અભિધર્મદીપ · શ્લોક 61-80

ચક્ષુર્ધાતું હિ રૂપાપ્તં પરિજાનન્ પૃથગ્જનઃ ।
કૃત્સ્નાદ્રૂપમયાદ્ધાતોર્વૈરાગ્યમધિગચ્છતિ

તસ્માદનુશયાન્ધાતોરેકત્રિંશજ્જહાતિ ચ ।
પર્યાદત્તે ન કિઞ્ચિત્તુ સંયોજનમસૌ તદા

રૂપવૈરાગ્યમાપ્નોતિ જહાત્યનુશયત્રયમ્ ।
તદા સંયોજનં ત્વાર્યઃ પર્યાદત્તે ન કિઞ્ચન

ચક્ષુર્વિજ્ઞાનધાતું તુ પરિજાનંસ્તમેવ ચ ।
પરિજાનાત્યવશ્યં ચ બ્રહ્મલોકાદ્વિરજ્યતે

ન તુ સંયોજનં કિઞ્ચિત્પર્યાદત્તે તદા હ્યસૌ ।
ગન્ધધાતું રસાખ્યં ચ પરિજાનન્ પૃથગ્જનઃ

કામવૈરાગ્યમાપ્નોતિ ધ્રુવં હ્યનુશયાનપિ ।
તદા જહાતિ ષટ્ત્રિંશદ્વર્તિસંયોજનત્રયમ્

આર્યસ્તુ કામવૈરાગ્યં કરોત્યનુશયાનપિ ।
ચતુરઃ પરિજાનાતિ પર્યાદત્તે ઽપિ ચ ત્રયમ્

પરિજાનન્મનોધાતુમારૂપ્યેભ્યો વિરજ્યતે ।
જહાત્યનુશયાંસ્ત્રીંશ્ચ પર્યાદત્તે ત્રયં તથા

પરિજાનન્ખલુ પ્રીર્તિ તામેવ પ્રજહાત્યસૌ ।
આભાસ્વરાચ્ચ વૈરાગ્યં યાતિ હન્તિ તુ નાસ્રવાન્

પરિજાનન્સુખં યોગી પ્રજહાતિ તદેહ ચ ।
શુભકૃત્સ્નાચ્ચ વૈરાગ્યં યાતિ ક્લેશાન્ન હન્તિ તુ

દ્વિવિજ્ઞેયાઃ ગુણાઃ પઞ્ચ હેતુઃ સર્વે ક્ષરાક્ષરાઃ ।
અન્યત્ર ધર્મધાત્વર્ધાચ્છડ્બાહ્યા નેન્દ્રિયાત્મકાઃ

દ્વાવિંશતિપ્રકારસ્ય કૃત્સ્નસ્યેન્દ્રિયપર્વણઃ ।
સંક્ષેપેણાભિધાસ્યન્તે ધર્મા નિર્વચનાદયઃ

નામ્ના દ્વાવિંશતિસ્તાનિ દ્રવ્યતો દશ સપ્ત ચ ।
યસ્માન્નાન્યદ્દ્વયં કાર્યાત્સુખાદિનવકત્રયમ્

નામસલ્લક્ષણાભાવાત્તન્નામ્નઃ સાર્થકત્વતઃ ।
ત્રયાણાં વર્ગવૃત્તિત્વે ઽપ્યર્થમભ્યેષ્યતે પરૈઃ

વિશિષ્ટબુદ્ધિહેતુત્વાદાધિપત્યવિશેષતઃ ।
કાયેન્દ્રિયાદ્વિશિષ્ટત્વં દ્વયોર્નેત્રેન્દ્રિયાદિવત્

ઐશ્વર્યાર્થો વિપશ્ચિદ્ભિરિન્દ્રિયાર્થો ઽભિધીયતે ।
સ્વાર્થવ્યક્તિષુ પઞ્ચાનાં ચતુર્ણાં ત્વર્થયોર્દ્વયોઃ

સ્વગોચરોપલબ્ધ્યાદાવીશિત્વમપરે વિદુઃ ।
સ્વાર્થવિજ્ઞાન એવાન્ય આહુઃ પણ્ડિતમાનિનઃ

ક્લેશોત્પત્તૌ સુખાદીનાં શ્રદ્ધાદીનાં ગુણાપ્તિષુ ।
ફલસંક્લેશસંભારવિશુદ્ધિત્વાદનુક્રમઃ

સત્ત્વાખ્યા સત્ત્વવૈચિત્ર્યં ધૃતિઃ ક્લેશોદ્ભવશ્ચ યૈઃ ।
માર્ગોપાયઃ ફલપ્રાપ્તિસ્તેષામિન્દ્રિયતા મતા

સ્પર્શાશ્રયોદ્ભવાધારસંભોગત્વાચ્ચતુર્દશ ।
સ્વર્ગાપવર્ગહેતુત્વાત્ તદન્યદ્વેન્દ્રિયાષ્ટકમ્