ્રાણ્યાયુષઃ પ્રમાણમ્ ।
[173।22]
યુગન્ધરાદૂર્વં સૂર્યાચન્દ્રમસોરભાવાત્ ॥
[173।22-173।23]
કથં દેવાનામહોરાત્રવ્યવસ્થાનમાલોકકૃત્યં વા ।
[173।23-173।24]
પુષ્પાણાં સંકોચવિકાસાત્કુમુદબન્ધુ વત્ શકુનીનાં કૂજનાકૂજનાત્ મિદ્ધાપગમાગમાચ્ચ આલોકકૃત્યં સ્વયંપ્રભત્વાત્ ।
[173।25]
ઉક્તમાયુઃ કામિનામ્ ।
[174।01]
રૂપિણાં પુનઃ ।
[174।02]
નાસ્ત્યહોરાત્રમાયુસ્તુ કલ્પૈઃ સ્વાશ્રયસંમિતૈઃ
[174।03]
યેષાં રૂપિણામર્ધયોજનમાશ્રયઃ તેષામર્ધકલ્પમાયુઃ ।
યેષાં યોજનં તેષાં કલ્પમ્ ।
[174।03-174।05]
એવં યસ્ય યાવદ્યોજનમાશ્રયસ્તસ્ય તાવત્કલ્પમાયુર્યવદકનિષ્ઠાનાં ષોડશકલ્પસહસ્રાણ્યાયુઃ પ્રમાણમ્ ।
[174।06]
આરૂપ્યે વિંશતિઃ કલ્પસહસ્રાણ્ય ધિકાધિકમ્ ।
[174।07]
આકાશાનન્ત્યાયતને વિંશતિકલ્પસહસ્રાણ્યાયુષઃ પ્રમાણમ્ ।
[174।08]
વિજ્ઞાનાનન્ત્યાયતને તસ્માદધિકં વિંશતિઃ સહસ્રાણિ ।

[174।08-174।09]
આકિઞ્ચન્યાયતને તસ્માદધિકં વિંશતિઃ ।
[174।09]
ભવાગ્રે તસ્માદધિકં વિંશતિઃ ।
[174।09-174।10]
એવં તેષાં યથાક્રમં વિંશતિશ્ચત્વારિંશત્ ષષ્ટિરશીતિઃ કલ્પસહસ્રાણ્યાયુઃપ્રમાણમ્ ।
[174।11-174।12]
કતમોઽત્ર કલ્પો વેદિતવ્યઃ કિમન્તરકલ્પોઽથ સંવર્તકલ્પોઽથ વિવર્ત્તકલ્પોઽથ મહાકલ્પઃ ।
[174।13]
મહાકલ્પઃ પરીત્તાભાત્ પ્રભૃત્યર્ધમધસ્તતઃ
[174।14]
પરીત્તાભાદેવ નિકાયાત્ પ્રભૃતિ મહાકલ્પેનાયુઃ વેદિતવ્યમ્ ।
[174।14-174।15]
તસ્માદધો મહાકલ્પસ્યાર્ધ કલ્પીકૃત્ય મહાબ્રહ્માદીનામાયુર્વ્યવસ્થાપિતમ્ ।
[174।15]
કથં કૃત્વા ।
[174।15-174।17]
યચ્ચ લોકો વિંશતિમન્તરકલ્પાન્ વિવર્તતે યચ્ચ લોકો વિંશતિમન્તરકલ્પાન્વિવર્ત આસ્તે યચ્ચ વિંશતિમન્તરકલ્પાન્સંવર્તતે ઇમે ષષ્ટિરન્તરકલ્પા મહાબ્રહ્મણોઽધ્યર્ધઃ કલ્પઃ ઉક્તઃ ।
[174।17-174।18]
એવં ચ કૃત્વા મહાકલ્પસ્યાર્ધં ચત્વારિંશદન્તરકલ્પાન્ કલ્પીકૃત્ય તેષામાયુઃ પ્રમાણમુક્તમ્ ।
[174।19]
ઉક્તં સુગતાવાયુઃ પ્રમાણમ્ ।
[174।20]
દુર્ગતાવિદાનીં વક્તવ્યમ્ ।
તત્ર તાવત્
[174।21-174।22]
કામદેવાયુષા તુલ્યા અહોરાત્રા યથાક્રમમ્ ।
સંજીવાદિષુ ષટ્સુ
[174।23-174।24]
યાવત્ ષણ્ણાં કામાવચરાણાં દેવનિકાયાનામાયુરુક્તં તેન તુલ્યા અહોરાત્રાઃ ષટ્ષુ નરકેષુ યથાક્રમં વેદિતવ્યાઃ ।
[174।24-174।25]
સંજીવે કાલસૂત્રે સંઘાતે રૌરવે મહારૌરવે તાપને ચ ।
[174।26]
આયુસ્તૈસ્તેષાં કામદેવવત્
[174।27-174।28]
તૈરિદાનીં સ્વૈરહોરાત્રૈસ્તેષાં યથા ષણ્ણાં કામાવચરાણાં દેવાનામાયુસ્તથૈવ યથાક્રમં વેદિતવ્યમ્ ।
[174।28]
કથં કૃત્વા ।
[174।28-174।29]
યદ્ધિ ચાતુર્મહારાજકાયિકાનામાયુઃ પ્રમાણં તત્સંજીવને મહાનરકે એકં રાત્રિન્દિવં ।

[174।29-175।01]
તેન યાવત્ દ્વાદશમાસકેન સંવત્સરેણ તત્રત્યાનિ પઞ્ચવર્ષશતાન્યાયુઃ ।
[175।01-175।02]
યત્ત્રાયસ્ત્રિંશાનામાયુઃ પ્રમાણં તત્ કાલસૂત્રે મહાનરકે એકં રાત્રિન્દિવમ્ ।
[175।02-175।03]
તેન રાત્રિન્દિવેન તસ્મિન્વર્ષસહસ્રાણ્યાયુઃપ્રમાણં ।
[175।03-175।04]
એવમન્યેષ્વપિ યથાયોગં યોજ્યં યાવત્ પરનિર્મિતવશવર્તિનામાયુઃપ્રમાણં તત્તુલ્યેનાહોરાત્રેણ તાપને ષોડશ વર્ષસહસ્રાણ્યાયુઃપ્રમાણમ્ ।
[175।05]
અર્ધં પ્રતાપને
[175।06]
પ્રતાપને મહાનરકેઽન્તરકલ્પસ્યાર્ધમાયુઃ પ્રમાણમ્ ।
[175।07]
અવીચાવન્તઃકલ્પં
[175।08]
તિરશ્ચાં તુ નિયમો નાસ્તિ ।
[175।09]
પરં પુનઃ ।
[175।10]
કલ્પં તિરશ્ચાં
[175।11]
પરમાયુસ્તિરશ્ચામન્તરકલ્પં તત્ પુનર્નાગાનાં નન્દોપનન્દાશ્વતલીપ્રભૃતીનામ્ ।
[175।11-175।13]
ઉક્તં હિ ભગવતા "અષ્ટાવિમે ભિક્ષવો નાગા મહાનાગાઃ કલ્પસ્થા ધરણિધરા" ઇતિ વિસ્તરઃ ।
[175।14]
પ્રેતાનાં માસાહ્ના શતપઞ્ચકમ્
[175।15]
યો મનુષ્યાણાં માસઃ સ પ્રેતાનામહોરાત્રઃ ।
[175।15-175।16]
તેનાહોરાત્રેણ પઞ્ચ વર્ષશતાન્યાયુઃ ।
[175।16]
શીતનરકેષ્વાયુષઃ કિં પ્રમાણમ્ ।
[175।17-175।18]
વાહાદ્વર્ષશતેનૈકતિલોદ્ધારક્ષયાયુષઃ ।
અર્વુદાદ્વિંશતિગુણપ્રતિવૃદ્ધ્યાયુષઃ પરે
[175।19-175।20]
ઉપમાનમાત્રેણ તેષ્વાયુરાખ્યાતં ભગવતા "તદ્યથા ભિક્ષવઃ ઇહ સ્યાદ્વિંશતિખારીકો માગધકસ્તિલવાહઃ પૂર્ણસ્તિલાનાં ચૂડિકાવદ્ધઃ ।
[175।20-175।22]
તતઃ કશ્ચિદેવ વર્ષશતસ્યાત્યયાદેકં તિલમપનયતે ક્ષિપ્રતરં ભિક્ષવઃ સવિંશતિખારીકો માગધસ્તિલવાહોઽનેનોપક્રમેણ પરિક્ષયં પર્યાદાનં ગચ્છેત્ ।
[175।22]

ન ત્વેવાહમર્વુદોપપન્નાનામાયુષઃ પર્યન્તં વદામિ ।
[175।22-175।24]
યથા ખલુ ભિક્ષવો વિંશતિર્વુદા એવમેકો નિરર્વુદો વિસ્તરેણ યથા ખલુ ભિક્ષવો વિંશતિઃ પદ્યા એવમેકો મહાપદ્મ" ઇતિ ।
[175।25]
એવમેષામાયુષ્મતાં સત્ત્વાનાં કિમસ્ત્યપરિપૂર્ણાયુષામન્તરા મૃત્યુરાહોસ્વિન્ન ।
[175।26]
સર્વત્રાસ્તિ
[176।01]
કુરુબાહ્યોઽન્તરામૃત્યુઃ
[176।02]
ઉત્તરકુરુષુ નિયતાયુષઃ સત્ત્વા અવશ્યં કૃત્સ્નમાયુર્જીવન્તિ ।
અન્યેષુ નાવશ્યમ્ ।
[176।03]
પુદ્ગલાનાં તુ બહૂનાં નાસ્ત્યન્તરેણ કાલક્રિયયા ।
[176।03-176।05]
તુષિતસ્થર્સ્યકજાતિબદ્ધસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય ચરમભવિકસત્ત્વસ્ય જિનાદિષ્ટસ્ય જિનભુતસ્ય શ્રદ્ધાધર્માનુસારિણો બોધિસત્ત્વચક્રવર્ત્તિમાત્રોશ્ચ તદ્ગર્ભયોરિત્યેવમાદિનામ્ ।
[176।06-176।07]
યોજનપ્રમણેન સ્થાનાનિ શરીરાણિ ચોત્કાનિ વર્ષપ્રમાણેનાયુરુક્તં તયોશ્ચ પ્રમાણં નોક્તમિતિ વક્તવ્યં નાના ચ સર્વેષાં વવસ્થાનમતસ્તસ્યાપિ પર્યન્તો વક્તવ્યઃ ।
[176।08]
તેષાં સમાનાખ્યાનાર્થમાદિપ્રક્રમ આરભ્યતે ।
[176।09]
પરમાણ્વક્ષરક્ષણાઃ ।
[176।10]
રૂપનામાધ્વપર્યન્તાઃ
[176।11]
રૂપસ્યાપચીયમાનસ્ય પર્યન્તઃ પરમાણુઃ ।
[176।11-176।12]
કાલસ્ય પર્યન્તઃ ક્ષણો નામ્નઃ પર્યન્તોઽક્ષરં તદ્યથા ગૌરિતિ ।
[176।12]
ક્ષણસ્ય પુનઃ કિં પ્રમાણમ્ ।
[176।12-176।13]
સમગ્રેષુ પ્રત્યયેષુ યાવતા ધર્મસ્યાત્મલાભઃ ગચ્છન્વા ધર્મો યાવતા પરમાણોઃ પરમાણ્વન્તરં ગચ્છતિ ।
[176।13-176।14]
બલવત્પુરુષાદ્ધટ્માત્રેણ પઞ્ચષષ્ટિઃ ક્ષણા અતિક્રામન્તીત્યાભિધાર્મિકાઃ ।
[176।15]
પરમાણુરણુસ્તથા
[176।16-176।17]
લોહાપશશાવિગોચ્છિદ્રરજોલિક્ષાસ્તદુદ્ભવાઃ ।
યવસ્તથાઙ્ગુલીપર્વ જ્ઞેયં સપ્તગુણોત્તરમ્
[176।18]

એતત્પરમાણ્વાદિકં સપ્તગુણોત્તરં વેદિતવ્યમ્ ।
સપ્ત પરમાણવોઽણુઃ ।
[176।18-176।19]
સપ્તાણવો લોહરજઃ ।
[176।19]
તાનિ સપ્તાવ્રજસ્તાનિ સપ્ત દાશરજસ્તાનિ સપ્તૈડકરજઃ ।
[176।19-176।20]
તાનિ સપ્ત ગોરજઃ તાનિ સપ્ત વાતાયનચ્છિદ્રરજઃ ।
[176।20]
તાનિ સપ્ત લિક્ષાસ્તદુદ્ભવા યૂકેત્યર્થઃ ।
[176।20-176।21]
સપ્ત યૂકા યવઃ ।
[176।21-176।22]
સપ્ત યવા અઙ્ગુલીપર્વ ત્રીણિ પર્વાણ્યઙ્ગુરીતિ પ્રસિદ્ધમેવેતિ નોક્તમ્ ।
[176।22]
પાર્શ્વાકૃતાસ્તુ ।
[177।01]
ચતુર્વિંશતિરઙ્ગુલ્યો હસ્તો હસ્તચતુષ્ટયમ્ ।
[177।02]
ધનુઃ
[177।03]
વ્યાસેનેત્યર્થઃ ।
[177।04]
પઞ્ચશતાન્યેષાં ક્રોશો રણ્યં ચ તન્મતમ્
[177।05]
મનુષાં પઞ્ચ શતાનિ ક્રોશઃ ।
ક્રોશમાત્રં ચ ગ્રામાદિ રણ્યમિષ્ટમ્ ।
[177।06]
તેઽષ્ટૌ યોજનમિત્યાહુઃ ।
[177।07]
ઉક્તં યોજનસ્ય પ્રમાણમ્ ।
વર્ષસ્યેદાનીમુચ્યતે ।
[177।08]
વિંશં ક્ષણશતં પુનઃ ।
[177।09]
તત્ક્ષણઃ
[177।10]
ક્ષણાનાં વિંશં શતમેકસ્તત્ક્ષણઃ ।
[177।11]
તે પુનઃ ષષ્ટિર્લવઃ ।

[177।12]
તત્ક્ષણાઃ ષષ્ટિર્લવ ઇત્યુચ્યતે ।
[177।13]
ત્રિંશદ્ગુણોત્તરાઃ
[177।14]
ત્રયો મુહૂર્ત્તાહોરાત્રમાસાઃ
[177।15]
ત્રિંશલ્લવા મુહૂર્ત્તસ્ત્રિશન્મુહૂર્ત્તા અહોરાત્રઃ ।
[177।15-177।16]
કદાચિત્તુ રાત્રિરધિકા ભવતિ કદાચિદૂના કદાચિત્સમા ।
[177।16]
ત્રિદશાહોરાત્રા માસઃ ।
[177।17]
દ્વાદશમાસકઃ ।
[177।18]
સંવત્સરઃ સોનરાત્રઃ
[177।19-177।20]
ચત્વારો માસા હેમન્તાનાં ચત્વારો ગ્રીષ્માણાં ચત્વારો વર્ષાણામિત્યેતે દ્વાદશ માસા સંવત્સરઃ સાર્ધમૂનરાત્રૈઃ ।
[177।20]
સંવત્સરેણ હિ ષડૂનરાત્રા નિપાત્યન્તે ।
કથં કૃત્વા ।
[177।21]
"હેમન્તગ્રીષ્મવર્ષાણામધ્યર્ધે માસિ નિર્ગતે ।
શેષેઽર્ધમાસે વિદ્વદ્ભિરૂનરાત્રો નિપાત્યતે ॥"
[177।23]
ઉક્તં વર્ષપ્રમાણમ્ ।
[178।01]
કલ્પસ્યેદાનીં વક્તવ્યમ્ ।
[178।02]
કલ્પો બહુવિધઃ સ્મૃતઃ
[178।03]
અન્તરકલ્પો સંવર્ત્તકલ્પો વિવર્તકલ્પો મહાકલ્પશ્ચેતિ ।
તત્ર તાવત્
[178।04]
સંવર્ત્તકલ્પો નરકાસંભવાત્ ભાજનક્ષયઃ ।
[178।05]
નરકેષુ હિ સત્ત્વાસંભવાત્ પ્રભૃતિ યાવત્ ભાજનસંક્ષયઃ ।
દ્વે હિ સંવર્ત્તન્યૌ ।
[178।05-178।06]
ગતિસંવર્તની ધાતુસંવર્તની ચ ।

[178।06]
પુનર્દ્વે સંવર્તન્યૌ ।
સત્ત્વસંવર્તની ભાજનસંવર્તની ચ ।
[178।07]
ભવતિ સ કાલો યન્નરકેષુ સત્ત્વાશ્ચ્યવન્તે નોપપદ્યન્તે ।
સ આરમ્ભઃ સંવર્તકલ્પસ્ય ।
[178।08]
યદયં લોકો વિંશત્યન્તરકલ્પાન્ વિવૃત્તોઽસ્થાત્ તન્નિર્યાતં વક્તવ્યમ્ ।
[178।08-178।09]
યદ્વિંશતિમન્તરકલ્પાન્ સંવર્તિષ્યતે તત્ પ્રતિપન્નં વક્તવ્યમ્ ।
[178।09-178।10]
યદા નરકેષ્વેકસત્ત્વો નાવશિષ્ટો ભવતિ ઇયતા ઽયં લોકઃ સંવૃત્તો ભવતિ ।
[178।10-178।11]
યદુત નરકસંવર્ત્તન્યા યસ્ય તદાનીં નિયતં નરકવેદનીયં કર્મ ઘ્રિયતે સ લોકધાત્વન્તરનરકેષુ ક્ષિપ્યતે ।
[178।11-178।12]
એવં તિર્યક્સંવર્ત્તની પ્રેતસંવર્ત્તની ચ વક્તવ્યા ।
[178।12]
મહાસમુદ્રગતાસ્તિર્યઞ્ચઃ પૂર્વં સંવર્તન્તે ।
[178।12-178।13]
મનુષ્યસહચરિષ્ણવસ્તુ તૈરેવ સાર્ધં ભવન્તિ ।
[178।13-178।16]
સ કાલો યન્મનુષ્યેષ્વન્યતમઃ સત્ત્વઃ સ્વયમનાચાર્યકં ધર્મતાપ્રાતિલમ્ભિકં પ્રથમં ધ્યાનં સમાપદ્યતે સ તસ્માત્ વ્યુત્થાય વાચં ભાષતે સુખં વત વિવેકજં પ્રીતિસુખં શાન્તં વત વિવેકજં પ્રીતિસુખમિતિ ।
[178।16-178।17]
તં ચ શબ્દં શ્રુત્વા અન્યેઽપિ સત્ત્વાઃ સમાપદ્યન્તે ।
[178।17]
કાલં કૃત્વા બ્રહ્મલોક ઉપપદ્યન્તે ।
[178।17-178।18]
યદા જમ્બૂદ્વીપ એકસત્ત્વોઽપિ નાવશિષ્ટો ભવતિ ઇયતાઽયં લોકઃ સંવૃત્તો ભવતિ યદુત જમ્બૂદ્વીપસંવર્તન્યા ।
[178।18-178।19]
એવં પૂર્વવિદેહગોદાનીયોત્તરકુરુસંવર્તન્યો વક્તવ્યાઃ ।
[178।19-178।20]
યદા મનુષ્યેષ્વેકસત્ત્વોઽપિ નાવશિષ્ટો ભવતિ ઇયતાઽયં લોકઃ સંવૃત્તો ભવતિ યદુત મનુષ્યગતિસંવર્ત્તન્યા ।
[178।20-178।21]
ઔત્તરકૌરવાસ્તુ કાલં કૃત્વા કામાવચરેષુ દેવેષૂપપદ્યન્તે ।
[178।21]
તત્ર વૈરાગ્યાભાવાત્ ।
[178।21-178।22]
એવં ચાતુર્મહારાજકાયિકેષ્વપિ દેવેષુ પ્રથમં ધ્યાનં સમાપદ્ય બ્રહ્મલોક ઉપપદ્યન્તે ।
[178।22-178।24]
યદા તત્રૈકસત્ત્વોઽપિ નાવશિષ્ટો ભવતિ ઇયતાઽયં લોકઃ સંવૃત્તો ભવતિ યદુત ચાતુર્મહારાજકાયિકસંવર્તન્યા ।

[178।24-178।25]
એવં યાવત્ પરનિર્મિતવશવર્તિસંવર્ત્ત્ન્યો વક્તવ્યાઃ ।
[178।25-178।26]
યદૈકસત્ત્વોઽપિ કામાવચરેષુ દેવેષુ નાવશિષ્ટો ભવતિ ઇયતાઽયં લોકઃ સંવૃત્તો ભવતિ યદુત કામધાતુસંવર્તન્યા ।
[178।26-178।28]
બ્રહ્મલોકેઽપ્યન્યતમઃ સત્ત્વો ધર્મતાપ્રાતિલમ્ભિકં દ્વિતીયં ધ્યાનં સમાપદ્યોત્થાય વાચં ભાષતે સુખં વત સમાધિજં પ્રીતિસુખં શાન્તં વત સમાધિજં પ્રીતિસુખમિતિ ।
[178।28-179।01]
તં શબ્દં શ્રુત્વાઽન્યેઽપિ સત્ત્વાઃ સમાપદ્યન્તે કાલં ચ કૃત્વા આભાસ્વરેષુ દેવેષૂપપદ્યન્તે ।
[179।01-179।02]
યદા બ્રહ્મલોક એકસત્ત્વોઽપિ નાવશિષ્ટો ભવતિ ઇયતાઽયં લોકઃ સંવૃત્તો ભવતિ યદુત સત્ત્વસંવર્તન્યા ।
[179।02-179।04]
તતઃ શૂન્યે ભાજને ઇત એવ સામન્તકાત્ સત્ત્વાનાં તદાક્ષેપકે કર્મણિ પરિક્ષીણે સપ્ત સૂર્યાઃ પ્રાદુર્ભૂય ક્રમેણ યાવત્ પૃથિવીં સુમેરું ચ નિઃશેષં દહન્તિ ।
[179।04-179।05]
તસ્માદેવં પ્રજ્વલિતાદર્ચિર્વાયુના ક્ષિપ્તં શૂન્યં બ્રાહ્મં વિમાનં નિર્દહત્ પરૈતિ ।
[179।05]
તચ્ચ તદ્ભૂમિકમેવાર્ચિર્વેદિતવ્યમ્ ।
[179।05-179।06]
નહિ વિસભાગા અપક્ષાલાઃ ક્રમન્તે ।
[179।06]
તત્સંબદ્ધસંભૂતત્વાત્તસ્માત્તદિત્યુક્તમ્ ।
[179।06-179।07]
કામાવચરો હ્યગ્ની રૂપાવચરમગ્નિં સંબધ્નાતીતિ ।
[179।07-179।08]
એવમન્યસ્યામપિ સંવર્તન્યાં યથાયોગં વેદિતવ્યમિતિ ।
[179।08-179।09]
નરકેષુ સત્ત્વાનાં ચ્યુત્યનુત્પાદાત્ પ્રભૃતિ યાવત્ ભાજનાનાં સંક્ષય એષ કાલઃ ।
[179।10]
વિવર્તકલ્પઃ પ્રાગ્વાયોર્યાવન્નરકસંભવઃ
[179।11]
થમાદ્વાયોઃ પ્રભૃતિ યાવન્નરકેષુ સત્ત્વસમ્ભવઃ એષ કાલો વિવર્તકલ્પ ઇત્યુચ્યતે ।
[179।12-179।14]
તથા સંવૃતે હિ લોક આકાશમાત્રાવશેષશ્ચિર કાલં તિષ્ઠતિ યાવત્ પુનરપિ સત્ત્વાનાં કર્માધિપત્યેન ભાજનાનાં પૂર્વનિમિત્તભૂતા આકાશે મન્દમન્દા વાયવઃ સ્યન્દન્તે ।
[179।14-179।15]
તદા યદયં લોકો વિંશતિમન્તરકલ્પાન્ સંવૃત્તોઽસ્થાત્તન્નિર્યાતં વક્તવ્યમ્ ।
[179।15]
યદ્વિંશતિમન્તરકલ્પાન્ વિવર્ત્તિષ્યતે તદુપયાતં વક્તવ્યમ્ ।
[179।16]
તતસ્તે વાયવો વર્ધમાના યથોક્તં વાયુમણ્ડલં જાયતે ।
[179।16-179।17]
તતઃ શનૈર્યથોક્તક્રમવિધાનં સર્વં જાયતે અપ્મણ્ડલં કાઞ્ચનમયી મહાપૃથિવી દ્વીપાઃ સુમેર્વાદયશ્ચ ।

[179।17-179।18]
પ્રથમં તુ બ્રાહ્મ વિમાનમુત્પદ્યતે ।
[179।18]
તતો યાવત્ યામીયં તતો વાયુમણ્ડલાદીનિ ।
[179।18-179।19]
ઇયતાઽયં લોકો વિવૃત્તો ભવતિ યદુત ભાજનવિવર્તન્યા ।
[179।19-179।20]
અથાન્યતરઃ સત્ત્વ આભાસ્વરેભ્યશ્ચ્યુત્વા શૂન્યે બ્રાહ્મે વિમાન ઉત્પદ્યતે ।
[179।20-179।21]
અન્યેઽપિ સત્ત્વાસ્તતશ્ચ્યુત્વા બ્રહ્મપુરોહિતેષૂપપદ્યન્તે ।
[179।21]
તતો બ્રહ્મકાયિકેષુ પરનિર્મિતવશવર્તિષુ ।
[179।21-179।22]
ક્રમેણ યાવદુત્તરકુરૌ ગોદાનીયે પૂર્વવિદેહે જમ્બૂદ્વીપે પ્રેતેષુ તિર્યક્ષુ નરકેષૂપપદ્યન્તે ।
[179।22-179।23]
ધર્મતા હ્યેષા યત્ પશ્ચાત્ સંવર્તતે તત્ પૂર્વં વિવર્ત્તતે ।
[179।23-179।24]
યદા નરકેષ્વેકઃ સત્ત્વોઽપિ પ્રાદુર્ભૂતો ભવતિ તદા યદયં લોકો વિંશતિમન્તરકલ્પાન્ વિવર્તતે તન્નિર્યાતં ભવતિ ।
[179।24-179।25]
યદ્વિંશતિમન્તરલ્પાન્ વિવર્ત્તઃ સ્થાસ્યતિ તદુપયાતં ભવતિ ।
[179।26]
અન્તઃકલ્પોઽમિતાત્ યાવદ્દશવર્ષાયુષઃ
[179।27-180।01]
વિવર્તમાને લોકે એકાન્ન વિંશતિરન્તરકલ્પા અપરિમિતાયુષાં મનુષ્યાણામતિક્રામન્તિ ।
[180।01-180।02]
અપરિમિતાયુષામેવ ક્રમતાં યાવદ્દશવર્ષાયુષો ભવન્તિ ।
[180।02]
સોઽસૌ વિવૃત્તાનાં તિષ્ઠતાં પ્રથમોઽન્તરકલ્પઃ ।
[180।03]
તતઃ ।
[180।04]
ઉત્કર્ષા અપકર્ષાશ્ચ કલ્પા અષ્ટાદશાપરે
[180।05]
તસ્માદપરેઽષ્ટાદશોત્કર્ષા અપકર્ષાશ્ચાષ્ટાદશાન્તરકલ્પા ભવન્તિ ।
કથં કૃત્વા ।
[180।06]
તેભ્યો હિ દશવર્ષાયુષ્કેભ્ય ઉત્કર્ષં ગચ્છન્તઃ ક્રમેણાશીતિવર્ષસહસ્રાયુષો ભવન્તિ ।
[180।07]
પુનશ્ચાપકર્ષં ગચ્છન્તો દશવર્ષાયુષો ભવન્તિ ॥
એવં દ્વિતીયોઽન્તરકલ્પઃ ।

[180।07-180।08]
એવં યાવદષ્ટાદશ ।
[180।09]
ઉત્કર્ષ એકઃ
[180।10]
એકાન્તરકલ્પો વિંશતિતમ ઉત્કર્ષ એવમપકર્ષઃ ।
[180।10-180।11]
દશવર્ષાયુષ્કેભ્યો યાવદશીતિવર્ષાયુષાં મનુષ્યાણામિતિ વર્ત્તતે ।
[180।11]
અથૈતે ઉત્કર્ષાઃ કિયન્તં પ્રકર્ષં ગચ્છન્તિ ।
[180।12]
તેઽશીતિસહસ્રાદ્યાવદાયુષઃ ।
[180।13-180।14]
નાતઃ પરેણ વર્ધન્તે યાવાનેવ ચાન્યેષામન્તરકલ્પાનામુત્કર્ષાપકર્ષકાલસ્તાવાનેવ પ્રથમસ્યાપકર્ષકાલઃ પશ્ચિમસ્ય ચોત્કર્ષકાલ ઇતિ સમાનકાલાઃ સર્વે ભવન્તિ ।
[180।15]
ઇતિ લોકો વિવૃત્તોઽયં કલ્પાંસ્તિષ્ઠતિ વિંશતિમ્
[180।16]
ઇત્યનેનાન્તરકલ્પન્યાયેનાયં વિંશતિમન્તરકલ્પાન્વિવૃત્તસ્તિષ્ઠતિ ।
[180।16-180।17]
યાવન્તં કાલં વિવૃત્તસ્તિષ્ઠતિ તાવન્તમેવ કાલં
[180।18]
વિવર્તતેઽથ સંવૃત્ત આસ્તે સમ્વર્તતે સમમ્ ।
[180।19]
વિંશતિમેવાન્તરકલ્પાન્ વિવર્તતે વિંશતિં સંવર્તતે વિંશતિં સંવૃત્ત આસ્તે ।
[180।19-180।20]
યદ્યપિ તદાનીમુત્કર્ષા અપકર્ષાશ્ચ ન પ્રવર્તન્તે કાલસ્તુ સમાનઃ પરિસંખ્યાયતે ।
[180।20-180।22]
તત્રૈકેનાન્તર કલ્પેન ભાજનાન્યભિનિવર્તન્તે એકાન્નવિંશત્યા ઽન્તરકલ્પૈરાવાસ્યન્તે એકેનાન્તરકલ્પેન ભાજનાનિ વિધ્વસ્યન્તે એકાન્નવિંશત્યા શૂન્યી ભવન્તિ ।
[180।22-180।23]
તા એતા અન્તરકલ્પાનાં ચતસ્રો વિંશત્યોઽશીતિર્ભવન્તિ ।
[180।24]
તે હ્યશીતિર્મહાકલ્પઃ
[180।25]
એતન્મહાકલ્પસ્ય પ્રમાણમ્ ।
કલ્પઃ કિંસ્વભાવઃ ।
પઞ્ચસ્કન્ધસ્વભાવઃ ।
[180।25-181।01]
યદુચ્યતે ત્રિભિરસંખ્યેયૈઃ કલ્પાનાં બુધત્વં પ્રાપ્યત" ઇતિ ।
[181।01]
તત્ કતમેષાં કલ્પાનામ્ ।