અભિધર્મકોશભાષ્ય · ભાગ 161180

[094।16-094।17]
તદત્ર હેતુર્વસ્તુશબ્દેનોક્તસ્તસ્માદસ્ત્યેવાસંસ્કૃતં દ્રવ્યત ઇતિ વૈભાષિકાઃ ।
[094।17]
તસ્ય તુ હેતુફલે ન વિદ્યેતે ઇતિ ।
ગતં તાવદેતત્ ।
[094।18]
અથૈષાં ફલાનાં કતમત્ ફલં કસ્ય હેતોઃ ।
[094।19]
વિપાકફલમન્ત્યસ્ય
[094।20]
વિપાકહેતુરન્ત્યે ઽભિહિતત્વાત્ અન્ત્યઃ ।
તસ્ય વિપાકફલમ્ ।
[094।21]
પૂર્વસ્યાધિપતં ફલમ્ ।
[094।22]
કારણહેતુઃ પૂર્વમુક્તત્વાત્ પૂર્વઃ ।
તસ્યાધિપજં ફલમ્ ।
[094।22-094।23]
અનાવરણભાવમાત્રેણાવસ્થિતસ્ય કિમાધિપત્યમ્ ।
[094।23-094।24]
એતદેવ અઙ્ગીભાવો ઽપિ ચાસ્તિ કારણહેતોસ્તદ્યથા "પઞ્ચસુ વિજ્ઞાનકાયેષુદશાનામાયતનાનાં ભાજનલોકે ચ કર્મણામ્ ।
[094।24-094।25]
શ્રોત્રાદીનામપ્યસ્તિ ચક્ષુર્વિજ્ઞાનોત્પત્તૌ પારંપર્યેણાધિપત્યમ્ ।
[094।25-094।26]
શ્રુત્વા દ્રષ્ટુકામતોત્પત્તે" રિત્યેવમાદિ યોજ્યમ્ ।
[094।27]
સભાગ સર્વત્રગયોર્નિષ્યન્દઃ
[094।28]
સદૃશફલત્વાદનયોર્નિઃષ્યન્દફલમ્ ।
[095।01]
પૌરુષં દ્વયોઃ
[095।02]
સહભૂસંપ્રયુક્તકહેત્વોઃ પુરુષકારફલમ્ ।
પુરુષભાવવ્યતિરેકાત્ પુરુષકારઃ પુરુષં એવ ।
[095।03]
તસ્ય ફલં પૌરુષમ્ ।
કો ઽયં પુરુષકારો નામ ।
યસ્ય ધર્મસ્ય યત્ કારિત્રમ્ ।
[095।04]
પુરુષકાર ઇવ હિ પુરુષકારઃ ।

તદ્યથા કાકજઙ્ઘા ઓષધિર્મત્તહસ્તી મનુષ્ય ઇતિ ।
[095।05]
કિમન્યેષામપ્યસ્તિ પુરુષકારફામુતાહો દ્વયોરેવ ।
[095।05-095।06]
અન્યેષામપ્યસ્ત્યન્યત્ર વિપાકહેતોઃ ।
[095।06-095।07]
યસ્માત્સહોત્પન્નં વા સમનન્તરોત્પન્નં વા પુરુષકારફલં ભવતિ ।
[095।07]
ન ચૈવં વિપાકઃ ।
તસ્યાપ્યસ્તિ વિપ્રકૃષ્ટપુરુષકારફલમ્ ।
[095।07-095।08]
યથા કર્ષકાણાં સસ્યમિત્યપરે ।
[095।09]
કિં પુનરિદં વિપાકફલં નામ કિં યાવદધિપતિફલમ્ ।
[095।10]
વિપાકો ઽવ્યાકૃતો ધર્મઃ ।
[095।11]
અનિવૃતાવ્યાકૃતો હિ ધર્મઃ વિપાકઃ ।
અસત્ત્વાખ્યો ઽપિ સ્યાદત આહ ।
[095।12]
સત્ત્વાખ્યઃ
[095।13]
ઔપચયિકો ઽપિ સ્યાત્ નૈઃષ્યન્દિકો ઽપ્યત્ આહ ।
[095।14]
વ્યાકૃતોદ્ભવઃ ।
[095।15]
કુશલાકુશલં હિ વિપાકં પ્રતિ વ્યાકરણાદ્વ્યાકૃતમ્ ।
[095।15-095।16]
તસ્માદ્ય ઉતરકાલં ભવતિ ન સહ નાન્તરં સ વિપાકઃ ।
[095।16]
એતદ્વિપાકસ્ય લક્ષણમ્ ।
[095।16-095।17]
કસ્માદસત્ત્વાખ્યો ઽર્થઃ કર્મજો ન વિપાકઃ ।
[095।17]
સાધારણત્વાત્ ।
અન્યો ઽપિ હિ તત્તથૈવ પરિભોક્તું સમર્થઃ ।
[095।18]
અસાધારણસ્તુ વિપાકઃ ।
નહ્યન્યકૃતસ્ય કર્મણો ઽન્યો વિપાકં પ્રતિસંવેદયતે ।
[095।18-095।19]

અધિપતિફલં કસ્માત્ પ્રતિસંવેદયતે ।
[095।19]
સાધારણકર્મસંભૂતત્વાત્ ।
[095।20]
નિઃષ્યન્દો હેતુસદૃશઃ ।
[095।21]
હેતોર્યઃ સદૃશો ધર્મઃ સ નિષ્યન્દફલમ્ ।
તદ્યથા સભાગસર્વત્રગહેત્વોઃ ।
[095।21-095।22]
યદિ સર્વત્રગહેતોરપિ સમાનં ફલં કસ્માન્ન સભાગહેતોરેવેષ્યતે ।
[095।22-095।23]
યસ્માત્ ભૂમિતઃ ક્લિષ્ટતયા ચાસ્ય સાદૃશ્યં નતુ પ્રકારતઃ ।
[095।23-095।24]
યસ્ય તુ પ્રકારતો ઽપિ સાદૃશ્યં સો ઽભ્યુપગમ્યત એવ સભાગહેતુઃ ।
[095।24-095।25]
અથ એવ યો યસ્ય સભાગહેતુઃ સર્વત્રગહેતુરપિ સ તસ્યેતિ ચતુષ્કોટિકઃ ક્રિયતે ।
[095।25]
પ્રથમા કોટિરસર્વત્રગઃ સભાગહેતુઃ ।
[095।25-095।26]
દ્વિતીયા ઽન્યનૈકાયિકઃ સર્વત્રગહેતુઃ ।
[095।26]
તૃતીયૈકનૈકાયિકઃ સર્વત્રગહેતુઃ ।
[095।26-095।27]
ચતુર્થ્યતાનાકારાન્સ્થાપયિત્વેતિ ।
[096।01]
વિસંયોગઃ ક્ષયો ધિયા
[096।02]
ક્ષયો નિરોધઃ ।
ધીઃ પ્રજ્ઞા ।
તેના પ્રતિસંખ્યા નિરોધો વિસંયોગફલમિત્યુક્તં ભવતિ ।
[096।03]
યદ્વલાજ્જાયતે યત્તત્ફલં પુરુષકારજમ્ ।
[096।04-096।05]
તદ્યથા અધરભૂમિકસ્ય પ્રયોગચિત્તસ્યોપરિભૂમિકઃ સમાધિઃ સાસ્રવસ્યાનાસ્રવો ધ્યાનચિત્તસ્ય નિર્માણચિત્તમિત્યેવમાદિ ।
[096।05-096।06]
પ્રતિસંખ્યાનિરોધસ્તુ યદ્વલાત્ પ્રાપ્યત ઇતિ વક્તવ્યમ્ ।
[096।07-095।607]
અપૂર્વઃ સંસ્કૃતસ્યૈવ સંસ્કૃતો ઽધિપતેઃ ફલમ્
[096।08]
પૂર્વોત્પન્નાદન્યઃ સંસ્કૃતો ધર્મઃ સંસ્કૃતસ્યૈવ સર્વસ્યાધિપતિફલમ્ ।

[096।08-096।09]
પુરુષાધિપતિફલયોઃ કિં નાના કારણમ્ ।
[096।09]
કર્તુઃ પુરુષકારફલમ્ ।
અકર્તુરપ્યધિપતિફલમ્ ।
[096।10]
તદ્યથા શિલ્પિનિ શિલ્પં પુરુષકારફલમધિપતિફલં ચ ।
અન્યેષામધિપતિફલમેવ ।
[096।11]
અથૈષાં હેતૂનાં કતમ્મો હેતુઃ કસ્મિન્કાલે ફલં પ્રતિગૃહ્ણાતિ દદાતિ વા ।
[096।12]
વર્તમાનાઃ ફલં પઞ્ચ ગૃહ્ણન્તિ
[096।13]
નાતીતાઃઃ પ્રતિગૃહીતત્વાન્નાપ્યનાગતા નિષ્પુરુષકારત્વાત્ ।
કારણહેતુરપ્યેવમ્ ।
[096।13-096।14]
સ તુ નાવશ્યં સફલ ઇતિ નોચ્યતે ।
[096।15]
દ્વૌ પ્રયચ્છતઃ ।
[096।16]
સહભૂસંપ્રયુક્તકહેતૂ વર્ત્તમાનૌ ફલં પ્રયચ્છતઃ ।
[096।16-096।17]
સમાનકાલમેવ હ્યનયેઃ ફલદાનગ્રહણમ્ ।
[096।18]
વર્ત્તમાનાભ્યતીતૌ દ્વૌ
[096।19]
ફલં પ્રયચ્છતઃ સભાગસર્વત્રગહેતૂ ।
યુક્તં તાવદ્યદતીતાવિતિ ।
[096।19-096।20]
અથ કથં વર્ત્તમાનૌ નિષ્યન્દફલં પ્રયચ્છતઃ ।
[096।20]
સમનન્તરનિવર્ત્તનાત્ ।
[096।20-096।21]
નિવૃત્તે તુ ફલે તૌ ચાભ્યતીતૌ ભવતઃ ।
[096।21]
ફલં ચાપિ દત્તં ન પુનસ્તદેવ દત્તઃ ।
[096।21-096।22]
અસ્તિ કુશલઃ સભાગહેતુઃ ફલં પ્રતિગૃહ્ણાતિ ન દદાતીતિ ચતુષ્કોટિકઃ ।
[096।22-096।23]
પ્રથમા કોટિઃ કુશલમૂલાનિ સમુચ્છિન્દન્ યાઃ પ્રાપ્તીઃ સર્વપશ્ચાદ્વિજહાતિ ।

[096।23-096।24]
દ્વિતીયા કુશલમૂલાનિ પ્રતિસંદધાનો યાઃ સર્વપ્રથમં પ્રતિલભતે ।
[096।24]
એવં તુ વક્તવ્યમ્ ।
[096।24-096।25]
સ્યાત્તા એવ પ્રતિસંદધાનસ્ય તૃતીયા અસમુચ્છિન્નકુશલમૂલસ્ય શેષાસ્વવસ્થાસુ ।
[096।25]
ચતુર્થ્યતાનાકારાન્ સ્થાપયિત્વા ।
[096।26]
અકુશલસ્ય તુ પ્રથમા કોટિઃ ।
[096।26-096।28]
કામવૈરાગ્યમનુપ્રાપ્નુવન્ યાઃ પ્રાપ્તીઃ સર્વપશ્ચાદ્વિજહાતિ દ્વિતીયા કામવૈરાગ્યાત્ પરિહીયમાણો યાઃ સર્વપ્રથમં પ્રતિલભતે ।
[096।28]
એવં તુ વક્તવ્યમ્ ।
[096।28-096।29]
સ્યાત્તા એવ પરિહીયમાણસ્ય ।
[096।29]
તૃતીયા કામાવીતરાગસ્ય શેષાસ્વવસ્થાસુ ।
[096।29-097।01]
ચતુર્થ્યતાનાકારાન્ સ્થાપયિત્વા ।
[097।01-097।02]
એવં નિવૃતાવ્યાકૃતસ્યાપ્યર્હત્ત્વપ્રાપ્તિપરિહાણિતો યથાયોગં યોજ્યમ્ ।
[097।02]
અનિવૃતાવ્યાકૃતસ્ય પશ્ચાત્પાદકઃ ।
[097।02-097।03]
યાસ્તાવત્ દદાતિ પ્રતિગૃહ્ણાત્યપિ સઃ ।
[097।03]
સ્યાત્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ ન દદાત્યર્હતશ્ચરમાઃ સ્ક્ન્ધાઃ ।
[097।03-097।04]
સાલમ્બનનિયમેન તુ ક્ષણશઃ ।
[097।04]
કુશલઃ સભાગહેતુઃ ફલં પ્રતિગૃહ્લાતિ ન દદાતીતિ ।
ચતુષ્કોક્ટિકઃ ।
[097।05]
પ્રથમા કોટિઃ કુશલચિત્તાનન્તરં ક્લિષ્ટમવ્યાકૃતં વા ચિત્તં સંમુખીકરોતીતિ ।
[097।06]
દ્વિતીયા વિપર્યયાત્ ।
તૃતીયા કુશલચિત્તાનન્તરં કુશલમેવ ।
[097।06-097।07]
ચતુર્થ્યતાનાકારાન્ સ્થાપયિત્વા ।

[097।07]
એવમકુશલાદયો ઽપિ યોજ્યાઃ ।
કથં પુનઃ ફલં પ્રતિગૃહીતં ભવતિ ।
[097।08]
તસ્ય બીજભાવોપગમાત્ ।
[097।09]
એકો ઽતીતઃ પ્રયચ્છતિ
[097।10]
વિપાકહેતુરતીત એવ ફલં પ્રયચ્છતિ ।
યસ્માન્ન સહ વા સમનન્તરો વા ઽસ્તિ વિપાકઃ ।
[097।11]
પુનરન્યે ચતુર્વિધં ફલમાહુઃ ।
પ્રતિષ્ઠાફલમ્ ।
[097।11-097।12]
યથા જલમણ્ડલં વાયુમણ્ડલસ્ય યાવત્તૃણાદયઃ પૃથિવ્યાઃ ।
[097।12]
પ્રયોગફલમ્ ।
યથા ઽશુભાયા યાવદનુત્પાદજ્ઞાનમ્ ।
[097।13]
સામગ્રીફલમ્ ।
યથા ચક્ષુરાદીનાં ચક્ષુર્વિજ્ઞાનાદીનિ ।
ભાવનાફલમ્ ।
[097।13-097।14]
યથા રૂપાવચરસ્ય ચિત્તસ્ય નિર્માણમ્ ।
[097।14-097।15]
એતત્તુ પુરુષકારાધિપતિફલયોરન્તર્ભૂતમ્ ।
[097।15]
ઉક્તા હેતવઃ ફલાનિ ચ ॥
[097।16-097।17]
તત્ર કતમે ધર્માઃ કતિભિઃ હેતુભિરુત્પદ્યન્ત ઇત્યાહ સમાસત ઇમે ચતુર્વિધા ધર્માસ્તદ્યથા ક્લિષ્ટા ધર્મા વિપાકજાઃ પ્રથમાનાસ્રવાસ્તેભ્યશ્ચ શેષાઃ ।
[097।17-097।18]
કે પુનઃ શેષાઃ ।
[097।18]
વિપાકવર્જ્યાઃ અવ્યાકૃતાઃ પ્રથમાનાસ્રવક્ષણવર્જ્યાશ્ચ કુશલા ઇતિ ।
[097।18-097।19]
એતે ચતુર્વિધા ધર્માઃ ।
[097।20-097।21]
ક્લિષ્ટા વિપાકજાઃ શેષાઃ પ્રથમાર્યા યથાક્રમમ્ ।
વિપાકં સર્વગં હિત્વા તૌ સભાગં ચ શેષજાઃ
[097।22]

ક્લિષ્ટા ધર્મા વિપાકહેતું હિત્વા શેષેભ્યઃ પઞ્ચભ્યો જાયન્તે ।
[097।22-097।23]
વિપાકજા સર્વત્રગહેતું હેત્વા શેષેભ્યઃ પઞ્ચભ્ય એવ ।
[097।23-097।24]
શેષા ધર્માસ્તૌ વિપાકસર્વત્રગહેતૂ હિત્વા શેષેભ્યશ્ચતુર્ભ્ર્યો જાયન્તે ।
[097।24-097।25]
પ્રથમાનાસ્રવાસ્તૌ ચ વિપાકસર્વત્રગહેતૂ સભાગહેતું ચ હિત્વા શેષેભ્યઃ ત્રિભ્યો જાયન્તે ।
[097।26]
કતમે ઇમે ધર્માશ્ચતુર્વિધા નિર્દિષ્ટા ઇત્યાહ
[097।27]
ચિત્તચૈત્તાઃ
[097।28]
અથ યે ચિત્તવિપ્રયુક્તા રૂપિણશ્ચ ધર્માસ્તે કથમિત્યાહ ।
[097।29]
તથા ઽન્યે ઽપિ સંપ્રયુક્તકવર્જિતાઃ ।
[097।30-098।01]
પ્રયુક્તકહેતુનૈકેન વર્જિતાઃ અન્યે ઽપિ ક્લિષ્ટાદયો ધર્માસ્તથૈવોત્પદ્યન્તે યથા ચિત્તચઈત્તાઃ ।
[098।01]
તત્ર ક્લિષ્ટાશ્ચતુભ્ર્યો વિપાકજાશ્ચ ।
[098।01-098।02]
શેષાસ્ત્રિભ્યઃ પ્રથમાનાસ્રવા દ્વાભ્યામ્ ।
[098।02]
એકહેતુસંભૂતો નાસ્તિ ધર્મઃ ॥
સમાપ્તો હેતુવિસ્તરઃ ॥
[098।03]
પ્રત્યયાઃ કતમે ।
[098।04]
ચત્વારઃ પ્રત્યયા ઉક્તાઃ
[098।05]
ક્વવોક્તાઃ ।
સૂત્રે ।
"ચતસ્રઃ પ્રત્યયતાઃ ।
[098।05-098।06]
હેતુપ્રત્યયતા સમનન્તરપ્રત્યયતા આલમ્બનપ્રત્યયતા અધિપતિપ્રત્યયતા ચે"તિ ।
[098।06]
પ્રત્યયજાતિઃ પ્રત્યયતા ।
તત્ર
[098।07]
હેત્વાખ્યઃ પઞ્ચ હેતવઃ
[098।08]

કારણહેતુવર્જ્યાઃ પણ્ય્ચ હેતવો હેતુપ્રત્યયઃ ।
[098।09]
ચિત્તચૈત્તા અચરમા ઉત્પન્નાઃ સમનન્તરઃ ।
[098।10]
અર્હતઃ પશ્ચિમાનપાસ્યોત્પન્નાશ્ચિત્તચૈત્તાઃ સમનન્તરપ્રત્યયઃ ।
[098।10-098।11]
સમશ્ચાયમનન્તરશ્ચ પ્રત્યય ઇતિ સમનન્તરપ્રત્યયઃ ।
[098।11]
અત એવ રૂપં ન સમનન્તરપ્રત્યયો વિષમોત્પત્તેઃ ।
[098।12-098।13]
તથાહિ કામાવચરસ્ય રૂપસ્યાનન્તરં કદાચિત્ કામાવચરં રૂપાવચરં ચાવિજ્ઞપ્તિરૂપમુત્પદ્યતે કદાચિત્કામાવચરં ચાનાસ્રવં ચેતિ વ્યાકુલો રૂપસંમુખીભાવઃ ।
[098।14-098।15]
અવ્યાકુલસ્તુ સમનન્તરપ્રત્યયઃ અનિરુદ્ધ એવૈકસ્મિન્નૌપ ચયિકરૂપસન્તાને દ્વિતીયોત્પત્તેરિતિ ભદન્તવસુમિત્રઃ ।
[098।15]
અલ્પબહુતરોત્પત્તેરિતિ ભદન્તઃ ।
[098।15-098।16]
કદાચિદ્ધિ મહતો રૂપાદલ્પમુત્પદ્યતે ।
[098।16]
તદ્યથા પલાલરાશેર્ભસ્મ ।
કદાચિદલ્પાદ્વહૂત્પદ્યતે ।
[098।16-098।17]
તદ્યથા વટનિકાયાઃ ક્રમેણ યાવદનેકશાખાવરોહો ન્યગ્રોધ ઇતિ ।
[098।17-098।18]
નનુ ચાસ્તિ ચૈત્તાના મપ્યલ્પબહુતરોત્પત્તિઃ ।
[098।18-098।19]
કુશલાકુશલાવ્યાકૃતેષુ ચિત્તેસુ સવિતર્કસવિચારાદૌ ચ સમાધિત્રયે ।
[098।19]
અસ્તિ જાત્યન્તરં પ્રતિ ન સ્વજાતિમ્ ।
[098।19-098।20]
નહિ કદાચિદ્વહુતરા વેદનોત્પદ્યતે સંજ્ઞાદયો વા ।
[098।20-098।21]
કિં પુનઃ સ્વજાતેરેવ સમનન્તરપ્રત્યયો ભવતિ ।
[098।21]
નૈતદસ્તિ ।
[098।21-098।22]
સકલ એવ કલાપઃ સકલસ્ય કલાપાન્તરસ્ય સમનન્તરપ્રત્યયો નત્વલ્પકાદ્વેદનાદિદ્રવ્યાત્ પ્રભૂતં વેદનાદિ દ્રવ્યમુત્પદ્યત ઇત્યેતાવદેવાત્રોત્તમ્ ।
[098।23]
સન્તાનસભાગિકાસ્તુ મન્યન્તે "સ્વજાતેરેવ સમનન્તરપ્રત્યયઃ ।
[098।23-098।24]
તદ્યથા ચિત્તં ચિત્તસ્યૈવ વેદના વેદનાયા એવે"તિ વિસ્તરઃ ।

[098।24-098।26]
યદા ત્વક્લિષ્ટાન્તરં ક્લિષ્ટમુત્પદ્યતે તસ્ય ક્લેશસ્ય પૂર્વનિરુદ્ધઃ ક્લેશઃ સમનન્તરપ્રત્યયસ્તદ્યથા નિરોધસમાપત્તિચિત્તં વ્યુત્થાનચિત્તસ્યેતિ ।
[098।26]
તદેતન્ન વત્સ્ર્યતે ।
[098।26-098।27]
પ્રથમાનાસ્રવચિત્તાનુત્પત્તિપ્રસઙ્ગત્ ચિત્તવિપ્રયુક્તા અપિ સંસ્કારાઃ ।
[098।27-098।29]
અત એવ વ્યાકુલસંમુખીભાવાન્ન સમનન્તરપ્રત્યયસ્ત્રૈવાતુકાપ્રતિસંયુક્તાનાં યુગપત્ સંમુખીભાવાત્ ।
[098।29]
કસ્માદનાગતો નેષ્યતે સમનન્તરપ્રત્યયઃ ।
[098।29-099।01]
વ્યાકુલત્વાદનાગતસ્યાધ્વનઃ પૂર્વોત્તરતા ઽભાવાત્ ।
[099।01-099।02]
કથં તર્હિ ભગવાન્ જાનાતિ અમુષ્યાનાગતત્ત્યાનન્તરમિદમનાગતં ભાવીતિ ।
[099।02]
અતીતસાંપ્રતાનુમાનાત્ ।
[099।02-099।03]
અતીતં કિલાધ્વાનં પશ્યતિ ભગવાનેવઞ્જાતીયકાત્કર્મણઃ એવઞ્જાતીયકો વીપાકઃ ઉત્પન્નો ધર્માદ્વા ધર્મઃ ।
[099।04]
ઇદં ચાપિ સંપ્રત્યેવઞ્જાતીયકં કર્મ ।
[099।04-099।05]
તસ્માદતો ઽપ્યેવઞ્જાતીયકો વિપાક ઉત્પત્સ્યતે ધર્માદ્વા ધર્મ ઇતિ જાનાતિ ।
[099।05]
નચાન્યત્ જ્ઞાનમાનુમાનિકં ભવતિ ।
[099।05-099।07]
યસ્માદતીતસાંપ્રતાનુમાનેન ભગવાન્ વિકીર્ણાન્યનાગતાનિ દ્રવ્યાણિ પ્રત્યક્ષમીક્ષિત્વા જાનાત્યનેન પુદ્ગલેનૈવંવિધં કર્મ કુર્વતેદમનાગતં ફલં પરિગૃહીતમિતિ ।
[099।07-099।08]
એવં તર્હિ ભગવાન્ પૂર્વાન્તમદૃષ્ટ્વા ઽપરાન્તં ન જાનીયાત્ ।
[099।08]
અન્યે પુનરાહુઃ ।
[099।08-099।10]
ફલચિહ્નભૂતઃ સત્ત્વાનાં સન્તતૌ ચિત્તવિપ્રયુક્તઃ સંસ્કારવિશેષો ઽસ્તિ યં વ્યવલોક્ય ભગવાનનાગતં જાનાત્યસંમુખીકૃત્વાપિ ધ્યાનમભિજ્ઞાં ચેતિ ।
[099।10-099।11]
નૈમિક્તિકો હિ નામ ભગવાન્ સ્યાદેવં સતિ ન પુનઃ સાક્ષાત્કારી ।
[099।11]
તસ્માત્સર્વમિચ્છામાત્રેણ ભગવાન્ જાનાતીતિ સૌત્રાન્તિકાઃ ।
[099।12]
"અચિન્ત્યો હિ બુદ્ધાનાં બુદ્ધિવિષય" ઇત્યુક્તં ભગવતા ।
[099।12-099।13]
અથ અસત્યનાગતસ્ય ક્રમનિયમાવસ્થાને કસ્માદગ્રધર્માનન્તરં દુઃખે ધર્મજ્ઞાનક્ષાન્તિરેવોત્પદ્યતે નાન્યો ધર્મઃ ।

[099।14]
એવં યાવદ્વર્જો પમાનન્તરં ક્ષયજ્ઞાનમેવોત્પદ્યતે નાન્યો ધર્મ ઇતિ ।
[099।15]
યસ્ય યત્પ્રતિબદ્ધ ઉત્પાદઃ સ તસ્યાનન્તરમુત્પદ્યતે ।
[099।15-099।16]
તદ્યથા વીજાદીનામઙ્કુરાદયો વિનાપિ સમનન્તરપ્રત્યયેનેતિ ।
[099।16]
કસ્માદર્હતશ્ચરમાશ્ચિત્તચૈત્તા ન સમનન્તરપ્રત્યયઃ ।
[099।17]
અન્યચિત્તાસંબન્ધનાત્ ।
[099।17-099।18]
નનુ ચૈવં સમનન્તરનિરુદ્ધં ચિત્તં મનો ભવતીત્યનન્તર વિજ્ઞાનાભાવાત્ મનો ઽપિ ચરમં ચિત્તં ન પ્રાપ્નોતિ ।
[099।18-099।19]
આશ્રયભાવપ્રતિભાવિતં મનો ન કારિત્રપ્રભાવિતમિત્યસ્ત્યેવાશ્રયભાવઃ ।
[099।19-099।20]
કારણાન્તરવૈકલ્યાત્તુ વિજ્ઞાનાન્તરં નોત્પદ્યત ઇતિ ।
[099।20-099।21]
કારિત્રપ્રભાવિતસ્તુ સમનન્તરપ્રત્યયસ્તેન યો ધર્મઃ ફલં ક્પ્રતિગૃહીતઃ સ સર્વૈરપિ ધર્મઈઃ સર્વપ્રાણિભિર્વા ન શક્યં પ્રતિબ્ન્દ્ધું યથા નોત્પદ્યતે ।
[099।21-099।22]
યે ધર્માશ્ચિત્તસમનન્તરાશ્ચિત્તનિરન્તરા અપિ તે ।
[099।22]
ચતુષ્કોટિકઃ ।
[099।22-099।23]
પ્રથમા કોટિરચિત્તકાયાઃ સમાપત્તેર્વ્યુત્થાન ચિત્તં દ્વિતીયાદયશ્ચ સમાપત્તિક્ષણાઃ ।
[099।23-099।24]
દ્વિતીયા કોટિઃ પ્રથમસ્ય સમાપત્તિક્ષણસ્ય સચિત્તકાયાશ્ચાવસ્થાયા જાત્યાદયઃ ।
[099।24-099।25]
તૃતીયા કોટિઃ પ્રથમઃ સમાપત્તિક્ષણઃ સચિત્તિકા ચાવસ્થા ।
[099।25-099।26]
ચતુર્થી કોટિ દ્વીર્તીયાદીનાં સમાપત્તિક્ષણાનાં જાત્યાદયો વ્યુત્થાનચિત્તસ્ય ચ ।
[099।26-099।27]
યે ધર્માશ્ચિત્તસમનન્તરાઃ સમાપત્તિનિરન્તરા અપિ તે ।
[099।27]
ચતુષ્કોટિકઃ ।
[099।27-100।01]
યે તૃતીયાવતુર્થ્યૌ તે પ્રથમાદ્વિતીયે યે પ્રથમાદ્વિતીયે તે તૃતીયાચતુર્થ્યૌ કર્ત્તવ્યે ।
[100।01-100।02]
કથમિદાનીં દૂરાન્તરવિચ્છિન્નં વ્યુત્થાનચિત્તં સમાપત્તિચિત્તસ્ય સમનન્તરમિત્યુચ્યતે ।
[100।02]
ચિત્તાન્તરાવ્યવહિતત્વાત્ ॥

ઉક્તઃઃ સમનન્તરપ્રત્યયઃ ॥
[100।03]
આલમ્બનં સર્વધર્માઃ ।
[100।04]
યથાયોગં ચક્ષુર્વિજ્ઞાનસ્ય સસંપ્રયોગસ્ય રૂપમ્ ।
શ્રોત્રવિજ્ઞાનસ્ય શબ્દઃ ।
[100।04-100।05]
ગ્રાણવિજ્ઞાનસ્ય ગન્ધઃ ।
[100।05]
જિહ્વાવિજ્ઞાનસ્ય રસઃ ।
કાયવિજ્ઞાનસ્ય સ્પ્રષ્ટવ્યમ્ ।
[100।05-100।06]
મન્નોવિજ્ઞાનસ્ય સર્વધર્માઃ ।
[100।06]
યો ધર્મો યસ્ય ધર્મસ્યાલમ્બનં ન કદાચિત્સ ધર્મસ્તદ્ધર્મસ્ય નાલમ્બનમ્।
[100।07]
અનાલમ્બ્યમાનો ઽપિ તથાલક્ષણત્વાદ્ ।
[100।07-100।08]
યથા ઽનિધ્યમાનમપીન્ધનમુચ્યતે કાષ્ઠાદિકં તથાલક્ષાણત્વાદિતિ ।
[100।08-100।09]
ત એતે ચિત્તચૈતા ધર્મા આયતનદ્રવ્યલક્ષણનિયમેનાલમ્બને યથાસ્વં નિયતાઃ ।
[100।09]
કિમાશ્રયનિયમેનાપિ નિયતાઃ ।
ઓમિત્યાહ ।
[100।09-100।10]
ઉત્પન્નાસ્ત્વાશ્રયસહિતા અનુત્પન્ના હ્યતીતા આશ્રયવિશ્લિષ્ટાઃ ।
[100।10]
અતીતા અપ્યાશ્રયસહિતા ઇત્યપરે ॥
[100।11]
ઉક્ત આલમ્બનપ્રત્યયઃ ॥
[100।12]
કારણાખ્યો ઽધિપઃ સ્મૃતઃ
[100।13]
ય એવ કારણહેતુઃ સ એવા ધિપતિપ્રત્યયઃ ।
[100।13-100।14]
અધિકો ઽયં પ્રત્યય ઇત્યધિપતિપ્રત્યયઃ ।
[100।14-100।15]
આલમ્બનપ્રત્યયો ઽપિ સવન્ધર્માઃ અધિપતિપ્રત્યયો ઽપીતિ કિમસ્ત્યાધિક્યમ્ ।
[100।15]
ન જાતુ સહભુવો ધર્મા આલમ્બનં ભવન્તિ ।

[100।15-100।16]
ભવન્તિ ત્વધિપતિ પ્રત્યય ઇત્યસ્યૈવાધિક્યમ્ ।
[100।16]
અધિકસ્ય વા પ્રત્યયઃ ।
[100।16-100।17]
સર્વઃ સર્વસ્ય સંસ્કૃતસ્ય સ્વભાવવર્જ્યસ્ય ।
[100।17]
સ્યાદ્ધર્મો ધર્મસ્ય ચતુર્ભિરપિ પ્રત્યયૈર્ન પ્રત્યયઃ ।
[100।17-100।18]
સ્યાત્સ્વભાવઃ સ્વભાવસ્ય પરભાવો ઽપિ ।
[100।18]
સ્યાત્સંસ્કૃતમસંસ્કૃતસ્યાસંસ્કૃતં ચાસંસ્કૃતસ્ય ।
[100।19-100।18]
અથૈતે પ્રત્યયાઃ કારિત્રં કુર્વન્તઃ કિમવસ્થે ધર્મે કુર્વન્તિ ।
[100।19-100।20]
હેતુપ્રત્યયસ્તાવત્ પઞ્ચવિધ ઉક્તઃ ।
[100।20]
તત્ર
[100।21]
નિરુધ્યમાને કારિત્રં દ્વી હેતૂ કુરુતઃ ।
[100।22]
નિરુધ્યમાનં નામ વર્ક્તમાનમ્ ।
નિરોધાભિમુખત્વાત્ ।
[100।22-100।23]
તત્ર સહભૂસંપ્રયુક્તકહેતુ કારિત્રં કુરુતઃ ।
[100।23]
સહોત્પન્ને ઽપિ ફલે તયોર્વ્યાપારઃ ।
[100।24]
ત્રયઃ ।
[100।25]
જાયમાને
[100।26]
જાયમાનં નામાનાગતમુત્પાદાભિમુખમ્ ।
[100।26-100।27]
તત્ર સભાગસર્વત્રગવિપાકહેતવઃ કારિત્રં કુર્વન્તિ ।
[100।27]
એવં તાવદ્ધેતુપ્રત્યયઃ ।
[101।01]
તતો ઽન્યૌ તુ પ્રત્યયૌ તદ્વિપર્યયાત્
[101।02-101।03]

યેન કારિત્રન્યાયેન હેતુપ્રત્યયૌ દ્વિધા કૃત્વોક્તસ્તદ્વિપર્યયાત્સમનતરપ્રત્યયાલમ્બનપ્રત્યયૌ વેદિતવ્યૌ ।
[101।03-101।04]
સમન્તરપ્રત્યયો જાયમાને કારિત્રં કરોત્યવકાશદાનાત્ ।
[101।04]
આલમ્બનપ્રત્યયો નિરુધ્યમાને ।
વર્ત્તમાનૈશ્ચિત્તચૈતૈર્ગ્રહણાત્ ।
[101।04-101।05]
અધિપતિપ્રત્યયસ્તુ સર્વસ્યામવસ્થાયામનાવરણભાવેનાવસ્થિત ઇત્યેતદેવાસ્ય કારિત્રમ્ ॥
[101।06]
ઉક્તાઃ સકારિત્રાઃ પ્રત્યયાઃ ॥
[101।07]
અથ કતમો ધર્મઃ કતિભિઃ પ્રત્યયૈરુત્પદ્યતે ।
[101।08]
ચતુર્ભિશ્ચત્તચૈત્તા હિ
[101।09]
તત્ર હેતુપ્રત્યય એષાં સર્વે પઞ્ચ હેતવઃ ।
[101।09-101।10]
સમન્તરપ્રત્યયઃ પૂર્વકાશ્ચિત્તચૈત્તા અન્યૈરવ્યવહિતાઃ ।
[101।10]
આલમ્બનપ્રત્યયો યથાયોગં પઞ્ચ વિષયાઃ સર્વે ધર્માશ્ચ ।
[101।10-101।11]
અધિપતિપ્રત્યયઃ સ્વભાવર્જ્યાઃ સર્વધર્માઃ ।
[101।12]
સમાપત્તિદ્વયં ત્રિભિઃ ।
[101।13]
નિરોધાસંજ્ઞિસમાપત્ત્યો રાલમ્બનપ્રત્યયો નાસ્તિ ।
નહિ તે આલમ્બિકે ।
[101।13-101।14]
હેતુપ્રત્યયસ્તુતયોર્દ્વિવિધો હેતુઃ ।
[101।14-101।15]
સહભૂહેતુશ્ચ જાત્યાદયઃ સભાગહેતુશ્ચ પૂર્વોત્પન્ના સમાનભૂમિકાઃ કુશલા ધર્માઃ ।
[101।15]
સમનન્તરપ્રત્યયઃ સસંપ્રયોગં સમાપત્તિચિત્તમ્ ।
[101।15-101।16]
અધિપતિપ્રત્યયઃ પૂર્વવત્ ।
[101।16]
ચિત્તાભિસંસ્કારજત્વાદેતે સમાપત્તી ચિત્તસમનન્તરે ।
[101।16-101।17]
ચિત્તોત્પત્તિવિબન્ધકત્વાત્ ન સમનન્તરપ્રત્યયઃ ।
[101।18]

દ્વાભ્યામન્યે તુ જાયન્તે
[101।19-101।20]
અન્યે તુ વિપ્રયુક્તા રૂપિણશ્ચ ધર્મા હેત્વધિપતિપ્રત્યયાભ્યાં જાયન્તે યથાવિહિતમેવ ।
[101।20-101।21]
આહ તુ "પ્રત્યયેભ્યો ભાવા ઉપજાયન્તે ન પુનઃ સર્વસ્યૈવ જગતઃ ઈશ્વરપુરુષપ્રધાનાદિકં કારણમિતિ ।
[101।21]
કો ઽત્ર હેતુઃ ।
યદિ ખલુ હેતુકૃતાં સિદ્ધિં મન્યસે ।
[101।22]
નનુ ચ અથ એવાસ્ય વાદસ્ય વ્યુદાસઃ પ્રાપ્નોત્યેકં કારણમીશ્વરાદિકં સર્વસ્યેતિ ।
[101।23]
અપિચ
[101।24]
નેશ્વરાદેઃ ક્રમાદિભિઃ
[101।25]
યદિ હ્યેકમેવ કારણમીશ્વરઃ સ્યાદન્યદ્વા યુગપત્સર્વેણ જગતા ભવિતવ્યંસ્યાત્ ।
[101।26]
દૃશ્યતે ચ ભાવાનાં ક્રમસંભવઃ ।
[101।26-101।27]
સ તર્હિ ચ્છન્દવશા દીશ્વરસ્ય સ્યાદયમિદાનીમુત્પદ્યતામયં નિરુધ્યતામયં પશ્ચાદિતિ ।
[101।27]
ચ્છન્દભેદાત્તર્હિ સિદ્ધમનેકં કારણં સ્યાત્ ।
[101।27-102।01]
સ ચાપિ ચ્છન્દર્ભેદો યુગપત્સ્યાત્તદ્ધેતોરીશ્વરસ્યાભિન્નત્વાત્ ।
[102।01-102।02]
કારણાન્તરભેદાપેક્ષણે વા નેશ્વર એવ કારણં સ્યાત્ ।
[102।02-102।04]
તેષામપિ ચ ક્રમોત્પત્તૌ કારણાન્તરભેદાપેક્ષણાદનવસ્થાપ્રસઙ્ગ સ્યાદિત્યનન્તરભેદાયાઃ કારણપરંપરાયા અનાદિત્વાભ્યુપગમાદયમીશ્વરકારણાધિમુક્તઃ શાક્યયૂર્વીયમેવ ન્યાયં નાતિવૃત્તઃ સ્યાત્ ।
[102।04-102।05]
યોગપદ્યે ઽપીશ્વરચ્છન્દાનાં જગતો ન યૌગપદ્યમ્ ।
[102।05]
યથાચ્છન્દમુત્પાદનાદિ તિ ચેત્ ।
ન ।
[102।05-102।06]
તેષાં પશ્ચાદ્વિશેષાભાવાત્ ।
[102।06]
કશ્ચ તાવદીશ્વરસ્યેયતા સર્ગપ્રયાસેનાર્થઃ ।
[102।06-102।08]
યદિ પ્રીતિસ્તાં તર્હિ નાન્તરેણોપાયે શક્તઃ કર્તુમિતિ ન તસ્યામીશ્વરઃ સ્યાત્તથૈવ ચાન્યસ્મિન્ ।
[102।08-102।09]

યદિ ચેશ્વરો નરકાદિષુ પ્રજાં બહુભિશ્ચેતિભિરૂપસૃષ્ટાં સૃષ્ટ્વા તેન પ્રીયતે નમો ઽસ્તુ તસ્મૈ તાદૃશાયેશ્વ્રાય ।
[102।09]
સુગીતશ્ચાયં તમારભ્ય શ્લોકો ભવતિ ।
[102।10]
"યન્નિર્દહતિ યત્તીક્ષ્ણો યદુગ્રો યત્પ્રતાપવાન્ ।
[102।11]
માંસશોણિતમજ્જાદો યત્તતો રુદ્ર ઉચ્યત" ઇતિ ।
[102।12-102।13]
એકં ખલ્વપિ જગતઃ કારણં પરિગૃહ્ણતા ઽન્યેષામર્થાનાં પ્રત્યક્ષઃ પુરુષકારો નિહ્ગૃહ્ણ્તઃ સ્યાત્ ।
[102।13]
સહાપિ ચ કારણૈઃ કારક મીશ્વરં કલ્પયતા કેવલો ભક્તિવાદઃ સ્યત્ ।
[102।14]
કારણેભ્યો ઽન્યસ્ય તદુત્પત્તૌ વ્યાપારાદર્શનાત્ ।
[102।14-102।15]
સહકારિષુ ચાન્યેષુ કારણેષ્વીશ્વરો નેશ્વરઃ સ્યાત્ ।
[102।15]
અથાદિસર્ગ ઈશ્વરહેતુકઃ ।
[102।15-102।16]
તસ્યાપ્યન્યાનપેક્ષત્વાદીશ્વરવદનાદિત્વપ્રસઙ્ગ ।
[102।16]
એવં પ્રધાને ઽપિ યથાયોગં વાચ્યમ્ ।
[102।16-102।17]
તસ્માન્ન લોકસ્યૈકં કારણમસ્તિ ।
[102।17]
સ્વાન્યેવૈષાં કર્માણિ તસ્યાં તસ્યાં જાતૌ જનયન્તિ ।
[102।17-102।18]
અકૃતબુદ્ધયસ્તુ વરાકાઃ સ્વં સ્વં વિપાકફલં ચાનુભવન્ત ઈશ્વરમપરં મિથ્યા પરિકલ્પયન્તિ ।
[102।19]
ગતમેતદ્યત્તુ ખલુ તદુક્તં "દ્વાભ્યામન્યે તુ જાયન્ત" ઇતિ ।
[102।20]
અથ કથં ભૂતાનિ ભૂતાનાં હેતુપ્રત્યયઃ ।
[102।21]
દ્વિધા ભૂતાનિ તદ્ધેતુઃ
[102।22]
ભૂતહેતુરિત્યર્થઃ ।
સભાગસહભૂહેતુભ્યાં
[102।23]
ભૌતિકસ્ય તુ પઞ્ચધા ।
[102।24]
ભૌતિકસ્ય તુ ભૂતાનિ પઞ્ચપ્રકારો હેતુઃ ।

કથમ્ ।
[102।25]
"જનનાન્નિઃશ્રયાત્ સ્થાનાદુપસ્તમ્ભોગવૃંહણાત્"
[102।26]
સો ઽયં કારણહેતુરેવ પુનઃ પણ્ય્ચધા ભિન્નઃ ।
[102।26-102।27]
જનનહેતુસ્તેભ્ય ઉત્પત્તેઃ ।
[102।27-102।28]
નિશ્રયહેતુર્જાતસ્ય ભૂતાનુવિધાયિત્વાત્ પુરુષકારફલાદાચાર્યાદિનિઃશ્રયવત્ ।
[102।28]
પ્રતિષ્ઠાહેતુરાધારભાવાત્ ।
ચિત્રકૃત્યવત્ ।
[103।01]
ઉપસ્તમ્ભહેતુરનુચ્છેદહેતુત્વાત્ ।
[103।01-103।02]
એવમેષાં જન્મવિકારાધારસ્થિતિવૃદ્ધિહેતુત્વમાખ્યાતં ભવતિ ।
[103।03]
ત્રિધા ભૌતિકમન્યોન્યં ।
[103।04]
હેતુસહભૂસભાગવિપાકહેતુભિઃ કારણહેતુરવિશેષયત્તિત્વાત્ ન સર્વદા ગણ્યતે ।
[103।04-103।05]
તત્ર સહભૂહેતુરન્યોન્યં ચિત્તાનુપરિવર્ત્તિ કાયવાક્કર્મ ।
[103।05]
નાન્યદુપાદાયરૂપમ્ ।
[103।05-103।06]
સભાગહેતુઃ સર્વં પૂર્વોત્પન્નં સભાગસ્ય ।
[103।06]
વિપાકહેતુર્યસ્ય વાક્કર્મણશ્ચક્ષુરાદયો વિપાકઃ ।
[103।07]
ભૂતાનામેકધૈવ તત્
[103।08]
ભૂતાનાં તુ તદ્ભૂતિકં રૂપં વિપાકહેતુરેવ યસ્ય કાયવાક્કર્મણો ભૂતાનિ વિપાકાઃ ।
[103।09-103।10]
અભેદેન ચિત્તચૈત્તાઃ સમનન્તરપ્રત્યય ઉક્તા નિયમસ્તુ નોક્તઃ કસ્ય ચિત્તસ્યાનન્તરં કસ્યોત્પક્તિરિતિ ।
[103।10]
સ ઇદાનીં વક્તવ્યઃ ।
[103।10-103।11]
તત્ર તાવત્ સમાસેન દ્વાદશ ચિત્તાનિ ।
[103।11]
કિમર્થમિત્યાહ

[103।12]
કુશલાકુશલં કામે નિવૃતાનિવૃતં મનઃ ।
[103।13]
કામધાતૌ ચત્વારિ ચિત્તાનિ ।
[101।13]
કુશલમકુશલં નિવૃતાવ્યાકૃતમનિવૃતાવ્યાકૃતં ચ ।
[103।14]
રૂપારૂપ્યેષ્વકુશલાદન્યત્ર
[103।15]
રૂપધાતાવકુશલં નાસ્તિ ।
ત્રીણિ સન્તિ ।
એવમારૂપ્યધાતૌ ।
[103।15-103।16]
ઇત્યેતાનિ સાનુસ્રવાણિ દશ ચિત્તાનિ ભવન્તિ ।
[103।17]
અનાસ્રવં દ્વિધા
[103।18]
શૈક્ષમશૈક્ષં ચ ।
એવમેતાનિ દ્વાદશ ચિત્તાનિ ભવન્તિ ।
તત્ર
[103।19]
કામે નવ શુભાચ્ચિત્તાચ્ચિત્તાનિ
[103।20]
અનન્તરમિતિ પશ્ચાદ્વક્ષ્યતિ ।
[103।20-103।21]
કામધાતૌ યત્કુશલં ચિત્તં તસ્માદનન્તરં નવ ચિત્તાન્યુત્પદ્યન્તે ।
[103।21]
સ્વભૂમિકાનિ ચત્વારિ ।
રૂપાવચરે દ્વે ।
[103।21-103।22]
સમાપત્તિકાલે કુશલં પ્રતિસન્ધિકાલે નિવૃતમ્ ।
[103।22]
આરૂપ્યાવચરં નિવૃતમેવ પ્રતિસન્ધિકાલે ।
[103।22-103।23]
અતિવિપ્રકૃષ્ટત્વાત્ ન કુશલમ્ ।
[103।23]
આરૂપ્યા હિ કામધાતોશ્ચતસૃભિર્દૂરતાભિર્દૂરે ।
[103।23-103।24]
આશ્રયાકારાલમ્બનપ્રતિપક્ષદૂરતાભિઃ ।
[103।24]

શૈક્ષમશૈક્ષં ચેતિ ।
[103।25]
અષ્ટાભ્ય એવ તત્ ।
[103।26]
તત્ર પુનઃ કામાવચરં કુશલં ચિત્તમષ્ટાભ્યઃ સમનન્તરમુત્પદ્યતે ।
[103।26-103।27]
સ્વભૂમિકેભ્યશ્ચતુર્ભ્યો રૂપાવચરાભ્યાં દ્વાભ્યામ્ ।
[103।27]
કુશલાચ્ચ વ્યુત્થાનકાલે ।
[103।27-103।28]
નિવૃતાચ્ચ ક્લિષ્ટસમાપત્ત્યુત્પીડિતસ્યાધારકુશલભૂમિસંશ્રયણાત્ ।
[103।28]
શૈક્ષાશૈક્ષાભ્યાં ચ વ્યુત્થાનકાલે ।
[104।01]
દશભ્યો ઽકુશલં
[104।02-104।03]
શૈક્ષાશૈક્ષે હિત્વા કામધાતૌ હિ પ્રતિસન્ધિમુખતઃ સર્વેભ્યો રૂપારૂપ્યચિત્તેભ્યઃ સમનન્તરમકુશલં ચિત્તમુત્પદ્યતે ।
[104।04]
તસ્માચ્ચત્વારિ ।
[104।05]
અકુશલાચ્ચિત્તાત્ સમનન્તરં ચિત્તાન્યુત્પદ્યન્તે સ્વભૂમિકાન્યેવ ।
[104।05-104।06]
યથા ઽકુશલમુક્તં કામધાતૌ
[104।07]
નિવૃતં તથા
[104।08]
દશભ્ય એવ સમનન્તરમ્ ।
તસ્માચ્ચ પુનશ્ચત્વાર્યેવ ।
[104।09]
પઞ્ચભ્યો ઽનિવૃતં
[104।10]
કામ ઇતિ વર્ત્તતે ।
અનિવૃતાવ્યાકૃતં ચિત્તં પઞ્ચભ્યઃ સમનન્તરમુત્પદ્યતે ।
[104।10-104।11]
સ્વભૂમિકેભ્ય શ્ચતુર્ભ્યો રૂપાવચરાચ્ચ કુશલાન્નિર્માણચિત્તમ્ ।
[104।12]
તસ્માત્સપ્ત ચિત્તાન્યનન્તરમ્ ।
[104।13]
અનિવૃતાવ્યાકૃટાત્કામાવચરાત્સ્વભૂમિકાનિ ચત્વારિ ।
રૂપાવચરે દ્વે ।

[104।13-104।14]
કુશલં નિર્માણચિત્તાદનન્તરમ્ ।
[104।14]
ક્લિષ્ટમ્ પ્રતિસન્ધિકાલે ।
[104।14-104।15]
આરૂપ્યાવચરં ચ ક્લિષ્ટમ્ પ્રતિસન્ધિકાલ એવ ।
[104।16]
રૂપે દશૈકં ચ શુભાત્
[104।17]
રૂપે ધાતૌ યત્કુક્શલં ચિત્તં તસ્માદનન્તરમેકાદશ ચિત્તાન્યુત્પદ્યન્તે ।
[104।17-104।18]
આરુપ્યાવચરમનિવૃતાવ્યાકૃતં વર્જયિત્વા ।
[104।19]
નવભ્યસ્તદનન્તરમ્
[104।20]
રૂપાવચરં તુ કુશલં ચિત્તં નવભ્યઃ સમનન્તરમુત્પદ્યતે ।
[104।20-104।21]
કામાવચરં ક્લિષ્ટદ્વયમારુપ્યાવચરં ચાનિવૃતાવ્યાકૃતં હિત્વા ।
[104।22]
અષ્ટાભ્યો નિવૃતં
[104।23]
નિવૃતાવ્યાકૃતં રૂપાવચરં ચિત્તમષ્ટભ્ય ઉત્પદ્યતે ।
[104।23-104।24]
કામાવચરં ક્લિષ્ટદ્વયં શૈક્ષાશૈક્ષે ચ સ્થાપયિત્વા ।
[104।25]
તસ્માત્ ષટ્
[104।26]
રૂપાવચરાન્નિવૃતાવ્યાકૃતાદનન્તરં ષટ્ ।
[104।26-104।27]
સ્વભૂમિકાનિ ત્રીણિ કામાવચરાણિ ચાનિવૃતાવ્યાકૃતં મુક્ત્વા ।
[104।28]
ત્રિભ્યો ઽનિવૃતં પુનઃ ।
[104।29]
રૂપાવચરમનિવૃતાવ્યાકૃતં ત્રિભ્યઃ સ્વભૂમિકેભ્ય એવ ।
[105।01]
તસ્માત્ ષટ્
[105।02]
સ્વભૂમિકાનિ ત્રીણિ ।
કામાવચરે ચ ક્લિષ્ટે ।
આરૂપ્યાવચરં ચ ।

[105।02-105।03]
યથા રૂપધાતાવનિવૃતાવ્યાકૃતમુક્તમ્ ।
[105।04]
એવમારૂપ્યે તસ્ય નીતિઃ ।
[105।05]
તતસ્તદપ્યનિવૃતાવ્યાકૃતં ત્રિભ્ય એવોત્પદ્યતે સ્વભૂમિકેભ્યઃ ।
[105।05-105।06]
તસ્માદપિ ચ ષડેવોત્પદ્યન્તે ।
[105।06]
સ્વભૂમિકાનિ ત્રીણિ અધરધાતુકાનિ ચ ક્લિષ્ટાનિ ।
[105।07]
શુભાત્પુનઃ
[105।08]
નવ ચિત્તાનિ
[105।09]
આરૂપ્યાવચરાતૃ કુક્શલાન્નવ ચિત્તાન્યુત્પદ્યન્તે ।
[105।09-105।10]
કામાવચરં કુક્શલં કામરૂપાવચરે ચાનિવૃતાવ્યાકૃતે હિત્વા ।
[105।11]
તત્ ષણ્ણાં
[105।12]
આરૂપ્યાવચરં કુક્શલં સ્વેભ્યસ્ત્રિભ્યો રૂપાવચરાત્ કુક્શલાચ્છૈક્ષાશૈક્ષાભ્યાં ચ ।
[105।13]
નિવૃતાત્સપ્ત
[105।14-105।15]
આરૂપ્યાવચરાન્નિવૃતાત્સ્વભૂમિકાનિ ત્રીણિ રૂપાવચરં કુશલં નિવૃતં ચ કામાવચરં ક્લિષ્ટદ્વયમ્ ।
[105।16]
તત્તથા ।
[105।17]
તદપિ સપ્તભ્ય એવોત્પદ્યતે ।
કામરૂપાવચરાણિ ક્લિષ્ટાનિ શૈક્ષાશૈક્ષે ચ હિત્વા ।
[105।18]
ચતુર્ભ્યઃ શૈક્ષમ્ ।
[105।19]
ત્રૈધાતુકેભ્યઃ કુશલેભ્યઃ શૈક્ષાચ્ચ ।
[105।20]
અસ્માત્તુ પઞ્ચ
[105।21]
તાન્યેવ ચત્વાર્યશૈક્ષં ચ ।
[105।22]