અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 201220

ભવાગ્રાસંજ્ઞિસત્ત્વાશ્ચ સત્ત્વાવાસા નવ સ્મૃતાઃ
[117।16]
એષુ હિ સત્ત્વા આવસન્તિ સ્વેચ્છયા ।
[117।17]
અનિચ્છાવસનાન્નાન્યે
[117।18]
કે પુનરન્યે ।
અપાયાઃ ।
તેષુ હિ સત્ત્વા અકામકાઃ કર્મરાક્ષસૈરાવાસ્યન્તે ।
[117।19]
નત્વિચ્છયા વસન્તિ ।
અતસ્તેન સત્ત્વાવાસા બન્ધનસ્થાનવત્ ।
[117।19-117।20]
અન્યત્ર સૂત્રે સપ્ત વિજ્ઞાનસ્થિતય ઉક્તાઃ અન્યત્ર
[117।21]
ચતસ્રઃ સ્થિતયઃ પુનઃ ।
[117।22]
કતમાશ્ચતસ્રઃ ।
રૂપોપગા વિજ્ઞાન સ્થિતિર્વેદનોપગા સંજ્ઞોપગા સંસ્કારોપગા ઇતિ ।
[117।23]
તાસાં કઃ સ્વભાવઃ ।
તા હિ યથાક્રમં ।
[117।24]
ચત્વારઃ સાસ્રવાઃ સ્કન્ધાઃ
[117।25]
તે પુનઃ
[117।26]
સ્વભૂમાવેવ
[117।27]
નાન્યત્ર ભૂમૌ ।
કિં કારણમ્ ।
પ્રતિષ્ટા હિ સ્થિતિઃ ।
[117।27-117।28]
ન ચ વિસભાગભૂમિકેષુ સ્કન્હેષુ વિજ્ઞાનં તૃષ્ણાવશાત્ પ્રતિતિષ્ઠતીતિ ।
[117।28-117।29]
કસ્માન્ન વિજ્ઞાનં વિજ્ઞાનસ્થિતિરુચ્યતે યથા સપ્તસુ વિજ્ઞાનસ્થિતિષુ પઞ્ચ સ્કન્ધા ઇતિ ।
[117।29]
સ્થાતુઃ પરિહારેણ સ્થિતિવિધાનાત્ ।
[118।01]
નહિ સ્થાતૈવ સ્થિતિરુચ્યતે ।

[118।01-128।01]
યથા ન રાજૈવ રાજાસનમિતિ ।
[118।01-118।02]
યાંશ્ચ ધર્માનભિરુહ્ય વિજ્ઞાનં વાહયતિ નૌનાવિકન્યાયેન તે ધર્મા વિજ્ઞાનસ્થિતય ઉક્તાઃ ।
[118।03]
નતુ વિજ્ઞાનં વિજ્ઞાનમેવારુહ્ય વાહયત્યતો નોક્તમિતિ વૈભાષિકાઃ ।
[118।03-118।04]
યત્તર્હિ સૂત્ર ઉક્તં "વિજ્ઞાને આહારે અસ્તિ નન્દી અસ્તિ રાગ ઇતિ ।
[118।04-118।05]
યત્રાસ્તિ નન્દી અસ્તિ રાગઃ પ્રતિષ્ઠિતં તત્ર વિજ્ઞાનમધિરૂઢમિ"તિ ।
[118।05]
તત્કથમ્ ।
[118।05-118।06]
"સપ્ત ચ વિજ્ઞાનસ્થિતયઃ પઞ્ચસ્કન્ધસંગૃહીતા" ઇતિ તત્કથમ્ ।
[118।06-118।07]
એવં તર્હ્યભેદેનોપપત્ત્યાયતનસંગૃહીતેષુ સ્કન્ધેષુ સાભિરામાયાં વિજ્ઞાનપ્રવૃત્તૌ વિજ્ઞાનં વિજ્ઞાનસ્થિતિઃ ।
[118।07-118।08]
પ્રત્યેકં તુ યથા રૂપાદયો વિજ્ઞાનસ્ય સંક્લેશાય ભવન્તિ ।
[118।08]
તસ્માચ્ચતસૃષુ વિજ્ઞાનસ્થિતિષુ
[118।09]
કેવલમ્
[118।10]
વિજ્ઞાનં ન સ્થિતિઃ પ્રોક્તં
[118।11]
અપિ ચ ક્ષેત્રભાવેન ભગવતા ચતસ્રો વિજ્ઞાનસ્થિતયો દેશિતાઃ ।
[118।11-118।13]
વીજભાવેન ચ સોપાદાનં વિજ્ઞાનં કૃત્સ્નમેવેતિ ન પુનર્બીજં બીજસ્ય ક્ષેત્રભાવેન વ્યવસ્થાપયાંબભૂવેત્યભિપ્રાયં પરિકલપયામાસ ।
[118।13-118।14]
યે ધર્માઃ સહવર્ત્તિનો વિજ્ઞાનસ્ય તે ઽસ્ય ક્ષેત્રભાવેન સાધીયાંસો ભવન્તીતિ ત એવાસ્ય સ્થિતય ઉક્તાઃ ।
[118।15-118।16]
અથ કથં સપ્તભિર્વિજ્ઞાનસ્થિતિભિશ્ચતસ્રો વિજ્ઞાનસ્થિતયઃ સંગૃહીતાશ્ચાતસૃભિર્વા સપ્ત ।
[118।16]
નૈવ હિ સપ્તભિશ્ચતસ્રો નાપિ ચતસૃભિઃ સપ્ત ।
[118।17]
ચતુષ્કોટિ તુ સંગ્રહે ।
[118।18]
સંગ્રહે વિચાર્યમાણે ચતુષ્કોટિકં વેદિતવ્યમ્ ।
[118।18-118।19]
સ્યાત્સપ્તભિઃ સંગૃહીતં ન ચતસૃભિરિત્યેવમાદિ ।

[118।19]
પ્રથમાઃ કોટિઃ સપ્તસુ યદ્ધિજ્ઞાનમ્ ।
[118।19-118।20]
દ્વિતીયા અપાયેષુ ચતુર્થે ધ્યાને ભવાગ્રે ચ વિજ્ઞાનવર્જ્યાઃ સ્કન્ધાઃ ।
[118।20-118।21]
તૃતીયા સપ્તસુ ચત્વારઃ સ્કન્ધાશ્ચતુર્થ્યેતાનાકારાન્ સ્થાપયિત્વા ।
[118।22]
યચ્ચૈતત્ ગત્યાદિભેદભિન્નં ત્રૈધાતુકમુક્તં વેદિતવ્યાઃ ।
[118।23]
ચતસ્રો યોનયસ્તત્ર સત્ત્વાનામણ્ડજાદયઃ
[118।24]
અણ્ડજા યોનિર્જરાયુજા સંસ્વેદજા ઉપપાદુકા યોનિઃ ।
યોનિર્નામ જાતિઃ ।
[118।25]
યુવાન્ત્યસ્યાં સત્ત્વા મિશ્રીભવન્તિ પ્રસવસામ્યાદિતિ યોનિઃ ।
અણ્ડજા યોનિઃ કતમા ।
[118।26]
યે સત્ત્વા અણ્ડેભ્યો જાયન્તે ।
તદ્યથા હંસક્રોઞ્ચચક્રવાકમયૂરશૂકશારિકાદયઃ ।
[118।27]
જરાયુજા યોઇઃ કતમા ।
યે સત્ત્વા જરાયોર્જાયન્તે ।
[118।27-118।28]
તદ્યથા હસ્ત્યશ્વગોમહિષખરવરાહાદયઃ ।
[118।28]
સંસ્વેદજા યોનિઃ કતમા ।
[118।28-118।29]
યે સત્ત્વા ભૂસંસ્વેદાજ્જાયન્તે ।
[118।29]
તદ્યથા કૃમિકીટપતઙ્ગમશકાદયઃ ।
ઉપપાદુકા યોનિઃ કતમા ।
[119।01]
યે સત્ત્વા અવિકલા અહીનેન્દ્રિયાઃ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગોપેતાઃ સકૃદુપજાયન્તે ।
[119।01-119।02]
અત એવ ઉપપદને (રેઅદ્: ઉપપાદને) સાધુકારિત્વાદુપપાદુકા ઇત્યુચ્યન્તે ।
[119।02]
તદ્યથા દેવનારકાન્તરાભવિકાદયઃ ।
[119।03]
અથ કસ્યાં ગતૌ કતિ યોનયઃ સંવિદ્યન્ત ઇત્યાહ
[119।04]

ચતુર્ધા નર તિર્યઞ્ચઃ
[119।05]
મનુષ્યાશ્ચતુર્વિધાઃ ।
[119।05-119।07]
અણ્ડજાસ્તાવદ્યથા ક્રોઞ્ચીનિર્યાતૌ શૈલોપશૈલૌ સ્થવિરૌ મૃગારમાતુશ્ચ દ્વાત્રિંશત્ પુત્રાઃ પઞ્ચાલરાજસ્ય ચ પઞ્ચ પુત્રશતાનિ ।
[119।07]
જરાયુજા યથેદાનીમ્ ।
[119।07-119।08]
સંસ્વેદજાસ્તદ્યથા માન્ધાતુચારુશ્પચારૂપચારુકપોતમાલિન્યામ્રપાલ્યાદયઃ ।
[119।08]
ઉપપાદુકાઃ પુનઃ પ્રાથમકલ્પિકાઃ ।
[119।08-119।09]
એવં તિર્યઞ્ચો ઽપિ ચતુર્વિધાઃ ।
[119।09]
ત્રિવિધા દૃશ્યન્ત એવ ।
ઉપપાદુકાસ્તુ નાગસુપર્ણિ પ્રભૃતયઃ ।
[119।10]
નારકા ઉપપાદુકાઃ ।
[119।11]
અન્તરાભવદેવાશ્ચ
[119।12]
સર્વે નારકા અન્તરાભવિકાઃ દેવાશ્ચોપપાદુકા એવ ।
[119।13]
પ્રેતા અપિ જરાયુજાઃ
[119।14]
અપિશબ્દાદપ્યુપપાદુકા ઇતિ ।
આયુષ્મતે મહામૌદ્ગલ્યાયનાય પ્રેતી નિવેદયતે
[119।15]
"પઞ્ચ પુત્રાનહં રાત્રૌ દિવા પઞ તથા પરાન્ ।
[119।16]
ભક્ષયામિ જનિત્વા તાન્ નાસ્તિ તૃપ્તિસ્તથાપિ મે ॥"
[119।17]
કતમા યોનિઃ સર્વસાધ્વી ।
ઉપપાદુકા ।
[119।17-119।18]
અથ કિમર્થં ચરમભવિકો બોધિસત્ત્વઃ પ્રાપ્તોપપત્તિવશિત્વે ઽપિ જરાયુર્જાં યોર્નિ ભજતે ।
[119।18-119।19]
એવં હિ ક્રિયમાણે મહાન્તમર્થં પશ્યતિ ।
[119।19-119।21]
જ્ઞાતિસંબન્ધેન મહતઃ શાક્યવંશસ્ય ધર્મે ઽવતરણાર્થં ચક્રવર્ત્તિવંશ્યો ઽયમિતિ ચાન્યેષાં બહુમાનાદરાવર્જનાર્થં મનુષ્યભૂતા અપિ ચૈનાં સિદ્ધિં ગચ્છન્તીતિ વિનેયાના મુત્સાહાર્થમ્ ।

[119।21-119।23]
ઇતરથા હ્યપ્રજ્ઞાયમાનકુલગોત્રઃ કો ઽપ્યયં માયાપુરુષ ઇત્યેવં પરિકલ્પયેયુર્દેવઃ પિશાચ ઇતિ વા યથા ઽન્યતીર્થ્યા અપભાષન્તે કલ્પશતસ્યાત્યયાદેવંવિધો માયાવી લોકે પ્રાદુર્ભૂય માયયા લોકં ભક્ષયતીતિ ।
[119।24]
અપરે ત્વાહુઃ ।
[119।24-119।26]
શરીરધાતૂનામવસ્થાપનાર્થં યેષુમનુષ્યા અન્યે ચ પ્રજાં વિજ્ઞાય સહસ્રશઃ સ્વર્ગં ચ પ્રાપ્તા અપવર્ગં ચેતિ ઉપપાદુકાનાં હિ સત્ત્વાનાં બાહ્યબીજાભાવાન્ મૃતાનાં કાયો નાવતિષ્ઠતે નિશાન્ત ઇવ તૈલપ્રદ્યોતો ઽન્તર્ધીયતે ।
[119।26-119।27]
આધિષ્ઠાનિકીમૃદ્ધિં ભગવત ઇચ્છતાં ન યુક્ત એક્ષ પરિહારઃ ।
[119।27]
પ્રશ્નાત્પ્રશ્નાન્તરમુપજાયતે ।
[119।27-120।02]
યદ્યપ્યુપપાદુકાનાં કાયનિધનં ન પ્રજ્ઞયતે કથમુક્તં સૂત્રે "ઉપપાદુકઃ સુપર્ણી ઉપપાદુકં નાગમુદ્ધરતિ ભક્ષાર્થમિ"તિ ।
[120।02]
નોક્તં ભક્ષયતીત્યપિ તૂદ્ધરતિ ભક્ષાર્થમજ્ઞત્વાદિત્યદોષઃ ।
[120।02-120।03]
ભક્ષયતિ વા યાવન્ન મૃતો ભવતિ ન પોઉન્ર્મૃતસ્યાસ્ય તૃષ્યતીતિ ।
[120।04]
કતમા યોનિઃ સર્વવહ્વી ।
ઉપપાદુકૈવ ।
[120।04-120।05]
સા હિ દ્વિગતી તિસૃણાં ચ પ્રદેશઃ સર્વે ચાન્તરાભાવિકા ઇતિ ।
[120।06]
કો ઽયમસ્તરાભાવો નામ ।
[120।07]
મૃત્યૂપપત્તિભવયોરન્તરા ભવતીહ વઃ ।
[120।08-120।09]
મરણભવસ્યોપપત્તિભવસ્ય ચાન્તરા ય આત્મભાવો ઽભિનિર્વર્ત્તતે દેશાન્તરોપપત્તિસમ્પ્રાપ્તયે સો ઽન્તરાભવ ઇત્યુચ્યતે ।
[120।09]
ગત્યન્તરાલત્વાત્ ।
[120।09-120।10]
કથમયં જાતશ્ચ નામ નચોપપન્નો ભવતિ ।
[120।11]
ગમ્યદેશાનુપેતત્વાન્નોપપન્નો ઽન્તરાભવઃ
[120।12]
ઉપપત્તિગતો હ્યુપપન્ન ઇત્યુચ્યતે ।
પદેર્ગત્યર્થત્વાત્ ।
[120।12-120।13]
નચાયં ગમ્યદેશમુપગતોન્તરાભવસ્તસ્માન્નોપપન્નઃ ।
[120।13]
કઃ પુનરસૌ દેશો ગન્તવ્યઃ ।

[120।13-120।14]
યત્રાક્ષિપ્તસ્ય વીપાકસ્યાભિવ્યક્તિઃ સમાપ્તિશ્ચ ।
[120।14-120।15]
વિચ્છિન્ન એવોપપત્તિભવો મરણભવાત્સંભવતીતિ નિકાયાન્તરીયાઃ ।
[120।15]
તદેતન્નેષ્યતે ।
કિં કારણમ્ ।
યુક્તિતશ્ચ આગમતશ્ચ ।
[120।15-120।16]
તત્ર તાવત્ યુક્તિં નિશ્રિત્યોચ્યતે ।
[120।17]
વ્રીહિસન્તાનસાધર્મ્વાદવિચ્છિન્નભવોદ્ભવઃ ।
[120।18-120।19]
સન્તાનવર્ત્તિનાં હિ ધર્માણામવિચ્છેદેન દેશાન્તરેષુ પ્રાદુર્ભાવો દૃષ્ટસ્તદ્યથા વ્રીહિસન્તાનસ્ય ।
[120।19-120।920]
તસ્માદસ્યાપિ સત્ત્વસન્તાનસ્યાવિચ્છેદેન દેશાન્તરેષુ પ્રાદુર્ભાવો ભવિષ્ણુઃ ।
[120।20-120।21]
વિચ્છિન્નો ઽપિ દૃષ્ટઃ પ્રાદુર્ભાવસ્તદ્યથા આદર્શાદિષુ બિમ્બાત્ પ્રતિબિમ્બસ્ય ।
[120।21]
એવં મરણભવાદુપપત્તિભવસ્ય સ્યાત્ ।
[120।22]
પ્રતિબિમ્બમસિદ્ધત્વાદસામ્યાચ્છાનિદર્શનમ્
[120।23]
પ્રતિબિમ્બં નામાન્યદેવોત્પદ્યતે ધર્માહ્ન્તરમિત્યસિદ્ધમેતત્ ।
[120।23-120।24]
સિદ્ધાવપિ ચ સત્યામસામ્યાદનિદર્શનં ભવતિ ।
[120।24]
કથં તાવદસિદ્ધમ્ ।
[120।25]
સહૈકત્ર દ્વયાભાવાત્
[120।26]
તત્રૈવ હિ દેશે આદર્શરૂપં દૃશ્યતે પ્રતિબિમ્બં ચ ।
[120।26-120।27]
ન ચૈકત્ર દેશે રૂપદ્વયસ્યાસ્તિ સહભાવ આશ્રયભૂતભેદાત્ ।
[120।27-120।30]
તથા દિગ્ભેદવ્યવસ્થિતેરેકસ્મિન્વાપ્યમ્બુદેશે સ્વાભિમુખદેશસ્થાનાં રૂપાણામન્યો ઽન્યં પ્રતિબિમ્બકમુપલભ્યતે નત્વેકત્ર રૂપે દ્વયોઃ પશ્યતોઃ સહદર્શનં ન ભવતીતિ ન તત્ર રૂપાન્તરોપપત્તિર્યુક્તા ।
[120।30-121।01]
છાયાતપયોશ્ચ દ્વયોઃ સહૈકત્રભાવો ન દૃષ્ટઃ ।
[121।01-121।02]
ઉપલભ્યતે ચ છાયાસ્થ આદર્શે સૂર્યસ્ય પ્રતિવિમ્બકમિતિ ન યુક્તો ઽસ્ય તત્ર પ્રાદુર્ભાવઃ ।

[121।02]
અથવા "સહૈકત્ર દ્વયાભાવાદિ"તિ કતમસ્ય દ્વયસ્ય ।
[121।02-121।03]
આદર્શતલસ્યેન્દુપ્રતિબિમ્બકસ્ય ચ ।
[121।03-121।04]
અન્યત્રૈવ હિ દેશે આદર્શતલં ભવત્યન્યત્રૈવાન્તર્ગતં ચન્દ્રપ્રતિબિમ્બકં દૃશ્યતે કૂપ ઇવોદકમ્ ।
[121।04-121।05]
તચ્ચ તત્રોપપદ્યમાનં નાન્યત્રોપલભ્યતે ।
[121।05]
અતો નાસ્ત્યેવ તત્ કિઞ્ચિત્ ।
[121।05-121।06]
સામગ્ર્યાસ્તુ સ તસ્યાસ્તાદૃશઃ પ્રભાવો યત્તથા દર્શનં ભવતિ ॥
[121।06]
અચિન્ત્યો હિ ધર્માણાં હિ ધર્માણાં શક્તિભેદઃ ।
[121।06-121।07]
એવં તાવન્દસિદ્ધત્વાત્ ।
[121।07]
કથમસામ્યાદનિદર્શનં ભવતિ ।
[121।08]
અસન્તાનાદ્
[121।09]
નહિ વિમ્વસ્ય પ્રતિબિમ્બકં સન્તાનભૂતમાદર્શસન્તાનસંવદ્ધત્વાત્ સહભાવાચ્ચ ।
[121।10]
યથા મરણસ્યોપપત્તિભવઃ ।
[121।10-121।11]
સન્તાનં ચ પ્રત્યવિચ્છેદેન દેશાન્તરેષુ પ્રાદુર્ભાવ ઉદાહૃઅતો નાસન્તાનમિત્યસામ્યં દૃષ્ટાન્તસ્ય પ્રતિબિમ્બસ્ય ચ ।
[121।12]
દ્વયોદયાત્ ।
[121।13]
દ્વાભ્યાં હિ કારણાભ્યાં પ્રતિબિમ્બસ્યોદયો ભવતિ ।
[121।13-121।14]
બિમ્બાચ્ચાદર્શા ચ્ચેતિ યત્ પ્રાધાનં કારણં તદાશ્રિત્યોત્પદ્યતે ।
[121।14-121।16]
નચૈવમુપપત્તિભવસ્યાપિ દ્વાભ્યાં કારણાભ્યાં સંભવો મરણભવાચ્ચાન્યતશ્ચ પ્રધાનભૂતાદિત્યતો ઽપ્યયમસમાનો દૃષ્ટાન્તઃ ।
[121।16]
ન ચ યુક્તમુક્તં બાહ્યમેવ ચેતનં શુક્રશોણિતં પ્રધાનકારણમિતિ ।
[121।16-121।17]
યત્ર ચાન્ધકાણ એવ પ્રાદુર્ભાવ ઉપપાદુકાનાં તત્ર કિં પરિકલ્પ્યતે ।
[121।17-121।18]
એવં તાવદ્યુક્તિતો નેષ્યતે ।

[121।18]
ન મરાણભવાદ્વિચ્છિન્ન ઉપપત્તિભવપ્રાદુર્ભાવઃ ।
તસ્માદસ્ત્યેવાન્તરાભવઃ ।
[121।19]
કણ્ઠોક્તેશ્ચાસ્તિ
[121।20]
સૂત્ર ઉક્તં "સપ્ત ભવાઃ ।
[121।20-121।21]
નરકભવસ્તિર્યગ્ભવઃ પ્રેતભવો દેવભવો મનુષ્યભવઃ કર્મભવો ઽન્તરાભવ ઇતિ ।
[121।21]
નૈતત્સૂત્રં તૈરામ્નાયતે ।
ઇતસ્તર્હિ
[121।22]
ગન્ધર્વાત્
[121।23]
"ત્રયાણાં સ્થાનાનાં સંમુખીભાવાત્ માતુઃ કુક્ષૌ ગર્ભસ્યાવક્રાન્તિર્ભવતિ ।
[121।23-121।24]
માતા કલ્યા સ્પિ ભવતિ ઋતુમતી ચ ।
[121।24]
માતાપિતરૌ રક્તૌ ભવતઃ સનિપતિતૌ ચ ।
[121।25]
ગન્ધર્વશ્ચ પ્રત્યુપસ્થિતો ભાતી"તિ ।
અન્તરાભવં હિત્વા કો ઽન્યો ગન્ધર્વઃ ।
[121।26]
એતદપિ નૈવ તૈરામ્નાયતે ।
કથં તર્હિ ।
"સ્ક્ન્ધભેદશ્ચ પ્રત્યુપસ્થિતો ભવતી"તિ ।
[121।27]
યદ્યેવમાશ્વલાયનસૂત્રં કથં નીયતે ।
[121।27-121।28]
"જાનન્ત ભવન્તો યો ઽસૌ ગન્ધર્વઃ પ્રત્યુપસ્થિતઃ ।
[121।28]
ક્ષત્રિયો વા ઽસૌ બ્રાહ્મણો વા વૈશ્યો વા શૂદ્રો વા ।
[121।28-122।01]
યદિ વા પૂર્વસ્યા દિશ આગતો યદિ વા દક્ષિણસ્યા પશ્ચિમાયા ઉત્ત્રસ્યા" ઇતિ ।
[122।02]
નહિ સ્કન્ધભેદસ્યાગમનં યુજ્યતે ।
અથૈતદપિ ન પઠચ્યતે ।
ઇતસ્તર્હિ ।
[122।03]

પઞ્ચોક્તેઃ ।
[122।04]
"પઞ્ચાનાગામિન" ઇત્યુક્તં ભગવતા ।
[122।04-122।05]
અન્તરાપરિનિર્વાયી ઉપપદ્યપરિનિર્વાયી અનભિસંસ્કારપરિનિર્વાયી સાભિસંસ્કારપરિનિર્વાયી ઊર્ધ્વસ્ત્રોતાશ્ચેતિ ।
[122।05-122।06]
અસત્યન્તરાભવે કથમન્તરાપરિનિર્વાયી નામ સ્યાત્ ।
[122।06]
અન્તરા નામ દેવાઃ સન્તીત્યેકે ।
[122।07]
ઉપપદ્યાદયો ઽપિ હિ નામ દેવા એવં સતિ પ્રસજ્યતે ।
તસ્માન્યેયં કલ્પના સાધ્વી ।
[122।08]
ઇતશ્ચ
[122।09]
ગતિસૂત્રતઃ
[122।10]
"સપ્ત સત્પુરુષગતયઃ" ઇત્યત્ર સૂત્રે ।
અન્તરાપરિનિર્વાયિણસ્ત્રય ઉક્તાઃ ।
[122।10-122।11]
કાલદેશપ્રકર્ષભેદેન ।
[122।11-122।12]
તદ્યથા પરીત્તઃ સકલિકાગ્નિરભિનિવર્ત્તમાન એવ પરિનિર્વાયાદેવં પ્રથમઃ ।
[122।12]
તદ્યથા ઽયઃ પ્રપાટિકા ઉત્પતન્ત્યેવ નિર્વાયાદેવં દ્વિતીયઃ ।
[122।12-122।13]
તદ્યથા ઽયઃપ્રપાતિકા ઉત્પ્લુત્ય પૃથિવ્યામપતિતૈવ નિર્વાયાદેવં તૃતીયઃ ।
[122।13-122।14]
નચૈવમન્તરા નામ દેવાસ્ત્રિપ્રકારાઃ કાલદેશપ્રકર્ષભિન્નાઃ સન્તીતિ કલ્પનૈવેયં કેવલા ॥
[122।14]
અન્યે પુનરાહુઃ ।
[122।15-122।16]
આયુપ્રમાણાન્તરે વા દેવસમીપાન્તરે વા યઃ ક્લેશાન્ પ્રજહાતિ સો ઽન્તરાપરિનિર્વાયી ।
[122।16-122।17]
સ પુનર્ધાતુગતો વા પરિનિર્વાતિ સંજ્ઞાગતો વા વિતર્કગતો વા ।
[122।17]
તેન ત્રિવિધો ભવતીતિ ।
[122।17-122।18]
પ્રથમો વા રૂપધાતૌ નિકાયસભાગપરિગ્રહં કૃત્વા પરિનિર્વાતિ ।
[122।18]

દ્વિતીયો દેવસમૃદ્ધિં ચાનુભૂય ।
[122।18-122।19]
તૃતીયો દેવાનાં ધર્મસંગીતિમનુપ્રવિશ્ય ।
[122।19-122।21]
ઉપપદ્યપરિનિર્વાયી પુનઃ પ્રકર્ષયુક્તાં સંગીતિમનુપ્રવિશ્ય પરિનિર્વાતિ ભૂયસા વા આયુરૂપહત્ય નોપપન્નમાત્ર એવેતિ ત એતે સર્વે ઽપિ શકલિકાદિદૃષ્ટાન્તૈર્ન સંવધ્યન્તે ।
[122।21]
દેશગતિવિશેષાભાવાત્ ।
[122।21-122।22]
આરુપ્યેષ્વપિ ચાન્તરાપરિનિર્વાયી પઠ્યેતાયુઃપ્રમાણાન્તરે પરિનિર્વાણાત્ ।
[122।22]
ન ચ પઠ્યતે ।
[122।23-122।24]
"ધ્યાનૈશ્ચતસ્રો દશિકા આરુપ્યૈઃ સપ્તિકાત્રયમ્ ।
સંજ્ઞયા ષટ્ટિકાં કૃત્વા વર્ગો ભવતિ સમુદિતઃ ॥
[122।25]
ઇત્યેતસ્યાયુર્દાનગાથાયામ્ ।
તસ્માદેતદપિ સર્વં કલ્પનામાત્રમ્ ।
[122।26]
અથૈતાન્યપિ સૂત્રાણિ તૈર્નામ્નાયન્તે ।
[122।26-123।01]
કિમિદાનીં કુર્મો યચ્છાસ્તા ચ પરિનિર્વૃતઃ શાસનં ચેદમનાયકં બહુધા ભિન્નં ભિદ્યતે ચાદ્યાપિ યથેચ્છં ગ્રન્થતશ્ચાર્થતશ્ચ ।
[123।01-123।02]
યેષાં તુ તાવદયમાગમઃ પ્રમાણં તેષામાગમતો ઽપિ સિદ્ધો ઽન્તરાભવઃ ।
[123।02-123।03]
યત્તર્હિ સૂત્ર ઉત્તમ્ "અથ ચ પુનર્દૂષી મારઃ સ્વશરીરેણાવિચૌ મહાનરકે પ્રપતિત" ઇતિ ।
[123।03]
તત્ કથમિતિ ।
[123।04]
સ હિ જીવન્નેવ નારકીભિર્જ્વાલાભિરાલિઙ્ગિતઃ ।
[123।04-123।05]
કાલલ્ં કૃત્વા ઽન્તરાભવેનાવીચિં પ્રાપ્ત ઇત્યયં તત્રાભિપ્રયઃ ।
[123।05-123।06]
અત્યુદીર્ણપરિપૂર્ણાનિ હિ કર્માણિ કાયસ્ય નિક્ષેપં ન પ્રતીક્ષન્તે ।
[123।06]
અતો ઽસ્ય દૃષ્ટધર્મવેદનીયં કર્મ પૂર્વં વીપક્વં પશ્ચાદુપપદ્યવેદનીયમિતિ ।
[123।07-123।08]
ઇદમિદાનીં કથં નીયતે "પઞ્ચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ યાનિ કૃત્વોપચિત્ય સમનન્તરં નરકેષૂપપદ્યત" ઇતિ ।
[123।08]
અન્યાં ગતિમગત્વેત્યભિપ્રાયઃ ।
[123।08-123।09]

ઉપપદ્યવેદનીયત્વં તત્ર કર્મણો દ્યોતિતમ્ ।
[123।09]
અથ યથારુતં કલ્પ્યતે ।
પઞ્ચૈવ કૃત્વા નૈકમિતિ પ્રાપ્નોતિ ।
[123।09-123।10]
ક્રિયાનન્તરં ચ ।
[123।10]
ન કાલાન્તરં જીવિત્વા કો વા ઽન્તરાભવસ્યોપપદ્યમાનત્વં નેચ્છતિ ।
[123।10-123।11]
અન્તરા ભવેનૈવ હ્યસૌ મરણાન્તરં નરકેષૂપપદ્યતે ।
[123।11]
અભિમુખત્વાત્ ।
[123।11-123।12]
ન ચ બ્રૂમ ઉપપન્નો ભવતીતિ ।
[123।12]
ઇયં તર્હિ ગાથા કથં નીયતે
[123।13-123।14]
"ઉપનીતતયા જરાતુરઃ સંપ્રાપ્તો હિ મમાન્તિકં દ્વિજ ।
વાસો ઽપિ હિ નાસ્તિ તે ઽન્તરા પાથેયં ચ ન વિદ્યતે તવે" તિ ॥
[123।15]
અત્રાપિ મનુષ્યેષ્વન્તરાવાસો નાસ્તીત્યભિપ્રાયઃ ।
[123।15-123।16]
અથવા ઽન્તરાભવે ઽપ્યસ્ય વાસો નાસ્ત્યુપપત્તિદેશસંપ્રાપ્તિપ્રતિ ગમનાધિષ્ઠાનાદિતિ ।
[123।16-123।17]
અયમત્રાભિપ્રાયો નાયમભિપ્રાય ઇતિ દુત એવૈતત્ ।
[123।17]
તુલ્ય એષ ભવતો ઽપ્યનુયોગઃ ।
[123।17-123।18]
તસ્માદુભયસ્મિન્નપિ પક્ષે યથ્હોત્તસૂત્રાવિરોધાન્ન ભવત્યેતદન્તરાભવસ્યાભાવે જ્ઞાપકમ્ ।
[123।18-123।19]
જ્ઞાપકં હિ નામાગતિકા ગતિરિતિ ।
[123।20]
અથ કાં ગતિં ગમિષ્યતઃ કિમાકૃતિરન્તરાભવો ઽભિનિવર્ત્તતે ।
[123।21]
એકાક્ષેપાદસાવૈષ્યત્પૂર્વકાલભવાકૃતિઃ ।
[123।22]
યેનૈવ કર્મણા ગતિરાક્ષિપ્યતે તેનૈવાન્તરાભવસ્તત્પ્રાપ્તયે ।
[123।22-123।23]
અતો યાં ગતિં ગન્તા ભવતિ તસ્યાં ગતૌ ય આગમિષ્યત્પૂર્વકાલભવસ્તસ્યૈવાસ્યાકૃતિર્ભવતિ ।
[123।23-123।25]

એવં તર્હિ શુનીપ્રબૃતીનામેકસ્મિન્ કુક્ષૌ પાઞ્ચગતિકો ઽન્તરાભવો ઽભિનિર્વર્ત્તતે ઇતિ નારકો ઽન્તરાભવઃ કુક્ષિં નિર્દહેત્ ।
[123।25-123।26]
પૂર્વકાલભવે ઽપિ તાવન્નારકા ન નિત્યં પ્રજ્વલિતા ભવન્ત્યુત્સદેષુ ભ્રમન્તઃ કિં પુનરન્તરાભવિકાઃ ।
[123।26]
અસ્તુ વા પ્રજ્વલિતઃ ।
[123।26-123।27]
સ તુ યથા ન દ્રષ્ટું શસ્યતે તથા ન સ્પ્રષ્ટુમપ્યચ્છત્વાદાત્મભાવસ્યેત્યચોદ્યમેતત્ ।
[123।27-123।28]
અન્તરાભવાનામપ્યન્યોન્યં કુક્ષાવસંશ્લેષાત્કર્મપ્રતિબન્ધાચ્ચ ન દાહઃ ।
[123।28-124।01]
પ્રમાણં તુ યથા પઞ્ચષડ્વર્ષસ્ય દારકસ્ય સ તુ ષટિન્દ્રિયો ભવતિ બોધિસત્ત્વસ્ય પુનર્યથા સંપૂર્ણયૂનઃ સલક્ષણાનુવ્યઞ્જનશ્ચ ।
[124।01-124।02]
અત એવાન્તરાભવસ્થેન માતુઃ કુક્ષિં પ્રવિશતા કોટીશતશ્ચાતુર્દ્વીપિકાનામવભાસિતઃ ।
[124।03]
યત્તર્હિ માતા બોધિસત્વસ્ય સ્વપ્ને ગજપોતં પાણ્ડરં કુક્ષિં પ્રવિશન્તમદ્રાક્ષીત્ ।
[124।03-124।04]
નિમિત્તમાત્રં તત્ તિર્યગ્યોનેશ્ચિરવ્યાવૃત્તત્વાત્ ।
[124।04]
તદ્યથા કૃકી રાજા દશ સ્વપ્નાનદ્રાક્ષીદિતિ ।
[124।05-124।06]
"કરિકૂપસક્તુ ચન્દનકલભારામાસ્ત થા કપેરભિષેકઃ ।
અશુચિકપિઃ પટકલહાવિતિ દશ દૃષ્ટા નૃપેણ કૃકિણા સ્વપ્નાઃ" ॥
[124।07]
નૈવ ચાન્તરાભવિકઃ કુક્ષિં ભિત્ત્વા પ્રવિશત્યપિ તુ માતુર્યોનિદ્વારેણ ।
[124।07-124।08]
અત એવ યમલયોર્યઃ પશ્ચાત્ પ્રજાયતે સ જ્યાયાનુચ્યતે યઃ પૂર્વં સ કનીયાનિતિ ।
[124।08]
ધર્મસૂત્રવિભાષ્યં કથં નીયતે ।
[124।09-124।10]
"વારણ ત્વમુપગમ્ય પાણ્ડરં ષડ્વિષાણરુચિરં ચતુષ્ક્રમમ્ ।
માતૃગર્ભશયનં વિશેષસંપ્રજાનનૃષિરાશ્રમં યથેતિ" ॥
[124।11]
નૈતદવશ્યનેતવ્યમ્ ।
નહ્યેતત્ સૂત્રં ન વિનયઃ નાભિધર્મઃ ।
કાવ્યમેતત્ ।
[124।11-124।12]
કવીનાં ચ કાવ્યં સમાયોજયતાં કેચિત્ ભાવાઃ સમારોપિતા ગચ્છન્તિ ।
[124।12]
અથવા નેતવ્યમેવ ।
[124।12-124।13]

યથા ઽસ્ય માતા સ્વપ્ને તં પ્રવિશન્તમદ્રાક્ષિત્તથા સો ઽપિ ગાથામકાર્ષીદિતિ ।
[124।13-124।14]
રૂપાવચરો ઽપ્યન્તરાભવઃ સંપૂર્ણપ્રમાણઃ સવસ્ત્રશ્ચ પ્રાદુર્ભવતિ ।
[124।14]
અપત્રાપ્યોત્સદત્વાત્ ।
[124।14-124।15]
બોધિસત્ત્વસ્ય સવસ્ત્રઃ શુક્લાયાશ્ચ ભિક્ષુણ્યાઃ પ્રણિધાનવશાધ્યાવન્તમેવ પરિવેષ્ટિતા નિર્દગ્ધા ।
[124।15]
અન્યો નગ્નઃ ।
[124।15-124।16]
કામધાતોરનપત્રાપ્યોત્સદત્વાત્ ।
[124।17]
અથ કો ઽયં પૂર્વકાલભવો નામ ।
[124।18]
સ પુનર્મરણાત્પૂર્વ ઉપપત્તિક્ષણાત્પરઃ
[124।19]
ભવો હિ નામાવિશેષેણ પઞ્ચોપાદાનસ્કન્ધાઃ ।
સ એવ ચતુર્ધા ભિદ્યતે ।
અન્તરાભવો યથોક્તઃ ।
[124।20]
ઉપપત્તિભબો ગતીષુ પ્રતિસન્ધિક્ષણઃ ।
[124।20-124।21]
તસ્માત્ પરેણ મરણક્ષણં પર્યુદસ્યાન્યઃ સર્વો ભવઃ પૂર્વકાલભવઃ ।
[124।21]
ચરમક્ષણો મરણભબો યત ઊર્ધ્વમન્તરાભવો ભવતિ રૂપિષુ ચેત્સત્ત્વેષૂપપદ્યતે ।
[124।22]
સ ચાયમન્તરાભવઃ ।
[124।23]
સજાતિશુદ્ધદિવ્યાક્ષિદૃશ્યઃ
[124।24]
સમાનજાતીયૈરેવાન્તરાભવિકૈર્દૃશ્યતે ।
[124।24-125।01]
યેષાં ચ દિવ્યં ચક્ષુઃ સુવિશુદ્ધમભિજ્ઞામયં ત એનં પશ્યન્તિ ।
[125।01]
ઉપપત્તિક્ષુષા તુ ન દૃશ્યતે ।
જાત્યર્થમચ્છત્વાત્ ।
[125।01-125।02]
દેવાન્તરાભવિકઃ સર્વાન્ પશ્યતિ ।
[125।02]
મનુષ્યપ્રેતતિર્યગ્નારકાન્તરાભવિકાઃ પૂર્વ પૂર્વમપાત્યેત્યપરે ।

[125।03]
કર્મર્દ્ધિવેગવાન્ ।
[125।04]
ઋદ્ધિરાકાશગમનમ્ ।
કર્મણા ઋદ્ધિઃ કર્મર્દ્ધિઃ ।
તસ્યા વેગઃ કર્મર્દ્ધિવેગઃ શીગ્રતા ।
[125।05]
સો ઽસ્યાસ્તીતિ કર્મર્દ્ધિવેગવાન્ ।
યેનાસૌ ન શક્યો બુદ્ધૈરપિ પ્રતિબન્દ્ધુમ્ ।
[125।05-125।06]
કર્મણો ઽસ્ય બલીયસ્ત્વાત્ ।
[125।07]
સકલાક્ષઃ
[125।08]
સમગ્રપઞ્ચેન્દ્રિયઃ ।
[125।09]
અપ્રતિઘવાન્
[125।10]
પ્રતિઘાતઃ પ્રતિઘઃ ।
સો ઽસ્યાસ્તીતિ પ્રતિઘવાન્ ।
ન પ્રતિઘવાનપ્રતિઘવાન્ ।
[125।10-125।11]
વજ્રાદિભિરપ્યનિવાર્યત્વાત્ ।
[125।11-125।12]
તથા હિ પ્રદીપ્તાયઃપિણ્દભેદે તન્મધ્યસંભૂતઃ ક્રિમિરૂપલબ્ધઃ શ્રૂયતે ।
[125।12]
યસ્યાં ચ ગતૌ સ ઉત્પત્સ્યમાનસ્તસ્યાઃ સર્વથા ।
[125।13]
અનિવર્ત્યઃ
[125।14]
નહિ કદાચિન્મનુષ્યાન્તરાભવો ઽન્તર્ધાય દેવાન્તરાભવો ભવત્યન્યો વા ।
[125।14-125।15]
નિયતમનેન યામેવ ગતિમધિકૃત્યાભિનિર્વૃત્તસ્તસ્યામેવોપપત્તવ્યમ્ નાન્યસ્યામિતિ ।
[125।16]
કિં પુનરન્તરાભવો ઽપિ કામાવચરઃ કવડીકારમાહારં ભુઙ્ક્તે ।
ઓમિત્યાહ ।
ન ત્વૌદારિકમ્ ।
[125।17]
કિં તર્હિ ।
[125।18]

સ ગન્ધભુક્
[125।19]
અત એવ ગન્ધર્વ ઇત્યુચ્યતે ।
ધાતૂનામનેકાર્થત્વાત્ ।
હ્રસ્વત્વં શકન્ધુકર્કન્ધુવત્ ।
[125।19-125।20]
અલ્પેશાખ્યસ્તુ દુર્ગન્ધાહરો મહેશખ્યઃ સુગન્ધાહારઃ ।
[125।20]
કિયન્તં કાલમવતિષ્ઠતે ।
નાસ્તિ નિયમ ઇતિ ભદન્તઃ ।
[125।21]
યાવદુપપત્તિસામગ્રીં ન લભતે નહિ તસ્યાયુષઃ પૃથગેવાક્ષેપઃ ।
એકનિકાયસભાગત્વાત્ ।
[125।21-125।22]
ઇતરથા હિ તસ્યાયુષઃ ક્ષયાન્મરણભવઃ પ્રસજ્યેત ।
[125।22-126।01]
યદ્યાસુમેરોઃ સ્થલં માંસસ્ય સ્યાત્તત્સર્વ વર્ષાસુ ક્રિમીણાં પૂર્યેત ।
[126।01-126।02]
કિમિદાનીં તત્પ્રતીક્ષા એવ તેષામન્તરાભવા આસન્ કુતો યા તદા તેભ્યો ગતા ઇતિ વક્તવ્યમ્ ।
[126।02]
નૈતદાગતં સૂત્રે શાસ્ત્રે વા ।
[126।02-126।03]
એવં તુ યુજ્યતે ।
[126।03]
ગન્ધરસાભિગૃદ્ધાનામલ્પાયુષાં જન્તૂનામન્તો નાસ્તિ ।
[126।03-126।05]
તે તં ગન્ધં ઘ્રાત્વા ગન્ધરસાભિગૃદ્ધાઃ કાલં કુર્વન્તઃ ક્રિમિભાવસંવર્ત્તનીયં કર્મ પ્રવોધ્ય તયા તૃષ્ણયા ક્રિમિષૂપપદ્યન્ત ઇતિ ।
[126।05-126।07]
અથવા નૂનં તત્પ્રત્યયપ્રચૂર એવ કાલે તત્સંવર્ત્તનીયાનિ કર્માણિ વીપાકાભિનિર્વૃત્તૌ વૃત્તિં લભ્ન્તે નાન્યત્ર ।
[126।07-126।08]
તથાહિ ચક્રવર્ત્તિસંવર્ત્તનીયાનિ કર્મણિ અશીતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં વહુતરાયુષિ વા ચક્રવર્ત્તિનો જાયન્તે નાન્યસ્યામ્ ।
[126।08-126।09]
અત એવ ચોક્તં ભગવતા "અચિન્ત્યઃ સત્ત્વાનાં કર્મવિપાક" ઇતિ ।
[126।09]
સપ્તાહં તિષ્ઠતીતિ ભદન્તવસુમિત્રઃ ।
[126।09-126।10]
યદિ તાવતા સામગ્રીં ન લભતે તત્રૈવ પુનશ્ચ્યુત્યા જાયન્તે ।
[126।10]
સપ્ત સપ્તાહાનીત્યપરે ।
[126।10-126।11]

અલ્પં કાલમિતિ વંભાષિકાઃ ।
[126।11-126।12]
સ હિ સંભવૈષિત્વાત્સમ્ધાવગત્વા સમ્ધિં બધ્નાતીતિ યથાત્વસમગ્રાઃ પ્રત્યયા ભવન્તિ ।
[126।12]
નિયતં ચાનેન તસ્મિન્ દેશે તસ્યાં જાતૌ જનિતવ્યં ભવતિ ।
[126।12-126।13]
તદા કર્માણ્યેવ પ્રત્યયાનાં સામગ્રીમાવહન્તિ ।
[126।13-126।14]
અથાનિયાતં તતો ઽન્યત્ર દેશે તસ્યાં જાતૌ જાયતે સદૃશ્યા મિત્યપરે ।
[126।14-126।15]
તદ્યથા ગવામૂષ્મસુ મૈથુનસ્ય પ્રાચુર્યં શરદિ શુનાં ઋક્ષાનાં હેમન્તે ચાક્ષ્વાનામ્ ।
[126।15-126।17]
ગવયશૃગાલખરતરક્ષાણાં પુનઃ કાલો નાસ્તીતિ યેનાન્યત્ર કાલે ગોષૂપપત્તવ્યં સ ગવયેષૂપપદ્યતે યેન શ્વસ્ સ શૃગાલેષુ યેનાશ્વેસુ સ ગર્દભેષુ યેન ઋક્ષેષુ સ તરક્ષેષૂપપદ્યતે ઇતિ ।
[126।17-126।18]
ન ત્વસ્ય નિકાયસભાગાન્તરાભવો નાન્યત્ર નિકાયસભાગે શક્યમુત્પત્તુમેકકામાક્ષેપાદિતિ વક્તવ્યમેતત્ ।
[126।19]
સ ખલ્વેષ ગતિદેશસંપ્રાપ્ત્યર્થં પ્રાદુર્ભૂતો ઽન્તરાભવઃ
[126।20]
વિપર્યસ્તમતિર્યાતિ ગતિદેશમ્ રિરંસયા ।
[126।21]
સ હિ કર્મપ્રભાવસંભૂતેન ચક્ષુષા સુદૂરસ્થો ઽપિ સ્વમુપપત્તિદેશં પ્રેક્ષતે ।
[126।21-126।22]
તત્રાસ્ય માતાપિત્રોસ્તાં વિપ્રતિપત્તિં દૃષ્ટ્વા પુંસઃ સતઃ પૌંસ્નો રાગ ઉત્પદ્યતે માતરિ સ્ત્ર્યા સત્યા સ્ત્રૈણો રાગાઃ ઉદ્પદ્યતે પિતરિ ।
[126।22-126।23]
વિપર્યયાત્ પ્રતિઘઃ ।
[126।23-126।24]
એવં પઠચ્યતે પ્રજ્ઞપ્તૌ "ગન્ધર્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે દ્વયોશ્ચિત્તયોરન્યતરાન્યતરચ્ચિત્તં સંમુખીભૂતં ભવત્યનુનયસહગતં વા પ્રતિઘસહગતં વેતિ ।
[126।24-126।25]
સ તાભ્યાં વિપર્યસ્તો રન્તુકામતયા તમ્ દેશમાશ્લિષ્ય તામવસ્થામાત્મન્યધિમુચ્યતે ।
[126।25-126।26]
તસ્મિંશ્ચાશુચૌ ગર્ભસ્થાનસંપ્રાપ્તે જાતહર્ષો ઽભિનિવિશતે ।
[126।26-126।27]
તતો ઽસ્ય સ્કન્ધા ઘનીભવન્ત્યન્તરાભવસ્કન્ધાશ્ચાન્તર્ધીયન્તે ઇત્યુપપન્નો ભવતિ ।
[126।27-126।28]
સ ચેત્પુમાન્ ભવતિ માતુર્દક્ષિણકુક્ષિમાશ્રિત્ય પૃષ્ઠાભિમુખ ઉત્કેટુકઃ સંભવત્યથ સ્ત્રી તતો વામકુક્ષિમાશ્રિત્યોદરાભિમુખી ।
[127।01]
અથેદાનીં નપુંસકં તદ્યેન રાગેણાશ્લિષ્ટં તથા તિષ્ઠતિ ।
[127।01-127।02]
ન ચાસ્ત્યન્તરાભવો વ્યન્તરઃ સકલેન્દ્રિયત્વાત્।
[127।02-127।03]

અથઃ સ્ત્રીભૂતઃ પુરુષભૂતો વા ઽનુપ્રવિશ્ય યથાસ્થાનં તિષ્ઠતિ પશ્ચાત્ ગર્ભ આપ્યાયમાનો નપુંસકં ભવતીતિ" ।
[127।03]
ઇદં વિચાર્યતે ।
[127।03-127।05]
કિમસ્ય શુક્રક્શોણિતમહાભૂતાન્યેવેન્દ્રિયાશ્રયભાવમાપદ્યન્તે કર્મવશાદાહોસ્વિત્ ભૂતાન્તરાણ્યેવ કર્મભિર્જાયન્તે ।
[127।05]
તાન્યુપશ્રિત્યેતિ ।
તાન્યેવેત્યેકે ।
[127।05-127।06]
અનિન્દ્રિયં હિ શુક્રશોણિતમન્તરાભવેન સાર્ધં નિરુધ્યતે સેન્દ્રિયં પ્રાદુર્ભવતિ ।
[127।06-127।07]
વીજાઙ્દુરનિરોધોત્પાદન્યાયેન યત્તત્કાલમિત્યાખ્યાયતે ।
[127।07-127।08]
એવં ચ કૃત્વેદં સૂત્રપદં સૂત્રે સૂનીતં ભવતિ "માતાપિત્રશુચિકલલસંભુતસ્યે"તિ ।
[127।08-127।09]
તથા "દીર્ઘરાત્રં યુષ્માભિર્ભિક્ષિવઃ કતસિઃ સંવર્દ્ધિતા રુધિરવિન્દુરૂપાત્ત" ઇતિ ।
[127।09]
ભૂતાન્તરાણ્યેવેત્યપરે ।
તદ્યથાપર્ણક્રિમેઃ ।
[127।09-127।10]
અશુચિસંનિશ્રયોત્પત્ત્યભિસંબન્ધિવચનાત્તુ કલલસ્ય સૂત્રાવિરોધ ઇતિ ।
[127।10-127।11]
એવં તાવદણ્ડજાં જરાયુજાં ચ યોર્નિ પ્રતિપદ્યતે ।
[127।11]
અન્યત્ર તુ યથાયોગં વક્તવ્યમિત્યાહુઃ ।
[127।11-127।12]
તત્ર ચાયં યોગો દૃશ્યતે
[127।13]
ગન્ધસ્થાનાભિકામો ઽન્યઃ
[127।14-127।15]
સંસ્વેદજાં યોનિં પ્રતિપદ્યમાન ઉપપત્તિસ્થાનં ગત્વાભિલાષાત્ ગચ્છત્યમેધ્યં મેધ્યં વા યથાક્રમમ્ ।
[127।15]
ઉપપાદુકાં તુ યોનિં પ્રપદ્યમાનઃ સ્થાનાભિલાષાત્ ।
[127।15-127।16]
કથં નરકેષુ સ્થાનાભિલાષઃ ।
[127।16]
વિપર્યસ્તબુદ્ધિત્વાત્ ।
[127।16-127।17]
સ હિ શીતવાતવર્ષાભિષેકૈરાત્માનં બાધ્યમાનં પશ્યતિ નરકેષુ ચાગ્નિં દીપ્યમાનમ્ ।
[127।17-127।18]

તત્ર ઉષ્ણાભિલાષાદ્ધાવતિ ।
[127।18-127।19]
પુનસ્તપ્તવાતાતપાગ્નિસંતાપૈરાત્માનં બાધ્યમાનમનુપશ્યન્ શૈત્યં ચ નરકેષુ શીતાભિલાષાદ્ધાવતિ ।
[127।19-127।20]
યદ્ અવસ્થસ્ તદ્ ઉપપત્તિસંવર્ત્તનીયં કર્માકાર્ષીત્ તદવસ્થાત્માનં તાશ્ચ સત્ત્વાન્ પશ્યન્ ધાવતીતિ પૂર્વાચાર્યાઃ ।
[127।20-127।21]
તત્ર પુનર્દેવાન્તરાભવ ઊર્ધ્વં ગચ્છત્યા સનાદિવોત્તિષ્ઠન્ મનુષ્યતિર્યક્પ્રેતાનાં મનુષ્યાદિવત્ ।
[127।22]
ઊર્ધ્વપાદસ્તુ નારકઃ
[127।23-127।24]
"તે વૈ પતન્તિ નરકાદૂર્ધ્વપાદા અવાઙ્મુખાઃ ।
ઋષીણામભિવક્તારઃ સંયતાનાં તપસ્વિનામ્" ઇતિ ॥
[127।25]
ગાથાભિધાનાત્ ।
[127।26]
યદુક્તં "વિપર્યસ્તમતિર્યાતી"તિ ।
[127।26-127।27]
કિમવશ્યં સર્વો ઽન્તરાભવસ્તથા માતુઃ કુક્ષિમવક્રામતિ ।
[127।27]
નિત્યાહ ।
કિં તર્હિ ।
ચતસ્રો ગર્ભાવક્રાન્તયઃ સૂત્ર ઉક્તાઃ ।
કતમાશ્ચતસ્રઃ ।
[128।01]
સંપ્રજાનન્ વિશત્યેકઃ
[128।02]
તિષ્ઠતિ નિષ્ક્રામતિ સા સંપ્રજાનન્ ।
[128।03]
તિષ્ઠત્યપ્યપરઃ ।
[128।04]
સંપ્રજાનન્નિતિ વર્ત્તતે ।
પ્રવિશત્યપીત્યપિક્ષબ્દાત્ ।
[128।05]
અપરઃ ।
[128।06]
નિષ્ક્રામત્યપિ
[128।07]
સંપ્રાજાનન્ પ્રવિશતિ તિષ્ઠત્યપિ ।
[128।08]
સર્વાણિ મૂઢો ઽન્યઃ

[128।09-128।10]
કશ્ચિત્ પુનઃ સર્વાણ્યેવાસંપ્રજાનન્ કરોતિ પ્રવિશત્યસંપ્રજાનન્ તિષ્ઠતિ નિષ્ક્રામત્યપિ ।
[128।10]
એતાશ્ચતસ્રો ગર્ભાવક્રાન્તયઃ પ્રતિલોમં નિર્દિષ્ટાઃ ।
[128।11]
શ્લોકબન્ધાનુગુણ્યતઃ ।
[128।12]
નિત્યમણ્ડજઃ
[128।13]
અણ્ડજઃ સત્ત્વો નિત્યં મૂઢ એવ સર્વાણિ કરોતિ ।
કથમણ્ડાજ્જાતો ગર્ભં પ્રવિશતિ ।
[128।14]
યો ઽપિ જનિષ્યતે સો ઽપ્યણ્દજઃ ।
અથવા ભાવિન્યાપિ સંજ્ઞયા નિર્દેશાઃ ક્રિયન્તે ।
[128।15]
તદ્યથા "સંકૃતમભિસંસ્કરોતી"તિ સૂત્રે ઓદનં પચતીતિ સક્તુમ્ પિનષ્ટીતિ લોકે ।
[128।16]
તસ્માન્નૈષ દોષઃ ।
[128।17]
કથં પુનરસંપ્રજાનન્ માતુઃ કુક્ષિં પ્રવિશતિ યાવન્નિષ્ક્રામતિ કથં વા સંપ્રજાનન્ ।
[128।18-128।19]
અલ્પેશાખ્યસ્ય તાવત્સત્ત્વસ્ય માતુઃ કુક્ષિં પ્રવિશતઃ એવં વીપરીતૌ સંજ્ઞાધિમોક્ષૌ પ્રવર્ત્તેતે ।
[128।19]
વાતો વાતિ દેવો વર્ષતિ ।
[128।19-128।21]
શીતં દુર્દિનં મહતો વા જનકાયસ્ય કોલાહલં હ્ન્ત તૃણગહનં વા પ્રવિશામિ વનગહનં વા તૃણકુટીં વા પર્ણકુટીં વા વૃક્ષમૂલં વા સર્પામિ કુણ્ડયમૂલં વેતિ ।
[128।21-128।22]
તિષ્ઠતો ઽપ્યેષુ તિષ્ઠામિતિ નિષ્ક્રામતો સ્પ્યેભ્યો નિર્યામીતિ ।
[128।22-128।23]
મહેશાખ્યસ્ય તુ સત્ત્વસ્યારામં વા પ્રવિશામ્યુદ્યાનં વાપ્રાસાદં વા ઽભિરોહામિ કૂટાગારં વા પર્યઙ્ક વેતિ ।
[128।23]
તથા તિષ્ઠામિ નિર્યામીતિ ।
[128।23-128।24]
એવં તાવદસંપ્રજાનન્ પ્રવિશતિ યાવન્નિષ્ક્રામતિ ।
[128।24-128।25]
સંપ્રજાનંસ્તુ સમ્યક્ પ્રજાનાતિ માતુઃ કુક્ષિં પ્રવિશામ્યત્રૈવ તિષ્ઠામિ અત એવ નિર્યામિતિ ।
[128।25-128।26]
નાસ્ય વિપરીતૌ સંજ્ઞાધિમોક્ષૌ પ્રવર્ત્તેતે ।
[128।26]
અત્ર પુનરપદિશ્યતે ।

[128।27]
ગર્ભાવક્રાન્તયસ્તિસ્રશ્ચક્રવર્ત્તિસ્વયંભુવામ્ ।
[128।28]
ચક્રવર્ત્તિનશ્ચ સ્વયંભુવોશ્ચ પ્રત્યેકબુદ્ધસંબુદ્ધયોશ્ચ ।
યથાક્રમમિત્યન્તે વક્ષ્યતિ ।
[128।28-128।29]
તત્ર પ્રથમા ચક્રવર્ત્તિનઃ ।
[128।29]
સ હિ પ્રવિશત્યેવ સંપ્રજાનન્ ન તિષ્ઠતિ નાપિ નિષ્ક્રામતિ ।
[128।30]
પ્રત્યેકબુદ્ધસ્તિષ્ઠત્યપિ ।
બુદ્ધો નિષ્ક્રામત્યપિ ।
અત્રાપિ ભાવિન્યા સંજ્ઞયા નિર્દેશઃ ।
[129।01]
કર્મજ્ઞાનોભયેષાં વા વિશદત્વાદ્ યથાક્રમમ્
[129।02]
વિશદકર્મણામ્દારપુણ્યક્રિયાણાં પ્રથમા ।
[129।02-129।03]
વિશદજ્ઞાનાનાં બાહુશ્રુત્યકૃતપ્રવિચયાનાં દ્વિતીયા ।
[129।03]
વિશદ પુણ્યકર્મજ્ઞાનાનાં તૃતીયા ।
[129।03-129।04]
ત એવ ત્વેતે ચક્રવર્ત્ત્યાદય એવંભૂતા યુજ્યન્તે યથાક્રમમ્ ।
[129।04]
શેષાણાં ચતુર્થીતિ સિદ્ધં ભવતિ ।
[129।05]
અત્રેદાનીં બાહ્યકા આત્મવાદં પરિગૃહ્યોત્તિષ્ઠન્તે ।
[129।05-129।06]
યદિ સત્ત્વો લોકાન્તરં સંચરતીતિ પ્રતિજ્ઞાયતે સિદ્ધ આત્મા ભવતીતિ ।
[129।06]
સ એષ પ્રતિષિધ્યતે
[129।07]
નાત્માસ્તિ
[129।08]
કીદૃશ આત્મા ય ઇમાન્ નિક્ષિપત્યન્યાશ્ચ સ્ક્ન્ધાન્ પ્રતિસંદધાતીતિ પરિકલ્પ્યતે ।
[129।09]
સ તદૃશો નાસ્ત્યન્તર્વ્યાપારપુરુષઃ ।
[129।09-129।11]
એવં તૂક્તં ભગવતા "અસ્તિ કર્માસ્તિ વિપાકઃ કારકસ્તુ નોપલભ્યતે ય ઇમાંશ્ચ સ્કન્ધાન્નિક્ષિપતિ અન્યાંશ્ચ સ્કન્ધાન્ પ્રતિસંદધાત્યન્યત્ર ધર્મસંકેતાત્ ।
[129।11-129।12]