અભિધર્મદીપ · શ્લોક 381-400

માત્સર્યં દૌર્મનસ્યેન સૌમનસ્યેન કસ્યચિત્ ।
દ્વાભ્યાં માયા તથા શાઠ્યં મ્રક્ષો મિદ્ધં તથૈવ ચ

મદસ્તુ સુમનઃસ્કન્ધસુખાભ્યાં સંપ્રયુજ્યતે ।
આહ્રીક્યમનપત્રાપ્યં સ્ત્યાનૌદ્ધત્યે ચ પઞ્ચભિઃ

આહ્રીક્યમનપત્રાપ્યં સ્ત્યાનમિદ્ધં તથોદ્ધવઃ

સમસ્તાલમ્બિનાન્ત્યેન તાન્વેત્ત્યધ્રુવતાદિભિઃ ।
ક્લેશાત્યન્તક્ષયો ઽન્ત્યેન સંભિન્નાલમ્બનેન વા

અસંભિન્નાર્થ વિષયં ત્રયમેતદ્ દ્વિધેષ્યતે ।
તસ્યૈવં પશ્યતઃ સાક્ષાદુદયવ્યયદર્શનમ્

સ્કન્ધેષુ જાયતે પશ્ચાચ્ચક્રભ્રમરિકાદિવત્ ।
સ પ્રતીત્યસમુત્પાદં સ્કન્ધાનાં પ્રત્યવેક્ષતે

સત્યેષુ પાતયિત્વતં તદા કશ્ચિત્પરીક્ષતે ।
તદનિત્યત્વદુઃખત્વે સમવેત્ય તતઃ પુનઃ

અકર્તૃકાન્નિરીહાંશ્ચ પ્રત્યયાધીનસંભવાન્ ।
દૃષ્ટ્વા સર્વેષ્વનાત્મેતિ તત્ત્વાકારં નિષેવતે

અનધિષ્ઠાતૃકત્વં ચ પારતન્ત્ર્યં ચ પશ્યતઃ ।
સર્વધર્મેષુ નૈરાત્મ્યે સ્થિરા બુદ્ધિઃ પ્રવર્તતે

સ્વભાવેનાવિશૂન્યત્વાદ્ ધર્મમુદ્રા ઉદાહૃતા ।
તદુક્ત્યા ચ તદુક્તત્વાચ્છૂન્યાકારો ન દેશિતઃ

ગોત્રદ્વારસમૂહાદીન્ ધાત્વાદીનાં યથાયથમ્ ।
સ્વસાધારણચિહ્નાભ્યાં સદતોપપરીક્ષતે

પ્રતિસ્કન્ધં તતસ્તસ્ય સ્વાભાવ્યાદિષુ તત્ત્વતઃ ।
ક્રમેણ જાયતે પશ્ચાત્કૌશલં સ્થાનસપ્તકે

નિર્મથ્નતઃ ક્રમેણાસ્ય દુઃખસત્યભવારણિમ્ ।
શ્રદ્ધાવીર્યસહાયસ્ય તત્ત્વજ્ઞાનાનલાર્થિનઃ

આકારપતિતં જ્ઞાનં તતઃ શમનિયામકમ્ ।
ભાવનામયમૂષ્માખ્યં જાયતે સાનુવર્તકમ્

તતસ્તથૈવ મૂર્ધાનો મિથ્યાદૃષ્ટ્યુપઘાતિનઃ ।
ઊષ્મભ્યો ઽધિકસામર્થ્યાદ્રત્નશ્રદ્ધાવિવર્ધિનઃ

........નેત્વસ્મિન્નુભયત્રાપિ પશ્ચિમા

ભાવ્યતે સ્કન્ધદૃક્ત્વાદૌ ન તન્નિર્વાણદર્શિનઃ ।
આકારાંસ્તુલ્યજાતીયાન્ સર્વત્રાત્ર તુ નિર્દિશેત્

દ્રષ્ટવ્યાન્યતરા તાભ્યઃ પ્રત્યુત્પન્ના વિવર્ધને ।
ચતસૃભ્યસ્ત્વન્યતમા પ્રત્યુત્પન્ના વિવર્ધને

અનાગતાસ્તુ ભાવ્યન્તે ચતસ્રો ઽપ્યત્ર નિશ્ચયાત્ ।
મોક્ષે ઽન્ત્યે સંમુખીભૂતાઃ સમગ્રાઃ ખલ્વનાગતાઃ

આકારાઃ ખલુ સર્વેપિ ભાવ્યન્તે ગોત્રલાભતઃ ।
ગોત્રલાભે તુ વિજ્ઞેયા સભાગાકારભાવના